BÖLÜM 3 DEPO EKİPMANLARI ve KAPLAR 1
İÇERİK Depolama Ekipmanları [Rafsız/Raflı/Otomatik Depolama Sistemleri] Elleçleme Ekipmanları [El Arabası, Askılı Taşıma Arabası, Transpalet, Çaka, Dar/Çok Dar Koridor Çakaları, Sipâriş Toplayıcı, Akülü İstif Makinası, Yandan İstifleyici, Çekici, Konveyör, Elevatör, Asansör, Otomatik Yönlendirmeli Araç, Vinç] Diğer Ekipmanlar [Streçleme Makinası, Şrinkleme Makinası, Çemberleme Makinası, Palet Değiştirme Makinası, Palet Asansörü, Barkod Yazıcısı, Eklentiler] Kaplar [Konteyner, Palet, Big Bag/Çuval, İstifleme Kasası, Koli/Kutu, Sepet] 2
GENEL BİLGİ Depolama Sistemi: Farklı türde ürünlerin depolanması için kullanılan birçok alt sistemleri içermektedir. Depolama sistemleri; basit raflardan, otomatik vinç ve konveyörleri içeren yüksek düzeydeki otomatik sistemlere kadar değişiklikler gösterebilir. Depolama sistemlerindeki ekipmanlar ve kaplar, aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir: a) Depolama Ekipmanları b) Elleçleme Ekipmanları c) Diğer Ekipmanlar d) Kaplar 3
3.1. Depolama Ekipmanları 1) Rafsız Depolama Sistemleri 2) Raflı Depolama Sistemleri 3) Otomatik Depolama Sistemleri 4) Depolama Sistemlerinin Karşılaştırılması 4
3.1.1. Rafsız Depolama Sistemleri Rafsız depolama sistemleri aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir: 1) Blok Depolama (Honey Combing) 2) Tank, Bunker veya Silo İçinde Depolama 5
3.1.1. Rafsız Depolama Sistemleri Blok Depolama Blok Depolama terimi yerine Zeminde depolama, Yığma depolama, Blok yığma depolama terimleri de kullanılmaktadır. Blok Depolama, birim yüklerin bloklara ayrılmış zeminde üstüste istiflenerek depolanmasını ifâde etmektedir. Yüklerin ağırlıklarına ve denge durumuna göre iki veya daha fazla kat istif yapılabilmektedir. 6
3.1.1. Rafsız Depolama Sistemleri Blok Depolama Depo donanımı için büyük bir yatırımın gerekmemesi önemli bir avantajıdır. Ancak üçüncü boyut olan yükseklikten daha az yararlanılmaktadır. 7
3.1.1. Rafsız Depolama Sistemleri Blok Depolama FIFO takibi için uygun olmayan bir depolama sistemi olup, daha ziyade LIFO kuralı ile çalışılır. Serî hareket edebilme her ürün için sözkonusu değildir ve sistem fazla personel gerektirmektedir. 8
3.1.1. Rafsız Depolama Sistemleri Tank/Bunker/Silo İçinde Depolama Akışkan, sıvı ve gaz maddelerin depolanmasında kullanılan, genellikle üstten doldurulup alttan boşaltılan depolardır. Tank Bunker Silo 9
Raflar Raflar, farklı boyutlardaki ürünleri depolamada kullanılır. Raflar genellikle çift sıra hâlinde düzenlenir ve aralarında taşıyıcılar hareket eder. Genellikle çelikten yapılırlar. Raflar, zemine ve birbirlerine monte edilirler. Günümüzde yüksek irtifalı rafların yanısıra, otomatikleşmiş ve bilgisayarlarla yönetilen, içine insan girmeyen depo sistemleri de geliştirilmiştir. Raf derinliği genellikle 1 m. civarıdır. Ancak daha farklı boyutlarda derinlikler de kullanılmaktadır. 10
Raflar Bir koridor boyunca yerleştirilmiş raf kümesi, İngilizce bay olarak ifade edilir. 11
Raflar Raf Elemanları 12
Raflar Raf Çeşitleri 1) Kısa ve Orta Genişlikteki Raflar (Short and Medium Span Shelving): Ön ve arka cepheleri açık olan bu tip raflara, erişimin kolay olmasından dolayı depodan çıkması öncelikli olan küçük hacimli mallar yerleştirilir. 2) Teraslı Raflar (Over-Rack Platform): Arka arkaya sıralanmış rafların üzerine portatif olarak inşâ edilebilen ve yan tarafına konulan merdiven aracılığıyla küçük ve hafif yüklerin yerleştirilebildiği teraslar bulunan raflardır. Burada rafların teraslarla desteklenmesindeki amaç, raflardaki yük yoğunluğunu azaltmaktır. 13
Raflar Raf Çeşitleri 3) Yüksek İrtifalı Raflar (High Rise Shelving): Her bir rafın ürünün cinsine, hacmine, genişliğine ve yüksekliğine bağlı olarak yükseltilebileceği raflardır. Burada raflar, 20 m. den daha yüksek elleçleme sistemlerinin kullanımını gerektirmektedir. En büyük avantajları, yüzey alanının küçülmesi, ürüne kolay ulaşma ve otomasyon olanağının olmasıdır. 14
Raflar Raf Çeşitleri 4) Hareketli Raflar (Mobile Shelving): İki raf arasına yerleştirilen ray ve asansör sistemleriyle desteklenen raf türüdür. Asansörler sâyesinde raflarda, erişilmesi zor olan noktalara ulaşılmaktadır. Zemine yerleştirilen raylar ise asansörlerin yatay olarak hareketlerini kolaylaştırmaktadır. 15
Raflar Raf Çeşitleri 16
Sınıflandırma Sırt sırta (back to back) raf sistemleri İkili derinlikli (double deep) raf sistemleri Dar koridor (Narrow-Aisle) raf sistemleri Tek paletli raf sistemleri İçine girilebilir (drive in) raf sistemleri İçinden geçilebilir (drive through) raf sistemleri Mekik (drive in satellite) raf sistemleri Kayar raf (flow rack) sistemleri 17
Sınıflandırma Arkadan itmeli (push back) sistemler Sipâriş hazırlama raf sistemleri Mezanin (mezzanine) tip raf sistemleri Konsol kollu (gargamel) raf sistemleri Giydirme (Rack clad buildings) raf sistemleri Taşınabilir (portable) raf sistemleri Hareketli (mobile) raf sistemleri Askılı konveyör/raf sistemleri 18
Sınıflandırma Güvercin Yuvası Raf Çekmece (Chest of Drawer) 19
Sırt Sırta (Back to Back) Raf Sistemleri Birbirinden farklı en, boy ve ağırlıktaki çeşitli paletleri dikey ve yatay taşıyıcılar kullanılarak meydana getirilen raflara, istifleme ekipmanları ile üst üste ve sırt sırta bloklar halinde yerleştirmek için oluşturulan sistemdir. En yaygın, ekonomik ve geniş kullanım alanına sahip olan depolama sistemidir. 20
Sırt Sırta (Back to Back) Raf Sistemleri Bu raflar, yere yerleştirilmiş ya da bağlanmışlardır. Raflar arasında çalışma koridorları bulunur. Dikey hacim kullanımı açısından verimlidir. Genellikle palet veya metal sandıkların istiflenmesine uygundur. Kullanılabilir yüksekliği 2,5 m den daha yüksek yapılarda uygulanması verimlidir. 21
Sırt Sırta (Back to Back) Raf Sistemleri Modüler yapısıyla en fazla alan tasarrufunu sağlamaktadır. Ancak raflı alan, toplam alanın %35-40 ı dolayındadır. Diğer raf sistemleri ile birlikte kullanılarak ürünlerin çok çeşitli biçimde stoklanmasına olanak sağlar. 22
Sırt Sırta (Back to Back) Raf Sistemleri 23
Sırt Sırta (Back to Back) Raf Sistemleri Sırt sırta raf sistemleri aşağıdaki üstünlükleri sağlar: Tüm ürün çeşitlerine doğrudan ulaşma olanağı. Alanın etkin kullanımı. Manuel veya otomatik istif makinalarıyla kullanım olanağı. Rafların yüksekliğinde ve genişliğinde esneklik. FIFO ilkesinin gerçekleştirilebilmesi. Ek olarak konulan güvenlik traversleri sâyesinde paletlerin veya sandıkların, gereksinim durumuna göre enine de depolanabilmesi. 24
İkili Derinlikli (Double Deep) Raf Sistemleri İki paletin bir rafa ardarda yerleştirildiği raf sistemidir. Bu sistem de çok çeşitli ve çok miktarda ürün ile çalışan firmalar için kullanılmakta ve bu yönüyle sırt sırta raf sistemine benzemektedir. Alanın optimum kullanılması için etkin bir seçim olmaktadır. Bir SKU için depolama gereksinimi beş palet veya daha fazla ise ve mal kabul ve toplama sırasında paletler ikişerli olarak hareket görüyorsa bu depolama sistemi kullanılmaktadır. 25
İkili Derinlikli (Double Deep) Raf Sistemleri Sırt sırta raf sistemlerinin sağladığı üstünlükler, bu sistemler için de geçerlidir. Sadece iki paletin arka arkaya olmasından dolayı bu raf gözü bazında LIFO uygulanmak zorundadır. 26
İkili Derinlikli (Double Deep) Raf Sistemleri Daha çok standart palet ve koliler için uygun bir sistem olup, özel çakalar (uzatma çatalı olan) tarafından yükleme-boşaltma yapılır. Deponun kullanılan alanı %50 lere kadar yükselir. Çok kullanılan bir raf sistemi değildir. 27
Dar Koridor (Narrow Aisle) Raf Sistemleri Dar Koridor Raf Sistemi; depo hacmini yatay ve düşeyde daha verimli kullanabilmek için uygun istifleme araçlarına göre koridorları daraltılmış raf sistemidir. Otomatik depolama ve boşaltma sistemlerinde de olduğu gibi, işletmenin çok çeşitli ürün stoğuna ve yüksek hızda mal sirkülâsyonuna sahip olması, bu tür depolama sistemini kullanmasını gerektiren en önemli nedenlerdir. Bu sistem ile aşırı veya yetersiz depolama riski enazlanmaktadır. 28
Dar Koridor (Narrow Aisle) Raf Sistemleri 29
Dar Koridor (Narrow Aisle) Raf Sistemleri 30
Dar Koridor (Narrow Aisle) Raf Sistemleri 31
Dar Koridor (Narrow Aisle) Raf Sistemleri 32
Tek Paletli Raf Sistemleri Sırt sırta raf sistemlerinin sağladığı üstünlüklerin yanısıra, yüksek irtifada ağır ürünlerin depolanması için kullanılmaktadır. İki ayak arasında bir palet istiflenebilir. Genellikle sandık veya kafes tipi paletlerde istiflenen ürünlerin depolanması için uygundur. 33
İçine Girilebilir (Drive In) Raf Sistemleri Paletli ürünlerin derinlemesine istiflenmesini sağlayan bu sistemlerde, istifleme araçları yükleme kanallarını bir koridor gibi kullanarak ürünleri en üst ve arkadan başlayarak aşağı ve öne doğru doldurmaktadırlar. Boşaltma sırasında ise tam ters sıra kullanılır. Bu sistemlerde yerleştirme için travers yerine raylar kullanılmaktadır. Özel çakalar ve deneyimli operatörlerin kullanımını gerektiren bir raf sistemidir. Tek yönlü giriş sözkonusu olduğundan, LIFO yöntemine uygun olarak istifleme yapılabilmektedir. 34
İçine Girilebilir (Drive In) Raf Sistemleri Belirli bir miktarın üzerinde palet olan, yavaş ya da orta düzeyde bir hızla hareket gören SKU lar için kullanımı uygundur. Bu raf sisteminde depo kullanım alanı %50-60 düzeylerine yükselebilmektedir. 35
İçine Girilebilir (Drive In) Raf Sistemleri Bu raf sistemlerinin sunduğu üstünlükler şöyledir: Ürünlerin blok şeklinde depolanmasını sağlamaktadır. Sezonluk ürünlerin depolanması için uygundur. Koridor gereksinimini en aza indirmektedir. Depo kapasitesini en iyi şekilde kullanmayı sağlamaktadır. Farklı derinliklerde ve yüksekliklerde istifleme sağlamaktadır. Bir istifleme ekipmanı birçok tüneldeki (raf içindeki) ürünler için kullanılabilmektedir. Montajı ve demontajı kolaydır. 36
İçine Girilebilir (Drive In) Raf Sistemleri 37
İçine Girilebilir (Drive In) Raf Sistemleri 38
İçine Girilebilir (Drive In) Raf Sistemleri
İçine Girilebilir (Drive In) Raf Sistemleri 40
İçinden Geçilebilir (Drive Through) Raf Sistemleri Bu sistemde ürünler yine İçine Girilebilir Raf Sistemi ne göre yerleştirilir. Ancak bu kez, boşaltma işlemine, doldurma işlemine başlanan rafın tam karşı tarafına geçerek başlanır. Böylece her iki yöne doğru boşaltma işlemi gerçekleşir. Bu raf sistemleri, İçine Girilebilir Raf Sistemlerinin sunduğu üstünlüklerin yanısıra, iki yönlü girişe sahip olduğu için, FIFO yöntemine ve hızlı ürün sirkülasyonuna daha uygundur. 41
İçinden Geçilebilir (Drive Through) Raf Sistemleri 42
Mekik (Drive in Satellite) Raf Sistemleri Bu sistem, Drive-in Otomasyonu olarak da bilinir. Yarı otomatik depo raf sistemi olup, her yükleme katında FILO (First In Last Out İlk Giren Son Çıkar) ve/veya FIFO (aynı yükleme katında her iki tarafı da açıksa) ilkelerinin uygulanması olanaklıdır. Derinlemesine yükleme yapılan sistemde, alanda en üst düzeyde depolama sağlanmaktadır. Bu sistemde derinlik yönünde istiflenen paletler, mekik aygıtının otomatik hareketi yardımıyla sırayla yüklenebilmekte ve boşaltılabilmektedir. 43
Mekik (Drive in Satellite) Raf Sistemleri Bir kumanda yardımıyla mekik aygıtına verilen komutlar, hızlı bir şekilde gerçekleşmektedir. Mekik aygıtı, elektromekanik bir yapıya sahip olup, özel aküsü ve lazer okuyucuları sâyesinde İçine Girilebilir sisteme göre hız ve güvenlik açısından daha kullanışlıdır. Projelerdeki yerleşime göre FIFO ilkesine uygun olarak da çalışılabilmektedir. İçine Girilebilir sisteme göre bir farklı olumlu yönü, her koridorda aynı cinsten ürün yerleşiminin zorunlu olmayıp, koridor içerisindeki katlarda her katta farklı ürünlerin yerleştirilebilmesidir. 44
Mekik (Drive in Satellite) Raf Sistemleri Değişik ölçülerdeki paletler için mekik aygıtı ile çalışma olanağı bulunmaktadır. İçine Girilebilir sistemde koridor içerisine istifleme ekipmanı girerek operasyon sağlanmakta olup, mekik sistemde ise ön koridordan hızlı bir şekilde ürünler alındığından ve mekik ürünleri otomatik olarak ön tarafta hazır duruma getirdiğinden, ortalama en az iki kat daha hızlı çalışılabilmektedir. Her türlü istifleme ekipmanı ile ve soğuk odalarda -30º ye kadar çalışabilmek olanaklıdır. Binanın yapısına göre tüm yüksek yapılara uygun olarak kurulabilmektedir. Sistem kurulduğunda statik açıdan da çok sağlam bir yapı elde edilmektedir. 45
Mekik (Drive in Satellite) Raf Sistemleri http://www.youtube.com/watch?feature =player_detailpage&v=3qaon6hui4w Mekik - 01 - LIFO - Bölüm-1.mpg Mekik - 02 - LIFO - Bölüm-2.mpg Mekik - 03.mpg 46
Kayar Raf (Flow Rack) Sistemleri Kayar raf sitemleri, her büyüklükteki ürünler için sıralı koli alma, sipâriş toplama ve görece küçük parçaların depolanması işlemleri için kullanılmaktadır. Her boyuttaki koli için FIFO ilkesi gerçekleştirilebilmektedir. Bir koli alındıktan sonra, arkasındaki diğer koli yerçekimi kuvvetiyle aşağıya doğru eğimli rulolar üzerinde kayarak toplamaya (alıma) hazır konuma gelmektedir. Üst kısmından yükleme ve alt kısmından boşaltma yapılır. Dolayısıyla yükleme ve boşaltma tarafları ayrılmıştır. 47
Kayar Raf (Flow Rack) Sistemleri FIFO kuralının tam olarak uygulanması sâyesinde, kayar raf sisteminde, ürünlerin raf ömrünü aşması sözkonusu değildir. Büyük miktarda ürün depolamak olanaklı olup, alan kullanımı %50-60 lar düzeyine çıkmaktadır. Kayar raf sistemleri arka arkaya sıralanmış, bir kanal oluşturan ayaklardan ve bu ayakların arasında bulunan makaralardan oluşmaktadır. Birçok kanal yanyana ve üstüste yerleşik olduğundan alan yüksekliğinden en uygun şekilde yararlanılmaktadır. Kayar Raf - 01 - BITO.mpg 48
Kayar Raf (Flow Rack) Sistemleri Fren makaraları sâyesinde, paletlerin kayma hızı kontrol altında tutulmaktadır. 49
Kayar Raf (Flow Rack) Sistemleri Çalışma sistemi 50
Kayar Raf (Flow Rack) Sistemleri 51
Kayar Raf (Flow Rack) Sistemleri 52
Kayar Raf (Flow Rack) Sistemleri 53
Kayar Raf (Flow Rack) Sistemleri 54
Kayar Raf (Flow Rack) Sistemleri 55
Arkadan İtmeli (Push Back) Sistemler Bu sistemlerde, boşaltmaya hazır konumda duran palet ile hemen arkasındaki palet arasında ayırıcı bir mekanizma bulunmaktadır. Böylece boşaltılan palet raftan alındığında, arkasındaki ayırıcı mekanizma açılarak 2. palet boşaltma konumuna gelmekte ve burada iki palet birbirine baskı yapmamaktadır. Büyük hacimli ve ağır malların kullanımı için uygundur. 4-6 sıra palet ardışık şekilde yerleştirilebilir. Depo alanı kullanımını %50-60 düzeyine çıkartır. 56
Arkadan İtmeli (Push Back) Sistemler Makaralar depolamanın yanısıra taşıma görevini de gerçekleştirmektedirler. Bu tip raflarda genellikle çatallı istif araçlarıyla çalışılmaktadır. Paletlerin alındığı en alt katta manuel kullanışlı istif aracı da kullanılabilmektedir. Makaralar, yapı itibariyle farklı (makara ve fren mekanizması) malzeme cinsine göre uyarlanabilmektedir. Kayar Raf Sistemindeki FIFO ilkesi, burada da geçerlidir. Optimal alan ve hacim kullanımını sağlamakta ve otomatik malzeme akışı bütünleşmesine olanak tanımaktadır. 57
Arkadan İtmeli (Push Back) Sistemler 58
Sipâriş Hazırlama Raf Sistemleri Sipâriş hazırlama rafları, kutu ve adet bazında sipârişlerin toplanmasında kullanılan en eski ve hâlen kullanımı en yaygın olan ekipmanlardır. Bu sistem, stoklanan ürünlerin yükleme ve boşaltma operasyonlarının herhangi bir istifleme aracı olmaksızın manuel olarak yapıldığı durumlarda yeğlenmektedir. Paletsiz olarak stoklanan, kutulu veya kutusuz ürünler için ideal bir çözümdür. 59
Sipâriş Hazırlama Raf Sistemleri Sipâriş hazırlama raflarının çok fazla yeğlenmesinin nedenleri şunlardır: İlk mâliyetlerinin düşük olması. Kurulum ve yeniden düzenleme sırasındaki kolaylık. Olumsuz yanları ise şunlardır: Zeminde fazla alan kullanımı. Diğer sistemlere oranla daha fazla işgücü gerektirmesi. Ürün güvenliği konusunda ortaya çıkabilecek sorunlara açık olması. 60
Sipâriş Hazırlama Raf Sistemleri Ayarlanabilir raf gözü genişliği ve derinliği özelliğine sahip olan bu sistem, belli bir taşıma kapasitesi ile istenilen şekilde yüklenmektedir. Sipâriş hazırlama, en yoğun işlem ve personel gerektiren işlemdir ve depo/sevkiyat bölümlerinin kesişme noktasıdır. Ürünün hazırlanmasında dikkat edilmesi gereken nokta, ürünün, sipârişi hazırlayan kişinin doğrudan erişim alanında bulunmasıdır. 61
Sipâriş Hazırlama Raf Sistemleri Sipâriş hazırlama işlemi manuel olarak gerçekleştiği için çalışanın malzemeye ulaşma mesafesi plânlanmalı ve gerekli durumlarda basamak/merdiven kullanılmalıdır. Yükleme ve boşaltma sürelerinin kısaltılması, malzemeye çabuk ulaşılması, kullanım açısından ergonomik tasarımı, bu sistemin üstün yanlarındandır. 62
Sipâriş Hazırlama Raf Sistemleri 63
Sipâriş Hazırlama Raf Sistemleri 64
Sipâriş Hazırlama Raf Sistemleri 65
Mezanin (Mezzanine) Tip Raf Sistemleri Mezaninler (Platformlar), baş hizası üstündeki hacmi verimli kullanırlar ve bu şekilde değerli zemin bölgesini daha önemli işler için ayırmak olanaklı olur. Bunlar, depolanan malları üst hacimlere taşıyarak, zemindeki yükleme-boşaltma veya üretim gibi faaliyetlerin trafiğini hafifletir, hacim kullanımını daha verimli duruma getirerek enerji, bakım ve yatırım mâliyetlerini azaltırlar. 66
Mezanin (Mezzanine) Tip Raf Sistemleri Özellikle küçük ve çok sayıda ürün çeşidinin sözkonusu olduğu yedek parça depolama için alan gereksinimi düşünüldüğünde, en ekonomik çözüm olarak bu sistem önerilmektedir. Mal istiflemeyi veya toplamayı yapacak personel boyu ile sınırlı olan bu tür ürünlerin depolanması için iki veya çok katlı çözüm olarak sunulmaktadır. Elle yükleme yapılabilen mezanin sistemler, ürünlerin istenilen yere konulması ve istenildiği anda kolay ulaşılması üstünlüklerine de sahiptir. 67
Mezanin (Mezzanine) Tip Raf Sistemleri Ürünlerin türlerine veya hareket yoğunluğuna göre farklı kat lokasyonlarına ayrılmasına veya ikinci bir operasyon gerektiren ürünler için ayrı bir alan gereksinimini karşılamaya yönelik ek alan olanağı yaratmasına fırsat tanıyan bu sistem özellikle otomotiv, elektrikli ürünler ve beyaz eşya sektöründe (yan sanayileri ile birlikte) yeğlenmektedir. 68
Mezanin (Mezzanine) Tip Raf Sistemleri 69
Mezanin (Mezzanine) Tip Raf Sistemleri 70
Mezanin (Mezzanine) Tip Raf Sistemleri 71
Konsol Kollu (Gargamel) Raf Sistemleri Halı, lamine parke, ahşap ve mühendislik malzemeleri (uzun direkler, barlar) için standart raf sistemleri uygun olmayıp, bunlara yönelik özel raflara gereksinim duyulur. 72
Konsol Kollu (Gargamel) Raf Sistemleri İç veya dış mekânda kullanılabilen Konsol Kollu Raf Sistemi (Cantilever Rack System), ürün uzunluğu kısıtı olmaksızın depolama olanağı sağlar. Örneğin çubuk, profil, boru, tüp, ahşap malzeme, kereste vb. uzun malzemelerin depolanmasında kullanılmaktadır. Ayrıca plâka malzemeler için de uygundur. Bu raflar istenilen uzunluğa ayarlanabilir. Farklı uzunluktaki malların yan yana ve aralıksız depolanması için en uygun konstrüksiyona sahiptir. Raf yüksekliği fazla değildir ve çift taraflı denge sağlanması gerekir. 73
Konsol Kollu (Gargamel) Raf Sistemleri Bu tür raflarda destekleyici bariyerler bulunmaktadır. Çok çeşitli düzeyde ve uzunlukta olabilir. Bu sistemlerin sağladığı üstünlükler; ölçü ve taşıma kapasitesi açısından sınır sorununun olmaması, civatalı sistemi sâyesinde kolay monte edilebilmesi, istenilen yere taşınabilmesidir. Konsol kollu raflar genellikle önden çatallı çakalar ile kullanılmakta olup, alım kolaylığı yüksektir. 74
Konsol Kollu (Gargamel) Raf Sistemleri 75
Konsol Kollu (Gargamel) Raf Sistemleri 76
Konsol Kollu (Gargamel) Raf Sistemleri 77
Giydirme Raf Sistemleri Silo Depo olarak da adlandırılan bu sistemde, çatı ve dış cephe, rafların üzerine giydirilir. Dolayısıyla bu raf sistemleri, çatı ve dış cepheyi taşıyabilecek özelliklerdedir. Bu sistemlerde önceden bina inşaasına gerek duyulmamaktadır. Bina duvarları raf sistemine bağlandığından bina mâliyeti daha az, üretim ve kurulum işlemi daha kolay ve süresi daha kısadır. 78
Giydirme Raf Sistemleri Yükseklik sorunu olmadığı için kullanılacak alandan en üst düzeyde yararı sağlayarak, yer kaybını önlemektedir. Parçaları sökülebilir olduğundan, adres değiştirme gibi durumlarda kolayca başka bir yere taşınabilmekte ve yeniden montajı yapılabilmektedir. Ancak kurulduktan sonra esnekliği yoktur. 79
Giydirme Raf Sistemleri Bu sistemlerde koridor mesafeleri, kullanılacak taşıma donanımına göre belirlenebilir. Binada olabilecek kolonlar bu sistemlerde olmadığı için daha esnek bir raf yerleşimi yapılabilir. Dar koridor istif makinaları, bu sistemlerde rahatlıkla kullanılabilmektedir. 80
Hareketli (Mobile) Raf Sistemleri Hareketli raflar, hareket edebilecek şekilde monte edilmiş raflardır. Genellikle zemine monte edilmiş raylar üzerinde hareket ederler. Paletli sistemlerde hareket, mekanik güç kullanılarak elde edilir ancak hafif ürünlerin olduğu raf sistemlerinde ise bu hareket, manuel olarak yapılabilir. Tek bir koridor ile tüm raflara erişim sözkonusu olduğundan, mükemmel bir hacim kullanımı vardır. Depo donanım masrafları yüksektir. 81
Hareketli (Mobile) Raf Sistemleri Bu tür sistemlerde ürünlerin az hareketli olması gerekliliği önem arzetmektedir. Diğer bir deyişle, ürüne ulaşılabilirlik kısıtlı olduğundan dolayı, hızlı hareket gören ürün grubu için uygun değildir. Bu sistemler, genellikle arşivler için kullanılır. Özel bir tür olan arabalı hareketli raf sisteminde ise raflar, yere sabitlenmiş olan raylar üzerinde hareket edebilen arabaların üzerine yerleştirilmiştir. Arka arkaya sıralanmış, tekli raflardan oluşan ve sistemin ayaklar altında bir motor tahriki ile öne veya arkaya hareket verilen bu sistemde, küçük alanlarda çok sayıda paletin istiflenmesi sağlanabilmektedir.
Hareketli (Mobile) Raf Sistemleri 83
Hareketli (Mobile) Raf Sistemleri 84
Askılı Konveyör/Raf Sistemleri Askılı sistem, üretimin öncesinde ve üretim sırasında malzeme akışını sağlayarak üretimde etkin bir rol oynamasının yanısıra, depolama ve dağıtım işlemlerinde de çok yönlü olarak kullanılabilmektedir. Bu sistemin tasarımında etkin olan etmenler, satış miktarı, ürün sirkülasyon hızı ve ürün özellikleridir. Konfeksiyon (Hazır Giyim) ürünlerinin bâzıları (ceket, elbise vb.) için uygundur. Ürünlerin ütülü bir şekilde korunmasını sağlar. Askılar birer lokasyon olarak tanımlanır. Otomatik barkod okuma sistemleri ve özel bir yazılım kullanılarak sistem yönetilir. Çok katlı olarak oluşturulur. 85
Askılı Konveyör/Raf Sistemleri Askılı taşıma sistemleri iki yöntem ile uygulanmaktadır: Trolley Taşıma Tekniği: Tam otomatik olarak sunulan bu sistem, manuel sürgü veya raylar ile birlikte kullanılabilmektedir. Sistem mal girişinden kalite kontrolüne, depolamadan sevkiyata kadar olan tüm görevleri yerine getirmektedir. Ürünlerin depolanması dinamik taşıma birimleri ile yapılmaktadır. Trolleysiz Taşıma ve Ayırma Sistemi: Eğer dağıtımda talepler çok farklıysa ürünlerin tek tek işlem görmesi gerekmektedir. Bunun için de yüksek verimli ayırma sistemi kullanılmaktadır. Gerek tek kademeli doğrudan dağıtım, gerekse çok kademeli ayırma işlemi için bu sistem, manuel olarak yapılan toplu ayırma işlemine göre daha iyi bir seçenektir. 86
Askılı Konveyör/Raf Sistemleri 87
Askılı Konveyör/Raf Sistemleri 88
Askılı Konveyör/Raf Sistemleri 89
Güvercin Yuvası Raf Uzunluğu boyunca korunması gereken ürünlerin stoklanmasında kullanılır. 90
Çekmece Çekmeceler serbest durabildikleri gibi raflarda monte edilebilmektedir. Çekmece içini daha iyi kullanabilmek için bölmeler de kullanılabilir. Çekmeceler, elektronik parçaları, makina parçalarını ve diğer hassas parçaları saklamak için ideal depolama araçlarıdır. Çekmeceler, parçalara veya ürünlere kolay ulaşabilmemizi sağlamalarının yanısıra, temiz ve güvenli bir iş ortamı yaratır. 91
Çekmece 92
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Otomasyon; elleçleme faaliyetlerinin teknolojik, elektronik bilgisayar temelli sistemlerle birlikte kullanılmasıdır. ve Otomatik depolama sistemleri; genel olarak palet, fıçı, koli gibi parça malların yüksek yoğunlukta ve çok miktarda depolanmasında kullanılırlar. 93
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Bu sistemler; özel ekipmanlar ile sağlanan ölçü kontrolü sayesinde, kolay stoklama olanağı sağlarlar; hacimden en üst düzeyde yararlanılmasını yüksek raf sistemleri ile sağlarlar; işlem kapasiteleri hemen hemen sınırsızdır, yani malların boyut, şekil veya bir kod ile tanımlanması durumunda sistem her türlü yükleme-boşaltma işlemini yerine getirebilir ve birçok farklı taşıma sistemiyle eşgüdümlü çalışabilir. 94
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Otomatik depolama sistemlerinin avantajları şunlardır: Ürünlere ilişkin sayım bilgileri tutarlılığı, stok doğruluğu Doğrudan ve dolaylı işçilik tasarrufu Müşterilere sevkiyatlarda, sipâriş boyutlarının küçülmesi Yeni üretim teknolojileri ile bütünleşikçalışabilmesi; üretim ve kontrol sistemlerindeki geçici stok alanlarının elenmesine yardımcı olması Yanlış ürün çekişlerinin ve yinelemelerin ortadan kaldırılması Depolama alanı tasarrufu Müşterilere hizmet hızının artışı 95
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri... Aydınlatma ve ısıtma gereksinimlerinin en aza inmesi Daha az enerji tüketimi İnsan sağlığına zararlı ürünlerin depolanabilmesi Stok devir hızını arttırması Stok taşıma mâliyetlerinde azalma Taşıma sırasındaki zedelenme ve yıpranmaların azalması Ürünlerin tam olarak nerede olduğunun bilinmesi sayesinde, ürünlerin aranması vb. katma değer yaratmayan faaliyetlerin elenmesi, yerleştirme ve toplama sürelerinin azalması 96
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri... Barkodlama vb. kırtasiye masraflarının azalması İrsaliye basımı gibi zaman alan işlemlerin otomatik hale getirilmesi, bu işlemler için gerekli işgücü gereksiniminin azalması İrsaliye ve çıkış bilgilerinin daha sağlıklı bir duruma gelmesi Otomatik depolama sistemlerinin dezavantajları ise şunlardır: Kurulum mâliyetlerinin yüksek, kurulum sürelerinin uzun olması Bakım-onarım giderlerinin yüksek olması Bilgi-işlem altyapısının güçlü olmak zorunda olması 97
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Otomatik depolama sistemleri 3 tiptir: 1) Karuzel Depolama Sistemi 2) Mini-Load Depolama Sistemi 3) Tam Otomatik Depo Sistemi (AS/RS) 98
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Karuzel Depolama Sistemi Karuzel (Carousel-Atlıkarınca) sistemler, ürünleri rafların içindeki sepetlerde veya kutularda saklar. Raflar, sıralı biçimde yatay veya dikey yönde hareket eder. Yükleme ve boşaltma işlemleri bu raflardan yapılır. Karuzeller içinde daha çok; küçük parçalar, süreli kullanımı veya güvenlik gereksinimi olan aletler, montaj için kullanılan kitler, doküman, kaset, film ve el kitapları depolanır. Bu hareket, elektrikli bir motor veya operatör tarafından gerçekleştirilir. Burada toplayıcı daha az hareket ederek ürünlere kolay bir şekilde erişmeyi hedefler. Ürünler toplayıcının önüne gelir. Karuzel - 01 - ADLER - Kurulum.mov Karuzel - 02 - Kardex Karusel.avi 99
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Karuzel Depolama Sistemi İki çeşit karuzel vardır: 1) Yatay Karusel: Ürünler sepetlerde veya plastik kutularda saklanır. Yatay hareket etmeyi sağlayan düzenek sâyesinde raflar sağa veya sola döndürülerek, istenen ürün en kısa yoldan toplayıcının önüne gelir. 2) Dikey Karuzel: Ürünler yukarı ve aşağı hareket eden raflarda saklanır. Yatay karuzelden farkı ise raf yüksekliğinin tavan düzeyine kadar olabilmesidir. 100
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Karuzel Depolama Sistemi Karuzellerin avantajları şunlardır: Yalnız başına çalışabilen modüler yapıya sahiptir. Yatay ve dikey versiyonu da geniş bir yükseklikte ve uzunlukta çalışabilir. Yüksek bir yükleme kapasitesine sahip olacak şekilde tasarlanabilir. Çok katlı olarak kurulabilir. Otomatik veya manuel olarak çalıştırılabilir. 101
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Dikey Karusel Karuzel Depolama Sistemi Karuzel - 03 - Pick Lite - Dikey Karuzel.MPEG 102
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Dikey Karusel Karuzel Depolama Sistemi 103
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Yatay Karusel Karuzel Depolama Sistemi 104
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Karuzel Depolama Sistemi Dikey Karuzel Yatay Karuzel 105
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Karuzel Depolama Sistemi 106
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Mini-Load Depolama Sistemi Bu sistemler elektromekanik olarak çalışmaktadır. Bilgisayar kontrollü taşıyıcı vinç, merkez koridordadır. Karton kolileri veya sepetleri depolama alanına yerleştirir veya alır. Çalışma sistemi aynı AS/RS sistemlerine benzemektedir. Vinçler, birden fazla karton koli yerleştirmek veya almak üzere tasarımlanabilir. Yerleştirme ve toplama işlemleri hızlanır. Raf yükseklikleri tavan düzeyine kadar olabilir. 107
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Mini-Load Depolama Sistemi Mini Load - 01 - Twister - Animasyon.MPEG Mini Load - 02 - Arçelik.ASF Mini Load - 03 - Pick Order.MPEG Mini Load - 04 - Hilti.mpg Mini Load - 05 - ÜÇGE - OSR Shuttle.mpg 108
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Tam Otomatik Depo (AS/RS TOD) Malzemelerin depolama ve çekme işlemlerini, bilgisayar kontrolü altında otomatik vinçler kullanarak gerçekleştiren sistemdir. Genellikle barkod teknolojisi kullanarak gelen her malzeme için en uygun yeri saptar ve vinci o yöne doğru yönlendirir. Malzeme isteği olduğunda da, benzer şekilde vinç o malzemeyi getirmek üzere harekete geçer. TOD; 30 m ye ve zaman zaman daha fazla yüksekliğe istif yapılabilen ve bir kumanda merkezinden yönlendirilen sistemdir. Belli program çerçevesinde hareket eden robotlar ve istif araçları raf sistemi içinde otomatik stoklamayı gerçekleştirir. 109
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Tam Otomatik Depo (AS/RS TOD) TOD ile, her türlü ürün sevkiyatı kolaylıkla yapılabilmektedir. Bilgisayar kontrol sistemi, tüm işlemlerin seri şekilde yapılmasını sağladığından, aşırı veya yetersiz depolama riski de enazlanmaktadır. Çok çeşitli ürün stoğuna ve yüksek hızda ürün sirkülasyonuna sahip olan şirketler, TOD u kullanmalarını durumunda avantaj sağlarlar. 110
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Tam Otomatik Depo (AS/RS TOD) AS-RS - 01 - Animasyon.mpg AS-RS - 02 - MNG Kargo.mp4 AS-RS - 03 - BudWeiser.mpg AS-RS - 04.mpg AS-RS - 05 - IKEA-DC.avi AS-RS - 06.mp4 AS-RS - 07 - ÜÇGE.mpg 111
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Tam Otomatik Depo (AS/RS TOD) Günümüzde çağdaş bir dağıtım merkezi kurmak, otomatik bir sipâriş hazırlama sistemini gerektirmekte ve bu sistemin karmaşık süreçleri basit ve kolay uygulanabilir duruma getirmesi zorunluluk arzetmektedir. AS/RS en yüksek düzeyde hacim kullanımı, serî depolama ve çekme olanağı ve en önemli olarak da kusursuz bir stok kontrolüne sahip olma üstünlüğünü sağlamaktadır. 112
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Tam Otomatik Depo (AS/RS TOD) 113
3.1.3. Otomatik Depolama Sistemleri Tam Otomatik Depo (AS/RS TOD)
3.1.4. Depolama Sistemlerinin Karşılaştırılması Ürün özelliklerine ve süreçlere uygun depolama sistemi seçerken hacimden yararlanabilme, yüksekliği verimli şekilde kullanabilme, sipâriş toplama kolaylığı, ürünün güvenilirliğinin sağlanması, stok kontrolü gibi konularda depolama sistemlerinin sunduğu üstünlükler ve olumsuzluklar değerlendirilmelidir. Depolama sistemlerinin hacim verimi, yükseklik verimi, yüke ulaşılabilirlik, sipâriş toplama, fiziksel zarar riski, yük dengesi, stok kontrol ve stok çevrim hızı bakımından karşılaştırılması, izleyen slaytta verilmektedir. 115
3.1.4. Depolama Sistemlerinin Karşılaştırılması Zemin Sırt Sırta İkili Derinlikli Dar Koridor İçine Girilebilir Mekik Hareketli AS/RS Hacim Verimi % 65 % 45 % 55 % 57 % 65 % 85 % 80 % 62 Yükseklik Verimi Yüke Erişilebilirlik % 75 % 100 % 80 % 100 % 75 % 90 % 70 % 95 % 10 % 100 % 50 % 100 % 30 % 50 % 50 % 100 Sipâriş Toplama % 5 % 100 % 40 % 100 % 30 % 30 % 30 % 100 Fiziksel Zarar Riski % 3 % 0,2 % 0,3 % 0,2 % 1 % 0,2 % 0,5 % 0,1 Yük Dengesi % 90 % 100 % 100 % 100 % 99 % 100 % 95 % 100 Stok Kontrol % 0 % 95 % 70 % 95 % 70 % 70 % 70 % 100 Stok Çevrim Hızı % 0 % 60 % 40 % 70 % 40 % 90 % 100 % 95 116