BECERİ UYGULAMA REHBERİ

BECERİ UYGULAMA REHBERİ Prof. Dr. Ahmet VAR (Dekan) Prof. Dr. Ece ONUR (Dekan Yardımcısı) Prof.Dr.Nuri ÖZKÜTÜK (Başkoordinatör Yardımcısı) Yrd.Doç.Dr. Süheyla RAHMAN (Beceri larından Sorumlu Öğretim Üyesi)

Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Beceri Rehberi Editörler: Yrd. Doç. Dr. Süheyla RAHMAN Prof. Dr. Nuri ÖZKÜTÜK Prof. Dr. Ece ONUR Grafik ve Tasarım: Müzehher KUMRAL Basım Yılı: Ağustos 2015 1. Baskı - Manisa Basım Yeri: Celal Bayar Üniversitesi Matbaası Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Uncubozköy yerleşkesi 45030 Yunusemre-Manisa http://tip.cbu.edu.tr

İÇİNDEKİLER... SAYFA NO EL YIKAMA BECERİSİ... 1 TEMİZ GÖMLEK GİYME VE ÇIKARMA BECERİSİ... 2 STERİL BOHÇA AÇMA BECERİSİ... 3 BONE GİYME MASKE TAKMA VE ÇIKARMA BECERİSİ... 4 STERİL ELDİVEN GİYME VE ÇIKARMA BECERİSİ... 5 PARMAK UCUNDAN KAN ALMA BECERİSİ... 6 PARMAK UCUNDAN ALINAN KAN İLE PERİFERİK YAYMA HAZIRLAMA BECERİSİ... 7 TİMPANİK TERMOMETRE İLE BEDEN ISISI ÖLÇME BECERİSİ... 8 RADYAL ARTERDEN NABIZ ALMA BECERİSİ... 9 KAROTİD ARTERDEN NABIZ ALMA BECERİSİ... 10 KANAMA DURDURMA BECERİSİ... 12 BURUN KANAMASINI (EPİSTAKSİS) DURDURMA BECERİSİ... 13 TRAVMALI HASTAYA BOYUNLUK (SERVİKAL COLAR) UYGULAMASI BECERİSİ... 14 TRAVMA TAHTASI İLE HASTA TAŞIMA BECERİSİ... 15 TRAVMALI EKSTREMİTEYE SARGI-BANDAJ UYGULAMA BECERİSİ... 17 ERİŞKİNDE TEMEL YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ... 18 BİR YAŞIN ALTINDAKİ BEBEKLERDE TEMEL YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ... 20 1-8 YAŞ ARASI ÇOCUKLARDA TEMEL YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ... 22 FLAKON ŞEKLİNDEKİ İLACI HAZIRLAMA BECERİSİ... 24 AMPUL ŞEKLİNDEKİ İLACI HAZIRLAMA BECERİSİ... 25 KAS İÇİNE (İNTRA MUSKULER; I.M.) ENJEKSİYON YAPMA BECERİSİ... 26 DERİ ALTINA (SUBKUTAN; S.C.) ENJEKSIYON YAPMA BECERİSİ... 28 DERİ İÇİNE (İNTRADERMAL; I.D.) ENJEKSİYON YAPMA BECERİSİ... 29 KALP OSKÜLTASYONU BECERİSİ... 32 SOLUNUM SİSTEMİ MUAYENESİ BECERİSİ... 33 KOLDAN VENÖZ KAN ALMA BECERİSİ... 35 DAMAR İÇİ (İNTRAVENÖZ; IV) ENJEKSİYON YAPMA BECERİSİ... 37 SERUM SETİ HAZIRLAMA BECERİSİ... 39 DAMAR YOLU AÇMA BECERİSİ... 40 BOĞAZ SÜRÜNTÜSÜ ALMA BECERİSİ... 42 GLUKOMETRE İLE KAN ŞEKERİ ÖLÇME BECERİSİ... 43 ERİŞKİNLERDE KAN BASINCI ÖLÇME BECERİSİ... 45 ÇOCUKLARDA KAN BASINCI ÖLÇME BECERİSİ... 47

İÇİNDEKİLER... SAYFA NO PANSUMAN YAPMA BECERİSİ... 49 SÜTÜR ATMA BECERİSİ... 51 KADIN GENİTAL SİSTEM GENEL MUAYENESİVE SMEAR ALMA BECERİSİ... 55 ENDOTRAKEAL ENTÜBASYON BECERİSİ... 57 ERİŞKİNDE İLERİ YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ... 59 ÇOCUKLARDA İLERİ YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ... 61 YENİDOĞANDA İLERİ YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ... 63 KARIN MUAYENESİ BECERİSİ... 64 NAZOGASTRİK SONDAYI TAKMA ÇIKARMA... 68 ANAL BAKI ve REKTAL MUAYENE UYGULAMA BECERİSİ... 69 REKTAL TÜP TAKMA BECERİSİ... 70 LAVMAN UYGULAMA BECERİSİ... 71 ERKEKTE ÜRETRAL KATETER TAKMA BECERİSİ... 73 KADINDA ÜRETRAL KATETER TAKMA BECERİSİ... 74 OTOSKOP İLE KULAK MUAYENE BECERİSİ... 77 OFTALMOSKOP İLE GÖZ DİBİ MUAYENE BECERİSİ... 79 MEME MUAYENESİ BECERİSİ... 80 PROSTAT MUAYENESİ BECERİSİ... 83 TESTİS MUAYENESİ BECERİSİ... 84 BEBEKTE KALÇA MUAYENE BECERİSİ... 85 BEBEKTE ÖN FONTANEL MUAYENE BECERİSİ... 86 YENİDOĞAN REFLEKSLERİNİN MUAYENE BECERİSİ... 87 BEBEK BAŞ ÇEVRESİ ÖLÇÜMÜ BECERİSİ... 88 BEBEK VÜCUT AĞIRLIĞI ÖLÇÜM BECERİSİ... 89 BEBEK BOY ÖLÇÜMÜ BECERİSİ... 90 REKTUMA İLAÇ UYGULAMA BECERİSİ... 91 VAJİNAL İLAÇ UYGULAMA BECERİSİ... 92 GÖZE İLAÇ UYGULAMA BECERİSİ... 93 BURUNA İLAÇ UYGULAMA BECERİSİ... 94 KULAĞA İLAÇ UYGULAMA BECERİSİ... 95

AMAÇ: El yıkama becerisini kazanmak EL YIKAMA BECERİSİ 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Lavabo, temiz su, sabun ya da temizleyici kimyasal madde, temiz el havlusu ya da kağıt havlu 1. Musluğun açılması 2.Ellerin su ile ıslatılması 2. Ele 3-5 ml sıvı sabun alınması 3. Bir miktar su ile sabunun köpürtülmesi 4. El iyice köpüklüyken musluk vidasının sabunlanması 5. Avuç içi avuç içine alınarak ovalama hareketin tekrarlanması 6.Sağ avuç içine sol el sırtı gelecek şekilde yerleştirilmesi, ovalanarak beş kez tekrarlanması. Aynı hareketin diğer el içinde beş kez tekrarlanması 7. Sağ eli sol el sırtına koyarak parmak araları birbirinin içine gelecek şekilde ovulması. Aynı hareketin diğer el için de tekrarlanması. 8.Sağ el parmak sırtlarının sol elin avuç içine gelecek şekilde yerleştirilmesi, ovalamanın tekrarlanması. Aynı hareketin sol el içinde tekrarlanması. 9.Sağ el başparmağı sol avuç içine alınarak rotasyonel olarak beş kez tekrarlanması. Aynı hareketin sol el içinde tekrarlanması. 10.Sağ el parmak ucu iç kısımları sol el avuç içine gelecek şekilde konur, ovalanması. Aynı hareketlerin sol el parmak uçları içinde yapılması 11.Ellerin iyice durulanması. 12. Musluk vidasının durulanması ve musluğun kapatılması 13. Kağıt havluyla ellerin iyice kurulanması. 1

TEMİZ GÖMLEK GİYME VE ÇIKARMA BECERİSİ AMAÇ: Temiz gömlek giyme ve çıkarma becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER Temiz gömlek Temiz Gömlek Giyilmesi 1. Ellerin yıkanması 2. Temiz gömleğin alınması 3. Gömleğin vücudun ön kısmında tutulması 4. Kolların gömleğin kollarından sokulması 5. Gömleğin kollarının bileklere doğru çekilmesi 6. Gömleğin arka uçlarının giysiyi tam kapatacak şekilde üst üste getirilmesi 7. Gömleğin ense ve beldeki bağcıklarının bağlanması Gömleğin Çıkarılması 1. Gömleğin ense ve bel bağcıklarının çözülmesi 2. Aktif elle diğer elin manşetinden tutup aşağıya doğru çekilmesi 3. Gömlekle örtülü olan elle aktif elin üzerindeki gömleği çekilmesi 4. Gömleğin omuzlardan öne doğru kaydıralak çıkarılması 5. Gömleğin tersten tutularak kirli torbasına atılması 2

STERİL BOHÇA AÇMA BECERİSİ AMAÇ: Steril bohça açma becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER Steril Malzeme İçeren Bohça 1. Ellerin yıkanması 2. Steril bohçanın kullanılacak alana yakın yere yerleştirilmesi 3. Bohçanın etiketinin ya da bağcıklarının açılması 4. Bohçanın kapağının dış kısmından tutularak açılması 5. Bohçanın yan kapaklarının sırasıyla açılması 6. Bohçanın en son kendinize doğru açılan kapağının açılması 3

BONE GİYME MASKE TAKMA VE ÇIKARMA BECERİSİ AMAÇ: Bone giyme maske takma ve çıkarma becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER Bone, Maske Bone Giyme Maske Takma 1. Uzun saçların güvenli bir şekilde toplanması. 2. Bonenin saçları tamamen kapatacak şekilde başa yerleştirilmesi. 3. Maskenin telli kısmı burun üzerine gelecek şekilde yüze yerleştirilmesi. 4. Maskenin burun üzerindeki bağlarının arkadan iki taraflı bağlanması. 5. Maskenin çene altını ve boyun çevresini kaplayacak şekilde iki taraflı bağlanması. 6. Burun çevresindeki metal bandın yerleştirilmesi. Bone Maske Çıkarma 1. Maskenin iplerinin çözülmesi 2. Yüzden uzaklaştırılması 3. Maskenin iç yüzeye doğru ortadan katlanması 4. Dış yüzeyden tutulan bonenin çıkarılması 5. Tıbbi atık kutusuna atılması 4

STERİL ELDİVEN GİYME VE ÇIKARMA BECERİSİ AMAÇ: Steril eldiven giyme ve çıkarma becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması G/Y :Gözlem yapılmamış olması GEREKLİ MALZEMELER Steril Eldiven Paketi Eldiven Giyme 1. Steril eldiven paketinin dış ambalajının açılarak iç paketin steril bir yere konması 2. Ellerin yıkanması *bkz. steril el yıkama becerisi 3. İç paketin açılması 4. Bir el ile aktif elin eldiveninin kıvrılmış bilek kısmından tutulması 5. Aktif elin parmaklarının ve elin eldiven içine yerleştirilmesi 6. Aktif elin 2. 3. 4. parmakları ile diğer eldivenin tutulması 7. Diğer elin parmaklarının ve elin eldiven içine yerleştirilmesi 8. Her iki elin kenetlenerek eldivenlerin parmaklara tam oturtulması Eldiven Çıkarma 1. Bir el ile diğer elin avuç içinden eldivenin tutulması 2. Tutulan eldivenin çıkarılması 3. Çıkarılan eldivenin eldivenli elin avuç içine bırakılması 4. Boştaki elle diğer elin eldiveni bilekten ters çevrilip çıkarılması 5. Kontaminasyona sebebiyet vermeden eldivenlerin atılması 6. Ellerin yıkanması 5

PARMAK UCUNDAN KAN ALMA BECERİSİ AMAÇ: Parmak ucundan kan alma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Plastik eldiven, lancet, tepsi, dezenfektan solüsyon (alkol, batikon vb.), pamuk, kolçaklı sandalye. 1. Ellerin yıkanması 2. Kullanılacak malzemenin kontrol edilmesi ve bir tepsi içinde hazırlanması 3. Hastanın kolçaklı sandalyeye oturtulması ve yapılacak işlem hakkında bilgi verilmesi 4. Ellerinin, rahatça manipülasyona izin verecek konumda olması sağlanması 5. Parmak ucundan kan alımı için uygun bölgenin seçilmesi (Genellikle sol el orta ya da yüzük parmağı) 6. Kan alınacak parmağa ait kolda, ön kol ekstansiyonda olacak şekilde bir kolçak ya da masa yardımı ile destek sağlanması 7. Eldiven giyilmesi 8. Steril lancet paketinin açılıp bir lancet alınması 9. Parmağın dezenfektan solüsyon ile temizlenmesi ve kurumasının beklenmesi 10. Steril lancet üzerindeki koruyucu kılıfın çıkarılması, ancak keskin ucun sterilitesinin bozulmamasına dikkat edilmesi 11. Sol elinizin işaret parmağı ile ölçüm yapılacak kişinin seçilen parmağının distal boğumunu kelepçe şeklinde sıkarak o bölgede kan birikimini artırmasının sağlanması. 12. Aktif el ile steril lancetin keskin olmayan alt tarafından kavranması 13. Steril lancetin bir defada işaretli olan kısmına kadar parmak ucuna hızla batırılıp çekilmesi 14. Delinen parmak ucunun iki parmakla sıkılması ve kanın daha çabuk ve hızlı dışarı çıkması sağlanması 15. İlk çıkan kan damlasının kuru pamukla silinmesi 6

PARMAK UCUNDAN ALINAN KAN İLE PERİFERİK YAYMA HAZIRLAMA BECERİSİ AMAÇ: Parmak ucundan alınan kan ile periferik yayma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Eldiven, lam, %70 lik alkol, giemsa boyası, preparat boyama ızgarası 1. Ellerin yıkanması, eldiven giyilmesi 2. Parmak ucundan kanın lam üzerine alınması (Bkz. Parmak ucundan kan alma becerisi) 3. Ucunda kan damlası bulunan lamın sert ve temiz bir zemin üzerine yerleştirilmesi 4. Bir diğer temiz lamın kısa kenarını, zemindeki lam ile 45 derece açı yapacak şekilde kandamlasının hemen önüne yerleştirilmesi 5. Tek bir hareketle 45 derecelik açıyı bozmadan kandamlasının yayılması 6. Temiz bir yerde preparatın kurumasının beklenmesi 7. Kurutulan preparatın boya ızgarasına alınması 8. Üzerine tüm lamı örtecek şekilde %70 lik alkol koyarak tespit edilmesi, alkolün akıtılması 9. Preparatın üzerine tüm lamı örtecek şekilde giemsa boyası ile 30-45 dak. boyanması 10. Boyanın dökülüp, preparatın çeşme suyunda yıkanıp kurutulması 11. Ellerin yıkanması 7

TİMPANİK TERMOMETRE İLE BEDEN ISISI ÖLÇME BECERİSİ AMAÇ: Timpanik termometre ile beden ısısını ölçme becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Timpanik termometre, tek kullanımlık uç 1. Ellerin yıkanması 2. İşlemin hastaya açıklanması, başının yana çevrilmesi 3. Termometrenin ekranındaki dijital görüntünün kontrol edilmesi, (genellikle 34ºC ya da 94ºF olmalıdır ) 4. Tek kullanımlık probun dikkatlice sensör ucuna yerleştirilmesi 5. Tek kullanımlık probun kulak kanalına yerleştirilmesi (alıcının kulağın içine fazla ilerletilmesinden kaçınılması) 6. Termometrenin çalıştırılması ve sıcaklığın okunmasının gözlenmesi 7. Termometrenin ekranındaki sayının okunması 8. Rakamın kaydedilmesi 9. Cihazın üzerindeki düğmeye basılarak dokunmadan sensör probunun çıkarılıp atık kutusuna atılması 10. Ellerin yıkanması 8

RADYAL ARTERDEN NABIZ ALMA BECERİSİ AMAÇ: Radyal arterden nabız sayısını ölçme becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Saniyeli saat 1. Ellerin yıkanması 2. İşlemin hastaya açıklanması 3. Hasta aktivitede bulunmuşsa 5-10 dk dinlenmesinin sağlanması 4. Hastaya yatar veya oturur pozisyon verilmesi 5. Hastanın bileğine avuç içi yere bakacak şekilde pozisyon verilmesi 6. İşaret, orta ve yüzük parmakları radyal arter üzerine, başparmak bileğin üstüne gelecek şekilde çok hafif bir basınçla yerleştirilmesi 7. Radyal arter üzerindeki vurunun hissedilmesi 8. Nabız atımlarının 60 sn süreyle sayılması 9. Nabız sayısı, ritmi ve volümünün kaydedilmesi 10. Ellerin yıkanması 9

KAROTİD ARTERDEN NABIZ ALMA BECERİSİ AMAÇ: Karotid arterden nabız sayısını ölçme becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Saniyeli saat 1. Ellerin yıkanması 2. İşlemin hastaya açıklanması 3. Hasta aktivitede bulunmuşsa 5-10 dk dinlenmesinin sağlanması 4. Boyun açıkta kalacak şekilde giysilerin çıkartılması 5. Hastaya sırt üstü yatırır veya oturur pozisyon verilmesi 6. Başa orta hatta ve hafif ekstansiyonda pozisyon verilmesi 7. İşaret ve orta parmağın tiroid kıkırdağı üzerine koyulması 8. İşaret ve orta parmağın sternokleidomastoid kasa doğru, dışa kaydırılması 9. Sternokleidomastoid kas medialinde vurunun hissedilmesi 10. Nabız atımlarının 60 sn süreyle sayılması 11. Nabız sayısının, ritminin ve volümünün kaydedilmesi 12. Ellerin yıkanması 10

11

KANAMA DURDURMA BECERİSİ AMAÇ: Eksternal kanamayı durdurma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Kompres, spanç, sargı bezi, atel S 1. Ellerin yıkanması 2. Eldiven giyilmesi 3. Kanama tipinin saptanması 4. Devamlı sızıntı halindeki kanamada kompres veya spanç yardımı ile kanayan bölgeye devamlı basınç uygulanması 5. Kanayan yerin kalp seviyesinin üzerine kaldırılması (eleve edilmesi) 6. Ekstremitede kanayan belli bir damar varsa sert bir malzeme (atel) ile sabitlenmesi 7. Kanayan bölge üzerine elastik bandaj ya da sargı bezi ile baskılı bandaj uygulanması 8. Eldivenin çıkartılması, ellerin yıkanması 12

BURUN KANAMASINI (EPİSTAKSİS) DURDURMA BECERİSİ AMAÇ: Burun kanamasını durdurma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Böbrek küvet, tek kullanımlık eldiven, buz aküsü, kompres 1. Eldiven takılması. 2. Hastanın oturtularak sakinleştirilmesi. 3. Hastanın oturur pozisyonda, bedeninin ve başının 45 derece fleksiyona getirilmesi. 4. Hastanın eline böbrek küvet verilmesi. 5. Soğuk uygulama (buz aküsü, soğuk kompres) yapılması. 6. Her iki burun vestibülüne elin baş ve işaret parmakları ile 10 dk. basınç uygulanması 7. Bu süre içinde kanama durmamışsa hastaneye sevk edilmesi 8. Eldiven çıkarılması 13

TRAVMALI HASTAYA BOYUNLUK (SERVİKAL COLAR) UYGULAMASI BECERİSİ AMAÇ: Servikal travmaya uğramış bir hastada boyunluk takma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Philadelphia ya da Miami tipi servikal colar, iki adet sünger ya da havlu 1. İşlemin hastaya açıklanması 2. Başın nötr pozisyonda ve orta hatta olacak şekilde tutulması 3. Hastanın boynundaki takılar ve küpelerin çıkartılması 4. Boyunluğun açılıp çene kısmının kıvrılması ve takılacak pozisyona hazırlanması 5. Hasta boynunun sabit tutulurken boyunluğun düz ve geniş olan kısmının boynun altından geçirilmesi 6. Boyunluğun kıvrımlı bölümünün çeneye oturacak şekilde yerleştirilmesi ve yandan kilitlenmesi 7. Boyunluğun stabilitesinin hafifçe kontrol edilmesi 8. Hastanın hava yolu açıklığı ve boyun damarlarının baskı altında olmadığının gözlenmesi 9. Hastanın sedye üzerine alınması 10. Boynun her iki yanına sünger ya da rulo havlu koyarak baş ve boynun sabitlenmesi Boyunluğun çıkarılması 1. Boynun her 2 yanındaki sünger ya da rulo havluların dikkatlice uzaklaştırılması 2. Hastanın boynu sabit tutulurken Boyunluğun yandan açılıp, önce çene kısmının sonra da arka kısmının çekilip çıkarılması 3. Boyunluğun yerine konması 14

TRAVMA TAHTASI İLE HASTA TAŞIMA BECERİSİ AMAÇ: Travmaya uğramış bir hastayı taşıma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Sırt tahtası ve/veya 2 parça halinde katlanabilen çelik kaşık sedye, sabitleyici bantlar veya kemerler 1. İşlemin hastaya ya da yakınına açıklanması 2. Hastanın sırt üstü yatar pozisyona getirilmesi 3. Travma tahtasının hastanın yanına yaklaştırılması 4. Sırt üstü yatırılan hastanın en az üç kişi ile yan çevrilmesi (kütük çevirme yöntemi) Birinci kişi hastanın boynunu sabit pozisyonda devamlılığını sağlar İkinci kişi bir eli hastanın omuzunda diğer eli kalçasında olacak şekilde tutar Üçüncü kişi bir eli hastanın sırtında diğer eli hastanın alt ekstremitelerinde olacak şekilde tutar 5. Travma tahtasının yana çevrilmiş hastanın altına sokulması 6. Hastanın en az 3 kişi ile kütük çevirme yöntemiyle tekrar sırt üstüne çevirerek travma tahtası üzerine yatırılması 7. Hasta tahta üzerinde iken emniyet kemerleri ile en az 3 (omuz, kalça ve alt ekstremite) noktadan vücudun tahtaya sabitlenmesi 8. Etrafına sünger veya rulo havlu konulup, ayrı bir kemerle baş ve servikal bölgenin tahtaya sabitlenmesi. 9. Bir kişi hastanın ayak ucunda, bir kişi baş ucunda aynı anda travma tahtasını kaldırarak hastanın taşınması 10. Hastanın ve travma tahtasının hafifçe, 2 kişi aynı anda olacak şekilde yere veya istenilen alana bırakılması 15

Hastanın altındaki travma tahtasının alınması 1. Dört emniyet kemerinin de sırayla çözülerek hastanın serbestleştirilmesi 2. En az 3 kişi ile hastanın kütük çevirme yöntemiyle yana çevrilmesi 3. Yana çevrilmiş hastanın altından tahtanın çekilmesi 4. Hastanın en az 3 kişi ile kütük çevirme yöntemiyle tekrar sırt üstüne çevrilmesi 5. Travma tahtasının yerine konması 16

TRAVMALI EKSTREMİTEYE SARGI-BANDAJ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Travmaya uğramış bir ekstremiteye sargı-bandaj ve soğuk uygulama becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Sentetik pamuk sargı 10 ve 20 cm hazır rulo halinde, hazır rulo sargı bezi, 10 ve 20 cm eninde elastik bandajlar, flaster, makas, 3 4 adet hazır dondurulmuş buz aküsü 1. Ellerin yıkanması. 2. İşlemin hastaya açıklanması. 3. Alt ekstremiteye uygulanacaksa hastanın sırt üstü yatırılması, üst ekstremiteye uygulanacaksa hastanın oturtulması. 4. Hastanın ekstremitesinde bulunan tüm takıların çıkartılması. 5. Ekstremitenin distalinden başlayarak proksimale doğru her bir tur bir öncekinin yarısını örtecek şekilde diz ve dirsek üzerine kadar pamuk sargı sarılması. 6. Ekstremitenin distalinden başlayarak proksimale doğru her bir tur bir öncekinin yarısını örtecek şekilde diz ve dirsek üzerine kadar pamuk üzerine, sargı bezi sarılması. 7. Sargı bezinin proksimaldeki sargıların distaldekilerden daha gergin olmayacak şekilde uygulanması. 8. En uçta kalan sargı bezinin kesilmesi ve flasterle yapıştırılıp, sabitlenmesi. 9. Ekstremitedeki arterial ve venöz dolaşımın kontrol edilmesi. 10. Ekstremitede duyu fonksiyonunun kontrol edilmesi. 11. Ekstremitenin kalp seviyesinin üzerinde tutulması (eleve edilmesi). 12. Soğuk uygulama yapılacaksa, buz aküsünün ödem olan bölgeye konulması. 13.Ellerin yıkanması. 17

ERİŞKİNDE TEMEL YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Erişkinde tek kurtarıcı ile temel yaşam desteği uygulama becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Erişkin İlk Yardım maketi 1. Kendisinin ve hasta/yaralının güvenliğinden emin olunması 2. Hasta/yaralının omuzlarına hafifçe dokunarak ve iyi misiniz? nasılsınız? diye sorarak bilinci kontrol edilmesi 3. Tıbbi yardım istenmesi (112) Kendisinin veya çevreden birisinin net ifadelerle 112 yi araması için görevlendirilmesi ( sarı gömlekli sen ara gibi ) 4. Kazazedenin sert bir zemin üzerinde yüzünün yukarı yatar pozisyonuna getirilmesi 5. Sağ veya sol tarafına diz çökülmesi, hastanın rahatlatılması (kravat, kemer ve yakasını açılması) 6. Hava yolunu açmak için bir elini hasta/yaralının alnına, diğer elinin parmak uçlarını çenesinin altına yerleştirilmesi, çenenin öne doğru çekilerek solunum yolunun açık tutulması 7. Ağız içini kontrol ederek hava yolu tıkanıklığına neden olan cisim varsa çıkarılması 8. Bak-dinle-hisset yöntemiyle solunum yapıp yapmadığını 5 saniye süre ile kontrol edilmesi Göğüs kafesinin inip-kalktığına BAK Eğilerek hastanın solunum sesini DİNLE Hastanın nefesini yanağında HİSSET 9. Düzensiz ve yetersiz nefes alıyor ya da hiç solunumu yok ise kardiyopulmoner resüsitasyon (KPR) başlanması (30 Kalp masajı / 2 solunum) 18

10. Kompresyon için; Göğüs kafesinin tam ortasına (sternumun ortası- iki meme başının birleştirdiği çizginin tam ortası) avuç içleri gelecek şekilde yerleştirilmesi Diğer elin avuç içinin üzerine konması ve ellerin kenetlenmesi Kazazedenin gövdesine dik olacak şekilde, kollar dirsekten bükülmeden göğüs kafesini en az 5 cm. (5-6 cm) çöktürecek şekilde bası uygulanması Kompresyonun dakikada en az 100 (100-120) olacak şekilde 30 kez uygulanması Her bir basmadan sonra göğüsün tam geri çekilmesinin beklenmesi 11. Ventilasyon için Alnın üzerine koyulan elin baş ve işaret parmağını kullanarak hasta/yaralının burnunu kapatılması Baş geriye doğru eğilmiş pozisyonda iken yaralının ağzını içine alacak şekilde kurtarıcı solunum verilmesi Yaralının göğsünü yükseltmeye yarayacak kadar her biri 1 saniyenin üzerinde 2 kurtarıcı solunum verilmesi, havanın geriye çıkıp çıkmadığının kontrol edilmesi 12. 30 Kalp masajı / 2 solunum siklusunu 5 kez yaptıktan sonra, Karotis nabzının palpe edilmesi veya yaşam belirtilerinin aranması (hareket etme, göz açma, nefes alma, öksürme gibi) 13. Nabız yok ise 30 kalp masajı / 2 etkili solunum siklusuna 2 dk. boyunca ( 5 kez) devam edilmesi 14. Temel yaşam desteğine hasta yaralının yaşamsal refleksleri veya tıbbi yardım gelene kadar kesintisiz devam edilmesi 19

BİR YAŞIN ALTINDAKİ BEBEKLERDE TEMEL YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Bir yaşın altındaki bebeklerde temel yaşam desteği uygulama becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Bebek Maketi 1. Bebeğin yüzünün yukarı yatar pozisyonuna getirilmesi 2. Sağ veya sol tarafında durulması 3. Bilinç durumunun kontrol edilmesi 4. Kurtarıcının bebeğin ayakucu tarafındaki elinin işaret ve orta parmakları ile çeneyi yukarı kaldırırken, diğer elin ayasının bebeğin alnına konularak başın hafifçe geriye itilmesi 5. Kurtarıcı, yanağını bebeğin göğsünü görecek şekilde bebeğin ağzına yaklaştırması 6. Bebeğin göğüs hareketlerini gözlerken, soluk alıp vermesinin hissedilmesi ve solunum seslerinin dinlenmesi 7. Kurtarıcının, bebeğin çene altında bulunan elinin bebeğin çenesine yerleştirmesi 8. Bebeğin çenesinin öne yukarı çekilerek ağzın açılmasının sağlanması 9. Derin bir nefes alınması ve ağzın bebeğin burnu ve dudakları çevresine hava kaçağı olmayacak şekilde yerleştirilmesi 10. 1-1.5 sn. süre ile havanın bebeğin akciğerlerine gönderilmesi 11. Akciğerlerinden hava çıkışı için 1.5-2 sn saniye beklenmesi ve göğüs kafesinin inip kalktığının gözlenmesi 12. Kurtarıcının ağzının, bebekten uzaklaştırılıp 9,10,11 basamaklarının tekrarlanması 13. Bebeğin iki meme başını birleştiren hayali bir çizginin hemen altına gelecek şekilde orta hatta işaret, orta ve yüzük parmaklarının uçlarının sternum üzerine yerleştirilmesi 14. İşaret parmağı kaldırılarak diğer iki parmakla toraks kompresyonları yapmaya hazır olunması 20

15. Sternum üzerinde kalan iki parmakla sternumu toraks kafesinin ön-arka çapının 1/3 'ü kadar çöktürecek şekilde bası uygulanması (dakikada 100 ritimden fazla olacak şekilde) 16. 15 kalp masajı-iki yapay solunum siklusunun 5 kez tekrarlanması 17. Brakiyal arter nabzının kontrol edilmesi ve dolaşımın kontrolü 18. En kısa sürede hastane koşullarına ulaştırılması 21

1-8 YAŞ ARASI ÇOCUKLARDA TEMEL YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: 1-8 yaş arası çocuklarda temel yaşam desteği uygulama becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Çocuk Maketi 1. Çocuğun yüzünün yukarı yatar pozisyonuna getirilmesi 2. Sağ veya sol tarafına diz çökülmesi 3. Omuzlarından hafifçe sarsarak sözlü uyarı ile bilinç durumunun kontrol edilmesi 4. Sağ veya sol el işaret parmağı ile çocuğun ağız boşluğunun kontrol edilmesi ve varsa yabancı cisimlerin çıkarılması 5. Kurtarıcının çocuğun ayakucu tarafındaki elinin işaret ve orta parmakları ile çeneyi yukarı kaldırırken, diğer elin ayasının çocuğun alnına konularak başın hafifçe geriye itilmesi 6. Kurtarıcı yanağını, çocuğun göğsünü görecek şekilde çocuğun ağzına yaklaştırması 7. Çocuğun göğüs hareketlerini gözlerken, soluk alıp vermesinin hissedilmesi ve solunum seslerinin dinlenmesi 8. Kurtarıcının, çocuğun alnında bulunan elinin baş ve işaret parmakları ile çocuğun burun deliklerinin kapatılması 9. Derin bir nefes alınması ve ağzın çocuğun dudakları çevresine hava kaçağı olmayacak şekilde yerleştirilmesi 10. 1-1.5 sn. süre ile havanın çocuğun akciğerlerine gönderilmesi 11. Akciğerlerinden hava çıkışı için 1.5-2 sn saniye beklenmesi ve göğüs kafesinin inip kalktığının gözlenmesi 12. Kurtarıcının ağzının, bebekten uzaklaştırılıp 9,10,11 basamaklarının tekrarlanması 13. Karotis nabzının kontrol edilmesi 22

14. Kot kavsinin palpe edilmesi 15. Her iki kot kavsinin birleştiği noktaya (ksifoid çıkıntı) orta parmağın yerleştirilmesi 16. Orta parmağın yanına işaret parmağının yerleştirilmesi 17. Aynı el topuğunun orta hat üzerinde, avuç içi ve parmaklar kazazedeye değmeyecek şekilde göğüs kafesi üzerine yerleştirilmesi 18. Kurtarıcının çocuğun gövdesine dik olacak şekilde, kol dirsekten bükülmeden, tek el ile göğüs kafesinin 1/3 'i çökecek şekilde bası (dakikada 100 ritimden fazla (100-120) uygulanması 19. İki kurtarıcı var ise, 15 kalp masajı-iki yapay solunum siklusunun bir dakika süreyle, tek kurtarıcı ise 30 /2 oranı siklusunun iki dakika süreyle tekrarlanması (5 kez) 20. Karotis nabzının kontrol edilmesi ve dolaşımın kontrolü 21. En kısa sürede hastane koşullarına ulaştırılması 23

FLAKON ŞEKLİNDEKİ İLACI HAZIRLAMA BECERİSİ AMAÇ Flakon şeklindeki ilacı enjektöre çekme becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Flakon şeklindeki ilaç, enjektör, yedek iğne, antiseptik solüsyon, steril tampon, 1. Ellerin yıkanması 2. Araç gerecin hazırlanması, sterilliğinin kontrol edilmesi 3. Flakon kapağının çıkarılması, antiseptik solüsyon ile silinmesi 4. Ampuldeki sulandırıcının enjektöre çekilmesi 5. İğneyi kontamine etmeden lastik tıpanın tam ortasından batırarak içeriğin flakona boşaltılması 6. İğnenin flakondan çıkarılması 7. Flakonun avuç içinde yuvarlayarak içindeki ilacın eritilmesi 8. Enjektöre ilaç miktarı kadar hava çekilmesi ve flakona verilmesi 9. Flakonun ters çevrilip el ile desteklenerek göz hizasında dik tutulması 10. İğne ucunun sıvının içinde olmasına dikkat ederek pistonun geri çekilmesi ve ilacın enjektöre alınması 11. İğnenin flakondan çıkarılması, iğne yukarıda olacak şekilde enjektörün dik tutulması ve pistonun itilerek içindeki havanın boşaltılması 12. İğnenin yeni iğne ile değiştirilmesi 13. Ellerin yıkanması 24

AMPUL ŞEKLİNDEKİ İLACI HAZIRLAMA BECERİSİ AMAÇ Ampul şeklindeki ilacı enjektöre çekme becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Ampul şeklindeki ilaç, enjektör, yedek iğne, antiseptik solüsyon, steril tampon, 1. Ellerin yıkanması 2. Ampulün boynunda biriken ilacın hafifçe vurularak indirilmesi 3. Ampulün boyun kısmının dezenfektan solüsyon ile silinmesi ve pamuk tampon yerleştirilmesi 4. Ampulün boyun kısmından kırılması 5. Steril iğne ucunun ampulün içine sokularak ilacın çekilmesi 6. Enjektörü ampulden çıkarıp iğne yukarıda olacak şekilde dik olarak tutulması ve havasının boşaltılması 7. İğne ucunun çıkarılıp yeni steril iğne ucunun takılması 8. Ellerin yıkanması 25

KAS İÇİNE (İNTRA MUSKULER; I.M.) ENJEKSİYON YAPMA BECERİSİ AMAÇ Kas içine enjeksiyon yapma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Tek kullanımlık eldiven, tek kullanımlık enjektör (2-5-10 cc'lik), tepsi, dezenfektan solüsyon, (alkol, mersol ya da baticon), pamuk, ilaç flakonu, serum fizyolojik ampul. 1. Ellerin yıkanması. 2. Tedavi tepsisinin hazırlanması 3. Ad, soyad sorularak, doğru hastanın belirlenmesi ve işlem hakkında hastaya bilgi verilmesi. 4. Hastanın yüzüstü yatırılması, kalça eklemi içe rotasyon yapacak ve başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakların içe çevrilerek enjeksiyon için uygun postür verilmesi 5. İntramüsküler enjeksiyon yapılacak 1/4 dış gluteal bölgenin açılarak, merkezden perifere doğru dairesel hareketlerle dezenfektan solüsyonla silinmesi. 6. Enjektörün aktif ele alınması, iğnenin koruyucu bölümünün çıkarılması 7. Pasif elin başparmak ve işaret parmağı ile girilecek noktada deri ve deri altı dokusu gerdirilerek bastırılması 8. Hastaya derin nefes alması söylenirken enjektör aktif el ile kalem tutar gibi dik (90 derecelik ) açıyla ve hızlı olarak dokuya batırılması 9. Pasif el ile enjektör pistonu geri çekilerek kas içine girilip girilmediği kontrol edilmesi (enjektöre kan gelirse enjektör geri çekilip, ilacın yeniden hazırlanması) 10. Kan gelmiyorsa pasif el ile ilacın enjekte edilmesi 11. Pasif elle iğnenin giriş noktasına pamuk bastırılarak, aktif elle giriş açısı doğrultusunda enjektörün geri çekilmesi 12. Enjeksiyon bölgesine pamuk ya da tampon ile bastırılması 13. Kullanılan enjektörün tedavi tepsisine bırakılması 14. Hastanın postürünün düzeltilmesi 26

15. İlacın adı, veriliş biçimi, zamanı, dozunun kayıt edilmesi 16. Tedavi tepsisinin tedavi odasına götürülerek, enjektör ve diğer atıkların enfekte atık kutusuna atılması 17. Ellerin yıkanması 27

DERİ ALTINA (SUBKUTAN; S.C.) ENJEKSIYON YAPMA BECERİSİ AMAÇ: Deri altına enjeksiyon yapma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Plastik eldiven, tek kullanımlık insülin enjektörü, tepsi, dezenfektan solüsyon 1. Ellerin yıkanması 2. Kullanılacak malzemenin kontrol edilmesi ve bir tepsi içinde hazırlanması 3. Verilecek ilacın son kontrolünün yapılması (renk, son kullanma tarihi, uygun sıcaklık gibi) 4. Ad, soyad sorularak doğru hasta belirlenmesi ve işlem hakkında hastaya bilgi verilmesi 5. Subkutan enjeksiyon yapılacak bölgenin belirlenmesi *Emilimin nispeten yavaş olduğu, üst kolun arka yüzü, baldırların önyüzü, karın bölgesi ve skapulaların altında epidermis ile kas arasında uzanan derialtı (subkutan) doku bölgeleri seçilmelidir. 6. Enjeksiyon yapılacak bölgenin merkezden perifere doğru dairesel hareketlerle dezenfektan solüsyonlarla silinmesi 7. Enjektör aktif ele alınıp, iğnenin koruyucu bölümünün çıkarılması 8. Pasif elin başparmak ve işaret parmağı ile girilecek noktada deri ve deri altı dokusunun çekilerek kaldırılması 9. Hastaya derin nefes alması söylenirken enjektör aktif el ile 45 derecelik açıyla ve iğnenin açık ucu yukarıya bakacak şekilde dokuya batırılması 10. Pasif el ile çekilen dokunun geri bırakılması ve enjektörün alt ucu sıkıca tutularak enjektör pistonun geri çekilmesi, enjektöre kan gelirse enjektör geri çekilip, ilacın yeniden hazırlanması 11. Kan gelmiyorsa pasif el ile ilacın enjekte edilmesi. 12. Pasif elle iğnenin giriş noktasına pamuk bastırılarak, aktif elle giriş açısı doğrultusunda enjektörün geri çekilmesi 13. Enjeksiyon bölgesine pamuk ya da tampon ile bastırılması 28

14. Kullanılan iğnenin koruyucu kapağının kapatılmadan, tedavi tepsisine bırakılması 15. İlacın adı, veriliş biçimi, zamanı, dozu hasta adı ile birlikte kayıt edilmesi 16. Tedavi tepsisinin tedavi odasına götürülerek enjektör ve diğer atıkların enfekte atık kutusuna atılması 17. Ellerin yıkanması 29

DERİ İÇİNE (İNTRADERMAL; I.D.) ENJEKSİYON YAPMA BECERİSİ AMAÇ: Deri içine enjeksiyon yapma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Plastik eldiven, tek kullanımlık insülin/tüberkülin enjektörü, tepsi, %70 lik alkol, pamuk, atık kabı 1. Ellerin yıkanması, eldiven giyilmesi 2. Enjeksiyon yapılacak bölgenin açılması a. Ön kolun iç yüzü b. Üst kolun dış yüzü c. Sırt bölgesi d. Göğüs bölgesi 3. Enjektör aktif ele alınıp, iğnenin koruyucu bölümünün çıkarılması 4. Aktif olmayan el ile enjeksiyon bölgesindeki cildin aşağıya doğru çekilmesi 5. Enjektörün, iğnenin kesik ucu yukarıya bakacak şekilde, aktif elin baş ve işaret parmakları arsında tutarak 10-15 derecelik açı ile ve iğnenin kesik ucu deri içinde örtülünceye kadar batırılması 6. Pasif el ile pistonun tutulması ve geri çekilmeden, doğrudan ilacın yavaşça deri içine verilmesi, 7. Enjeksiyon yerinde kabarcık oluşumunun gözlenmesi 8. Giriş açısını bozmadan iğnenin geri çekilmesi *Pamuk tampon ile bastırılmaz, masaj yapılmaz 9. Enjeksiyon bölgesinin kalemle daire içine alınması ve hastaya bu bölgeyi yıkamamasının söylenmesi 10. Kullanılan iğnenin koruyucu kapağının kapatılmadan, tedavi tepsisine bırakılması 11. İşlemin kaydedilmesi 12. Tedavi tepsisinin tedavi odasına götürülerek enjektör ve diğer atıkların enfekte atık kutusuna atılması 13. Eldivenlerin çıkarılması, ellerin yıkanması. 30

31

KALP OSKÜLTASYONU BECERİSİ AMAÇ: Kalp seslerini dinleme becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Saniyeli saat, stetoskop 1. Ellerin yıkanması 2. İşlemin hastaya açıklanması 3. Hasta aktivitede bulunmuşsa 5-10 dk dinlenmesinin sağlanması 4. Göğüs bölgesi açıkta kalacak şekilde giysilerin çıkartılması ve uygun bir önlük giydirilmesi 5. Hastaya sırt üstü yatar, oturur veya sol lateral yatar pozisyon verilmesi 6. Başa orta hatta ve hafif ekstansiyonda pozisyon verilmesi 7. Stetoskopun diyaframının elde ısıtılması, hastanın sağ tarafına geçilmesi 8. Stetoskopun kulaklara yerleştirilmesi, göğüs duvarına uygun bir basınçla uygulanması 9. Periferik nabız palpasyonu ve oskültasyonla senkronize edilmesi 10. Nabız atımlarının 60 sn süreyle sayılması 11. Sağ elle kalp tepe noktasının tesbit edilmesi 12. Kalp odaklarının belirlenmesi Aort kapak odağı: sağ ikinci interkostal aralık ile strernumun birleştiği yer Mitral kapak odağı (apikal bölge): 5. İnterkostal aralık ile midklavikular hattın birleştiği yer. Pulmoner kapak odağı: sol ikinci interkostal aralık ile strernumun birleştiği yer Triküspit odağı: sol 4. İnterkostal aralık ile sternumun birleştiği yer 13. Odakların dinlenmesi, sistol ve diyastol ayırımı, kalp seslerinin tanımı ve ek seslerin dinlenmesi ( her odak en az bir dakika dinlenmeli ) ve bulguların kaydedilmesi 14. Ellerin yıkanması 32

SOLUNUM SİSTEMİ MUAYENESİ BECERİSİ AMAÇ: Solunum sistemi muayenesinde inspeksiyon, palpasyon, perküsyon ve oskültasyon becerilerini kazanmak. 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Stetoskop 1.ADIM (HAZIRLIK) 1. Ellerin yıkanması 2. Hastanın gizliliğine dikkat edilerek belin üstündeki tüm giysilerin çıkartılması 3. Hastanın bir tabureye dik oturtulması 2.ADIM İNSPEKSİYON 4. Hastanın sırt tarafı hekime dönük, ayaklarını aşağıya sarkıtmış, kollarını önde kavuşturmuş ve omuzlarını düşürmüş iken sırt bölgesinin gözlenmesi 5. Aynı pozisyonda hastanın nefes alıp vermesinin istenmesi PALPASYON 6. Her iki elin hastanın göğsünü kavrar pozisyona getirilmesi ve 2 elin başparmaklarının orta hatta birleştirilmesi 7. İnspirium sırasında her iki elin başparmağının orta hattan perifere doğru uzaklaşma mesafesinin izlenmesi 8. Hasta aynı pozisyonda iken el ayalarının veya ulnar kenarlarının her iki göğüs duvarı üzerine simetrik olarak konması 9. Hastadan on-on bir veya araba araba gibi kelimeleri yüksek sesle tekrarlamasının istenmesi 10. Hastanın konuşması esnasında, sırtının alt bölgeleri için aşağı doğru 8 ve 9. maddelerin adım-adım simetrik olarak tekrarlanması PERKÜSYON 11. Hastanın apikal bölgesine sol elin orta parmağının tam cilde oturacak, elin diğer parmaklarının cilde tam temas etmeyecek şekilde yerleştirilmesi 12. Aktif olan sağ elin orta parmağı ile sol elin orta parmağının distal interfalanjial eklemi üzerine dik açılı, aralıklı, sert vuruşlar yapılması, bu vurma işlemi esnasında sağ elin bilekten hareket ettirilmesi ve vurma sonrası vurucu parmağın hemen sol orta parmak üzerinden çekilmesi 13. İki-üç darbe sonrası perküsyon yerinin değiştirilmesi 14. İnterskapular alanda (sağ ve sol paravertebral, interskapular alanlarda) sol elin skapulaya paralel, ön kotlara dik olarak yerleştirilmesi, sağ elin orta parmağı ile perküsyon yapılması 15. Skapula alt kenarından itibaren her iki hemitoraksta (sırayla) yardımcı parmak (sol orta parmak) kotlara paralel olarak interkostal aralıklara tam olarak oturtularak perküsyon işleminin yapılması 33

OSKÜLTASYON 16. Stetoskopun kulaklıklarını her iki kulağa takarak geniş olan tambur kısmının sırtta apikal bölgeye yerleştirilmesi 17. Hastadan açık ağızla, derin ve düzenli olarak soluk alıp vermesinin istenmesi 18. Stetoskop konulan noktanın en az bir inspiryum-ekspiryum süresince dinlenmesi 19. Daha sonra stetoskopun geniş olan tambur kısmının simetrik diğer apikal bölgeye yerleştirilerek en az bir inspiryum-ekspiryum süresince solunum seslerinin dinlenmesi 20. Yukarıdaki 18 ve 19 numaralı basamakların simetrik olarak sırtta her iki hemitoraksta apeksten bazale kadar tekrarlanması 3. ADIM 21. Hastanın sağ ve sol kollarını kaldırıp ellerini başının üzerine koymasının istenmesi 22. Bu pozisyonda toraksın lateral kısımlarının gözlenmesi 23. Hastanın bu pozisyonda göğüs yan duvarlarının perküsyonunun yapılması 24. Hastanın bu pozisyonda göğüs yan duvarlarının oskültasyonunun yapılması 4. ADIM 25. Hastanın oturur durumdayken ön kısmına geçilmesi 26. Hastanın baş-boyun ve toraksının gözlenmesi 27.. Hastanın boynunda trakea lojuna sağ elin konması 28. Elimizi sağa ve sola hareket ettirerek trakeanın hareket edip etmediğinin muayene edilmesi 29. Klavikula üstü çukurdan başlayarak orta-medial-lateral kısımlarda tüm intervertebral aralıkları iki taraflı karşılaştırarak yukarıda anlatılan tüm perküsyon basamaklarının uygulanması 30. Hastanın bu pozisyonda iken göğüs ön duvarına tüm oskültasyon basamaklarının uygulanması 31. Ellerin yıkanması 34

KOLDAN VENÖZ KAN ALMA BECERİSİ AMAÇ: Koldan venöz kan alma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Plastik eldiven, enjektör (2-5 cc'lik), lastik turnike, tepsi, dezenfektan solüsyon (alkol, batikon vb.), pamuk, değişik boyutta tüpler, kolçaklı sandalye, vakumlu tüp,vakotainer 1. Ellerin yıkanması 2. Kullanılacak malzemenin kontrol edilmesi ve bir tepsi içinde hazırlanması 3. Kan alınacak kişinin kolçaklı sandalyeye oturtulup, yapılacak işlem hakkında bilgi verilmesi 4. Kollarının, antekübital bölge ve ön kol açık kalacak şekilde, giysilerden arındırılmasının sağlanması 5. İşaret parmağının ucu ile ven palpe edilerek dolgun bir venin seçilmesi 6. Kolun, gövde ile 30 0 derece ve ön kolu ekstansiyonda olacak şekilde bir kolçak yada masa ile desteğinin sağlanması 7. Eldiven giyilmesi 8. Steril enjektör paketinin açılıp, iğne üzerindeki plastik koruyucu kısım ile birlikte enjektöre takılması 9. Saptanan vene giriş yerinin 5-10 cm yukarısından turnike bağlanması ve elin yumruk yapıp açarak ya da ven üzerine hafif darbelerle vurularak venöz dolgunluğu arttırılmasının sağlanması 10. Vene girilecek bölge merkezden perifere doğru dairesel hareketlerle dezenfektan solüsyonla silinmesi, kurumasının beklenmesi 11. Enjektörün aktif ele alınıp, iğnenin koruyucu bölümü çıkarılması, (vakumlu tüp kullanılacak ise iğnenin adaptöre yerleştirilmesi) 12. Pasif elin bir parmağı ile girilecek noktanın 2-3 cm altından derinin aşağıya doğru gerdirilmesi 35

13. İğnenin keskin ucu yukarıya bakacak şekilde, vene girilecek bölgenin 1 cm altından, önce vene paralel olarak 30-45 0 lik açı ile cilde girdikten sonra 15 0 lik açı ile vene girilmesi 14. Aktif eli oynatmadan kolu kavrayan pasif eli serbest bırakarak pistonun geri çekilmesi ve kan gelip gelmediğinin kontrol edilmesi. ( Vakutainer kullanılacaksa vene girildiğinde kan gürünmez. İğne vene girdiğinde ilerleyişe karşı direnç kaybolur. Boşluk hissi alınır ve kolay ilerler.) 15. Pasif el yardımıyla enjektörün pistonun geri çekilmesi ve istenen miktarda kanın enjektörün içine alınması (Vakutainer ile kan alınıyorsa venden tüpün içine kanın dolması beklenir.) 16. Turnikenin çözülmesi 17. İğnenin yönü değiştirilmeden damardan çıkarılması ve bu bölgenin kuru pamukla kapatılması 18. 2-3 dakika pamuk üzerine basınç uygulanması 19. Tüpe hasta adı ve soyadının yazılması 20. Eldivenin çıkarılıp, atık kutusuna atılması 21. Ellerin yıkanması 36

DAMAR İÇİ (İNTRAVENÖZ; IV) ENJEKSİYON YAPMA BECERİSİ AMAÇ: Damar içi enjeksiyon yapma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Plastik eldiven, Tek kullanımlık enjektör (2-5 cc'lik) içinde hazırlanmış ilaç, lastik turnike, tedavi tepsisi, dezenfektan solüsyon (alkol, batikon, vb.), pamuk, kolçaklı sandalye 1. Ellerin yıkanması 2. Kullanılacak malzemenin kontrol edilmesi ve bir tepsi içinde hazırlanması 3. Tedavi kartı ile verilecek ilacın karşılaştırılması, 4. Verilecek ilacın son kontrolünün yapılması (renk, son kullanma tarihi, uygun sıcaklık gibi), ilacın hazırlanması (bkz. İlaç hazırlama becerisi) 5. Hava kabarcıkları oluşmuşsa hafifçe vurularak enjektörün en üst bölgesinde toplanmasının sağlanması ve toplanan havanın çıkarılması 6. Tedavi tepsisi ile hasta başına gidilmesi 7. Ad, soyad sorularak doğru hasta belirlenmesi ve işlem hakkında hastaya bilgi verilmesi 8. İntravenöz enjeksiyon yapılacak bölgenin belirlenmesi* 9. Girişim yapılacak bölgenin altına tedavi muşambasının yerleştirilmesi 10. Eldiven giyilmesi 11. Saptanan vene giriş yerinin 5-10 cm yukarısından turnikenin bağlanması ve elin yumruk yapıp açarak venöz dolgunluğu arttırılmasının sağlanması 12. Ven üzerine hafif darbelerle vurularak venin belirginliğin arttırılması 13. Vene girilecek bölge merkezden perifere doğru dairesel hareketlerle dezenfektan solüsyonlarla silinmesi 14. Enjektör aktif ele alınıp, iğnenin koruyucu bölümünün çıkarılması 37

15. Pasif elin başparmak ve işaret parmağı ile girilecek noktada deri ve deri altı dokusunun çekilerek gerdirilmesi 16. İğnenin keskin ucu yukarıya bakacak şekilde, vene girilecek bölgenin 1 cm altından, önce vene paralel olarak 30-45 0 lik açı ile cilde girdikten sonra 15 0 lik açı ile vene girilmesi 17. Pasif el ile gerdirilen dokunun geri bırakılması ve enjektörün alt ucunun sıkıca tutularak enjektör pistonun geri çekilmesi ve kan gelip gelmediğinin kontrol edilmesi 18. Ven içine girilmiş ise pasif el ile turnikenin çözülmesi 19. Pasif elle piston itilerek ilacın yavaşça verilmesi 20. Pasif elle iğnenin giriş noktasına pamuk bastırılarak, aktif elle giriş açısı doğrultusunda enjektörün geri çekilmesi 21. Enjeksiyon bölgesine pamuk ya da tampon ile bastırılması 22. Kullanılan iğnenin koruyucu kapağının kapatılmadan, tedavi tepsisine bırakılması 23. Hastanın giysilerinin düzeltilerek rahatlamasının sağlanması 24. İlacın adı, veriliş biçimi, zamanı, dozu hasta adı ile birlikte kayıt edilmesi 25. Tedavi tepsisinin tedavi odasına götürülerek enjektör ve diğer atıkların enfekte atık kutusuna atılması 26. Eldivenlerin çıkarılması 27. Ellerin yıkanması * İntravenöz uygulamalarda en sık kullanılan venler; Vena Basilica, Vena Cephalica, Vena Mediana Cubiti (bunlar ön kolda bulunurlar), Vena Metacarpae Dorsales (el üstünde bulunur), Büyük Saphenous Ven, Femoral Ven (bacakta ve kasıkta bulunurlar), Dorsalis Pedis Venleri (ayakta bulunur) 'dir 38

SERUM SETİ HAZIRLAMA BECERİSİ AMAÇ: Serum seti hazırlama beceri kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER Serum, serum seti, 1. Ellerin yıkanması 2. IV setinin ve solüsyon paketinin son kullanma tarihinin, sterilliğinin ve solüsyonun berraklığının kontrol edilmesi 3. Aseptik koşullarda serum paketinin açılması 4. İnfüzyon setinin açılması 5. Serum setinin klempinin kapalı duruma getirilmesi 6. Setin ucunun infüzyon paketine yerleştirilmesi 7. Setin baş aşağı çevrilerek haznenin yarısına kadar doldurulması 8. Klempin açılması setin içinde hava kalmayıncaya kadar serumun akıtılması 9. Serum setinin klempinin kapatılması 39

DAMAR YOLU AÇMA BECERİSİ AMAÇ: Damar yolu açabilme konusunda beceri kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Turnike, steril tampon, intravenöz kanül, yedek intravenöz kanül, tek kullanımlık eldiven, dezenfektan solüsyon, tedavi muşambası, flaster 1. Ellerin yıkanması 2. Tedavi tepsisinin hazırlanması 3. Malzemelerin sterilite yönünden kontrol edilmesi 4. Tedavi tepsisi ile hasta başına gidilmesi 5. Ad-soyad sorularak doğru hastanın belirlenmesi ve işlemin hastaya açıklanması 6. Kullanılacak uygun venin belirlenmesi 7. Belirlenen bölgenin altına tedavi muşambasının konması 8. Tek kullanımlık eldiven giyilmesi 9. Turnikenin arter kan akımını engellemeyecek şekilde uygulanacak venin 15 cm yukarısından tek halkalı fiyonk şeklinde bağlanması 10. Antiseptik madde içeren tampon ile vene girilecek bölgenin yukarıdan aşağıya doğru veya dairesel silinmesi 11. İntravenöz kanülün paketinden çıkartılıp, kapağının açılması 12. Pasif el ile kolu veya eli destekleyip vene girilecek bölgenin altından başparmak ile cildin aşağıya doğru çekilerek gerilmesi 13. Enjektör iğne ucu yukarıya bakacak şekilde, vene girilecek bölgenin 1 cm altından, önce vene paralel olarak 30-45 o lik açı ile cilde girdikten sonra 15 o lik açı ile vene girilmesi 40

14. Kanülün arkasından kan geldiğinin görülmesi 15. Kanülün arkasından kan gelmezse kanülün damar yönünde ilerletilmesi (eğer damar duvarı delinip diğer tarafa geçilirse yeni bir kanül ile farklı noktadan girilmesi) 16. Kanülün arkasından kan gelince kanülün klavuzu birkaç milimetre geri çekerek kanülün klavuz üzerinden kaydırarak sonuna kadar ilerletilmesi 17. Kanülün damar içindeki uç kısmının üzerinden damara baskı uygulayarak kan akımının geçici olarak durdurulması 18. Kanülün klavuzunun çıkartılıp kanülün arkasına kapak kapatılması 19. Kanülün flasterle cilt üzerine tespit edilmesi 20. Kullanılan kanülün çıkartılan intraduserinin tedavi tepsisine bırakılması 21. Tedavi tepsisinin tedavi odasına götürülüp, kullanılan araç gerecin atılması 22. Ellerin yıkanması 41

BOĞAZ SÜRÜNTÜSÜ ALMA BECERİSİ AMAÇ: Boğazdan steril pamuklu silgeç ile sürüntü becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Steril pamuklu silgeç, steril tüp, eldiven, dil basacağı 1. Malzemelerin hazırlanması 2. Eldivenin giyilmesi 3. İşlemin hastaya açıklanması 4. Pamuklu silgecin kağıdından çıkarılması 5. Hastaya ağzını açtırıp, dil ve yanak mukozasına değmeden, farinks ve tonsillere pamuklu silgecin sürtülmesi 6. Dil ve yanak mukozasına değmeden pamuklu silgecin ağızdan çıkarılması 7. Pamuklu silgecin steril tüpe koyulması 8. Eldivenin çıkarılması 9. Ellerin yıkanması 42

GLUKOMETRE İLE KAN ŞEKERİ ÖLÇME BECERİSİ AMAÇ: Glukometre ile kan şekeri ölçme becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Glukometre, kan şekeri ölçme çubuğu, lanset, pamuk, antiseptik solüsyon, eldiven 1. Malzemelerin kontrol edilmesi 2. Kalibrasyonu yapmak için, kullanılacak kalibrasyon çubuğu ile ölçüm çubuğu kutusu üzerindeki kod numarasının aynı olup olmadığının kontrol edilmesi. 3. Glukometre cihazının, açma-kapama düğmesine basarak ve/veya kalibrasyon çubuğunun takarak çalıştırılması. 4. Cihazın otomatik olarak kalibrasyonu yaptığının ekrandan gözlenmesi. 5. Cihaz ekranında görülen kod numarası ile kullanılacak kalibrasyon çubuğu ve ölçüm çubuğu kutusu üzerindeki kod numarasının karşılaştırılması, her üç numaranın da aynı olduğunun görülmesi Not: Kalibrasyon işlemi cihazın markasına göre değişiklik gösterebilmektedir. Ayrıntılı bilgi için cihazın kullanım kılavuzunu inceleyebilirsiniz 6. Hastaya kendinizi tanıtıp, yapılacak işlem hakkında bilgi vererek hastanın onayının alınması. 7. Ellerin yıkanıp, tek kullanımlık eldivenlerin giyilmesi 8. Glukoz ölçüm çubuğu kutusundan bir tane ölçüm çubuğu çıkarılıp, kutunun kapağının kapatılması. 9. Glukoz ölçüm çubuğu kutusundan çıkarılan ölçüm çubuğunun, ok işareti üste ve/veya çizgili bölümleri üste gelecek şekilde cihaza ölçüm bölgesine tam olarak yerleştirilmesi 10. Cihazın ekranında damla resminin yanıp sönmeğe başladığının görülmesi. 11. Sol elinizin işaret parmağı ile ölçüm yapılacak kişinin seçilen parmağının distal boğumunu kelepçe şeklinde sıkarak o bölgede kan birikimini artırmasının sağlanması. 12. Kan glukozu ölçülecek kişinin pasif elinin 3 ya da 4. parmak distal kısmının palmar yüzeyini alkollü pamukla silinip, kurumasının beklenmesi. 13. Parmak ucunu tırnak yatağının 3-5 mm lateralinden lansetin tek bir hareketle batırarak delinmesi. 43

14. Parmak ucunun delinen yerinden çıkan ilk damla kanın kuru bir pamukla silinmesi. 15. Parmak ucundan çıkan ikinci damla kanın, cihaza takılı olan çubuğu üzerindeki ölçüm bölgesine bölgeyi tamamen kaplayacak kadar temas ettirilmesi 16. Yeterli miktarda kan alındıktan sonra parmak ucuna kuru pamukla tampon yaparak, hastanın bu bölgeye baskı yapmasının sağlanması. 17. Cihazın ekranında yanıp sönen işaret bitinceye ve/veya cihazın sesli uyarısına kadar beklenmesi 18. Cihazın ekranında çıkan ölçüm sonucunun okunması 19. Ölçüm çubuğunun çıkartılması, otomatik olarak kapanmayan cihazlarda açmakapama düğmesine basarak cihazın kapatılması 20. Kullanılan çubuk, pamuk, lanset gibi sarf malzemelerinin korunma ilkelerine göre uygun atık kaplarına atılması. 21. Hastaya ölçüm sonuçları hakkında bilgi verilmesi 22. Ölçüm sonucunun hastanın ismiyle birlikte kaydedilmesi. 44

ERİŞKİNLERDE KAN BASINCI ÖLÇME BECERİSİ AMAÇ: Erişkinlerde kan basıncını ölçme becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Tansiyon aleti, stetoskop 1. Ellerin yıkanması 2. İşlemin hastaya açıklanması 3. Stetoskobun diyafram ve kulaklık uçlarının antiseptik solüsyon ile temizlenmesi 4. Hasta aktivitede bulunmuşsa 5-10 dk. dinlenmesinin sağlanması 5. Hastaya, kolu avuç içi yukarı bakacak şekilde kalp düzeyinde tutularak, oturur ya da yatar şekilde pozisyon verilmesi 6. Hastanın kolunun koltuk altına kadar açılması 7. Tansiyon aletinin manşetinin, kolun üst bölgesine antekübital boşluktan 2.5-3 cm yukarı gelecek şekilde sarılması 8. Tansiyon aletinin manometre göstergesinin sıfır noktasına getirilmesi 9. Puvarın avuç içine alınması, baş parmak ile anahtarının kapatılması 10. Antekübital boşlukta brakial arterden nabzın sol elin işaret, orta ve yüzük parmağıyla hissedilmesi 11. Stetoskopun kulaklığının kulak kanalına yerleştirilmesi 12. Stetoskobun diyaframının brakial arterin hissedildiği alana koyulması 13. Puvarın düzenli ve hızlı bir şekilde sıkılarak manşunun şişirilmesi 14. Tansiyon aletinin manşonunun, nabzın duyulamayacağı düzeyin 30 mmhg üzerine kadar şişirilmesi 15. Pompanın anahtarını gevşetilerek, manşonun saniyede 2-3 mmhg düşme olacak şekilde boşaltılması 16. Kalp seslerinin ilk duyulduğu andaki basınç seviyesinin belirlenmesi (sistolik basınç) 17. Seslerin kaybolduğu anda basınç seviyesinin belirlenmesi (diastolik basınç) 18. Manşonun havasının boşaltılması 45

19. Stetoskobun çıkartılması 20. Tansiyon aletinin manşetinin açılıp çıkartılması 21. Sistolik ve diastolik basınçların kaydedilmesi 22. Tansiyon aletinin toplanıp yerleştirilmesi 23. Ellerin yıkanması 46

ÇOCUKLARDA KAN BASINCI ÖLÇME BECERİSİ AMAÇ: Çocuklarda kan basıncını ölçme becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Manşon (değişik boyutlarda en az 3 adet), stetoskop 1. Çocuğa uygun manşonun seçilmesi 2. İşlemin hastaya açıklanması 3. Hasta aktivitede bulunmuşsa 30 dk. dinlenmesinin sağlanılması 4. Çocuğun yaşına uygun olarak yatar veya oturur pozisyonun verilmesi. 5. Hastanın kolunun koltuk altına kadar açılması 6. Tansiyon aletinin manşetinin, kolun üst bölgesine antekübital boşluktan hemen üstüne gelecek şekilde gelecek şekilde sarılması 7. Tansiyon aletinin manometre göstergesinin sıfır noktasına getirilmesi 8. Pompanın anahtarının kapatılması 9. Antekübital boşlukta brakial arter nabız atışının sol elin işaret, orta ve yüzük parmağıyla hissedilmesi 10. Stetoskopun kulaklığının kulak kanalına yerleştirilmesi 11. Stetoskobun diyaframının brakial arter hissedildiği alana koyulması 12. Tansiyon aletinin manşonunun, nabzın duyulamayacağı düzeyin 30 mmhg üzerine kadar şişirilmesi 13. Pompanın anahtarını gevşetilerek, manşonun saniyede 2-3 mmhg düşme olacak şekilde boşaltılması 14. Kalp seslerinin ilk duyulduğu andaki basınç seviyesinin belirlenmesi (sistolik basınç) 47

15. Seslerin kaybolduğu anda basınç seviyesinin belirlenmesi (diastolik basınç) 16. Manşonun havasının boşaltılması 17. Stetoskobun çıkartılması 48

AMAÇ: Pansuman yapma becerisini kazanmak PANSUMAN YAPMA BECERİSİ 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Pansuman seti, steril eldiven, flaster, sargı bezi, tampon, batikon, serum fizyolojik solüsyonu, antibiyotikli pomat, 20cc. lik enjektör 1. Ellerin yıkanması, 2. Tek kullanımlık eldiven giyilmesi 3. İşlemin hastaya açıklanması 4. Yara bölgesi üzerindeki yapışkan bantların ıslatarak kaldırılması 5. Kirli pansuman materyalini kaldırılması ve atılması 6. Yaranın dreneaj varlığı konusunda değerlendirilmesi 7. Eldivenlerin çıkarılması 8. Pansuman setinin açılması 9. Pens ve penset yardımı ile steril tamponun uygun boyutlara kıvrılması 10. Pens ile tamponun tutulması 11. Yardımcı elemanın batikonu tampona dökmesi 12. Steril eldivenin giyilmesi 13. Yaranın değerlendirilmesi (enfeksiyon, akıntı, vs.) 14. Yara çevresinin batikon solüsyonla temizlenmesi 49

15. Yara içinin serum fizyolojikle basınçla yıkanması 16. Penset ve makas ile yara içindeki yabancı cisim ve ölü dokuların uzaklaştırılması 17. Penset ile yaranın serum fizyolojikli tamponla silinmesi temizlenmesi 18. Tampona antibiyotikli pomad sıkılarak antibiyotikli tampon hazırlanması 19. Antibiyotikli tamponun yaraya konulması 20. Bir kat daha steril tampon konulması 21. Flasterle pansumanın tespiti 22. Eldivenin çıkarılıp ellerin yıkanması 50

SÜTÜR ATMA BECERİSİ AMAÇ: Sütür atma konusunda beceri kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Dikiş Seti (Steril Bohça), Eldiven, Antiseptik Solüsyon, Portegü, Penset, Makas 1. Ellerin yıkanması 2. Malzemelerin hastanın yanına getirilmesi 3. İşlemin hastaya açıklanması 4. Steril bohçanın (dikiş seti) açılması 5. Steril eldiven giyilmesi 6. Steril dikiş materyalinin açılması 7. Kesinin antiseptik solüsyon ile temizlenmesi 8. Kesi yerinin delikli örtü ile örtülmesi 9. Sağ elin başparmağı ve yüzük parmağı ile portegünün açılması 10. İğnenin portegünün ağzına 2/3 ü dışarıda kalacak şekilde yerleştirilmesi 11. Portegünün kapatılması 12. İşaret parmağı portegünün sapına yerleştirilerek portegünün avuç içi ile kavranması 13. İğnenin kesinin bir dudağına 90 derece dik açı ile batırılması 14. Portegünün baş ve orta parmak yardımıyla açılması 51

15. Kesi içinde iğnenin sol elde tutulan penset ve sağ eldeki portegü ile yakalanıp portegünün ağzının kapatılması 16. Eli bilekten 45 döndürerek iğnenin kesi içinden çıkarılması 17. İğnenin portegünün ağzına 3/2 si dışarıda kalacak şekilde yeniden yerleştirilmesi 18. İşlemin kesinin diğer dudağı için tekrarlanması 19. İpin sol el ile çekilip uçta 6-8cm kalacak şekilde ayarlanması 20. İpin portegü etrafında iki kez çevrilmesi 21. İpin portegü ucu açılarak yakalanması 22. İp ve portegü ters yönlere çekilerek düğümün oturtulması 23. İpin potregü etrafında 1 kez çevrilmesi ve işlemin tekrarlanması 24. İpin uçlarının 05-1cm olacak şekilde kesilmesi, yara yerinin kapatılması bkz: pansuman yapma becerisi 25. Eldivenlerin çıkarılması ve malzemelerin toplanması 52

ELEKTROKARDİYOGRAFİ (EKG) ÇEKME BECERİSİ AMAÇ: EKG çekme becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Elektrokardiyografi cihazı, elektrokardiyografi kağıdı, jel, kağıt havlu, eldiven 1. Hasta dinlendirilirken işlem hakkında bilgi verilmesi, metal eşyalarının çıkarılması 2. Mahremiyetinin sağlanarak üst giysilerinin gevşetilmesi, çoraplarının çıkarılması 3. Hastanın sırt üstü yatırılması 4. Eldiven giyilmesi 5. Elektrotların vücuda temas edeceği bölgelere ince bir tabaka jel sürülmesi 6. Hastanın sağ ve sol kol ile sağ ve sol ayak bileklerinin iç kısımlarına doğru renkte elektrotların yerleştirilmesi 7. Doğru aralıklarla göğüs aralıklarının yerleştirilmesi 8. Özel olarak renklerle kodlanmış olan ve üzerinde hangi elektroda bağlanacağı yazılı kabloların ilgili elektrotlara bağlanması 9. Hastaya hareketsiz kalmasının söylenmesi 10. Cihaz şehir elektriği ile çalışacaksa fişe takılması, akım düğmesini açılması, 11. Önce bir mv akıma karşılık gelen kaydın ardından tüm derivasyonların kaydının yapılması 12. Çekim sonunda EKG kağıdının üzerine hastanın kimlik bilgilerinin, işlem tarihinin ve saatinin yazılması 13. Elektrotların çıkarılması, jel kalıntılarının kağıt havlu ile silinmesi 14. Yapılan işlemin ve hastanın durumunun kaydedilmesi 53

Resim 1: EKG dalgaları Resim 2: Unipolar göğüs derivasyonları 54

KADIN GENİTAL SİSTEM GENEL MUAYENESİVE SMEAR ALMA BECERİSİ AMAÇ: Kadın genital sistem genel muayenesi ve smear alma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Eldiven, steril spekulum, smear fırçası, %95 lik alkol solüsyonu, lam 1. Ellerin yıkanması 2. Malzemelerin sterillik bakımından kontrol edilmesi 3. Hastanın jinekolojik masada litotomi pozisyonda hazırlanması 4. Dış genital organların inspeksiyonla gözlenmesi 5. Eldivenlerin uygun şekilde giyilmesi 6. Spekulumun hastaya gösterilerek izin istenmesi ve spekulum takma işleminin hastaya açıklanması 7. Labia minoraların bir elle aralanarak diğer elle nazikçe spekulumun takılması Spekülüm kapalı pozisyonda, yatay olarak sokulur, Spekülüm dikey pozisyona getirilerek açılır ve sabitlenir. 8. Serviks ve vaginanın gözlenmesi ve kanama, akıntı varlığının not edilmesi, gerekirse smear alınması: Smear alma işlemi: a) Vajinal spekulum takıldıktan sonra serviks görülür. b) Herhangi bir kanama olmadığından emin olunduktan sonra bir spatul veya fırça döndürülerek sürüntü alınır c) Burada hem endoservikal kanaldan, hem de ektoserviksten örnek alınmalıdır. d) Alınan materyal bir lam üzerine yayılır ve hemen %95'lik alkol içeren bir kap içine koyup yarım saat bekleterek fiske olması sağlanır. 9. Spekulumun nazikçe çıkarılması Spekülüm kapatılır, yatay pozisyona getirilir ve çıkartılır. 10. Bir el vaginada, diğer el karında olmak üzere bimanuel muayene ile uterusun ve adnekslerin palpasyonu 11. Uterusun pozisyonu, büyüklüğü ve kıvamı açısından değerlendirilmesi 12. Adnekslerin kitlesel bir lezyon ve yapışıklık açısından değerlendirilmesi 55

13. Gerekli görülürse uterus ve adnekslerin ultrasonografi ile değerlendirilebileceği konusunda hastaya bilgi verilmesi 14. Hastaya muayenenin bittiğini açıklayarak pozisyonunun düzeltilmesi 15. Eldivenlerin çıkarılması 16. Malzemelerin toplanması 17. Ellerin yıkanması 18. Muayene bulgularının not edilmesi 56

ENDOTRAKEAL ENTÜBASYON BECERİSİ AMAÇ: Endotrakeal entübasyon beceresi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Laringoskop Takımı, Eldiven, Aspiratör, Aspirasyon Sondası, Endotrakea Tüp (3 Değişik No lu), Balon-Valf-Maske Sistemi, Airway, Enjektör, Rulo Gaz, Flaster, Steteskop 1. Malzemelerin hazırlanması ve kontrol edilmesi (laringoskop pilleri ampulü) 2. Her iki ele eldiven giyilmesi 3. Hastaya baş-çene pozisyonu verilmesi 4. Ağız içinin kontrol edilmesi, gerekli ise aspire edilmesi 5. Endotrakeal tüpün, poşetinden çıkarılmadan bir ucundan açılması ve tüp kafının sağlamlığının kontrol edilmesi. 6. Laringoskop sapına kişiye uygun boyuttaki bleyt inin takılması. 7. Sol ele laringoskop sapının alınması 8. Laringoskop bleytinin ağız içinde sağdan sola doğru yerleştirilip, dilin yana çekilmesi ve kord vokallerin görülmesi 9. Sağ ele endotrakeal tüpü alıp, bleytin kavsine uygun olarak ağız içine ilerleterek kord vokallerden geçirilmesi. 10. Kord vokaller geçildikten sonra, 2-3 cm daha tüpün ilerletilmesi (kaf görülmeyene kadar ya da varsa kord vokal çizgisine kadar) 11. Trakeaya girildiğinden emin olununca, laringoskopun ağızdan çıkarılması. 12. Sağ elle tüp ağız kenarında sabit tutulurken, sol el ile balonun tüpe monte edilmesi (veya yardımcı tarafından). 13. Balon 2-3 defa sıkılarak göğsün her iki tarafının eşit olarak havalanmasının gözlenmesi, Stetoskop ile her iki apeks ve koltuk altından dinleyerek havalanmanın kontrol edilmesi. 14. Eşit havalanmıyorsa eşit olana kadar tüpün bir miktar geri çekilmesi 57

15. Eşit havalanıyorsa; hava kaçağı kalmayana dek, kafın hava ile şişirilmesi. Suni solunum sırasında hava kaçağı sesi alınmıyorsa blok tam demektir (bebeklerde kafsız tüp kullanılır. Çocuklarda hafif hava kaçağı kalabilir). 16. Tüpün sabitlenmesi (rulo gaz veya flaster ile). 17. Ağız boşluğuna uygun boyutta airway takılması. 18. Steril bir aspirasyon sondası ile tüpün içinin aspire edilmesi (kapalı girilip açık çıkılması gerekir). 19. Aynı sonda ile ağız içinin aspire edilmesi. 20. Spontan solunumu yoksa balon ile solutulmaya devam edilmesi. Tüpün çıkarılması 1. Yeterli spontan solunumu varsa, tüpün çıkarılması işlemi yapılması. 2. Steril bir aspirasyon sondası ile tüpün içinin aspire edilmesi. 3. Aynı sonda ile ağız içinin aspire edilmesi. 4. Kafın söndürülmesi ve nefes alırken tüp çekilmesi. 5. Şartlar uygun ise airwayin çıkarılması. Kaf Airway 58

ERİŞKİNDE İLERİ YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Erişkinde ile ileri yaşam desteği uygulama becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: İleri yaşam desteği maketi, monitör, stetoskop, enjektör, defibilatör, gerekli ilaçlar (Amiodaron, Adreranalin), 1. Kendisinin ve hasta/yaralının güvenliğinden emin olunması 2. Hasta/yaralının bilinci kontrol edilmesi 3. Tıbbi yardım istenmesi (112) ve monitörizasyon sağlanması 4. Hava yolunu açmak için bir elini hasta/yaralının alnına, diğer elinin parmak uçlarını çenesinin altına yerleştirilmesi, çenenin öne doğru çekilerek solunum yolunun açık tutulması 5. Bak-dinle-hisset yöntemiyle solunum yapıp yapmadığını 5 saniye süre ile kontrol edilmesi a) Göğüs kafesinin inip-kalktığına BAK b) Eğilerek hastanın solunum sesini DİNLE c) Hastanın nefesini yanağında HİSSET 6. Düzensiz ve yetersiz nefes alıyor ya da hiç solunumu yok ise Kalp masajına başlanması 7. 30 Kalp masajı / 2 solunum olarak KPR başlanması ve hiç ara vermeden 5 kez yapılması (yaklaşık 2 dk. sürer) 8. Monitör gelir gelmez bağlanması ve ritm analizi yapılması 9. Şok uygulanabilir ritimlerin tanınması (ventriküler fibrilasyon / nabızsız ventriküler taşikardi) 10. 30/2 KPR devam ederken, defibrilatörün hazırlanması 59

11. Defibrilatör türüne göre şok düzeylerinin belirlenmesi. Defibilatör bifazik ise birinci şok 150 J, sonraki şoklar maksimum enerjiye kadar çıkarılabilir. Defibilatör monofazik ise birinci şok 360 J, sonraki şoklar maksimum enerjiye kadar çıkarılabilir. 12. Güvenli defibrilasyon yapılması (eldiven giymek, kaşıkları doğru yere koymak) 13. Şok uygulanan ritimlerde ilaç zamanının belirlenmesi 14. Şoktan sonra 1 mg. adrenalin IV verilmesi ve gerekli olursa 3-5 dk. da bir tekrarlanması 15. Şoktan sonra 300 mg. Amiodaron IV verilmesi 16. Şok uygulanamaz ritimlerin tanınması (asistoli ve NEA) 17. 30/2 KPR devam ederken ilaç hazırlığı yapılması 18. Şok uygulanamaz ritimlerde 1 mg İV adrenalin verilmesi ve gerekli görülür ise, 3-5 dk. da bir tekrarlanması 19. Her iki ritimde (şok uygulanabilir veya şok uygulanamaz) uygun dönemlerde nabız bakılması 20. İleri yaşam desteğine hasta yaralının nabız dönünceye veya yoğun bakım koşullarına teslim edilinceye kadar kesintisiz devam edilmesi 60

ÇOCUKLARDA İLERİ YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Çocuklarda ileri yaşam desteği uygulama becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Çocuk ileri yaşam maketi, monitör, stetoskop, enjektör, defibilatör, gerekli ilaçlar (Amiodaron, Adreranalin) 1. Kendisinin ve hasta/yaralının güvenliğinden emin olunması 2. Hasta/yaralının yanıtının kontrol edilmesi 3. Yanıt yoksa, yardım için seslenilmesi ve acil sisteminin aktive edilmesi (112) 4. Oksijen verilmesi, Monitör defibrilatöre bağlanması 5. Cevapsız yada solunumu olmayan ya da gasping (düzensiz) solunumu olanlarda hemen göğüs kompresyonuna, KPR ye başlamalı 6. Hastanın supin pozisyona getirilmesi, hava yolunu açmak için bir elini hasta/yaralının alnına, diğer elinin parmak uçlarını çenesinin altına yerleştirilmesi, çenenin öne doğru çekilerek solunum yolunun açık tutulması 7. Entübe edilmemişse ileri havayolu yoksa, 15:2 göğüs basısı-solunum oranı uygulanır. İleri havayolu varsa göğüs basılarıyla devamlı olarak dakikada 8-10 solunum uygulanır. 8. Monitörde ritm analizi yapılarak şok uygulanabilir ritm olup olmadığı belirlenir (ventriküler fibrilasyon / nabızsız ventriküler taşikardi) 9. KPR devam ederken, defibrilatörün hazırlanması 10. Defibrilasyon şok enerjisi ayarlanır; İlk şok 2 J/kg., ikinci şok 4 J/kg., sonraki şoklar 4 J/kg. ve üzeri, maksimum 10 J/kg. 11. Şoklanabilir ritm varsa, Defibrilasyon şok uygulanır (güvenliğe dikkat edilmeli) 12. 2 dakika KPR uygulanırken, eş zamanlı IV/IO (intraosseous) yol sağlanır 13. Monitörde ritm analizi yapılarak şok uygulanabilir ritm olup olmadığı belirlenir (ventriküler fibrilasyon / nabızsız ventriküler taşikardi) 14. Şoklanabilir ritm varsa, Defibrilasyon şok uygulanır (güvenliğe dikkat edilmeli) 61

15. Şoktan sonra adrenalin İV /IO verilmeli ve 3-5 dk da bir tekrarlanmalı Adrenalin IV/IO Doz: 0.01 mg/kg (0.1 ml/kg 1:10.000 konsantrasyonda) IV/IO yol sağlanamamışsa Endotrakeal doz 0.1 mg/kg (0.1 ml/kg 1:1000 kons.) 16. 2 dakika KPR uygulandıktan sonra ritm kontrolü yapılmalı 17. Şoklanabilir ritm varsa, Defibrilasyon şok uygulanır (güvenliğe dikkat edilmeli) 18. 3. Şoktan sonra Amiodaron verilmesi. Amiodaron IV/IO Doz: Kardiyak arrest süresince 5 mg/kg bolus. Dirençli VF/Nabızsız VT de 2 kez tekrarlanabilir. 19. Eş zamanlı geri dönebilir nedenler tedavi edilmeli; Hipovolemi, Hipoksi, Hidrojen iyon (asidoz), Hipoglisemi, Hipo-hiperkalemi, Hipotermi, Tansiyon Pnömotoraks, Tamponad kardiyak, Toksinler, Tromboz koroner - pulmoner 20. Şok uygulanabilir bir ritm yoksa (asistoli ve NEA) 21. 2 dakika KPR, IV/IO yol sağlanmalı, Adrenalin her 3-5 dakikada bir uygulanmalı, ileri havayolu düşün. 22. Her iki ritmde (şok uygulanabilir veya şok uygulanamaz) uygun dönemlerde nabız bakılması 23. İleri yaşam desteğine hasta yaralının nabız dönünceye veya yoğun bakım koşullarına teslim edilinceye kadar kesintisiz devam edilmesi 62

YENİDOĞANDA İLERİ YAŞAM DESTEĞİ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Yenidoğanda ile uygulama becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER Bebek ileri yaşam maketi 1. Gebelik termde mi? Soluyor ya da ağlıyor mu? Tonusu iyi mi? İlk 60 saniyede değerlendirilmeli 2. Soluyor, ağlıyor ve tonusu iyi ise; Rutin Bakım: Sıcak tutulmalı, Gerekirse havayolunu açmalı, Kurulanmalı, sürekli değerlendirilmeli 3. Solumuyor, ağlamıyor ve tonusu iyi değil ise; Sıcak tut, gerekirse havayolunu aç, kurula, uyarı ver 4. Kalp hızı 100 ün altında, gasping veya apne var mı? İlk 60 saniyede değerlendirilmeli 5. Gasping veya apne yoksa sıkıntılı solunum veya inatçı siyanoz var mı? Değerlendir. yoksa rutin bakım uygulanır 6. Gasping yada apne varsa pozitif basınçlı ventilasyon uygulamayı düşün ve SpO2 izlenmeli 7. Kalp hızı 100 ün altında ise pozitif basınçlı ventilasyon uygulamayı düşün 8. Kalp hızı 60 ise, adrenalin uygulanmalı (IV doz, 0.01-0.03 mg/kg) Entübasyon düşünülmeli, PBV ile koordine göğüs basısı yapmaya başlanmalı. 9. Göğüs basısı sternumun alt üçte birlik kısmına, göğüs AP çapının yaklaşık üçte biri derinliğinde uygulanmalıdır. Basılar iki başparmak ile yapılırken, diğer parmaklar göğsü sarmalı ve sırtı desteklemeli veya 2 parmak ile bası ve diğer elin sırtı desteklemesi şeklinde uygulanmalı. 10. Bası solunum oranının, 3:1 olması için dakikadaki hedef yaklaşık 120 olacak şekilde 90 göğüs basısı ve 30 solunum yapılmalı 11. Kalp hızı yeterli cevap vermiyorsa sıvı yüklemesi için izotonik kristaloid veya kan uygulanmalı (doz 10 ml/kg ve tekrar gerekebilir) 63

KARIN MUAYENESİ BECERİSİ AMAÇ: Karın muayenesinde inspeksiyon, oskültasyon, perküsyon ve palpasyon becerilerini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Muayene masası, stetoskop 1. ADIM (HAZIRLIK) 1. Ellerin yıkanması 2. Hastanın gizliliğine dikkat edilerek karın bölgesi açık kalacak şekilde giysilerin çıkarılması ve/veya açılması 3. Hastanın muayene masasına sırt üstü yatırılması 2. ADIM İNSPEKSİYON 4. Hastanın sağına geçilmesi 5. Hastanın karnının bölgelere (4 veya 9) ayrılarak inspekte edilmesi ve İnspeksiyon da Abdominal solunum Karın cildi üzerinde operasyon skarı olup olmadığı Karnın gergin ve göbeğin dışarı doğru çıkmış olması (intraabdominal basınç artması ve asit ) Deri üzerinde küçük nodüller Karın derisinin yumuşak olması (kilo kaybı, dehidratasyon) Karında asimetrinin olması (gebelik, intraabdominal tümör, herni, obstrüksiyon ) Karın cildi üzerindeki ven dolgunluğunun not edilmesi ( sirozda portal ven veya vena cava superior obstrüksiyonu olabileceği nedeniyle) 64

OSKÜLTASYON 6. Stetoskopun kulaklıklarını her iki kulağa takarak geniş olan tambur kısmının karın bölgesine yerleştirilmesi 7. Oskültasyonun 4 kadranı içerecek şekilde ve her kadranda en az 1 dk. olarak yapılması Bağırsak seslerinin 0-4: Hipoaktif 4-12: Normal 12 nin üstünde: Hiperaktif olarak skorlanması Karında damar tıkanıklığı nedeni ile üfürüm olup olmadığının dinlenmesi PERKÜSYON 8. Pasif elin 3. parmağını karın cildine yerleştirilmesi 9. Aktif olan sağ elin orta parmağı ile sol elin orta parmağının distal interfalanjial eklemi üzerine dik açılı, aralıklı, sert vuruşlar yapılması, bu vurma işlemi esnasında sağ elin bilekten hareket ettirilmesi ve vurma sonrası vurucu parmağın hemen sol orta parmak üzerinden çekilmesi 10. Karnın dört kadranının ksifoid alt ucundan başlayarak ışınsal şekilde perküte edilmesi 11. Hastanın karnını perküte ederek matite ve timpan alanların saptanması, hastanın hafifçe ters tarafa çevrilmesi, hastanın karnını perküte ederek matite ve timpan alanların yeniden saptanması, değişen matite ve timpan alanların belirlenmesi (değişen matite) 12. Göğüste yukarıdan aşağıya doğru sağ midklaviküler çizgi boyunca karaciğer matitesi alınıncaya dek perküte edilmesi 13. Karında aşağıdan yukarı doğru sağ midklaviküler çizgi boyunca karaciğer matitesi alınıncaya dek perküte edilmesi 14. Bu iki sınır arasında karaciğerin büyüklüğünün ölçülmesi 15. Sol ön aksiller çizgi ile en alt interkostal aralığın oluşturduğu alanın perküte edilmesi PALPASYON 16. Sağ el açık ve avuç içi hastanın karnına yönelmiş, parmaklar açık ve birbirine yapışık olarak hipotenar bölge ve parmak uçları ile cilde bastırılması 17. Hassasiyeti değerlendirmek için tüm karın kadranlarında yüzeyel palpasyon yapılması 18. Kitle ya da derin hassasiyeti değerlendirmek için tüm karın kadranlarında derin palpasyon yapılması 65

19. Karında sağ inguinal bölgeden başlayarak hastaya sağ kot kavsinin altına kadar karın palpasyonu yaparak parmak uçlarında karaciğer kenarının hissedilmesi (elin ekspiriyum sırasında hareket ettirilip, inspiriyum sırasında sabit tutularak büyümüş organın hissedilmesi) 20. Karında sol inguinal bölgeden başlayarak hastaya sağ kot kavsinin altına kadar karın palpasyonu yaparak parmak uçlarında dalak kenarının hissedilmesi (elin ekspiriyum sırasında hareket ettirilip, inspiriyum sırasında sabit tutularak büyümüş organın hissedilmesi) 21. Hastaya işlem hakkında bilgi verilmesi, karna elle derin bastırılması, daha sonra hızla elin çekilmesi, eli çekince hastanın ağrısında artış olup olmadığının sorulması/gözlemlenmesi (Rebound hassasiyet) 22. Asit durumunda ballotman ve dalgalanma bulgusunun tespit edilmesi 3. ADIM (SONLANDIRMA) 23. Hastaya giyinmesinin söylenmesi 24. Hastaya muayene sonuçları hakkında bilgi verilmesi 25. Ellerin yıkanması 66

NAZOGASTRİK SONDA UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Nazogastrik sonda uygulama ve çıkarma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Nazogastrik sonda, enjektör (20-50 cc), kağıt peçete, bir bardak su ve pipet, ışık kaynağı, flaster, stetoskop, havlu, böbrek küvet, dil basacağı, tek kullanımlık eldiven 1. Ellerin yıkanması 2. İşlemin hastaya açıklanması 3. Hastanın uygun pozisyona getirilmesi i) Bilinci açık, sırt üstü yatan hastanın yatağının baş kısmının 45-60 derecelik yükseltilmesi ( Fowler (oturma) pozisyonu) ii) Komadaki ya da bilinçsiz, Sırt üstü yatan hastanın yatağının baş kısmının 30 derece yükseltilmesi (semifowler (yarıoturur) pozisyon) 3. Nazogastrik sonda uzunluğunun ölçülmesi ( burun ucu-kulak memesi-sternum alt ucu) 4. Flasterlerin hazırlanması 5. Hastanın eline bir bardak su ve pipet verilmesi ve böbrek küvetinin yakınına bir yere koyulması 6. Stetoskopun boyuna takılıp, eldivenlerin giyilmesi 7. Hastanın burun deliklerinin gözden geçirilip, nefes alış-verişinin kontrol edilmesi 8. Nazogastrik sondanın burun deliğinden, önce burun tabanına paralel, daha sonra aşağıya ve arkaya doğru itilmesi (burun ucu kulak memesi mesafesi kadar) 9. Işık kaynağı kullanarak dil basacağı yardımı ile nazogastrik tüpün ucunun küçük dilin arkasında görülmesi 10. Hastanın başının öne doğru fleksiyona getirilip, sondayı bir miktar ilerlettikten sonra başın eski konumuna getirilmesi 11. Hastaya yutkunmasını söyleyerek sondanın ilerletilmesi, dirençle karşılaşılırsa nazogastrik sondanın kendi ekseni etrafında döndürülmesi 12. Solunum durumunda değişiklik olursa sondanın hemen geri çekilmesi 67

13. Hastanın su içmesini sağlayarak ölçülen yere kadar sondanın ilerletilmesi 14. Nazogastrik sondanın dışta kalan serbest ucuna enjektör takarak içeriğinin aspire edilmesi, enjektör içine 15-20 cc hava çekerek serbest ucundan verilmesi ve bu arada epigastrik bölgeden steteskop ile gurlama sesi duyulması 15. Eldivenlerin çıkarılarak atılması 16. Sondanın kelebek flaster yöntemi ile buruna tespit edilmesi 17. Nazogastrik sondanın dışta kalan kısmının sarkmasını önlemek için hastanın görüş alanını engellemeyecek şekilde omuzuna flaster ile sabitlenmesi 18. Kullanılan araç ve gerecin kaldırılması 19. Ellerin yıkanması 20. Kayıt işleminin yapılması (nazogastrik sondanın yerleştirilme nedeni, yerleştirilen sondanın tipi, hastanın işlemlere olası toleransı, müdahalelerin etkinliği) NAZOGASTRİK SONDAYI ÇIKARMA 21. Hastaya işlemin açıklanması 22. Dik oturma (fowler) pozisyonu verilmesi 23. Giysideki flasterin açılarak sondanın serbestleştirilmesi 24. Kağıt havlunun hastanın göğsüne yerleştirilip, eline peçete verilmesi 25. Eldivenlerin giyilmesi 26. Nazogastrik sondayı buruna tespit eden flasterin çıkarılması 27. Aynı hızda seri hareketlerle sondanın dışarı doğru çekilmesi ve hastanın göğsündeki kağıt havluya sarılarak atılması 28. Eldivenlerin çıkarılarak atılması 29. Ellerin yıkanması 30. Nazogastrik sondanın çıkarıldığı saatin ve hastanın tepkisinin kayıt edilmesi 68

ANAL BAKI ve REKTAL MUAYENE UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Anal bakı ve rektal muayene uygulama becerisi kazanmak. 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Steril olmayan eldiven, vazelin, jel vb., ışık kaynağı 1. Malzemelerin kontrol edilmesi 2. İşlemin ve yapılma gereğinin anlatılması 3. Rektal muayene için alacağı pozisyonun tarif edilmesi ve pozisyon verilmesi (dizdirsek, jinekolojik, sol lateral dekübit posizyonu) 4. Hasta diz-dirsek pozisyonunda iken her iki ele steril olmayan eldiven giyilmesi 5. Sol elin işaret ve baş parmakları ile gluteusların aralanarak anal bakının yapılması 6. Varsa lezyonların saat kadranına göre lokalizasyonunun belirlenmesi 7. Sağ işaret parmağına jel, vazelin vb. sürerek eldivenin kayganlaşmasının sağlanması 8. Hastaya rektal muayenenin yapılacağının ve rahat olmasının söylenmesi 9. İşaret parmağının ucu ile sfinkter tonusunun aşılması ve parmağın rektuma sokulması 10. İşaret parmağı ile ulaşılabilen yere kadar dairesel hareketlerle tüm rektum mukozasının palpe edilmesi 11. Muayene tamamlandıktan sonra parmağın çekilmesi ve varsa lezyonların ön, arka ve yan duvar lokalizasyonu ile belirtilmesi 12. Hastaya giyinmesinin söylenerek yardımcı olunması 13. Hastaya muayene bulgularının aktarılması, kayıt işleminin yapılması 14. Eldivenlerin çıkarılması 15. Ellerin yıkanması 69

REKTAL TÜP TAKMA BECERİSİ AMAÇ: Rektal tüp takma becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Rektal tüp takma maketi, eldiven, koruyucu örtü, rektal tüp, kayganlaştırıcı yağ, kağıt havlu 1. Ellerin yıkanması 2. Malzemelerin kontrol edilmesi 3. İşlemin hastaya açıklanıp izninin alınması 4. Rektal tüpün (paketinin) açılması 5. Hastaya sol lateral pozisyon verilmesi (sağ diz fleksiyonda tutularak anüsün yeterli açılması sağlanır) 6. Üzeri örtülerek gizliliğinin sağlanması 7. Kalçalarının altına tedavi muşambası serilmesi 8. Her iki ele steril olmayan eldiven giyilmesi 9. Rektal tüpün 5 cm lik kısmının yağlanması 10. Tüpün göbek yönünde ilerletilmesi (erişkinde 7.5-10 cm., çocuklarda 7.5 cm, bebeklerde 2.5-4 cm) Not: zorlanma ile karşılaşılırsa işleme devam edilmemelidir. 11. Gaz çıkışının gözlenmesi, gaz çıkışı olmadıysa hastanın üzeri örtülerek ( en çok 20 dakika) beklenmesi 12. Rektal tüpün çıkarılması, dışkı sızıntısı var ise kağıt havlu ile silinmesi 13. Malzemelerin toplanması 14. Eldivenlerin çıkarılıp ellerin yıkanması 15. İşlemin kaydedilmesi 70

LAVMAN UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Lavman uygulama becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Lavman seti, lavman solusyonu, tüp klempi, tedavi muşambası, sıvı sabun, lavman rezervuarı, suda eriyen yağlayıcı, distile su (40.5-43 0 C ), steril olmayan eldiven, tuvalet kağıdı 1. Ellerin yıkanması, 2. Malzemelerin kontrol edilmesi 3. İşlemin hastaya açıklanıp izninin alınması 4. Lavman setinin (paketinin) açılması 5. Lavman setinin klempinin kapatılıp rezervuara distile suyun (40.5-43 C) konması ve sıvı sabunun içine boşaltılması 6. Lavman rezervuarının hastanın rektumundan 30 cm yükseklikte olacak şekilde serum askısına asılması 7. Klempin açılması, lavman setinden lavman solusyonunu geçirerek havasının çıkarılması ve klempin kapatılması 8. Hastaya sol lateral pozisyon verilmesi (sağ diz fleksiyonda tutularak anüsün yeterli açılması sağlanır) 9. Üzeri örtülerek gizliliğinin sağlanması 10. Kalçalarının altına tedavi muşambası serilmesi 11. Her iki ele steril olmayan eldiven giyilmesi 12. Rektal tüpün 5 cm. lik kısmının yağlanması 13. Tüpün göbek yönünde yaklaşık 7.5 cm. ilerletilmesi 14. Klempin açılarak solusyonun akmasının sağlanması (lavman solusyonu verilirken ağızdan soluk alıp vermesini söyleme) 15. Lavman solusyonunun 10 dk da 750 ml gidecek şekilde verilmesi ve hastaya, verilen solusyonu 5-10 dakika rektumda tutmasını defekasyon yapma isteği olduğunda haber vermesinin söylenmesi) 16. Klempin kapatılması 17. İşlem sonunda tüpün çıkarılması 18. Malzemelerin toplanması (tedavi tepsisine konması) 19. Eldivenlerin çıkarılıp ellerin yıkanması 20. İşlemin kaydedilmesi 71

72

ERKEKTE ÜRETRAL KATETER TAKMA BECERİSİ AMAÇ: Erkek hastaya Foley kateter uygulama becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Steril eldiven, antiseptik madde, steril tampon, steril sıvı vazelin vb. kayganlaştırıcı madde, steril Foley kateter (16-20 fr), enjektör, 10 cc lik serum fizyolojik (SF) ampul, aydınlatma aracı, steril örtü (delikli), idrar torbası, böbrek küvet 1. Ellerin yıkanması, eldiven giyilmesi 2. Malzemelerin sterillik bakımından kontrol edilmesi 3. İşlemin hastaya açıklanması ve izin alınması 4. Hastaya spontan idrarının yaptırılması 5. Hastaya supine pozisyonun verilmesi 6. Böbrek küvetinin hastanın bacakları arasına yerleştirilmesi 7. Antiseptik solusyonu steril tampon üzerine dökerek penisin dairesel hareketlerle içten dışa doğru en az üç kez silinmesi 8. Steril vazelinin kapağının açılması 9. Steril örtünün açılması 10. Enjektöre 10 cc SF çekilmesi 11. Foley kateteri açılarak uç kısmı steril olarak kalacak şekilde hazırlanması ve idrar torbasının hazırlanması 12. Eldivenlerin çıkartılıp steril eldivenlerin giyilmesi 13. Penis açıkta kalacak şekilde steril delikli örtünün örtülmesi 14. Foley kateter steriliteye dikkat edilerek daha önceden açılmış olan uç kısmından paketin içinden çıkarılması 15. Foley kateterin steril vazelin ile yağlanması 16. Penis pasif elle dik olarak tutularak aktif foley kateterin external meatustan içeri doğru ilerletilmesi ve idrar akışının görülmesi 73

17. SF çekili enjektörün kateterin balonla bağlantılı ucuna takılması ve 10cc SF vererek balonun şişirilmesi 18. Kateterin hafifçe çekilerek balonun mesanenin boynuna oturtulması 19. Kateterin açık kısmına idrar torbasının takılması 20. Artık idrar miktarının saptanması 21. Hastanın pozisyonunun düzeltilmesi 22. Eldivenlerin çıkarılması ve malzemelerin toplanması 26. Ellerin yıkanması 27. İşlemin kaydedilmesi 74

KADINDA ÜRETRAL KATETER TAKMA BECERİSİ AMAÇ: Kadın hastaya Foley kateter uygulama becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Steril eldiven, antiseptik madde, steril tampon, steril sıvı vazelin vb kayganlaştırıcı madde, steril Foley kateter (16-20 fr), enjektör, 10 cc lik SF ampul, aydınlatma aracı, steril örtü (delikli), idrar torbası, böbrek küvet 1. Ellerin yıkanması 2. Malzemelerin sterillik bakımından kontrol edilmesi 3. İşlemin hastaya açıklanması ve izin alınması 4. Hastaya supine pozisyonun verilmesi 5. Böbrek küvetinin hastanın bacakları arasına yerleştirilmesi 6. Antiseptik solusyonu steril tampon üzerine dökerek vajenin önden arkaya doğru tek bir hareketle en az üç kez silinmesi 7. Steril vazelinin kapağının açılması 8. Steril örtünün açılması 9. Enjektöre 10 cc SF çekilmesi 10. Foley kateteri açılarak uç kısmı steril olarak kalacak şekilde hazırlanması ve idrar torbasının hazırlanması 11. Steril eldivenlerin giyilmesi 12. Vajen açıkta kalacak şekilde steril delikli örtünün örtülmesi 13.. Foley kateter steriliteye dikkat edilerek daha önceden açılmış olan uç kısmından paketin içinden çıkarılması 14. Foley kateterin steril vazelin ile yağlanması 15. Pasif elin baş ve işaret parmaklarıyla labia majoraları iki yana doğru açarak, foley kateterin external meatustan içeri doğru ilerletilmesi ve idrar akışının görülmesi 75

16. SF çekili enjektörün kateterin balonla bağlantılı ucuna takılması ve 10cc SF vererek balonun şişirilmesi 17. Kateterin hafifçe çekilerek balonun mesanenin boynuna oturtulması 18. Kateterin açık kısmına idrar torbasının takılması 19. Artık idrar miktarının saptanması 20. Hastanın pozisyonunun düzeltilmesi 21. Eldivenlerin çıkarılması ve malzemelerin toplanması 22. Ellerin yıkanması 23. İşlemin kaydedilmesi 76

OTOSKOP İLE KULAK MUAYENE BECERİSİ AMAÇ: Otoskop ile kulak muayene becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Kulak muayene maketi, otoskop 1. Otoskobun pilinin takılması ve kontrol edilmesi 2. Ellerin yıkanması, 3. Hastaya açıklama yapılması ve dik olarak oturtulması 4. Hastanın dış kulak yoluna uygun spekulumun seçilmesi ve otoskoba saat yönünde çevirerek takılması 5. Otoskobun ışığının açılması 6. Sağ kulak muayenesi için başını sola, sol kulak muayenesi için başını sağa çevirmesinin söylenmesi 7. Otoskobun ışığı ile retroaurikuler bölge, aurikula ve dış kulak lateral bölümünün çıplak gözle gözlenmesi 8. Aurikulanın erişkinde yukarı arkaya doğru, bebekte ise aşağıya doğru çekilerek, kulak kanalının düz hale gelmesinin sağlanması 9. Otoskop spekulumunun dış kulak yoluna yavaşça sokulması 10. Dış kulak yolunun inspeksiyonunun yapılması 11. Manibrium mallei nin inspeksiyonunun yapılması 12. Prosesus brevis mallei nin inspeksiyonunun yapılması 13. Otoskobun dışarı alınarak aurikulanın serbest bırakılması 14. Diğer kulak için de aynı işlemlerin yapılması 15. Spekulumun otoskoptan çıkarılarak kirli küvetine atılması 16. Ellerin yıkanması 17. Hastaya açıklama yapılması, bulguların kaydedilmesi 77

78

OFTALMOSKOP İLE GÖZ DİBİ MUAYENE BECERİSİ AMAÇ: Oftalmoskop ile göz dibi muayene becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Oftalmoskop 1. Oftalmoskobun pilinin takılması ve kontrol edilmesi 2. Ellerin yıkanması 3. Hastanın oturtulması 4. Hastanın düz olarak karşıya bakması ve muayene sırasında diğer gözü ile aynı pozisyonu korumasının söylenmesi 5. Hastanın muayene edilecek gözünün olduğu tarafa geçilmesi 6. Oftalmoskop kullanırken işaret parmağın dyoptri ayarı üzerinde tutulması, ( bu ayar ile hasta ve doktorun retraksiyonu düzeltilmiş olur) 7. Oftalmoskobun gözlem deliğinden bakılarak, hastanın pupil alanına fiske olarak yaklaşılması 8. Diyoptri ayarı ile görüntü netleştiğinde hasta düz, karşıya baktığı için doğrudan optik diskin görülmesi, eğer optik disk görülemiyorsa hastanın bakış açısının düzeltilmesi.(ayrıca herhangi bir damar trasesi takip edilerek de diske ulaşılabilir). 9. Optik diskin şekli, sınırları, varsa üzerindeki oluşumların incelenmesi 10. Hastaya ışığın içine bakması söylenerek makulanın, retina ve vasküler yapıların değerlendirilmesi. 11. Aynı yöntem ile diğer göze bakılması 12. Hastaya açıklama yapılması, bulguların kaydedilmesi 13. Ellerin yıkanması 79

MEME MUAYENESİ BECERİSİ AMAÇ: Memede kitle muayene becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Meme maketi 1.ADIM (HAZIRLIK) 1. Eldiven giyilmesi, hastaya açıklama yapılması 2. Hastanın gizliliğine dikkat edilerek belden yukarısı çıplak olarak muayene masası üzerine oturtulması 2.ADIM İNSPEKSİYON (Hastanın karşısına geçerek yapılır) 3. Memenin genel görünüşüne bakılması: a. Büyüklük farkı var mı? b. Her iki meme simetrik mi? 4. Meme başının gözlenmesi: a. Her iki meme başından geçen çizginin yere paralel olup olmadığı b. Meme başlarının bakış yönleri benzer mi? c. Meme başlarında kurutlanma, çatlak, ülserasyon ya da çekinti olup olmadığı 5. Areolanın gözlenmesi: Ülserasyon olup olmadığı (Mutlaka meme başı lezyonuna eşlik eder) 6. Cildin gözlenmesi: a. Çekinti (retraksiyon): İnversiyondan ayırt edilmelidir. İnverte meme başı dışa çıkarılabilir. Retrakte meme başı dışarı çıkarılamaz. b. Eritem, renk değişikliği c. Ödem (portakal kabuğu görüntüsü-peu de orange) d. Satellit nodül e. Ülserasyon f. Eski insizyon skarı 7. Retraksiyon testleri: İnspeksiyonun tüm safhaları ( 3. 4. 5. ve 6. basamaklar) retraksiyon testleri sırasında tekrarlanır. 1. Retraksiyon testi: Hastadan kollarını başının üzerinde teslim ol konumunda kaldırması istenir. 2. Retraksiyon testi: Hastadan her iki elini beline koyup sıkıca bastırması (kızgın kadın duruşu) istenir. 80

8. Aksillanın 1. Retraksiyon testi sırasında gözlenmesi a. Kitle veya konglomere lenf nodları var mı? b. Fistül ağzı var mı? PALPASYON 9. Supraklavikular lenf nodlarının palpasyon ile muayene edilmesi 10. Aksiller muayenesinin yapılması a) Hekimin hastanın muayene yapılacak tarafındaki elini avuç içi yukarı bakacak şekilde uzatması ve hastanın aynı taraftaki kolunun dirseğinden tutması (Hekim sağ eli ile hastanın sağ kolunu veya sol eli ile sol kolunu tutar) b) Hastanın ön kolunun hekimin ön kolu üzerine gelecek şekilde rahatça ve gevşek bırakmasının sağlanması c) Hastanın kolunun abduksiyona getirilmesi d) Hekimin serbest elinin 2.,3.,4. parmaklarının palmar yüzeyleri ile aksilla derinliğine doğru uzatılması e) Aynı anda hastanın kolunun adduksiyona getirilmesi f) Aksilla kapsamının önden arkaya, yukarıdan aşağıya, fazla bastırılmadan palpe edilmesi g) Lenf nodu palpe edilir ise; -lokalizasyonu -sayısı -büyüklüğü -kıvamı -mobilitesinin belirlenmesi 11. Meme muayenesinin yapılması için hastanın sırt üstü yatırılması. (Muayeneye şikayeti olmayan taraftan başlanır) a) Muayene edilecek olan meme tarafında omuz altına destek (ince yastık, katlanmış çarşaf) konması b) Hastanın muayene edilecek taraftaki kolunun başının altına konması c) Hastanın yüzünün ters tarafa çevrilmesi. Böylece memenin sağa- sola sarkmadan göğüs duvarı üzerinde tabak şeklinde açılması sağlanmış olur. 12. Meme dokusunun, hekimin elinin 2.,3.,4. parmaklarının distal falankslarının palmar yüzeyleri ile bastırarak, hastanın göğüs duvarı ile hekimin parmaklarının iç yüzü arasında ezilir şekilde palpe edilmesi (hamur açma gibi). Palpasyon sirküler ( areoladan başlayarak genişleyen halkalar şeklinde) veya ışınsal (saat kadranları dikkate alınarak periferden meme başına doğru gelerek) tarzda yapılarak memenin her yeri muayene edilir 13. Hastanın cilt dokusu, meme dokusu üzerinden kaydırılarak palpe edilmesi 14. Saptanan nodül var ise özelliklerinin: a) Lokalizasyon: Kadran (alt/üst/iç/dış), saat kadranı, areolaya uzaklık cm. olarak b) Büyüklük: cm. olarak (Mutlaka ölçülmelidir.) c) Kıvamı d) Hassasiyet e) Mobilitesi f) Yüzeyi: Düzgün, pürtüklü, lobüle Sınırları: Belirgin/belirgin değil 15. Aynı işlemlerin diğer taraf için tekrarlanması 16. Yapılan muayene bulgularının anında diyagram üzerine işlenmesi 17. Hastanın bilgilendirilmesi 18. Eldivenlerin çıkarılıp, ellerin yıkanması 81

82

PROSTAT MUAYENESİ BECERİSİ AMAÇ: Prostat muayenesi becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Eldiven, katı vazelin 1. Elleri yıkanması 2. İşlemin hastaya açıklanması ve izin alınması 3. Hastaya diz-dirsek pozisyonu verilmesi 4. Eldiven giyilmesi 5. Eldiven giyilen elin işaret parmağı pulpasına gelecek şekilde bolca vazelin alınması 6. Aktif elin işaret parmağının pulpası aşağı bakacak şekilde rektuma nazikçe parmak sokulması 7. Prostat muayenesinden önce anal sfinkterin parmağa yaptığı basıncın değerlendirilmesi 8. Rektumda ele gelen kitle, düzensizlik, hemoroid, gaita vb. var ise palpasyonun yapılması 9. Parmağın pulpası prostatı hissederek orta hatta yer alan sulkusun palpe edilmesi 10. Sulkustan her iki laterale doğru parmak ile muayenesinin yapılması 11. Palpasyondan emin olduktan sonra parmağın rektumdan çıkarılması 12. Hastanın pozisyonunun düzeltilmesi 13. Eldivenin çıkarılması 14. Ellerin yıkanması 15. Muayene bulgularının kaydedilmesi (sertliği, kıvamı, büyüklüğü) 83

TESTİS MUAYENESİ BECERİSİ AMAÇ: Testis muayenesi becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Eldiven 1. Ellerin yıkanması 2. İşlemin hastaya açıklanması 3. Hastaya supine pozisyonu verilmesi 4. Eldiven giyilmesi 5. Skrotum derisinin ve skrotum elemanlarının gözden geçirilmesi (İnspeksiyon) 6. Önce normal taraf olmak üzere her iki testisin sırayla başparmak ve diğer parmaklar arasına alınarak nazikçe hissedilmesi, bu esnada ağrı sorgulanması 7. Eldivenin çıkarılması 8. Ellerin yıkanması 9. Muayene bulgularının kaydedilmesi 84

BEBEKTE KALÇA MUAYENE BECERİSİ AMAÇ: Bebekte kalça muayenesi ve doğuştan kalça çıkığı (DKÇ) kontrolü becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Muayene masası, bebek maketi 1. Ellerin yıkanması 2. Aileye yapılacak işlemin anlatılması 3. Çocuğun sakin ve çıplak olarak muayene masasına sırtüstü yatırılması 4. İki bacağın birleştirilerek uzunluklarının eşit olup olmadığının kontrol edilmesi 5. Kalçalar gövde ile dik açı yapar şekilde ve dizlerin tam fleksiyona getirilmesi, kalçaya abduksiyon hareketi yaptırılarak kısıtlılık olup olmadığının gözlenmesi 6. Kalçalar gövde ile dik açı yapar şekilde ve dizlerin tam fleksiyona getirilmesi 7. İki elin orta parmaklarının bebeğin büyük trokanterinin üzerine, baş barmakların uyluğun iç tarafında küçük trokanterin üzerine yerleştirilmesi 8. Uyluğun abdüksiyona getirilmesi 9. Bir el kalçayı sabit tutarken diğer elin orta parmağı ile büyük trokanterin öne doğru itilmesi, femur başının asetabulum içine girip girmediğinin hissedilmesi 10. Bir el kalçayı sabit tutarken diğer elin baş parmağı ile küçük trokanterin arkaya doğru itilerek femur başının asetabulumdan dışarı çıkıp çıkmadığının hissedilmesi 11. 8 ve 9. basamaklardaki işlemler uygulanırken klik sesinin hissedilip hissedilmediğinin saptanması 12. Bulguların kaydedilmesi 13. Ellerin yıkanması 85

BEBEKTE ÖN FONTANEL MUAYENE BECERİSİ AMAÇ: Ön fontanel muayene becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Mezür (esnek olmayan bir materyalden yapılmış), muayene masası, bebek maketi 1. Ellerin yıkanması 2. Çocuğun sakin bir şekilde anne kucağı veya muayene masasında oturtulması 3. Ön fontanelin palpe edilerek sınırlarının belirlenmesi, bombe veya pulsatif olup olmadığına dikkat edilmesi 4. Fontanelin her iki köşegeninin uzunluğunun ölçülmesi 5. Ölçüm sonucunun not edilmesi ve biliniyorsa daha önceki ölçümün de not edilmesi 6. Ellerin yıkanması 86

YENİDOĞAN REFLEKSLERİNİN MUAYENE BECERİSİ AMAÇ: Yenidoğan reflekslerinin muayene becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Muayene masası, bebek maketi 1. Ellerin yıkanması 2. Aileye işlemin anlatılması 3. Çocuğun çıplak olarak muayene masasına sırt üstü yatırılması 4. Parmakla bebeğin dudağının köşesinin okşanılması ve bebeğin o yöne dönerek ağzının açtığının gözlenmesi (Arama) 5. Bebeğin kendi baş parmağının ağzının içine konularak emme hareketinin başlamasının gözlenmesi (Emme refleksi ) 6. Bebeğin avuç içine işaret parmağının konularak bebeğin parmağı yakaladığının gözlenmesi (Yakalama refleksi) 7. Bebeğin başını aniden bir tarafa çevirerek, o taraf ekstremitelerinde ekstansiyon, karşı tarafta fleksiyonun gözlenmesi 8. Ani bir uyarı (gürültü, el çırpma gb) verilerek kollarda önce ekstansiyon ve abduksiyon sonra fleksiyonun gözlenmesi (Moro refleksi) 9. Bebeğin sırtının kendisine dik gelecek şekilde koltuk altlarından tutulması, bir ayağın sırtı muayene masasının kenarına temas ettirilerek bacakta fleksiyonun gözlenmesi 10. Bebeğin sırtının kendisine dik gelecek şekilde koltuk altlarından tutulması, bir ayağın masa yüzeyine temas ettirilerek o bacakta ekstansiyon, diğer bacakta fleksiyon hareketinin gözlenmesi 11. Bulguların kaydedilmesi 12. Refleks birimlerinin belirtilmesi 13. Ellerin yıkanması 87

BEBEK BAŞ ÇEVRESİ ÖLÇÜMÜ BECERİSİ AMAÇ: Bebeklerde baş çevresi ölçümü becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Mezür (esnek olmayan bir materyelden yapılmış), muayene masası, bebek maketi 1. Ellerin yıkanması 2. Aileye ve çocuğa yapılacak işlemin anlatılması 3. Çocuğun muayene masasına veya çocuk huzursuz ise muayene masasında anne kucağında oturtulması 4. Annenin bir eliyle çocuğun başını tespit ederken, diğer eliyle çocuğun kollarını göğsün ön bölgesinden saracak şekilde tutması 5. Mezürün oksipital kemiğin en çıkıntılı noktasından (protuberansiya oksipitalis eksterna), kulakların, kaşların ve glabellanın (iki kaş arasındaki bölge) üzerinden geçecek şekilde yerleştirilerek ölçümünün yapılması 6. Ölçüm sonucunu kaydedilmesi 7. Ellerin yıkanması 88

BEBEK VÜCUT AĞIRLIĞI ÖLÇÜM BECERİSİ AMAÇ: Bebeklerde vücut ağırlığı ölçümü becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Bebek terazisi (en yakın 10 gram ölçüm yapabilecek hassaslıkta), bebek maketi, kağıt veya ince örtü 1. Ellerin yıkanması 2. Terazinin bebeğin yatırılacak yere kağıt veya ince bir örtü serilmesi 3. Terazinin skalasının sıfıra getirilerek denge ayarının yapılması 4. Ölçüm yapılacak bebeğin çıplak olarak soyulması (ölçümün yapıldığı ortamın soğuk olmamasına dikkat edilmesi) 5. Ölçüm sırasında bebeğin zorunlu taşıması gereken alet, protez gibi durumların belirlenmesi 6. Bebeğin teraziye yatırılması (düşmeyi önlemek için, ölçümü tapacak olan kişinin elinin bebeğin üzerinde tutulmasına dikkat edilmesi) 7. Terazinin skalasının okunması 8. Okunan değerin kaydedilmesi 9. Bebeğin giydirilmesinin sağlanması 10. Ellerin yıkanması 89

BEBEK BOY ÖLÇÜMÜ BECERİSİ AMAÇ: Bebeklerde boy ölçümü becerisini kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: Boy tahtası (bebeğin baş ve ayaklarından tespit edilecek şekilde yapılmış, üzerinde mezürün tespit edilmiş olduğu alet), bebek maketi, muayene masası 1. Ellerin yıkanması 2. Bebeğin soyulması 3. Boy tahtasının muayene masasının üzerine yerleştirilerek bebeğin tahmini boyuna göre yatırılacağı yerin hazırlanması 4. Bebeğin boy tahtası üzerine yatırılarak baş ve ayaklarından tespit edilerek ölçümünün yapılması 5. Ölçüm sonucunun kaydedilmesi 6. Ellerin yıkanması 90

REKTUMA İLAÇ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ :Rektuma ilaç uygulama becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması Gerekli Malzemeler: İlaç, eldiven 1. Ellerin yıkanması 2. Tedavi tepsisinin hazırlanması 3. Tedavi kartı ile ilacın karşılaştırarak kontrol edilmesi 4. Ad ve soyadının sorularak doğru hastanın belirlenmesi 5. İşlemin hastaya açıklanması 6. Hastanın sol tarafına yatırılması ve üstteki bacağının karnına doğru çekilmesi 7. Hastanın gizliliğine dikkat ederek uygulama yapılacak bölgenin açılması 8. Eldivenlerin giyilmesi 9. Bölge kirli ise temizliğinin yapılması 10. Eksternal anal sfinkterin gevşemesini sağlamak için hastaya derin nefes almasının söylenmesi 11. İlacın uygulanması İlaç Supozituvar şeklinde ise eldivenin işaret parmağının yağlanması ve supozituvarın 10 cm (çocuklarda 5 cm) ilerletilmesi İlaç krem şeklinde ise tüpün ucunu yağlayarak ilerletilmesi ve tüpün içindeki ilacın sıkılarak verilmesi 12. Hastanın giysileri düzeltilerek rahatlamasının sağlanması 13. İlacı uyguladıktan sonra 5 dk. süre ile hastanın pozisyonunu korumasının sağlanması 14. İlacın adı, biçimi, veriliş zamanı, dozu ve veriliş yolunun kayıt edilmesi 15. Tedavi tepsisinin tedavi odasına götürülmesi ve kullanılan araç-gerecin yerine kaldırılması 16. Ellerin yıkanması 91

VAJİNAL İLAÇ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Vajinal ilaç uygulama becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: İlaç, aplikatör, tampon, eldiven, serum fizyolojik 1. Ellerin yıkanması eldivenlerin giyilmesi 2. Tedavi tepsisinin hazırlanması 3. Tedavi kartı ile ilacın karşılaştırılıp kontrol edilmesi 4. Tedavi tepsisi ile hasta başına gidilmesi 5. Adını ve soyadını sorarak doğru hastanın belirlenmesi 6. İşlemin hastaya açıklanması 7. Hastanın sırtüstü yatırılması, ayak tabanlarının yere basacak şekilde dizlerinin bükülerek bacaklarının yana açılması 8. Hastanın gizliliğine dikkat edilerek uygulama yapılacak bölgenin açılması 9. Bölge kirli ise temizliğinin yapılması 10. İlacın aplikatöre alınması, aplikatör ucunun serum fizyolojik ile ıslatılması 11. Labiaları pasif el ile açarak aplikatörün vajen içinde 7.5 cm ilerletilmesi 12. Pistonu iterek aplikatör içindeki ilacın verilmesi 13. Hastanın giysilerinin düzeltilerek rahatlamasının sağlanması 14. İlacı uyguladıktan sonra 5 10 dakika süre ile hastanın pozisyonunu korumasının sağlanması 15. İlacın adı, biçimi, veriliş zamanı, dozu ve veriliş yolunun kayıt edilmesi 16. Tedavi tepsisini tedavi odasına götürülmesi ve kullanılan araç-gerecin yerine kaldırılması 17. Ellerin yıkaması 92

GÖZE İLAÇ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Göze ilaç uygulama becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: İlaç, damlalık, pomat, steril tampon 1. Ellerin yıkanması 2. Tedavi tepsisinin hazırlanması 3. Adını ve soyadını sorarak doğru hastanın belirlenmesi 4. İşlemin hastaya açıklanması 5. Hastanın alt göz kapağının hemen altından, elmacık kemiğinin üzerinden pasif elin parmakları ile alt göz kapağının aşağıya çekilmesi 6. Konjoktiva kesesinin açığa çıkarılması 7. Hastaya yukarı sabit bir noktaya bakmasının söylenmesi 8. Aktif el ile ilaç şişesi yanlardan sıkılarak gözün iki santim üzerinden istenilen sayıda damlatılması 9. Eğer ilaç pomat şeklinde ise alt göz kapağının içine şerit şeklinde sıkılması 10. Hastaya gözünü kapatmasının söylenmesi 11. İlacın adı, biçimi, veriliş zamanı, dozu ve veriliş yolunun kayıt edilmesi 12. Ellerin yıkaması 93

BURUNA İLAÇ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Buruna ilaç uygulama becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: İlaç, damlalık, tampon 1. Ellerin yıkanması 2. Tedavi tepsisinin hazırlanması 3. Tedavi kartı ile ilacın karşılaştırılıp kontrol edilmesi 4. Tedavi tepsisi ile hasta başına gidilmesi 5. Adını ve soyadını sorarak doğru hastanın belirlenmesi 6. İşlemin hastaya açıklanması 7. Hastanın başının ekstansiyonda olacak şekilde oturur pozisyona getirilmesi veya yatırılması 8. Burun kirli ise salin solüsyonla ıslatılmış tamponla temizlemesi 9. Burun ucunu başparmakla kaldırarak her iki burun deliğine ilacın damlatması 10. İlacı uyguladıktan sonra birkaç dakika hastanın aynı pozisyonda kalmasının sağlaması 11. İlacın adı, biçimi, veriliş zamanı, dozu ve veriliş yolunun kayıt edilmesi 12. Tedavi tepsisini tedavi odasına götürülmesi ve kullanılan araç -gerecin yerine kaldırılması 13. Ellerin yıkaması 94

KULAĞA İLAÇ UYGULAMA BECERİSİ AMAÇ: Kulağa ilaç uygulama becerisi kazanmak 3. Ustalaşmış :Basamağın doğru olarak sırasında eksiksiz ve duraksamadan yapılması GEREKLİ MALZEMELER: İlaç, damlalık, steril tampon, otoskop 1. Ellerin yıkanması 2. Tedavi tepsisinin hazırlanması 3. Tedavi kartı ile ilacın karşılaştırılıp kontrol edilmesi 4. Tedavi tepsisi ile hasta başına gidilmesi 5. Adının ve soyadının sorularak doğru hastanın belirlenmesi 6. İşlemin hastaya açıklaması 7. Otoskop muayenesi ile dış kulak kanalında patoloji olmadığının saptanması a) Dış kulakta akıntı varsa salin ile ıslatılmış tamponla temizlenmesi b) Buşon varsa temizlenmesi c) Dış kulak kanalı ödemli ise pamuk şerit veya steril ekstrafor yerleştirilerek ilaç tatbiki 8. Hasta sırtüstü yatarken başının uygulama yapılmayan kulak tarafına eğilmesi 9. İlacın avuç içinde ısıtarak beden sıcaklığına getirilmesi 10. Aurikülanın yukarı ve geriye doğru çekilmesi ( Küçük çocuklarda aşağı ve geriye doğru çekilmesi) 11. İlacın dış kulak yoluna damlatılması 12. İlaç uygulandıktan sonra aurikülanın serbest bırakılması 95

13. Tragus üzerine basınç uygulanması 14. Hastanın aynı pozisyonda 5 dk kalmasının sağlanması 15. İlacın adı, biçimi, veriliş zamanı, dozu ve veriliş yolunun kayıt edilmesi 16. Tedavi tepsisinin tedavi odasına götürülmesi ve kullanılan araç-gerecin yerine kaldırılması 17. Ellerin yıkanması 96

97