YÜZEYSEL PAROTİDEKTOMİ SONRASI NÖRAL KOMPLİKASYONLAR



Benzer belgeler
Parotidektomi Sonrası Frey Sendromu ve Hacim Eksikliğinin Önlenmesinde Sternokleidomastoid Kas Flebinin Etkinliği

Whartın Tümöründe Eksrakapsüler Diseksiyon: 6 Olgu Sunumu. Extracapsulary Disection In Whartin Tumor: 6 Case Report

Parotis Pleomorfik Adenomlarının Cerrahi Tedavisi

24. ULUSAL TÜRK OTORİNOLARENGOLOJİ & BAŞ - BOYUN CERRAHİSİ KONGRESİ

Tiroidektomi Sonrası Hipokalsemi Gelişiminde İnsidental Paratiroidektominin, Hastaya Ait Özelliklerin ve Cerrahi Yöntemin Etkilerinin İncelenmesi

DEV WARTHİN TÜMÖRÜ GIANT WARTHIN TUMOUR Baş Boyun Cerrahisi

PAROTİS CERRAHİSİNDE FREY SENDROMU'NUN ÖNLENMESİ VE KOZMETİK YÖNDEN STERNOCLEİDOMASTOİD KAS FLEBİ

Clinicopathologic investigation of parotid gland masses: Retrospective analysis of 121 cases

İNTRAOPERATİF SİNYAL KAYIPLARINDA CERRAHİ STRATEJİ

KBB KLİNİĞİ YILI EĞİTİM PLANI

PAROTİS TÜMÖRLERİNE YAKLAŞIM

T AD. Parotis bezi kitleleri: 25 olgunun analizi ARAŞTIRMA. Ferhat Bozkuş 1, İsmail İynen 1, İmran Şan 1

Total Tiroidektomi yapılan hastalarda MSKKM Nomogramının Değerlendirilmesi

Kulak Burun Boğaz İhtisas Dergisi

İntraoperatif Sinir Monitorizasyonunun Bir Cerrahi Kliniğe Katkısı

Dr. Selçuk ÖZKAN ¹, Dr. Güldeniz KARADENİZ ÇAKMAK ¹, Dr. Ali Uğur EMRE ¹, Dr. Hamdi Bülent UÇAN ¹, Dr. Ali GENÇOĞLU ¹, Dr.

Parotis Bezi Tümörü Nedeniyle Ameliyat Edilen Olguların Cerrahi ve Histopatolojik Sonuçlarının Değerlendirilmesi

OP. DR. YELİZ E. ERSOY BEZMİALEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ GENEL CERRAHİ AD İSTANBUL

ILAŞTIRILMASI. ve Araştırma rma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği

Süperior Laringeal Sinir Monitorizasyonu Tekniği. Doç. Dr. Mehmet Uludağ Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği

Tamamlayıcı Tiroidektomi ve Total Tiroidektomi Komplikasyonlarının Karşılaştırılması. Doç. Dr. Mehmet Ali GÜLÇELİK

Tiroid Papiller Kanserde Güncel Kanıtlar ve Gerçekler. Kılavuzlara göre Ameliyat Stratejisi Değişti mi?

Nonreküren Nervus Laryngeus Inferior. Dr. Emin S. Gürleyik

Periferik Fasiyal Sinir Paralizileri. Doç.Dr. Sarp SARAÇ

DÖNEM III KULAK BURUN BOĞAZ HASTALIKLARI

SUBMANDİBULER TÜKRÜK BEZİ BÜYÜMELERİNDE BENİGN MİXED TÜMÖR ORANI

D VİTAMİNİ EKSİKLİĞİNİN TOTAL TİROİDEKTOMİ SONRASI HİPOKALSEMİ RİSKİ ÜZERİNE ETKİSİ

Kliniğimizin Yüzeyel Parotidektomi Tecrübesi ve Sonuçları: Üç Yıllık Analiz

Lokal Hastalıkta Hangi Hasta Opere Edilmeli? Doç. Dr. Serdar Akyıldız E ge Ü n i v e r sitesi Tı p Fakültesi K B B Hastalıkları Anabilim D a l ı

Bukkal Bölgede Dev Lipom: Olgu Sunumu On Giant Lipoma of The Buccal Fat Pad: A Case Report Kulak, Burun, Boğaz Hastalıkları

JİNEKOLOJİDE SİNGLE PORT OPERASYONLAR. Doç Dr Ahmet Kale. Kocaeli Derince Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği

KULAK BURUN BOĞAZ ANABİLİM DALI TIPTA UZMANLIK EĞİTİM PROGRAMLARI. KBB-007 KBB Ab.D. Burun ve Paranazal Sinüs Hastalıkları Teorik Dersleri

TİROİD (GUATR) CERRAHİSİ HAKKINDA SIK SORULAN SORULAR FR-HYE

Kanser Hastalarında Dental Yaklaşım. Dr.Kıvanç Bektaş-Kayhan İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş, Çene Cerrahisi Anabilim Dalı

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi

Tiroid Cerrahisinde Nöromonitorizasyonun Rekürren Laringeal Sinir Hasarı Oranına Etkisi

STAJIN ADI: KULAK BURUN BOĞAZ. Tanım ve Amaç

LAPAROSKOPİK KOLOREKTAL KANSER CERRAHİSİNİN ERKEN DÖNEM SONUÇLARI:251 OLGU

Tiroidin en sık görülen benign tümörleri foliküler adenomlardır.

Gelişen en Olguda Mentamove ile Tedavi

Parotis bezi Warthin tümörü: Cerrahi sonrası takip ve tedavi değerlendirilmesi

Diastomatomiyeli Ameliyatı Sonrası Mentamove İle Tedavi

İNTRAOPERATİF SİNİR MONİTÖRİZASYONUNUN TİROİDEKTOMİYE KATKILARI

Kronik Migrende Botulinum Toksin (BOTOX) Deneyimi

Burun tıkanıklığınızın sebebi sinüzit olabilir!

Yüz Felci (Fasiyal Palsi)

T.M.E. FONKSİYON BOZUKLUĞU AĞRI SENDROMUNA DİŞHEK. FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİ ARASINDA RASTLANMA SIKLIĞI* Cihan AKÇABOY** Sevda SUCA** Nezihi BAYIK***

TÜKRÜK BEZİ HASTALIKLARI

Neden MGB Tercih Ediyorum? DR. HALİL COŞKUN İSTANBUL

Sanatsal alanda olan yeniliklerin tıp uygulamaları üzerine etkileri anlaşılacak. Tıbbın tarihsel gelişiminde nasıl etkilerinin olduğunu anlayabilecek,

Tamamlayıcı Tiroidektomilerde Gama Dedektör Yardımlı Cerrahinin Rolü

ÖN ÇAPRAZ BAĞ ZEDELENMELERİ

Larenks kanserinin preoperatif, intraoperatif ve postoperatif evrelemelerinin karşılaştırılması

LAPAROSKOPİK SURRENALEKTOMİ DENEYİMLERİMİZ

ACİL CERRAHİ GİRİŞİM GEREKTİREN ENDOKRİN PATOLOJİLER: ERKEN TANI & HIZLI TEDAVİ

Murat Kılıç 1, Doğan Atan 1, Nurcan Yurtsever Kum 1, Aykut İkincioğulları 1, Önder Bozdoğan 1, Hüseyin Dere 1

TİROİD CERRAHİSİNDE İNTRAOPERATİF SİNİR MONİTÖRİZASYONU PRENSİPLERİ

Siirt Devlet Hastanesi, Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Kliniği, Siirt, Türkiye


Sinir Monitorizasyonunda Elektrofizyolojik Verilerin Değerlendirilmesi

SEKONDER ISLAN D FLEPLE YANAK REKONSTRÜKSİYONU (OLGU BİLDİRİMİ)(-) ÖZET

FORAMEN APİKALE'NİN DİŞ KÖKLERİNİN ANATOMİK APEKSLERİYLE İLİŞKİSİ. Tayfun ALAÇAM*

Şaşılık cerrahisi onam formu

SEZARYEN İLE DOĞUM YAPAN ANNELERİN EPİDURAL ANESTEZİ SEÇME NEDENLERİNİN İNCELENMESİ

H 1 KBB 7002 KULAK BURUN BOĞAZ ONKOLOJİ KONSEYİ

Baş ve Boyun Doku Defektlerinin Rekonstrüksiyonu: 33 Serbest Flebin Analizi

Bukkal Bölgeden Kaynaklanan Pleomorfik Adenom: Olgu Sunumu

İntraoperatif Sürekli Vagus Monitorizasyonunun Riskli Tiroidektomilerde Reküren Laringeal Sinirin Korunmasına Katkısı

ADRENAL KİTLELERK TLELERİNDE DR. FATİH H TUNCA İSTANBUL TIP FAKÜLTES LTESİ GENEL CERRAHİ

Giriş Güncel cerrahide tanı ve tedavi planlamalarında ultrasonografinin önemli bir yeri bulunmaktadır. Ultrasonografinin cerrah tarafından gerçekleşti

29 yaşında erkek aktif şikayeti yok. sağ sürrenal lojda yaklaşık 3 cm lik solid kitlesel lezyon saptanması. üzerine hasta polikliniğimize başvurdu

KAS FASYA FONKSİYONU BOZUKLUĞU (MPD)

Doç. Dr. Halil Coşkun. Dr. Hüseyin Kazim Bektaşoğlu

Dr. Halil İbrahim SÜNER, Dr. Özgür KARDEŞ, Dr. Kadir TUFAN Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroşirürji A.D. Adana Dr. Turgut Noyan Uygulama ve

Dr. Figen HANAĞASI Gayrettepe Florence Nightingale Hastanesi Nöroloji Bölümü

Foot Drop Gelişen Olguda EMG Tetiklemeli Elektrostimulasyon (Mentamove Metodu) ile Fonksiyonel İyileşme

Dev Karaciğer Metastazlı Gastrointestinal Stromal Tümör Olgusu ve Cerrahi Tedavi Serüveni

Papiller Tiroid Karsinomunda Santral Lenf Nodu Diseksiyonu

İNTRAKRANİAL FASYAL PARALİZİLER VE CERRAHİ TEDAVİSİ

Epilepsi nedenlerine gelince üç ana başlıkta incelemek mümkün;

Parotis yerleşimli pleomorfik adenomların yönetimi: Tek ekip deneyimi

Omurga-Omurilik Cerrahisi

DÖNEM V EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILI DERS PROGRAMI BAŞKOORDİNATÖR. Prof. Dr. Onur URAL DÖNEM V KOORDİNATÖRÜ. Prof. Dr.

T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEKOKULU ANESTEZİ PROGRAMI DÖNEM İÇİ UYGULAMA DEĞERLENDİRME FORMU

BARİATRİK AMELİYATLARIN KİLO VERMENİN ÖTESİNDE 7 ÖNEMLİ YARARI

Multidisipliner Konseyin Endokrin Hastalıkların Tanı Ve Tedavi Süreci Üzerine Etkisi

ULUSAL ENDOKRİN CERRAHİ KONSENSUS KONFERANSI

mm3, periferik yaymasında lenfosit hakimiyeti vardı. GİRİŞ hastalığın farklı şekillerde isimlendirilmesine neden Olgu 2 Olgu 3

T.C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın

Doç. Dr. Ahmet ALACACIOĞLU

Periferik arter hastalıklarının tanısını ve yaklaşım stratejilerini öğrenecek.

VARİS TEDAVİSİNDE KONFORUN YENİ ADI. Endovenöz Radyofrekans Ablasyon

İntraoperatif Neuromonitoring (IONM) - ameliyat sırasında sinir sistemini Monitörler

METASTATİK MALİGN MELANOM. Dr Yüksel Küçükzeybek İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi 5.Türk Tıbbi Onkoloji Kongresi

AYAK TIRNAK BATMASININ SEGMENTER MATRÝKS

Aydın Bora 1, Adem Yokuş 1, Alpaslan Yavuz 1, Cihat Kaya 1, Suat Orak 1, Mehmet Deniz Bulut 1, Gülay Bulut 1. Abstract.

AYDINLATILMIŞ HASTA ONAM FORMU

Trakea Rüptürü. Nadir Bir Entübasyon Komplikasyonu. Doç. Dr. Aydın KARAKUZU Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Lefkoşe, KKTC Nisan 2011

İntraoperatif Rekürren Laringeal Sinir Monitorizasyonunda Tekrar Kullanım Güvenlimidir? Doç. Dr. Barış Saylam Ankara Numune EAH Meme Endokrin Cerrahi

Transkript:

ARAŞTIRMA YÜZEYSEL PAROTİDEKTOMİ SONRASI NÖRAL KOMPLİKASYONLAR Dr. Murat Timur AKÇAM, Dr. Ömer KARAKOÇ, Dr. Serdar KARAHATAY, Dr. Mustafa GEREK Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Kulak Burun Boğaz, Ankara, Türkiye ÖZET Yüzeysel parotidektomi ameliyatı yapılan 39 hasta ile telefon görüşmesi yapılarak, ameliyat sonrası ortaya çıkan nöral komplikasyonları belirlemek amacı ile fasiyal sinir fonksiyon kaybı, kulak ve yanak çevresinde duyu bozukluğu ve Frey sendromu semptomları hakkında soruları cevaplaması istendi. Ortalama takip süresi ± standart sapma 27±16 aydır (9-67 ay). Hastaların 18 i (%46.1) ameliyattan hemen sonra yüz kaslarında hareket kısıtlığı meydana geldiğini belirtmiştir. Bunların üçünde (%16.7) fasiyal sinir fonksiyon bozukluğu kalıcı nitelik kazanmış ve yüzeysel parotidektomi sonrası kalıcı fasiyal sinir hasarı %7.7 oranında saptanmıştır. En sık zedelenen fasiyal sinir dalı marginal mandibular daldır (%72.2), bunu bukkal dal (%44.4), zigomatik dal (%33.3) ve frontal dal (%22.2) izlemektedir. Hastaların 23 ü (%59.0) kulak ve yanak çevresinde duyu bozukluğu belirtmiştir. Bu hastaların 9 u (%39.1) 3-12 ay içerisinde bu şikayetlerinin düzeldiğini ifade etmiştir. Yüzeysel parotidektomi ameliyatı yapılan hastaların %36 sı yanak ve kulak çevresinde kalıcı duyu bozukluğu tanımlamıştır. Altı hasta (%15.4) Frey sendromu semptomlarının bulunduğunu belirtmiştir. Anahtar Sözcükler: Parotidektomi, komplikasyonlar, fasiyal paralizi, Frey sendromu, nöral NEURAL COMPLICATIONS AFTER SUPERFICIAL PAROTIDECTOMY SUMMARY Thirty-nine patients who had undergone superficial parotidectomy were asked to answer phone survey questions in order to evaluate postoperative neural complications including facial nerve function loss, abnormal sensation around the ear and the cheek, and symptoms of Frey syndrome. Mean ± SD follow-up was 27± 16 months (range, 9 to 67 months). Eighteen of the patients (46.1%) reported immediate postoperative facial muscle weakness. Of those, 3 (16.7%) had permanent facial nerve dysfunction and overall incidence of permanent facial nerve paralysis due to superficial paralysis was 7.7 %. The marginal mandibular branch was the most common branch involved (72.2%), followed by the buccal branch (44.4%), zygomatic branch (33.3%) and frontal branch (22.2%). Twenty-three of the patients (59.0%) reported abnormal sensations in the ear and cheek region. Of those, 9 patients (39.1%) noted that the symptoms were resolved within 3 to 12 months. Thirty-six percent of the patients who had undergone superficial parotidectomy described permanent abnormal sensations in the ear and cheek region. Six patients (15.4%) reported that they were experiencing symptoms of Frey syndrome. Keywords: Parotidectomy, complications, facial paralysis, Frey s syndrome, neural GİRİŞ Parotis bezi tümörleri kulak burun boğaz hekimlerinin sıklıkla karşılaştıkları patolojilerdir. Bunların %70-80 ini benign, %20-30 unu ise malign patolojiler oluşturmaktadır. 1-3 Bu patolojilerin kesin tanısında ve tedavisinde parotidektomi ameliyatı uygulanmaktadır. Fasiyal sinir parotis bezinin derin ve yüzeysel lobları arasında ilerleyerek dallarına ayrılır. Parotidektomide mümkün olduğunca fasiyal sinir dalları korunarak diseksiyon amaçlanmaktadır, ancak sinir korunmasına rağmen ameliyat sonrasında sinir fonksiyonlarında geçici yada kalıcı kayıplar oluşabilmektedir. Parotisin alt ucunun serbestleştirilebilmesi için ise parotis bölgesi, dış kulak yolu ve postaurikuler bölgenin duyusunu taşıyan nervus aurikularis magnus çoğunlukla kesilmekte ve bu bölgelerde his kayıpları oluşmaktadır. İletişim kurulacak yazar: Dr. Murat Timur Akçam, Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Kulak Burun Boğaz, Ankara, Türkiye, Tel: 0 372 304 57 09 E-mail: takcam@turk.net Gönderilme tarihi: 16 Aralık 2004, revizyon isteme tarihi : 1 Şubat 2005, yayın için kabul edilme tarihi: 4 Şubat 2005 Aurikulotemporal sinir ise parotis bezine parasempatik sinir liflerini iletirken, tez bezlerine ve cilt altı kan damarlarına sempatik sinir lifleri taşımaktadır. Parotidektomi ameliyatı esnasında bu sinirin dallarının zedelenmesi sonucu Frey sendromu olarak tanımlanmakta olan yanakta ve kulak önündeki ciltte yemek yeme esnasında kızarma ve terleme görülebilmektedir. Bu çalışmanın amacı telefonla sorgulama yöntemi ile kliniğimizde yapılmış olan yüzeysel parotidektomi ameliyatları sonrası oluşan geçici ve kalıcı fasiyal paralizi, his kaybı ile Frey sendromu oranlarını belirlemektir. HASTALAR VE YÖNTEM Benign parotis kitlesi sebebiyle 1998-2003 yılları arasında yüzeysel parotidektomi ameliyatı yapılan hastaların kayıtları incelenerek, hastalar kayıtlı telefon numaralarından aranmıştır. Telefonla ulaşılabilen hastalara Tablo-1 de sunulan sorulardan oluşan bir anket uygulanmıştır. Ankette yüzde hareket kısıtlılığı belirtilmesi fasiyal sinir fonksiyon kaybının, kulak çevresinde his kaybı oluşması nervus aurikularis magnus hasarının, yemek yerken yüzde kızarıklık ve terleme olması Frey sendromunun 56

subjektif göstergesi olarak kabul edilmiştir. Fasiyal sinir dallarının hasarını belirlerken alnını kırıştıramama frontal dal, gözü tam kapatamama zigomatik dal, gülme ve dişleri gösterme esnasında dudak hareketinde kısıtlılık bukkal dal, dudakları büzme veya ıslık çalmanın tam yapılamaması mandibular dal hasarı olarak değerlendirilmiştir. 1- Ameliyat sonrası yüzünüzün o tarafında hareket kısıtlılığı oldu mu? Olduysa a. Alnımı kırıştıramadım b. Gözümü tam kapatamadım c. Gülme ve dişlerimi gösterme esnasında dudak hareketimde kısıtlılık oldu d. Dudaklarımı büzmek istediğimde veya ıslık çalmak istediğimde tam yapamadım 2- Hareket kısıtlılığı olduysa, ne kadar devam etti? 3-Ameliyat sonrası kulak çevresinde his kaybı oluştu mu? 4-His kaybı olduysa ne kadar devam etti? 5-Ameliyat sonrası yemek yerken aşağıdaki şikayetlerden herhangi birisi meydana geldi mi? a. Yemek yerken yüzümde kızarıklık oluyordu b. Yemek yerken yüzümün o tarafında terleme başlıyordu Tablo1: Parotidektomi ameliyatı yapılan hastalara telefon görüşmesinde sorulan sorular Postoperatif erken dönem kayıp Postoperatif kalıcı fonksiyon kaybı Frontal dal 4 (%22.2) Zigomatik dal 6 (%33.3) Bukkal dal 8 (%44.4) 2 (%11.1) Mandibular dal 13 (%72.2) 3 (%16.6) Tablo-2 Fasiyal sinir fonksiyon kayıplarının fasiyal sinir dallarına göre dağılımı (n=18) Tüm ameliyatlar genel anestezi altında yapılmıştır. Preaurikuler bölgeden başlayıp, kulak lobülünden arkaya mastoid apekse doğru dönüp aşağıya boyuna devam eden bir insizyon (tembel S insizyonu) yapılmıştır. Cilt flebi süperfisiyal muskulo-aponörotik sistem (SMAS) altından olacak şekilde oluşturulmuştur. Bu işlem sırasında nervus aurikularis magnusun korunmasına yönelik özel bir çaba gösterilmemiştir. Kanama kontrolü için ince uçlu bipolar koter kullanılmıştır. Tüm ameliyatlarda posterior yaklaşımla fasiyal sinirin ana trunkusu belirlenerek fasiyal sinir dalları ortaya konarak korunmuştur. Bu işlem esnasında fasiyal sinir stimülatörü kullanılmamıştır. Olguların tümüne standart yüzeysel parotidektomi ameliyatı yapılmıştır. Yüzeysel parotidektomi ameliyatı olan 65 hastanın dosyaları incelendi. Hastaların 39 una telefonla ulaşılabildi, diğer hastaların telefon numaraları değişmiş olduğundan görüşme yapılamadı. Telefon görüşmesi yapılarak çalışmaya dahil edilen hastaların 24 ü erkek, 15 i kadındır. Hastaların yaş ortalaması ± standart sapma 45±13 (21-71) yaştır. Hastalarla ameliyattan ortalama ± standart sapma olarak 27±16 ay (9-67 ay) sonra görüşme yapılmıştır. BULGULAR Telefon sorgulaması sonuçlarına göre 18 (%46.1) hasta ameliyat sonrasında erken dönemde yüz kaslarında hareket kısıtlığı meydana geldiğini belirtmiştir. Bu hastaların 6 tanesi tek bir fasiyal sinir dalından kaynaklanan fonksiyon kaybı tarif ederken, 12 hasta birden fazla sinir dalının etkilenmesine bağlı fonksiyon kaybı tanımlamıştır. On sekiz hastanın 15 inde (%83.3) fasiyal sinir fonksiyonları geç dönemde tamamen normale dönmüştür. Düzelme 6 hastada ilk bir ay içerisinde, 6 hastada 1-3 ay arasında, 3 hastada ise 3-6 ay arasında meydana gelmiştir. Parotidektomi ameliyatı sonrası fasiyal sinir hasarı gelişen hastaların 3 ünde (%16.7) en az 11 ay geçmesine rağmen tam düzelme meydana gelmemiş ve yüzeysel parotidektomi sonrası kalıcı fasiyal sinir hasarı %7.7 oranında tespit edilmiştir. Yüzeysel parotidektomi ameliyatı yapılan tüm hastaların erken dönemde %10.3 ünde frontal dalda, %15.4 ünde zigomatik dalda, %20.5 inde bukkal dalda ve %33.3 ünde mandibular dalda fasiyal sinir fonksiyon kaybı saptanırken, kalıcı fonksiyon kaybı %5.1 bukkal dalda, %7.7 mandibular dalda saptanmıştır. Fasiyal sinir fonksiyonlarında oluşan geçici ve kalıcı kayıpların fasiyal sinir dallarına göre dağılımı Tablo-2 de sunulmuştur. Hastalardan 23 ü (%59.0) ameliyat sonrasında kulak çevresinde his kaybı meydana geldiğini belirtmiştir. Bu hastaların 9 u (%39.1) 3-12 ay içerisinde bu şikayetlerinin kaybolduğunu, 14 ü (%60.1) ise ameliyat sonrası en az 8 ay geçmiş olmasına rağmen şikayetlerinin devam ettiğini ifade etmiştir. Yüzeysel parotidektomi ameliyatı yapılan hastaların %36 sı kulak çevresinde kalıcı duyu bozukluğu tanımlamıştır. Sorgulamada hastaların 6 sı (%15.4) Frey sendromu bulguları tarif etmiştir. TARTIŞMA Sıklıkla benign parotis kitlelerinin tedavisi için uygulanan yüzeysel parotidektominin amacı mümkün olduğunca fasiyal sinir fonksiyonlarını koruyarak parotis bezinin yüzeysel lobunun çıkarılmasıdır. Parotis cerrahisi esnasında fasiyal sinirin ortaya konması için birçok yöntem kullanılmaktadır. Bu yöntemler stilomastoid foramende sinirin ana trunkusunun belirlenmesi, derin servikal fasiyanın yüzeysel tabakası kesilerek fasiyal sinirin servikal dalının bulunması, fasiyal venin posteriorunda marjinal mandibular sinirin bulunması, sinirin retrograd olarak izlenmesi ve son olarak temporal kemik içerisinde Fallop kanalında ana trunkusun bulunmasıdır. Fasiyal sinirin korunması her zaman normal postoperatif fonksiyon ile sonuçlanmamaktadır; hatta büyük dikkat gösterilerek yapılan diseksiyonlardan sonra dahi 57

fasiyal sinir fonksiyonlarında zayıflık meydana gelebilmektedir. Bron ve ark. 4 fasiyal sinir korunarak yapılan parotidektomi ameliyatı sonrası 230 olgunun 67 sinde (%29) erken postoperatif dönemde fasiyal sinir fonksiyonlarında zayıflık meydana geldiğini bildirmektedir. Bu fonksiyon kaybının 13 hastada (%5.6) kalıcı olduğu belirtilmektedir. Dulguerov ve ark. 5 ise parotidektomi sonrası %27 oranında geçici, %4 oranında kalıcı fasiyal sinir fonksiyon kaybının meydana geldiğini bildirmektedir. Terrell ve ark. 6 ise parotis cerrahisi sonrası erken dönemde fasiyal sinir fonksiyonlarında hastaların %53.5 unda zayıflık bulunduğunu ve bunun %26.7 frontal dalda, %24.4 orbital dalda, %34.5 bukkal dalda ve %44.7 marjinal mandibular dalda meydana geldiğini saptamışlardır. Geç dönemde ise bu hastaların %14.5 unda en az bir dalda bu zayıflık devam etmiştir. Kalıcı sinir paralizisi en sık majinal mandibular dalda (%9.7) meydana gelmekte ve bunu frontal dal (%6.1) ve bukkal dal (%3.6) izlemektedir. 6 Telefon ile sorgulama yöntemine dayanan bu çalışmada ise hastaların %46.1 inde parotidektomi sonrası erken dönemde fasiyal zayıflık meydana geldiği, hastaların %7.7 sinde bu zayıflığın kalıcı nitelik gösterdiği saptanmıştır. Fasiyal sinir fonksiyon kaybı en sık marjinal mandibular dalda saptanmış, bunu sırasıyla bukkal dal, zigomatik dal ve frontal dal izlemiştir. Parotis cerrahisi sonrası geçici fasiyal sinir paralizisinin etiyolojisinde cerrahinin büyüklüğü, kitlenin histopatolojik özellikleri ve boyutu, fasiyal sinirin dallanması, ameliyat süresi, cerrahın tecrübesi, hastanın yaşı gibi faktörlerin önemli olduğu belirtilmektedir. Mra ve ark. 7 çok değişken analiz yaptıkları çalışmalarında bu faktörlerden sadece hasta yaşının fasiyal sinir felci ile ilişki gösterdiğini saptamışlardır. Bir başka çalışmada ise bu faktörlerden hiçbirinin fasiyal sinir felci oluşumunda istatistiksel önemi olmadığı belirtilmektedir. 8 Fasiyal sinir diseksiyonunun uzunluğu arttıkça geçici fasiyal parezi olma riski artmaktadır. 9 Parotidektomi sonrası gelişen fasiyal sinir fonksiyon bozukluklarında düşük doz yada yüksek doz steroid kullanımının plasebo tedaviye bir üstünlüğünün bulunmadığı gösterilmiştir. 10 Fasiyal sinir ve dalları korunarak gerçekleştirilen parotidektomi ameliyatı sonrası meydana gelen sinir paralizilerinde genellikle mekanik travma sorumlu tutulmaktadır. Bası, ezilme ve gerilme şeklinde üçe ayrılan mekanik travmalar arasında en muhtemel sebep olarak sinir gerilmesi kabul edilmektedir. Gerilme sonucu sinirde oluşan mekanik yırtılmalar ödemle sonuçlanmakta ve daha sonra sinirin mikrosirkülasyonu bozulmaktadır. Sinirin tamamen normal olarak izlendiği bu durumda iletim engellenmekte ve geçici sinir paralizileri oluşmaktadır. 5 Sinir hasarının diğer muhtemel sebepleri arasında elektrokotere bağlı ısı hasarı, aşırı sinir uyarılmasından kaynaklanan hasar, ameliyat bölgesine yerleştirilen nörotoksik maddelerden kaynaklanan hasar sayılabilir. Bu çalışmaya alınan hastaların ameliyatlarında fasiyal sinir dalları korunmasına rağmen meydana gelen fasiyal sinir fonksiyon kayıplarının sinire yakın bölgelerde koter kullanımından kaçınılmış, ameliyatlarda sinir stimülatörü kullanılmamış ve ameliyat bölgesine herhangi bir nörotoksik madde uygulanmamış olması sebebiyle muhtemelen mekanik travmaya bağlı geliştiği düşünülmektedir. Nervus aurikularis magnus parotidektomi esnasında sıklıkla ya kesilmekte ya da kazara zedelenmektedir. Sinir sternokleidomastoid kas üzerinden parotise doğru ilerlerken anterior ve posterior dallarına ayrılır. Anterior dalı parotis üzerinde ve angulus mandibula üzerinde yer alan cildin duyusunu taşırken, posterior dalı mastoid, aurikulanın posteroinferior yüzü, kulak lobulü ve konka üzerinde bulunun cildin duyusunu taşımaktadır. Parotidektomi sonrası nervus aurikularis magnus kesisine bağlı duyu bozuklukları %57 oranında bildirilmiştir. 11 Bizim hastalarımızın %59 u kulak çevresinde ameliyat sonrası his kaybı şikayetlerinin oluştuğunu belirtmiştir. Nervus aurikularis magnusun kesilmesinin etkilerinin en fazla ilk 1 yılda olduğu ve daha sonraki dönemlerde hastaların yaşam kalitesini önemli derecede etkilemediği bildirilmektedir. 11 Bir çalışmada nervus aurikularis magnus grefti alınan hastaların %46 sında semptomatik sinir hasarı saptandığı ve bunların %54 ünde spontan düzelme meydana geldiği bildirilmiştir. 12 Bu çalışmada da duyu kaybı meydana gelen hastaların %39.1 inde spontan iyileşme gözlenmiştir. Kutanöz duyu sinir liflerinin parsiyel rejenerasyonu, posteriorda nervus oksipitalis minörden, anteriorda transvers kutanöz sinirden gelişen kollateral inervasyonlar ve hastaların bu kayıplara fiziksel uyumu sebebiyle erken dönmelerde görülen semptomlar ileri dönemlerde belirgin olarak azalmaktadır. Parotidektomi esnasında nervus aurikularis magnusun posterior dalını korumak için gayret edildiğinde ise bu hastaların yaklaşık %70 inde mümkün olmaktadır. 13,14 Brown ve ark. 15 sinirin bu dalının bulunmasının ve korunmasının başlangıçta ameliyat süresini 10-15 dakika kadar uzattığını belirtmesine karşın, Viera ve ark. 16 ameliyat süresini değiştirmediğini belirtmektedir. Nervus aurikularis magnusun korunduğu durumlarda da ameliyat sonrası erken dönemde duyu bozuklukları meydana gelmesine 58

rağmen, iyileşme daha erken olmaktadır. 14 Bu sebeple ameliyat süresinde önemli bir değişikliğe sebep olmayan ve herhangi bir komplikasyon artışına yol açmadığı bildirilen nervus aurikularis magnusun korunmasının uygun olan vakalarda dikkate alınması gerektiği ileri sürülmektedir. Tipik belirtileri parotis bölgesinde yemek sırasında oluşan kızarıklık, terleme ve rahatsızlık hissi olan Frey sendromu parotidektomi ameliyatları sonrasında görülen önemli komplikasyonlardan birisidir. Frey sendromunun patogenezinde en fazla kabul edilen teori yanlış yönlenmiş rejenerasyon teorisidir. Hem parotis bezine giden parasempatik sekretomotor lifler hem de ter bezlerine ve cilt altı kan damarlarına giden post-sinaptik sempatik lifler aurikulotemporal sinir içerisinde seyreder. Parotidektomi esnasında yaralanan sinirin rejenerasyonu esnasında parasempatik sekretomotor lifler, ter bezlerine ve kan damarlarına giden sempatik sinir liflerinin distal uçlarına yönelebilir. Böylelikle yemek uyarısı ile terleme ve kızarmaya yol açan yeni bir kolinerjik tükürük refleksi oluşmaktadır. Subjektif şikayetlere göre yapılan çeşitli çalışmalarda parotis cerrahisi sonrası Frey sendromunun görülme sıklığı %9 ile %65 oranında bildirilmektedir. 16-19 Hastaların subjektif ifadelerine dayanan bu çalışmada ise Frey sendromu semptomları %15.4 oranında saptanmıştır. İyot testi gibi objektif yöntemler kullanıldığında ise Frey sendromu insidansı subjektif değerlendirme sonuçlarına göre artış göstermektedir. 19,20 Frey sendromu semptomları genellikle parotis cerrahisinden sonraki 6 haftadan itibaren görülmeye başlar ve cerrahiden 5 yıl sonra dahi ortaya çıkabilir. 18 Bu sebeple takip süresine bağlı olarak insidans farklılık göstermektedir. Parotis cerrahisinin boyutu da bu komplikasyonun görülme sıklığını etkileyen bir faktördür. Leverstein ve ark. 17 bu sıklığı parsiyel süperfisiyal parotidektomi sonrası %6.9, tam süperfisiyal parotidektomi sonrası %13.1 olarak belirtmektedir. Total parotidektomi sonrası ise bu oran Laccourreye ve ark. 16 tarafından %65.9 olarak bildirilmiştir. Sonuç olarak, nöral komplikasyonları önlemeye yönelik çeşitli tedbirler alınmasına rağmen, süperfisiyal parotidektomi sonrasında özellikle fasiyal sinir fonksiyonlarında geçici ve kalıcı bozukluklar, his kaybı ve Frey sendromu gibi komplikasyonlar görülebilmektedir. KAYNAKLAR 1. Akın İ, Günen A, Gürzumar A, Şenel Y, Zor Y. Parotis tümörlerine tedavi yaklaşımımız. KBB ve Baş Boyun Cerrahisi Dergisi 1994, 2: 38-42 2. Özdem C, Dağlı Ş, Çelikkanat S, Ölçer S. Parotis kitlelerine yaklaşımımız. KBB ve Baş Boyun Cerrahisi Dergisi 1995; 3: 141-145 3. Yılmaz T, Ünal ÖF, Saraç S, Yücel T, Önerci M, Sözeri B, Turan E, Gürsel B, Ayaş K, Kaya S. Parotis bezi tümörleri: 593 olguluk deneyim. KBB ve Baş Boyun Cerrahisi Dergisi 2000 8:33-39 4. Bron LP, O'Brien CJ. Facial nerve function after parotidectomy. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 1997;123:1091-6. (PMID: 9339986) 5. Dulguerov P, Marchal F, Lehmann W. Postparotidectomy facial nerve paralysis: possible etiologic factors and results with routine facial nerve monitoring. Laryngoscope 1999;109:754-62 (PMID: 10334226) 6. Terrell JE, Kileny PR, Yian C, Esclamado RM, Bradford CR, Pillsbury MS, Wolf GT. Clinical outcome of continuous facial nerve monitoring during primary parotidectomy. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 1997;123:1081-7. (PMID: 9339985) 7. Mra Z, Komisar A, Blaugrund SM. Functional facial nerve weakness after surgery for benign parotid tumors: a multivariate statistical analysis. Head Neck 1993;15:147-52. (PMID: 8382671) 8. Laccourreye H, Laccourreye O, Cauchois R, Jouffre V, Menard M, Brasnu D. Total conservative parotidectomy for primary benign pleomorphic adenoma of the parotid gland: a 25-year experience with 229 patients. Laryngoscope 1994; 104:1487-94. (PMID: 7990639) 9. Cannon CR, Replogle WH, Schenk MP. Facial nerve in parotidectomy: a topografical analysis. Laryngoscope 2004; 114:2034-7 (PMID: 15510038) 10. Lee KJ, Fee WE Jr, Terris DJ. The efficacy of corticosteroids in postparotidectomy facial nerve paresis. Laryngoscope 2002 ;112:1958-63. (PMID: 12439162) 11. Patel N, Har-El G, Rosenfeld R. Quality of life after great auricular nerve sacrifice during parotidectomy. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 2001;127:884-8. (PMID: 11448367) 12. Schultz JD, Dodson TB, Meyer RA. Donor site morbidity of greater auricular nerve graft harvesting. J Oral Maxillofac Surg 1992; 50:803-5.(PMID: 1634971) 13. Christensen NR, Jacobsen SD. Parotidectomy. Preserving the posterior branch of the great auricular nerve. J Laryngol Otol 1997; 111:556-9. (PMID: 9231091) 14. Hui Y, Wong DS, Wong LY, Ho WK, Wei WI. A prospective controlled double-blind trial of great auricular nerve preservation at parotidectomy. Am J Surg 2003; 185: 574-9. (PMID: 12781889) 15. Brown JS, Ord RA. Preserving the great auricular nerve in parotid surgery. Br J Oral Maxillofac Surg 1989; 27:459-66. (PMID: 2597656) 16. Vieira MB, Maia AF, Ribeiro JC. Randomized prospective study of the validity of the great auricular nerve preservation in parotidectomy. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 2002;128:1191-5. (PMID: 12365892) 17. Leverstein H, van der Wal JE, Tiwari RM, van der Waal I, Snow GB. Surgical management of 246 previously untreated pleomorphic adenomas of the parotid gland. Br J Surg 1997; 84: 399-403. (PMID: 9117322) 59

18. Sood S, Quraishi MS, Bradley PJ. Frey's syndrome and parotid surgery. Clin Otolaryngol 1998; 23: 291-301. (PMID: 9762489) 19. Taylor SM, Yoo J. Prospective cohort study comparing subcutaneous and sub-superficial musculoaponeurotic system flaps in superficial parotidectomy. J Otolaryngol 2003; 32:71-6. (PMID: 12866589) 20. Kocatürk S, İncesulu A, Çakır T, Özdemir N, Erkam Ü. Parotidektomi sonrası Frey sendromu ve hacim eksikliğinin önlenmesinde sternokleidomastoid kas flebinin etkinliği. Otoscope 2004; 1:11-16 60