TERÖR EYLEMLERİNDEN KAYNAKLANAN ZARAR VE ZİYANLAR



Benzer belgeler
No: 2010/30 Tarih:

Yorum ve makaleler Konu: Stoklarda Meydana Gelen Değer Kayıpları (devamı) B. Değer Düşüklüğü

Bozulmuş ürünlerin imha işlemlerinin takdir komisyonu kararına bağlanma şartı olup olmadığı ile KDV uygulaması hk.

DEĞERİ DÜŞEN İKTİSADİ KIYMETLERİN KAYITLARDAN DÜŞÜLMESİI

Zayi mallara getirilen indirim yasağı ile ilgili, 1 Seri No. lu KDV Genel Tebliğinde, ii

KULLANIM SÜRESİ DOLAN VEYA BENZERİ BİR NEDENLE ZAYİ OLAN MALLARIN ALIMINDA YÜKLENİLEN KDV NİN AKIBETİ

VERGİ MEVZUATI VE UYGULAMASI SINAV SORULARI 30 Kasım 2013 Cumartesi

Hasan Zeki SÜZEN TĠCARĠ MAL VE MAMULLERĠN DEĞERLEMESĠNDE ÖZELLĠK ARZEDEN KONULAR. I Satın Alınan ve Ġmal Edilen Emtianın Değerleme Ölçüleri

ÜRETİM SÜRECİ SONUNDA MEYDANA GELEN ATIKLARDA KDV İNDİRİMİ SORUNU * I- Metal, Plastik, Kağıt, Cam, Hurda ve Atıklarının Teslimlerinde KDV İstisnası

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI BÜYÜK MÜKELLEFLER VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. (Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü)

Sirküler No : Sirküler Tarihi :

EMTİA MALİYET BEDELİNİN TESPİTİ VE DEĞERLEMESİNDE ÖNEM ARZ EDEN HUSUSLAR

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI ANKARA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. (Mükellef Hizmetleri KDV ve Diğer Vergiler Grup Müdürlüğü)

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Mükellef Hizmetleri Usul Grup Müdürlüğü

BANKA KREDİSİ İLE BİNEK OTO ALIMI VE MUHASEBESİ

SON DÜZENLEMELER ÇERÇEVESİNDE SİGORTA VE KAMBİYO İŞLEMLERİNDE BSMV UYGULAMASI

İşletme Kayıtlarının Düzeltilmesi (Madde: 6)

YURT DIŞI FAALİYETLERE İLİŞKİN OLARAK MATRAHTAN İNDİRİLEN GÖTÜRÜ GİDERLERİN TEVSİK ZORUNLULUĞU VAR MI?

TRANSFER FİYATLANDIRMASI YOLUYLA ÖRTÜLÜ KAZANÇ DAĞITIMINDA KDV TARTIŞMASI

Geç Gelen Faturalarda KDV İndirimi

Özelge: Şirket hissedarlarına ait arsanın kiralanarak arsa üzerine yapılacak binanın inşaasına ilişkin harcamaların GV ve KDV karşısındaki durumu.

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI BÜYÜK MÜKELLEFLER VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü. Sayı: [ ]-15442

ESKİŞEHİR TİCARET ODASI

86 SERİ NO'LU GİDER VERGİLERİ GENEL TEBLİĞ TASLAĞI

SORU - YANIT YANIT SORU VE

SİRKÜLER İstanbul, Sayı: 2016/155 Ref: 4/155. Konu: İŞLETME KAYITLARININ (KASA, ORTAKLAR CARİ, STOKLAR VE SABİT KIYMETLER) DÜZELTİLMESİ

ŞİRKET AKTİFİNDE KAYITLI ARSANIN KAT KARŞILIĞI MÜTEAHHİDE VERİLMESİ

SİRKÜLER RAPOR 2 SERİ NO LU KURUMLAR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ. Sirküler Tarihi: Sirküler No: 2008/53

FABRİKA BİNASI SATIŞINDAN DOĞAN VE YENİLEME FONU HESABINDA BEKLETİLEN KAR, İŞYERİ (BÜRO) AMAÇLI BİNA ALIMINDA KULLANILABİLİR Mİ?

Yıl Sonu Katma Değer Vergisi Uyarıları

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI KOCAELİ VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü. Sayı : [ /5]

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI ANKARA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. (Mükellef Hizmetleri Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü)

KIYMETİ DÜŞEN MALLAR

Rehber 7144 SAYILI KANUN (VERGİ DÜZENLEMELERİ)

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI BURSA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Mükellef Hizmetleri Gelir Grup Müdürlüğü. Sayı : [I

VUK 267 ÇERÇEVESİNDE EMSAL BEDELLE DEĞERLEME

5766 sayılı Kanunun 25 inci maddesi ile 6802 sayılı Kanunun 30, 31 ve 47 nci maddelerinde değişiklikler yapılmıştır. Buna göre 6802 sayılı Kanunun;

Doç.Dr.Sami Karacan. Doç.Dr.Sami Karacan 1

Bedelsiz mal teslimi belge düzeni ve Form Ba-Bs Hk.

VARLIK HESAPLARI: DÖNEN VARLIKLAR

İNDİRİLEMECEK KDV LERDE ÖZELLİKLİ DURUMLAR 2- ÖZELLİK ARZ EDEN İNDİRİLEMEYECEK KATMA DEĞER VERGİLERİ

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI BÜYÜK MÜKELLEFLER VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü. Sayı : KDV /07/2014

Özelge: Kat karşılığı inşaat işi yapan yapı kooperatifinin vergilendirilmesi hk.

İrfan VURAL Stj.Gelirler Kontrolörü KAYDİ ENVANTER - FİİLİ ENVANTER FARKLARI I- GİRİŞ

SİRKÜLER RAPOR GİDER VERGİLERİ GENEL TEBLİĞİ. ( Seri No : 86 ) Sirküler Tarihi: Sirküler No: 2008/87

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI ANKARA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Mükellef Hizmetleri KDV ve Diğer Vergiler Grup Müdürlüğü

SİGORTA İŞLEMLERİ İLE KAMBİYO İŞLEMLERİNE İLİŞKİN GİDER VERGİLERİ TEBLİĞİ YAYIMLANDI

Arsa Karşılığı İnşaat İşlerinin Vergilendirilmesinde Ne Değişti?

III- SATIN ALINAN VE İMAL EDİLEN EMTİANIN DEĞERLEMESİ

ENVANTER NOKSANLARI VE FAZLALARI

25 Mayıs 2018 CUMA Resmî Gazete Sayı : TEBLİĞ

Özelge: Arsa devri karşılığı inşaat yaptıran konut yapı kooperati nin vergisel yükümlülükleri hk.

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2016/ Sayılı Kanun un İşletme Kayıtlarının Düzeltilmesine İlişkin Hükümleri.

İŞLETMELERİN AKTİFLERİNDE YER ALAN GAYRİMENKULLERİN DEĞERLENMESİNDE VUK VE TTK/TMS YAKLAŞIMI

Özelge: Yurt dışı mukimi 硸rmalardanشى alınan hizmetlerin gelir ve kurumlar vergisi ile KDV karşısındaki durumu ve belge düzeni hk.

İŞLETMEDEN ÇEKİLEN GAYRİMENKULLERİN EMSAL BEDELİ HANGİ ESASA GÖRE BELİRLENMELİDİR?

SERBEST MUHASEBECİLİK, SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK VE YEMİNLİ MALİ

SİNERJİ SİRKÜLER RAPOR

Ö z e t B ü l t e n Tarih : Sayı : 2016/20

alfa ymm İstanbul, 17/05/2018 ALFA GENELGE 2018/23 Konu : Stok Affı ve Kasa, Ortaktan Alacaklar Affı

İŞLETME KAYITLARININ DÜZELTİLMESİ

ENFLASYON DÜZELTMESİNDEN KALAN BİLANÇO KALEMLERİ

TAKVİM YILI KAPANDIKTAN SONRA GELEN FATURALAR KDV LERİN VERGİ KANUNLARI KARŞISINDAKİ DURUMU

EKONOMİK KRİZ NEDENİYLE SATIŞ BEDELLERİ MALİYET BEDELLERİNİN ALTINA DÜŞEN STOKLARDA DÜŞÜK DEĞERLE (EMSAL BEDELLE) DEĞERLEME YAPMA İMKANI

SİRKÜLER. TARİH KONU Çalışanlara ramazan paketi verilmesi hk. ÖZET ÇALIŞANLARA RAMAZAN PAKETİ VERİLMESİNİN VERGİSEL BOYUTU

T.C. ORDU VALİLİĞİ Defterdarlık Gelir Müdürlüğü. Serbest Meslek Kazancından İndirilebilecek Giderler.

İHRAÇ KAYITLI SATIŞLAR, MUHASEBE İŞLEMLERİ VE BEYANI

ALICIYA GEÇ İNTİKAL EDEN FATURADA YAZAN KATMA DEĞER VERGİSİNİN ÂKİBETİ

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Mükellef Hizmetleri Usul Grup Müdürlüğü. Sayı

BİLGİ NOTU / Bu bilgi notumuzda anılan kanunun vergi alacakları ile ilgili düzenlemelerine yer verilecektir.

F- DÜZELTME Özel Tüketim Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin (1) numaralı fıkrası uygulamasında, Kanuna ekli (II) sayılı listedeki mallar için

YANIT SORU - YANIT??? SORU

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Mükellef Hizmetleri Usul Grup Müdürlüğü

Ö z e t B ü l t e n Tarih : Sayı : 2018/60

AKTİFE KAYITLI TAŞINMAZLARIN BAŞKA ŞİRKETLERE AYNİ SERMAYE OLARAK KONULMASINDA KDV

MATRAH ARTIRIMINA İLİŞKİN MUHASEBE İŞLEMLERİ

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. (Mükellef Hizmetleri Katma Değer Vergisi Grup Müdürlüğü)

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI (Mükellef Hizmetleri Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü)

Faaliyetini Sonlandıran Mükelleflerin Devren KDV si

Tarih : Sayı : Konu : Defter Beyan Sistemini Kullanma Zorunluluğu

T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. (Mükellef Hizmetleri Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü)

KURUMLAR VERGİSİ KANUNU NDA YER ALAN 5/1-H İSTİSNASI

İMHA EDİLMESİ GEREKEN MALLARIN DEĞERLEME UYGULAMASINA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR BELİRLENDİ

KATMA DEĞER VERGİSİ KISMİ TEVKİFAT UYGULAMASINDA KDV İNDİRİMİ VE KARŞILAŞILAN SORUNLAR

Kurumlar Vergisi Genel Tebliği TASLAĞI (Seri No: )

YÜKLENİLEN KDV YE AİT FATURANIN GEÇ DÜZENLENMESİ HALİNDE KDV İADESİ YAPILABİL

MEVZUAT SİRKÜLERİ /

ALFA GENELGE 2010/30. Konunun önemine binaen, bu yazımızda, yasa tasarısının Stok Affı ve Kasa Affı hükümleri değerlendirilecektir.

T KIYMETLER, DEFTERLER VE BELGELER HAKKINDA D

Transkript:

TERÖR EYLEMLERİNDEN KAYNAKLANAN ZARAR VE ZİYANLAR MEHMET ERKAN Hesap Uzmanı GİRİŞ Toplumsal hayatın doğal akışı içerisinde işletmelerin, kendi iradesi dışında meydana gelen ve kaçınılamayan, hatta karşı konulamayan olaylar ile karşılaşması, ender olmakla birlikte olasıdır. Son dönemlerde ülkemizde karşılaşılan deprem, sel vb. doğal afetlerle birlikte terör olayları sonucunda ortaya çıkan zararlar, gerçek ve tüzel kişilerin karşılaştığı, karşı konulamayan olaylar içerisinde güncel bir yer edinmiştir. Ender yaşansa da, ne zaman ortaya çıkacağı belli olmayan deprem, sel vb. doğal afetler gibi terör olayları sonucunda ortaya çıkan zararların, Türk Vergi Hukuk açısından durumunun ne olduğu kamuoyunda merak uyandırmakta olup, yazımızda söz konusu eylemlerden kaynaklanan zarar ve ziyanların durumu, vergi mevzuatı açısından irdelenmeye çalışılacaktır. I-DEĞER DÜŞÜKLÜKLERİ 1-Genel Açıklama Türk Vergi Hukuku nda iktisadi kıymette meydana gelen değer kayıpları; bir iktisadi kıymetin ekonomik değerinin tamamen kaybedilmesi (zayi olma) hali veya ekonomik değerinin kısmen kaybedilmesi (değer düşüklüğü) hali ile ifade edilebilir. Türk Dili Kurumu sözlüğünde zayi; yitmiş, kaybolmuş, yitik, kayıp, yok olmuş, elden çıkmış, işe yaramayan, yararsız, boş; zayi olmak ise yitmek, kaybolmak şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımlarda bir cismin fiziksel olarak ilk hali itibariyle yok olmasından ya da fiziksel olarak işe yararlı halden çıkması ifade edilmektedir. Vergi kanunları ekonomik ilişkiler sonucu ekonomik değere bağlı olayları düzenlemektedir. Vergi kanunları bakımından zayi olma kavramına sözlük anlamıyla değil, iktisadi değer açısından bakılması gerekir. Çünkü, ortada herhangi bir fiziksel değer kaybı olmamasına rağmen,ekonomik değer kaybını mevcut olması vergi kanunlarının ilgili alanına girmesi için yeterlidir. Bu anlamda KDVK bakımından zayi olma, değer kaybı açısından değerlendirilmelidir. Bir malın ekonomik değerinin olmaması (sıfır olması), ekonomik bakımdan zayi olmadır ve değer kaybı tamdır. Malın ekonomik değerinin düşmesi de kısmi zayi olmadır. Bu halde değer kaybı kısmen oluşmuştur. İşte hasara uğrayan mallarda kısmi zayi olma söz konusudur.1 İşletmelerin aktifinde kayıtlı olan sabit kıymetler,mallar da ortaya çıkabilecek değer düşüklüğü, zayi olma hallerini; - Yangın, deprem, sel gibi doğal afetler, - Çalınma,kaybolma vb.haller, - Kaza, dikkatsizlik vb.haller, -Terör olaylarından kaynaklanan haller, olarak örneklemek mümkündür. Söz konusu haller uygulamada en sık rastlanılan durumları ifade etmektedir. 2-Mevcut Yasal Düzenlemeler Değeri düşen mallara ilişkin yasal düzenleme Vergi Usul Kanunu nun 278 nci maddesi hükmünde yer almaktadır. Bu madde hükmü aşağıdaki gibidir: Yangın, deprem ve su basması gibi afetler yüzünden veyahut bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi haller neticesinde iktisadi kıymetlerinde önemli bir azalış vaki olan emtia ile maliyetlerin hesaplanması mutad olmayan hurdalar ve döküntüler, üstüpü, deşe ve ıskartalar emsal bedeli ile değerlenir. Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere, emtianın kıymeti düşen mal olarak değerlendirilmesi için değer kaybının yangın, deprem ve su basması gibi beklenmedik

koşulların ortaya çıkması sonucuna bağlı olabileceği gibi ticari faaliyetin normal icapları içerisindeki bozulma, çürüme, kırılma, çatlama, paslanma gibi faktörlerin sonucuna bağlı olabilir. Bu haller dışında, emtiada meydana gelecek değer kayıpları sonuç hesaplarına intikal ettirilemez. Kanun metninde yer almamasına karşın yargı kararlarında trafik kazalarının da afet niteliğinde değerlendirildiği görülmektedir. Vergi Usul Kanunu nun 278 nci maddesinde İktisadi kıymetlerinde önemli bir azalış vaki olan emtia ile maliyetlerin hesaplanması mutad olmayan hurdalar ve döküntüler, üstüpü, deşe ve ıskartalar emsal bedeli ile değerlenir. denmektedir. Söz konusu 278 nci madde hükmüne göre ticari faaliyet koşulları sonucunda doğan söz konusu kayıpların şirket gider hesaplarına intikal ettirilmesi mümkündür. Ancak emtiadaki değer düşüklüğünün tespiti gerekmekte olup ilgili malların Vergi Usul Kanunu nda belirtilen emsal bedeli ile değerlenmesi gerekmektedir. Vergi Usul Kanunu nun emsal bedel ve emsal ücreti düzenleyen 267 nci maddesinde emsal bedelinin sıra ile aşağıdaki esaslara göre tayin olunacağı belirtilmiştir.buna göre; Birinci Sıra: (Ortalama Fiyat Esası) Aynı cins ve nevideki mallardan sıra ile değerlemenin yapılacağı ayda veya bir evvelki ayda veya bir daha evvelki aylarda satışı yapılmışsa, emsal bedeli bu satışların miktar ve tutarına göre mükellef tarafından çıkarılacak olan Ortalama Satış Fiyatı ile hesaplanır. Bu esasın uygulanması için aylık satış miktarının, emsal bedeli tayin olunacak her bir malın miktarına nazaran %25 ten az olmaması şarttır. İkinci Sıra: (Maliyet Bedeli Esası) Emsal bedeli belli edilecek malın, maliyet bedeli bilinir veya çıkarılması mümkün olursa bu takdirde mükellef bu maliyet bedeline, toptan satışlar için %5, perakende satışlar için %10 ilave etmek suretiyle emsal bedelini bizzat belli eder. Üçüncü Sıra: (Takdir Esası) Yukarıda yazılı esaslara göre belli edilemeyen emsal bedelleri ilgililerin müracaatı üzerine Takdir Komisyonunca takdir yolu ile belli edilir. Takdirler, maliyet bedel ve piyasa kıymetleri araştırılmak suretiyle yapılır. Yukarıdaki Kanun metninden de anlaşılacağı üzere, değeri düşen malların değerlendirmeye konu olabilmeleri için mutlaka emsal bedellerinin tespit edilmesi gerekmektedir. Emsal bedelinin tespitinde ise V.U.K. 267 nci maddesinin birinci (Ortalama Fiyat Esası) ve ikinci sırasının (Maliyet Bedeli Esası) değil, üçüncü sırası olan Takdir Esası nın uygulanması gerekmektedir. Zira; hasarlı malların kıymetlerindeki değer düşüklüğü tam ya da kısmen olabilmektedir. Diğer bir ifade ile iktisadi değer düşüklüğü meydana gelen emtiaların bir kısmı tekrar alım satıma konu olabileceği gibi bir kısmı da değerini tamamen yitirmiş durumda bulunabilir. Her iki halde de kıymet kaybına uğrayan emtiayı, ticari mal hesabından çıkarıp, değeri düşen mallar hesabına almak uygun olacaktır. Yukarıda açıkladığımız tüm nedenlerden dolayı, emtiadaki kıymet kaybı için takdir komisyonuna başvurulup, emsal bedeli tayininin istenmesi gerekmektedir. Emtianın tamamen zayi olması bu sonucu değiştirmez. Bu durumda takdir komisyonu, değerin tamamen kaybolduğunu (başka şekilde ifadeyle emsal bedelinin sıfır olduğunu) kabul eder, ona göre, işlem yapılır.2 Dönem içerisinde değeri düşen malların aynı yıl içerisinde tamamen satılması halinde 278 nci maddeye göre değerleme yapma durumu doğmaz. Bu durumda değeri düşmüş olan mal kayıtlarda maliyet bedeli ile görülmekte iken, değer düşmesi nedeniyle maliyetten daha düşük bir bedelle satılacak, değer düşüklüğü bu satıştan doğan zarar olarak giderleşecektir. (Bu durumda Takdir Komisyonu Kararına ihtiyaç yoktur.) Ancak kıymeti düşen emtianın satış fiyatının emsal malların satış fiyatına nazaran çok düşük olması halinde bu satışın hasarlı emtiayı satın alan karşı firmanın kayıtları da kontrol edilerek incelenebileceği hususunun unutulmaması, dolayısı ile satışı yapılan hasarlı emtianın niteliklerini hasar sebebini vs. tevsik edebilecek kayıt ve belgelerin muhafaza edilmesi gerekmektedir.

Malında değer düşüklüğü meydana gelen mükellefler, yıl sonlarında bu malları (değeri düşmemiş mal gibi) isterlerse maliyet bedeli ile değerleyebilirler. Fakat mükellefler değer düşüklüğünü VUK nun 267 nci maddesi uyarınca değerlemek isterlerse, yukarıda da belirttiğimiz gibi değer düşüklüğünü Takdir Komisyonuna tespit ettirerek söz konusu malların stok değerini indirip aradaki farkı giderleştirebilirler. Kıymetin tamamen kaybolduğu ve sigortadan tazminat alınmayacak olan hallerde, takdir komisyonu kararına dayanılarak, daha önce açılmış olan kıymeti düşen mallar hesabı kapatılmak suretiyle, kıymet kaybı zarar olarak kaydedilir. Kısmen ya da hasara uğrayan emtia için alınan sigorta hasar tazminatları V.U.K. nun 330 ncu maddesi kapsamında değerlendirilir. Kısmi kıymet kaybı ve sigortadan tazminat alınan hallerde kıymeti düşen mallar hesabı muhafaza edilir. Takdir komisyonunda takdir edilen değer kaybı, 158- Stok Değer Düşüş Karşılığı Hesabına alacak, 654- Karşılık Giderleri Hesabına borç olarak kaydedilir.söz konusu değer kaybı husule gelen mal için sigortadan tazminat alınması halinde,alınan tazminat bedeli, 679-Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabı na gelir olarak kaydedilecektir. 3-Özellik Arzeden Hususlar a-değer Düşüklüğü Ne Şeklide Tespit Edilecektir? İktisadi değerlerinde düşme görülen malların emsal bedelinin tespiti için mükelleflerin değer kaybının ortaya çıktığı (hesap dönemi) sonuna kadar Takdir Komisyonlarına başvuruda bulunmaları gerekmektedir.ancak söz konusu takdir komisyonu kararının beyanname verme süresi içerisinde tebliğ alınması durumunda gelir ve kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde gerekli düzeltmeler yapılması mümkündür. Buna karşılık malların tabii afet sonucu değer kaybettiği hallerde hesap dönemi sonu beklenmeden Takdir Komisyonu ndan emsal bedeli tespitinin talep edilmesi gerekir. Takdir Komisyonları söz konusu takdir taleplerini aşağıdaki temel kriterler çerçevesindeki yerine getirmektedirler; -Takdiri yapılacak emtianın yerinde görülmesi, -Takdiri yapılacak emtianın muhteviyatındaki hasarın, Komisyonun görevlendireceği bilirkişi/kurum vasıtası ile saptanması, -Takdiri yapılacak emtianın şirket yasal defter ve kayıtlarının incelenmesi suretiyle yasal defter ve belgelerde (İlgili emtianın alış faturaları vb.) izlenmesi; gerek duyulması halinde emtiayı satan mükellefin karşıt incelenmesi, şeklinde olmaktadır.yukarıda belirttiğimiz takdir kriterleri genel nitelikli olup, değerlemeyi yapan Takdir Komisyonlarının uygulamada kendilerince tespit edecekleri yöntemleri söz konusu olabilmektedir. Buna göre mükelleflerin terör eylemlerinden kaynaklanan işletmede kayıtlı mallar veya sabit kıymetlerde meydana gelen değer düşüklüklerini mutlaka takdir komisyonuna tespit ettirmeleri gerekmektedir.aşağıda yer alan Danıştay kararları da buna işaret etmektedir. - Bozulan emtianın emsal bedelinin mükellef tarafından tespit edilmesinde yasal isabet bulunmamaktadır. 3 - Yangın sonucu meydana gelen zararın Takdir Komisyonunca saptanması gerekir. 4 - İşyerinde çıkan yangın sebebiyle hasara uğrayan emtea için itfaiye amirliğinin tuttuğu hasar tespit zaptında gösterilen bedel, emsal bedel olmadığından zarar yazılamaz. 5 - Davacı şirketin yanan malları ile ilgili emsal bedel takdirine ait Takdir Komisyonu kararının kesinleşip kesinleşmediği araştırılmadan, sigorta şirketince belirlenen miktarın emsal bedel olarak kabul edilmesine olanak yoktur. 6 b-sigorta Eksperi,İtfaiye Yetkililerinin Tespiti Yeterli midir? Uygulamada sıkça karşılaşılan bir diğer husus da kıymeti düşen emtianın hasar tespitinin sigorta eksperleri, İtfaiye yetkilileri, kaymakamlıklarca görevlendirilen bilirkişiler, jandarma

gibi kişi ve kurumlarca yapılması ertesinde bu kararlara göre değer düşüklüğünün sonuç hesaplarına gider kaydedilmesidir. Söz konusu kişi ve kurumların verdikleri değer tespit kararları yalnızca Takdir Komisyonu nun vereceği karara veri teşkil etmek bakamından bir anlam ifade etmektedir.7 Kısmen ya da tamamen hasara uğrayan emtia için alınan sigorta hasar tazminatları V.U.K. nun 330 ncu maddesi kapsamında değerlendirilir. Madde hükmünce; Emtia ve zirai mahsul ve hayvan kıymetlerinde vukua gelen zayiat dolayısıyla alınan sigorta tazminatları bunların değerlerinden fazla olursa bu fazlalık kara alınır. İşletme hesabı esasında tutulan defterde bu tazminat hasılat kaydedilir. Kısmi veya tam kıymet kaybı ve sigortadan tazminat alınan hallerde kıymeti düşen mallar hesabı muhafaza edilir. Takdir komisyonunda takdir edilen değer kaybı, 158- Stok Değer Düşüş Karşılığı Hesabına alacak, 654- Karşılık Giderleri Hesabına borç olarak kaydedilir.ayrılan karşılık giderleri dönem sonunda, Dönem Kar veya Zararı Hesabı ile karşılaştırılarak kapatılır.söz konusu değer kaybı husule gelen mal için sigortadan tazminat alınması halinde,alınan tazminat bedeli, 679-Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabı na gelir olarak kaydedilecektir. c-alınan Sigorta Tazminatları Ne şekilde Dikkate Alınacaktır? İşletmelerin stoklarında bulunan mallar sigortalı olabilir. Sigorta şirketleri sigorta kapsamında bulunan herhangi bir olayın olması halinde eksperlerini göndermekte ve olayla ilgili hasar tespiti yaptırmaktadırlar. Bu hasar tespitinin sonucunda sigortalı firma sigorta tazminatı almaktadır. Emtea ile ilgili alınan sigorta tazminatlarının ne şekilde değerlendirileceği V.U.K. nun 330 uncu maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre emtia ve zirai mahsul ve hayvan kıymetlerinde vukua gelen zayiat dolayısıyla alınan sigorta tazminatları bunların değerlerinden fazla olursa bu fazlalık kâra alınır. İşletme hesabı esasında tutulan defterde bu tazminat hasılat kaydedilir. Bu durumda emteada meydana gelen değer düşüklüğü öncelikle takdir komisyonu tarafından takdir edilecek daha sonra sigorta şirketinden alınan sigorta tazminatı ile karşılaştırılacaktır. Alınan tazminat değer düşüklüğünden fazla ise aradaki fark kâra ilave edilecektir. Ancak uygulamada sigorta tazminatı alınması halinde bazı durumlarda takdir komisyonu kararına gerek olmadığına ilişkin görüşlerde ortaya çıkmaktadır. Söz konusu görüş ana hatları ile aşağıdaki gibidir.8 Emtiada meydana gelen hasar (değer düşüklüğü) neticesinde katlanılan zarar, sigorta şirketinden alınan tazminata eşitse, bu zarar (değer düşüklüğü) bir takdir komisyonu kararına ihtiyaç olmadan gider yazılabilir. (Alınan tazminata mahsup edilir.) Emtiada meydana gelen hasar neticesinde katlanılan zarar, sigorta şirketinden alınan tazminattan düşükse; bu zarar bir takdir komisyonu kararına ihtiyaç duyulmadan gider yazılabilir (Alınan tazminattan mahsup edilir.) Tazminatın bu zarar mahsubundan artan kısmı vergiye tabi gelir olarak işlem görür. Emtiada meydana gelen hasar neticesinde katlanılan zarar, sigorta şirketinden alınan tazminattan daha fazlaysa; zararın alınan sigorta tazminatı kadar olan kısmı bir takdir komisyonu kararına ihtiyaç olmadan gider yazılabilir. Tazminatın üzerinde kalan zarar kısmına yönelik 330. maddede belirleyici bir hüküm olmadığından, gider kabulü için Mali İdare tarafından takdir komisyonu kararı istenebilir. Bu görüşte ileri sürülen, katlanılan zararın veya değer düşüklüğünün mükellef tarafından yapılmasına ilişkin öngörüye katılmadığımızı belirterek,yazımınız 3-a Değer Düşüklüğü Ne Şeklide Tespit Edilecektir? bölümünde de ifade edildiği üzere değer düşüklüklerinin mutlak surette Takdir Komisyonlarınca tespit edilmesi gerektiğini ifade etmekte yarar bulunmaktadır. Aynı bölümde belirtilen Danıştay kararları da buna işaret etmektedir. 4-Katma Değer Vergisi Açısından Değerlendirilmesi

Katma Değer Vergisi Kanunu nun 30. maddesinin (c) bendi ile deprem ve sel felaketi nedeniyle zayi olanlar hariç olmak üzere zayi olan mallara ait katma değer vergisinin mükelleflerin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden indirilemeyeceği hükme bağlanmıştır. K.D.V.K nun 30. maddesinin (c) bendi 4503 sayılı kanununu 3.maddesi ile değişmeden önceki şeklinde; deprem ve sel felaketi nedeniyle zayi olanlar hariç ibaresi yer almamaktaydı. Son derece yerinde olan bu düzenleme ile deprem ve sel felaketi nedeniyle zayi olan mallara ait katma değer vergisinin indirimi engellenmemiş olmaktadır. Bu durumda 4503 sayılı kanunla yapılan değişiklik sonucunda 05.02.2000 tarihinden itibaren deprem ve sel felaketi nedeniyle zayi olan malların KDV si İndirilemeyecek KDV leri kapsamından çıkarılmıştır. Ancak bu doğal afetlerin dışında kalan diğer doğal afetler nedeniyle zayi olan malların KDV leri indirim konusu yapılamayacaktır. Katma Değer Vergisi Kanununun 1 seri no.lu Genel Tebliği nde zayi olan malların KDV sinin neden indirim konusu yapılamayacağına ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Bu açıklamalar 4503 sayılı kanunla değişiklik yapılmadan önceki kanun maddesini açıklamaktadır. Ancak 4503 sayılı kanunla anılan kanun maddesinin genel niteliği değiştirilmemiş olup sadece deprem ve sel felaketi nedeniyle zayi olan malların KDV si bu uygulama dışında tutulmuştur. Bu nedenle tebliğde yer alan açıklamalar geçerliliğini korumaktadır. Söz konusu açıklamalar aşağıdaki gibidir; Katma değer vergisi sisteminde alış vesikalarında gösterilen verginin indirilmesi, bu malların satışı sırasında mala eklenen değerin vergilendirileceği düşüncesine dayanır. Ancak, zayi olan mallar için satış ve dolayısıyla yaratılan bir değer olmayacağından, bu mallara ilişkin alış vesikalarında gösterilen verginin indirilmesi, zayi olan mallar üzerindeki vergi yükünü tamamen ortadan kaldıracaktır. Dolayısıyla, Kanunun 30/c maddesi uyarınca, zayi olan malların alış vesikalarında gösterilen katma değer vergisi mükellefin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden indirilemeyecektir. Doğal afetler veya bozulmak, çürümek, kırılmak gibi olağanüstü durumlar nedeniyle değeri düşen mallar kısmen veya tamamen zayi olan mallar niteliğindedir. Yukarıya aktarılan yasal açıklamalar çerçevesinde, belirlenen nedenlerle tamamen zayi olan mallara ilişkin alış vesikalarında gösterilen katma değer vergisi indirilemeyecektir. Bu mallara ilişkin vergi indirilmişse, indirimin V.U.K. nun 278. maddesi gereği değerlemenin yapıldığı dönemde, düzeltilmesi gerekir. Daha önceki bölümlerde ayrıntılı olarak açıkladığımız üzere zayi olma kavramına ilişkin vergi kanunlarında herhangi bir tanımlama yoktur. Ancak zayi olma kavramını ikiye ayırmak mümkün görünmektedir; - Malların tamamen zayi olması, - Malların kısmen zayi olması. Malların tamamen zayi olması yani malların yok olması durumunda bunlara ait daha önce dikkate alınan indirilecek KDV lerin indirim kabiliyetlerinin ortadan kalktığı açıktır. Bu indirim KDV lerin daha önce indirilmiş olması halinde bunun düzeltilerek anılan KDV lerin hasılat KDV sine eklenmesi gerekmektedir. Söz konusu KDV lerin indirilecek KDV hesaplarına geçirilmesine rağmen henüz indirilmemiş olması halinde bu KDV ler indirilemeyecek KDV hesabına alınacaktır. Ancak doğal afetler veya bozulmak, çürümek, kırılmak gibi olağanüstü durumlar nedeniyle kısmen zayi olan ve V.U.K. nun 278. maddesi gereği bir değer tespit edilen mallarla ilgili olarak, bunların alış vesikalarında gösterilen katma değer vergisinin tamamının indiriminin kabul edilmemesi doğru bir değerlendirme değildir. Kısmen zayi olan mallarla ilgili olarak, V.U.K. nun 278. maddesine göre tespit edilen değerinin maliyet bedeline oranı kadarlık kısmının indiriminin kabul edilmesi, kalanın düzeltilmesi, K.D.V. Kanunu nun 30/c maddesinde güdülen amaca uygun olacaktır. Tamamen zayi olan malların KDV sine ilişkin

herhangi bir sorun olmamakla birlikte, kısmen zayi olan malların KDV lerinin ne şekilde değerlendirileceği yönünde uygulamada tartışmalar mevcuttur. Uygulamada yoğunluk kazanan ve bizim de katıldığımız görüşe göre; malların fiziki miktarında kısmen bir azalma meydana gelmesi halinde o malın kısmen zayi olduğunun kabulü gerekir ve kısmen zayi olan kısma ilişkin KDV indirim konusu yapılamaz.9 Danıştay Yedinci Dairesi nin kararı da yukarıya aktarılan görüşler doğrultusundadır.10 Değeri düşen mallarla ilgili olarak indirimi kabul edilmeyen katma değer vergisi, K.D.V.K. un 58. maddesi gereği, Gelir ve kurumlar vergisi matrahlarının tespitinde gider olarak dikkate alınacaktır. II-GENEL DEĞERLENDİRME VE K.D.V. KANUNU NUN 30. MADDESİNE İLİŞKİN DEĞİŞİKLİK ÖNERİSİ Toplumsal hayatın doğal akışı içerisinde işletmelerin, kendi iradesi dışında meydana gelen ve kaçınılamayan, hatta karşı konulamayan olaylar ile karşılaşması, ender olmakla birlikte olasıdır. Son dönemlerde ülkemizde sıklıkla karşılaşılan deprem, sel vb.doğal afetlerle birlikte terör olayları sonucunda ortaya çıkan zararlar,gerçek ve tüzel kişilerin karşılaştığı, karşı konulamayan olaylar içerisinde güncel bir yer edinmiştir.terör olayları da en az deprem, sel doğal afetleri gibi öngörülemez ve beklenilemez bir afet olup,gerçek ve tüzel kişilerin, terör eylemlerini deprem, sel afetleri gibi öngörmesi mümkün görünmemektedir. Bu kapsamda terör eylemleri nedeniyle zayi olan iktisadi kıymetlerin yasal düzenlemeler karşısındaki durumuna ayrıntılı olarak değinilmiştir. K.D.V. Kanunu nun 30.maddesinin c) bendi ile deprem ve sel gibi doğal afetler nedeniyle zayi olan mallara tanınmış olan, indirilmiş olan KDV lerinin düzeltilmesinin istenilmemesi suretiyle katma değer vergisinin indirimi engellenmemesi uygulamasının, doğal afetleri gibi öngörülemez ve beklenilemez bir afet olan terör eylemleri içinde yasal düzenleme yapmak suretiyle geçerli hale getirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda K.D.V. Kanunu nun 30. Maddesinin c) bendinin Deprem, sel veya terör felaketi nedeniyle zayi olanlar hariç olmak üzere zayi olan mallara ait katma değer vergisi, şeklinde değiştirilmesinin uygun olacağını düşünmekteyiz.