Hüseyin ŞEN Ersan ÖZ MÜFETTİŞLİK, UZMANLIK, DENETÇİLİK, İDARİ YARGI HÂKİMLİĞİ, KAYMAKAMLIK VE BENZERİ SINAVLARDA SORULMUŞ MALİYE SORULARI ve YANITLARI (2001-2014) Kamu Maliyesi ve Kamu Ekonomisi Vergi Teorisi ve Politikası Vergi Hukuku ve Türk Vergi Sistemi Devlet Bütçesi Devlet Borçları Maliye Politikası Uluslararası Mali Kurum ve Kuruluşlar
ii Hüseyin ŞEN Ersan ÖZ ISBN 978-605-62423-9-7 YAYIMA HAZIRLIK Hüseyin ŞEN Ersan ÖZ KAPAK DİZAYNI Sinan KACIR SAYFA DÜZENİ Hüseyin ŞEN BASKI Azim Matbaacılık (0312) 342 03 71-72 BU KİTAP T.C. KÜLTÜR BAKANLIĞI BANDROLÜ İLE SATILMAKTADIR. Yazışma ve İsteme Adresi Bursa Caddesi No: 117 Kınıklı/ DENİZLİ Tel: (0.258) 212 51 93 Faks: (0.258) 212 24 26 omer_yener@yahoo.com COPYRIGHT GÖKÇE KİTABEVİ Yayım Hakkı Bu kitabın her türlü yayım hakkı Gökçe KİTABEVİ ne aittir. Bu kitabın baskısından 5846 ve 2936 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasası hükümleri gereğince kaynak gösterilerek bile olsa alıntı yapılamaz, herhangi bir şekilde çoğaltılamaz, genel ağ ve diğer elektronik ortamlarda yayımlanamaz.
iii ÖNSÖZ Başlangıcı 2007 yıllarına ulaşan bir çalışmayla karşı karşıyasınız Gerek arkadaşlarımızın, gerekse öğrencilerimizin teşviki ile işe söz konusu tarihten bu yana iş sınavlarında sorulan soruları derleyerek başladık. Tabi işimiz soruları derlemekle bitmedi. Daha sonra söz konusu soruları, maliyenin ilgili alanlarına ve ünitelerine göre tasnif ettik. Bundan sonra, her bir soruyu en ince ayrıntısını dahi dikkate alarak cevaplandırmaya çalıştık. Bu bağlamda doğru seçeneğin tespiti ve açıklanması ile yetinmeyip, diğer tüm seçeneklerin de neden doğru olmadığını ayrıntılı olarak açıklamaya çalıştık. Dolayısıyla karşımıza, bir soru ve beş açıklama çıktı. Böylece, her bir soruda beş farklı konuyu göz önüne sermek suretiyle derinlemesine bir soru-cevap tahlili gerçekleştirmiş olduk. Çalışmada bazı hatalar veya yanlışlıklar mutlaka olacaktır. Ama bu konuda titiz davranmaya azami itina gösterdiğimizi belirtmek isteriz. Gözden kaçırdığımız ancak okuyucunun farkedeceği bu türden hataların, yetersiz açıklamaların ve/veya anlaşılmayan kısımların tarafımıza bildirilmesi bizlere daha iyisini yapma adına güç katacaktır. Çalışmanın okuyucuya faydalı olması umudu ile Hüseyin ŞEN Ersan ÖZ Ankara/ Denizli Kasım 2014
iv Hüseyin ŞEN, hsen68@gmail.com 1968 yılında Çorum İskilip te doğdu. Hacettepe Üniversitesi İİBF Maliye Bölümü nden 1990 yılında mezun oldu. 1996 yılında Bradford Üniversitesi Kalkınma, Proje ve Planlama Merkezi nden yüksek lisans derecesini aldı. Doktorasını ise, Haziran 2002 de Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü nde tamamladı. Bonn Üniversitesi Kalkınma Araştırmaları Merkezi, TCMB, Berlin de yerleşik bulunan Alman Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü, Hague de yerleşik bulunan Sosyal Çalışmalar Enstitüsü ve Viyana da bulunan IMF Enstitüsü nde akademik kurslara katıldı ve araştırmalarda bulundu. Afyon Kocatepe Üniversitesi İİBF, Maliye Bölümü nde görev yaptı. Haziran 2010-Ocak 2013 tarihleri arasında da T.C. Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı nın kurucu Genel Sekreterliği görevini üstlendi. Halen Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye Bölümü Mali İktisat Anabilim Dalı nda görev yapan yazarın akademik çalışmaları; Kamu Maliyesi, Kamu Ekonomisi, Maliye Politikası, Para Politikası ve Kalkınma Makroekonomisi alanlarında yoğunlaşmaktadır. Ersan ÖZ, ersanoz@gmail.com 1975 yılında Manisa Gölmarmara da doğdu. 1997 yılında Karadeniz Teknik Üniversitesi İİBF Maliye Bölümü nden mezun oldu. 2000 yılında, aynı üniversitenin Sosyal Bilimler Enstitüsü nde yüksek lisansını tamamladı. Doktorasını ise Eylül 2004 te Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü nde yaptı. Pamukkale Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Yüksek Okulu Kurucu Müdürlüğü başta olmak üzere üniversite bünyesinde senato üyeliği, yönetim kurulu üyelikleri, dekan yardımcılığı, sosyal bilimler enstitüsü müdür yardımcılığı, Mali Hukuk Anabilim Dalı başkanlığı gibi çeşitli görevler ifa etti. Halen Pamukkale Üniversitesi İİBF Maliye Bölümü Mali Hukuk Anabilim Dalı nda görev yapan yazarın çalışmaları Türk Vergi Hukuku, Türk Vergi Sistemi, Türk Vergi Yargısı ve Uluslararası Vergilendirme alanlarında yoğunlaşmaktadır.
v İÇİNDEKİLER Önsöz... iii Yazarların Özgeçmişi... iv İçindekiler... v-vi Kısaltmalar Listesi... vii BÖLÜMLER I. KAMU MALİYESİ VE KAMU EKONOMİSİ... 01-190 01. Kamu Maliyesi ve Kamu Ekonomisine İlişkin Temel Bilgiler... 01-32 02. Kamu Kesiminin Ulusal Ekonomi İçindeki Yeri... 33-38 03. Devletin Ekonomiye Müdahale Nedenleri: Piyasa Başarısızlıkları... 39-60 04. Kamu Harcamaları... 61-142 05. Devletin Ekonomiye Müdahalesinin Ortaya Çıkardığı Olumsuz Sonuçlar: Devletin Başarısızlığı Tezi ve Kamu Tercihi Teorisi... 143-152 06. KİT ler ve Özelleştirme... 153-164 07. Fayda - Maliyet Analizi... 165-166 08. Kamu Gelirleri... 167-190 II. VERGİ TEORİSİ VE POLİTİKASI... 191-302 01. Vergi Teorisi ve Politikasına İlişkin Temel Bilgiler... 191-206 02. Vergilerin Tasnifi... 207-224 03. Vergileme İlkeleri... 225-236 04. Vergileme Tekniği... 237-260 05. Vergi Yükü ve Vergide Yansıma... 261-272 06. Vergilerin Mali, Ekonomik ve Sosyal Etkileri... 273-302 III. VERGİ HUKUKU VE TÜRK VERGİ SİSTEMİ... 303-458 01. Vergi Hukuku ve Türk Vergi Sitemine İlişkin Temel Bilgiler... 303-330 02. Vergi Hukukunun Temel Kaynakları, İlkeleri ve Hukuki Uygulaması... 331-344 03. Mükellefin Ödevleri, Hakları ve Denetlenmesi... 345-352 04. Vergi İdaresi ve Vergilendirme Süreci... 353-362 05. Vergi Hukukunda Süreler... 363-368 06. Vergi Suç ve Cezaları... 369-378 07. Vergi Uyuşmazlıklarının Çözümü... 379-390 08. Kamu Alacaklarının Korunması ve Cebri Tahsil... 391-402 09. Türk Vergi Sistemi nde Uygulanan Vergiler... 403-458
vi IV. DEVLET BÜTÇESİ... 459-626 01. Devlet Bütçesine ilişkin Temel Bilgiler... 459-476 02. Bütçe Sistemleri... 477-488 03. Bütçenin İşlevleri ve İlkeleri... 489-516 04. Bütçeleme Süreci... 517-568 A. Bütçelenin Hazırlanması ve Görüşülmesi... 517-530 B. Bütçenin Onaylanması ve Kanunlaşması... 531-544 C. Bütçenin Uygulanması... 545-560 D. Bütçenin Kapatılması... 561-566 E. Bütçenin İbrası... 567-568 05. Bütçenin Denetimi ve Sayıştay... 569-590 06. 1050 Sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu ve 5018 Sayılı KMYKK Çerçevesinde Bütçe ile İlgili Kavramlar, Kurumlar ve Veriler... 591-626 V. DEVLET BORÇLARI... 627-720 01. Devlet Borçlarına ilişkin Temel Bilgiler... 627-646 02. Devlet Borçlarının Sınıflandırılması... 647-660 03. Devlet Borçlarının Kaynakları: İç Borçlar, Dış Borçlar, Bağış ve Yardımlar... 661-674 04. Devlet Borçlarının Yönetimi... 675-700 05. Devlet Borçlarının İtfası... 701-702 06. Devlet Borçlarının Sürdürülebilirliği... 703-712 07. Türkiye de Devlet Borçları... 713-720 VI. MALİYE POLİTİKASI... 721-864 01. Maliye Politikasına ilişkin Temel Bilgiler... 721-728 02. Maliye Politikasının Amaç ve Araçları... 729-738 03. Maliye Politikasının Etkinliği... 739-748 04. Toplam Talep-Toplam Arz Analizi... 749-768 05. Maliye Politikasının Etkinliğine İlişkin Tartışmalar... 769-784 06. Maliye Politikasının Uygulanma Yöntemleri... 785-792 07. Bütçe Açıkları: Ölçümü, Finansmanı ve Etkileri... 793-814 08. Çarpan Mekanizması... 815-818 09. Türkiye de Maliye Politikası... 819-838 10. Maliye Politikasına İlişkin Diğer Konular... 839-864 VII. ULUSLARARASI MALİ KURUM VE KURULUŞLAR... 865-884 KAYNAKÇA... 885-888
vii KISALTMALAR LİSTESİ AATUHK : Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun BİM : Bölge İdare Mahkemesi BM : Birleşmiş Milletler BSMV : Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi Kanunu DNŞ : Danıştay DPT : Devlet Planlama Teşkilatı : Avrupa Para Birimi, Avro, Euro FDF : Faiz Dışı Fazla GVK : Gelir Vergisi Kanunu İYUK : İdari Yargılama Usulü Kanunu KDV : Katma Değer Vergisi KİK : Kamu İhale Kurumu KMYKK : Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu KMS : Kamu Memurluk Sınavı KPSS : Kamu Personel Seçme Sınavı KVK : Kurumlar Vergisi Kanunu MDO : Marjinal Dönüşüm Oranı MİO : Marjinal İkame Oranı MM : Marjinal Maliyet MSF : Marjinal Sosyal Fayda MSM : Marjinal Sosyal Maliyet MTİO : Marjinal Teknik İkame Oranı MTV : Motorlu Taşıtlar Vergisi OSB : Organize Sanayi Bölgesi ÖTV : Özel Tüketim Vergisi TEFE : Toptan Eşya Fiyat Endeksi TMSF : Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu TSE : Türk Standartları Enstitüsü TSK : Türk Silahlı Kuvvetleri TÜBA : Türkiye Bilimler Akademisi TÜFE : Tüketici Fiyat Endeksi TÜİK : Türkiye İstatistik Kurumu KYK : Kredi ve Yurtlar Kurumu KDV : Katma Değer Vergisi Y : Gelir T : Vergi Tutarı TODAİE : Türkiye Orta Doğu Amme İdaresi TÜBA : Türkiye Bilimler Akademisi TÜBİTAK : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırmalar Kurumu $ : ABD Doları SDR : Özel Çekme Hakları TBMM : Türkiye Büyük Millet Meclisi TCMB : Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ÜGYS : Üniversite Görevde Yükselme Sınavı VİV : Veraset ve İntikal Vergisi VM : Vergi Mahkemesi VUK : Vergi Usul Kanunu YPK : Yüksek Planlama Kurulu YSK : Yüksek Seçim Kurulu
viii