Karadeniz hamsisi Ali Cemal GÜCÜ ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü
TÜBİTAK 1007 KAMU PROJESİ Ulusal Balıkçılık Veri Toplama Programı İçin Karadeniz de Hamsi Stoklarının Akustik Yöntem İle Belirlenmesi Ve Sürekli İzleme Modelinin Oluşturulması Proje sahibi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Proje Yürütücüleri ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü Trabzon Su Ürünleri Merkez Araştırma Enstitüsü
Av miktarı (ton) 400000 350000 300000 250000 200000 150000 100000 50000 0 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 Karadeniz den elde edilen yıllık hamsi av miktarları Son 20 yıl dikkate alındığında ~ 250 000 ton/yıl (TUIK, 1968-2011)
Neden stok değerlendirme çalışmasına gerek var? Orkinos örneği Kota 13 500 tona düşürülürken 2013 yılı için ICCAT ın için Türkiye ye verdiği kota 500 ton. 102 orkinos teknesinden ancak 9 una dağıtılabildi.
Daily Spawning Mean Female Sex Batch Spawning Spawning Egg Production Area Weight Ratio Fecundity Frequency Biomass P o A W R F S Estimate (eggs/m 2 ) (m 2 ) (gr) (eggs/batch) (day 1) (Tm) 57.16 8.0 X 10 9 14.25 0.54 8006 0.361 4 199 38.89 218 X 10 9 75 000 1 17.78 436 X 10 9 70 000 2 1) Niermann et al. (1994) 2) Einarson and Gürtürk (1960) Total landing in 1993 was 220 000 tons
Karadeniz deki ilk akustik stok büyüklüğü tahmin çalışması (Johannesson & Losse, 1973)
1973 yılıda yapılan çalışmanın sonuçları (Johannesson & Losse, 1973) ~ 1 000 000 ton Tarih Bölge Biokütle (ton) 26 Mart 27-28 Mart 30 Mart 31 Mart Samsun körfezi Sinop körfezi Çaltı brn Ünye Ordu 383 269 303 35 Toplam 990 2 Nisan 3-4 Nisan 4 Nisan Sinop körfezi Sinop brn. Inceburun Inceburun un batisi 11 92 173 Toplam 276
ODTÜ DBE nin 1989-1994 arasında yürüttüğü çalışma ODTÜ-DBE nin sonuçları 280 000 360 000 ton
CPUE (kg/boat) Bir gırgır teknesinin günlük ortalama av miktarının değişimi 100000 90000 80000 70000 60000 50000 Observed 1st group 2nd group 40000 30000 20000 10000 0 12-Jan-12 2-Jan-12 23-Dec-11 13-Dec-11 3-Dec-11 23-Nov-11 13-Nov-11 3-Nov-11 24-Oct-11 14-Oct-11 4-Oct-11
Geçen sezon boyunca gözlenen sorunlar - Av gücü çok yüksek Hamsi avlama ruhsatı alan 303 teknenin toplam motor gücü 270 000 HP; bu boyutun mazot tükemine çevrimi yaklaşık 1.3 milyon litre / gün = 200 milyon TL / sezon (ÖTVsiz) - Hamsi çok hızlı stoklardan çekiliyor Hamsi avcılığı 9 Ekim tarihinde başladı ve 16 Aralık tarihinde son buldu. Toplam sezon 68 gün - Hızlı avlanması piyasada kısa süreli doygunluk yaratıyor - Doygunluk hamsinin piyasa değerini düşürüyor Yoğun avcılığın yapıldığı dönem (Kasım) 1 kasa (12 kg) hamsinin tekneden çıkış fiyatı 6-7 TL - Balık unu yağı fabrikalarına giden miktar artıyor (%76) Hamsinin balık unu ve yağına dönüştürülmesi doğru bir kullanım mı? Önce halkın doğrudan kullanımının sağlanması; arta kalanın işlenmesi gerekmez mi?
Ne yaptık?
Ne yaptık?
CTD istasyonları ve uydu görüntüleri
2011-2012 av sezonunda hamsinin dağılımı
2011-2012 av sezonunda karaya çıkartılan günlük hamsi miktarının zamana ve karaya çıkış noktasına göre dağılımı
frequency Pazar örneklemesi ve denizde örnekleme sonucu elde edilen boy dağılımları 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Length (cm)
Resampled discarded anchovies
Fish graders
2011-2012 anchovy fishing season Landing (in weight) Landing (in numbers) Discard (in weight) Discard (in numbers) November 85% 55% 0% 0% December 15% 45% 15% 77% Season - - 5% 35% Fishmeal and fish oil processing factories ( 13)
2012-2013 av sezonu için yapılan akustik seferde izlenen rota ve akustik hatlar Uydu verilerinden elde edilen Kasım ın 2. Haftasına ait yüzey sıcaklık dağılımı ([ C] = [K] 273.15)
Hamsi projesi kapsamında hidrografik ölçüm yapılan istasyonlardan bazılarındaki (sol) ve bir önceki sene aynı dönemde ölçülen dikey sıcaklık profilleri 1978-1993 yılları arasında Kasım ayında alınan dikey sıcaklık ölçümleri
Karadeniz hamsisi Engraulis encrasicolus ponticus Azak hamsisi Engraulis encrasicolus maeoticus Shulman G.E., Anchovies of the Azov and the Black Sea: regularities of wintering migrations. Marine Ecology Journal 2002;1:67-77.
2010 2012 Mevsimlik yüzey klorofil dağılımı (MODIS aqua)
Göçün başlatan faktröler I Sıcaklık Sıcaklık ya da enerji Vücuttaki yağ oranı en az % 14% 15 16 hatta 16 17 C (Shulman, 2002) Sıcaklık kışın kuzeyde 15 C nin altına düştüğünde Karadeniz hamsisi kışlama göçüne başlar. İlkbahar sonunda sıcaklık 10 C ın üstüne çıktığında kuzeye doğru üreme göçü başlar. Sıcaklık baharda 10 C nin üstüne çıktığında Azak hamsisi geri dönüşe başlar ve Azak ta sıcaklık üremeye uygun hale geldiğinde (17 C) göç tamamlanmış olur. Berdnikov, ve ark. 1999. Trophodynamic model of the Black and Azov Sea pelagic ecosystem: consequences of the comb jelly, Mnemiopsis leidyi, invasion. Fisheries Research, 42:261-289.
p = p1 * p2 * p3 p1 = verilen koordinattaki sıcaklık değerine (temp) göre hamsi bulunma olasılığı olup temp >temp mig_üst ise p1 = 1-(temp- temp mig_üst )/temp max temp mig_alt temp temp mig_üst ise p1=1 temp < temp mig_alt ise p1 = 0, olduğu kabul edilmiştir. p2 =verilen koordinatın kor üreme alanına olarak kabul edilen noktaya (45.5⁰ N 31.0⁰ E) uzaklığına göre hamsi bulunma olasılığı olup p2 = 1-dist/dist max bağıntısı üzerinden hesaplanmıştır p3 = bir önceki en olası konuma ve optimum göç hızına göre hamsinin bulunma olasılığıdır; hamsinin optimum göç hızı toplam boyunun fonksiyonu olarak L *2/sn olarak alınmıştır.
Hamsinin göçü ile ilgili olarak yapılan analizde kullanılan başlangıç verisi tahmini yumurtlama alanı (Ivanov ve Beverton, 1985 [1] esas alınmış, sıcaklık ile birleştirilmiştir) Beklenen varış noktası itibarı ile 15 Kasım 2012 tarihi için yapılan olası hamsi bulunma alanı tahmini Kuzeyden inmesi beklenen hamsi sürülerinin bulunma olasılığın en yüksek bölgeler (batı Karadeniz hamsisi; doğu Azak hamsisi içindir)
Aralık 2012 de Güney Karadeniz de 0 yaş grubu hamsilerin dağılımı
15 Aralık 2012 tarihinde BSGM ne sunulan rapor 15 Aralık 2012 tarihi itibarı ile Karadeniz de örneklenen hamsi sürülerinin ortalama boyları ve boy kompozisyonları 1 Kasım 15 Aralık 2012 tarihleri arasında Karadeniz de örneklenen hamsi sürülerine ait boy dağılımı
4.5 5 5.5 6 6.5 7 7.5 8 8.5 9 9.5 10 10.5 11 11.5 12 12.5 13 13.5 % Length composition of the anchovies landed in 2011-2012 and 2012-2013 fishing season 30 25 20 2012-2013 2011-2012 15 10 5 0 Length (cm)
1 Aralık 2012 Azak Denizi Kerç Boğazı http://the-day-x.ru/kerchenskie-specialisty-uznali-masshtab-i-prichinu-gibeli-xamsy-v-yuzhnoj-chasti-kerchenskogo-proliva.html
2011-2012 anchovy fishing season Landing (in weight) Landing (in numbers) Discard (in weight) Discard (in numbers) November 85% 55% 0% 0% December 15% 45% 15% 77% Season - - 5% 35% 2012-2013 anchovy fishing season Landing (in weight) Landing (in numbers) Discard (in weight) Discard (in numbers) November 0% 0% 0% 0% Dec + Jan?? 41% 74% Season To be estimated at the end of the season
75 50 25 2012/2013 10 70 50 20 2012 5 0 75 50 2011/2012 70 50 25 10 20 5 0 75 50 25 0 70 2010/2011 50 20 10 0 I II III IV 2012 5
Toplam kayıplar (mortalite) = Doğal kayıplar + Balıkçılık Predasyon Diğer
Büyük balık küçük balıktan uzun yaşar Daniel Pauly Metabolizması yüksek balık düşük olandan uzun yaşar Soğuk sudaki balık sıcak sudakinden uzun yaşar
75 50 25 2012/2013 10 70 50 70 20 2012 30 5 0 75 50 2011/2012 70 50 25 10 20 5 0 75 50 25 0 70 2010/2011 50 20 10 0 I II III IV 2012 5
Years 0 1 2 3 2006 23368 142640 67087 6172 2007 29180 255042 92125 5945 2008 6575 120777 113175 8081 2009 12878 110520 73142 7512 2010 6517 80509 123078 12380 2011 2724 126449 81633 3754
Stoğa katılım Ebevyn stok Av Sömürülme oranı
Gözlenen ve modellenen CPUE'nin yıllara göre değişimi Referans değerlere göre hamsi stoğunun durumu MSY ye ulaşılabilmesi için mevcut F in 6.7 kat azaltılması gerekmektedir. Ancak bu şekilde son derece küçüldüğü görülen ebeveyn stoğun da büyümesine olanak sağlanabilecektir. Mevcut balıkçılık şiddetinin 2012 yılında önerilen F msy ye indirilmesi durumunda ise elde edilen toplam ürün 40 bin ton civarında olacaktır.