V. YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI SEMPOZYUMU BİLDİRİLER KİTABI



Benzer belgeler
V. YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI SEMPOZYUMU PROGRAM

HES E ALTERNAT F OLARAK GÜNEYDO U ANADOLU

ILISU (HASANKEYF) BARAJINA ALTERNATİF OLARAK GÜNEŞ ENERJİSİ

YOĞUNLAŞTIRICILI GÜNEŞ ENERJİ SANTRALLERİ VE ILISU HES E ALTERNATİF OLARAK GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİNE UYGULANABİLİRLİĞİ

KYOTO PROTOKOLÜ KAPSAMINDA TÜRK YE N N

YOĞUNLAŞTIRICILI GÜNEŞ ENERJİ SANTRALLERİ VE ILISU HES E ALTERNATİF OLARAK GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİNE UYGULANABİLİRLİĞİ

ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI ĞİŞİKLİĞİ

SEMPOZYUM, FORUM, PANEL, KONGRE, KURULTAYLAR

Jeotermal Enerjiden Elektrik Enerjisi Üretimi

Temiz Enerji Kaynaklar Uygulamalar. Pamukkale Üniversitesi Temiz Enerji Evi Örne i

YENİLENEBİLİR ENERJİDE EĞİTİM

YAMAÇ 5,20 MW Hidroelektrik Santrali

ÖZEL BÖLÜM I KOJENERASYON. TÜRKOTED İltekno Topkapı Endüstri ST ELEKTRİK-ENERJİ I NİSAN 2016

KÖMÜRÜN GÖRÜNÜMÜ, Mehmet GÜLER Maden Mühendisleri Odas Yönetim Kurulu Üyesi

İZMİR VE RÜZGAR ENERJİSİ

BİNALARDA ENERJİ PERFORMANSI YÖNETMELİĞİ Bayındırlık ve İskan Bakanlığı

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 1.HAFTA

İRAN ENERJI GÖRÜNÜMÜ

Araştırma Notu 15/177

BODRUM'A LELEG YOLU YAPILIYOR

T.C. ÇANAKKALE ONSEK Z MART ÜN VERS TES

6. ODA MERKEZ BÜRO İŞLEYİŞİ

ELEKTRİK PİYASALARI 2015 YILI VERİLERİ PİYASA OPERASYONLARI DİREKTÖRLÜĞÜ

YENİLENEBİLİR ENERJİ ÜRETİMİ AMAÇLI YATIRIMLARA SAĞLANAN HİBE VE KREDİLER

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

T. C. ENERJ ve TAB KAYNAKLAR BAKANLI I TEMSAN - TÜRK YE ELEKTROMEKAN K SANAY GENEL MÜDÜRLÜ Ü 2008 SEKTÖR RAPORU

Turseff, EBRD taraf ndan geli tirilmi tir. Programa Destek Verenler:

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM Yrd.Doç.Dr. Okan Fıstıkoğlu DEÜ, SUMER

T.C. BİLECİK İL GENEL MECLİSİ Araştırma ve Geliştirme Komisyonu

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI

Binalarda Enerji Verimliliği ve AB Ülkelerinde Yapılan Yeni Çalışmalar

ADANA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ KENTSEL DÖNÜŞÜM PROJELERİ

Dünya Hububat Pazarında Neredeyiz?

FOTOVOLTA K GÜÇ DESTEKL M KRO SULAMA S STEM

Esneklik Düzenekleri

TEMA Vakfı, İstanbul Projeleri Raporu nu Açıkladı

TEŞVİK SİSTEMİNDE TARIM YATIRIMLARI VE KONYA

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL

LERİ SELAHATTİN ÇİMEN MÜSTEŞAR Y. T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI. Türkiye 11. Enerji Kongresi 21 EKİM 2009 İZMİR

PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI. Sefer BÜTÜN. EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET:

KADININ STATÜSÜ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Tarımda Kadınların Finansmana Erişimi Esra ÇADIR

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı

CrossPower. Akıllı enerji yönetim sistemi.

İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KINIK SONUÇ RAPORU

Adres: Fener mh. Fener cd. Fener İş Merkezi A Blok No: 9 Kat:2 D:12 ANTALYA Tel: (Pbx) Fax: www. vetenergy.

T.C. ÇEVRE ve ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI. TÜRKİYE NİN EN TEMİZ KENTİ PROJESİ İLE İLGİLİ USUL ve ESASLAR

TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 5 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU ( )

SOSYAL POLİTİKALAR VE ÇALIŞMA HAYATI

ELEKTRİK ÜRETİM SANTRALLERİNDE KAPASİTE ARTIRIMI VE LİSANS TADİLİ

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ TÜRKİYE DE RÜZGAR ENERJİSİ DURUMU VE GELECEĞİ

ÇUKUROVA'DA OKALİPTÜS YETİŞTİRİCİLİĞİ VE İDARE SÜRELERİNİN HESAPLANMASI

ÖNSÖZ. Sevgili MMKD üyeleri,

TÜRKİYE NİN YENİLENEBİLİR ENERJİ STRATEJİSİ VE POLİTİKALARI. Ramazan USTA Genel Müdür Yardımcısı

Türkiye de Hidrolik Enerji

ZAĞNOS VADİSİ KENTSEL DÖNÜŞÜM PROJESİ

PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ. PROJE EKĠBĠ Süleyman SÖNMEZ Ercan AKÇAY Serkan DOĞAN. PROJE DANIġMANLARI

ALTI SİGMA-YALIN KONFERANSLARI MMO Tepekule Kongre ve Sergi Merkezi - İZMİR

Doç. Dr. Mehmet Azmi AKTACİR HARRAN ÜNİVERSİTESİ GAP-YENEV MERKEZİ OSMANBEY KAMPÜSÜ ŞANLIURFA. Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Reaktif enerjinin tanımlanması

ENERJİ ALTYAPISI ve YATIRIMLARI Hüseyin VATANSEVER EBSO Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Enerji ve Enerji Verimliliği Çalışma Grubu Başkanı

Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü

SİRKÜLER 2009 / İşsizlik Ödeneği Almakta Olan İşsizleri İşe Alan İşverenlere Yönelik Sigorta Primi Desteği

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN KALİBRASYONU VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları

KURUL GÖRÜ Ü. TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler. Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A..

BİYOKÜTLE ENERJİ SANTRALİ BİOKAREN ENERJİ

II. Bölüm HİDROLİK SİSTEMLERİN TANITIMI

KÜRESEL ISINMA, MEDYA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz İklim Değişikliği İçin Sivil Toplum Kuruluşları Adana Buluşması 20 Aralık 2006

2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ. Anayasa nın 49. Maddesi :

BUHAR TESĐSATLARINDA KULLANILAN KONDENSTOPLAR VE ENERJĐ TASARRUFLARI

TÜRKĠYE DEKĠ YERALTISULARININ ARAġTIRILMASI, ĠġLETĠLMESĠ Ve YÖNETĠMĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Kıbrıs ın Su Sorunu ve Doğu Akdeniz in Hidrojeopolitiği

ANKARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ

Son yıllarda Türkiye de artan enerji talebiyle birlikte

YEREL ENERJİ FORUMLARI

KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ. Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

AYDINLATMA DEVRELERİNDE KOMPANZASYON

T.C. Resmî Gazete. Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğünce Yayımlanır MİLLETLERARASI ANDLAŞMALAR

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI ANTALYA SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIK YATIRIMLARI

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ

İÇİNDEKİLER SUNUŞ... XIII 1. GENEL ENERJİ...1

Bodrum da hafriyat atıkları geri kazanım tesisi hizmete başladı

KAMU İHALE KURULU KARARI. Toplantıya Katılan Üye Sayısı : 7 : Elektrik ihtiyacının temini.

ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Yılı Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu

MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI

ELEKTRİK FATURALARINIZDA REAKTİF CEZA ÖDÜYORMUSUNUZ? ELEKTRİK FATURALARINIZI DÜZENLİ OLARAK KONTROL EDİYORMUSUNUZ?

Yılları Arası Yatırım Teşvik Belgelerinin Analizi

Yapı ve Deprem Yönetmelikleri, alan kullanım yönetmeliklerinin gözden geçirilmesi ve gerekiyorsa yeniden düzenlenmesi

MEVCUT OTOMATĐK KONTROL SĐSTEMLERĐNĐN BĐNA OTOMASYON SĐSTEMĐ ĐLE REVĐZYONU VE ENERJĐ TASARRUFU

TÜRKİYE BİLİMSEL YAYIN GÖSTERGELERİ (II) TÜRKİYE, ÜLKELER VE GRUPLAR

Doç. Dr. Eyüp DEBİK

Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007

BASIN DUYURUSU 2001 YILI PARA VE KUR POLİTİKASI

YENİLENEBİLİR ENERJİ VE ENERJİ VERİMLİLİĞİ

VAKIF MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIĞI A.Ş. (ESKİ UNVANI İLE VAKIF B TİPİ MENKUL KIYMETLER YATIRIM ORTAKLIĞI A.Ş. )

DÜNYA KROM VE FERROKROM PİYASALARINDAKİ GELİŞMELER

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ

HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU HUKUKİ MÜZAKERE TOPLANTILARI PROJE FİŞİ

Transkript:

V. YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI SEMPOZYUMU BİLDİRİLER KİTABI 1

1954 TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası YEKSEM 2009 5.Yenilebilir Enerji Kaynakları Sempozyumu Bildiriler Kitabı ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI Haziran,2009 EMO YAYIN NO: SK/2009/7 ISBN 978-9944-89-741-9 Adres Ihlamur Sokak No:10 Kat:2 06420 Kızılay/ANKARA Tel: (312) 425 32 72 Faks: (312) 417 38 18 e- Posta: emo@emo.org.tr http://www.emo.org.tr 333.79420 YEK YEKSEM 2009: Yenilenebilir Enerji Kaynakları Sempozyumu [5:Diyarbakır:2009]. Bildiriler Kitabı/ EMO. -- 1.bs. -- Diyarbakır : EMO Yayınları, 2009. 255 s. ; 24 cm. (SK/2009/7) 978-9944-89-741-9 Enerji--Yenilenebilir Enerji Dizgi Tasarım Elektrik Mühendisleri Odası Baskı A Grafik Gıda Toptancılar sitesi L Blok 9/B 21/070 Diyarbakır Tel Faks: (412) 251 64 43 www..agrafik.biz Bu eserin yayın hakkı ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI na aittir. Kitaptaki bilgiler kaynak gösterilerek kullanılabilir. 2

İçindekiler Düzenleyen Kuruluşlar... 4 Yüksel ABALI, Kadir ARISOY, Enver ATİK, Sempozyum Yürütme Kurulu... 5 Ramazan GÜMÜŞ Sempozyum Danışma Kurulu...,... 6 Fotovoltaik Yakıt Pili Birleşik Sisteminin Deneysel Sempozyum Bilim Kurulu... 7 İncelenmesi... Yoğunlaştırıcılı Güneş Enerji Santralleri ve Ilısu HES e Alternatif İsmail HİLALİ, M.Azmi AKTACİR, Bülent YEŞİLATA Olarak Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde Uygulanabilirliği... 11 Yakıt Pillerinin Konutsal Uygulamalarda Kullanımı... Hüseyin ERDOĞAN, Bilal GÜMÜŞ, S. Berat EFE, Cem KUTLU, Zehra URAL, Muhsin Tunay GENÇOĞLU Hasan BAYINDIR, Yurdagül BENTEŞEN YAKUT, Ferhat ÇIRA, Ramazan ASLAN Jeotermal Enerji ve Yasal Durum... Enerji Gereksiniminde Bazı Gerçekler, Kyoto Protokolü Kapsamında Türkiye nin Yenilenebilir Enerji Adem ULUŞAHİN Politikalarına Genel Bir Bakış... 23 Tektonik Yapısı ve Stratigrafisi Işığında Güneydoğu Arif Kıvanç ÜSTÜN, Meltem APAYDIN, Anadolu Bölgesinin Jeotermal Enerji Potansiyelinin Ümmühan BAŞARAN FİLİK, Mehmet KURBAN Değerlendirilmesi... OECD/IEA Ülkelerinin Ar-Ge Harcamalarındaki Eğilimler Şefik İMAMOĞLU Kapsamında Yenilenebilir Enerji Teknolojilerindeki 21. Yüzyılda ABD Değişen Enerji Politikaları ve Bu Gelişmelerin İncelenmesi... 29 Politikalarda Güneş Enerjisinin Yeri... Yusuf CANSIN, Nazif Hülâgü SOHTAOĞLU Ferhat ÇIRA, Sümeyra CEVHEROĞLU Yenilenebilir Enerji Kaynakları Maliyet Analizi ve Körfez İşbirliği Konseyi Ülkelerinde (KİKU) Güneş ve Sürdürülebilir YEK Uygulamaları... 37 Rüzgar Enerjisi Potansiyeli ve Uygulamaya Ö. Faruk ERTUĞRUL, M. Bahattin KURT Konulmuş Projeler I... Güneş Pilleri İle Sıcak Su Elde Etme ve Sokak Aydınlatması... 42 Mahmut AYDINOL Sabir RUSTEMLİ, Ferit DİNÇADAM, Metin DEMİRTAŞ Körfez İşbirliği Konseyi Ülkelerinde (KİKU) Güneş ve Fotovoltaik Sistemlerde Maksimum Güç Noktası İzleyici Rüzgar Enerjisi Potansiyeli ve Uygulamaya Algoritmalarının Karşılaştırılması... 50 Konulmuş Projeler II... Nevzat ONAT, Sedat ERSÖZ Mahmut AYDINOL Fotovoltaik Güç Destekli Mikro Sulama Sistemi Projesi 1: Hindistan ın Rüzgar Enerjisi Üretimi... Genel Esaslar... 57 Mahmut AYDINOL Ümran ATAY, Yusuf IŞIKER, Bülent YEŞİLATA Erzincan ın Biyodizel Yakıt Amaçlı Tarımsal Üretim Fotovoltaik Güç Destekli Mikro Sulama Sistemi Projesi 2: Potansiyeli... Simülasyon Çalışması... 63 Murat ÇETİN, Hüsamettin KUŞ Ümran ATAY, Yusuf IŞIKER, Bülent YEŞİLATA Türk Kahvesi Telvesinden Biyodizel Üretimi... Bodrum Konut Sektöründe Güneş Enerjili Evsel Sıcak Su Yüksel ABALI, Ramazan GÜMÜŞ, Seher VATANSEVER, Sistemlerinin Bilgisayar Destekli Analizi... 68 Nurtaç ERSÖZ Arda KARASU Sürdürülebilir Bir Sistemde Biyogazın Yeri... Ekolojik Mimarlık Kapsamında Bina Bütünleşik Nano PV Vedat YILMAZ Malzemenin İncelenmesi... 73 Biyokütle ve Atıkların Küresel Enerji Dengesindeki İdil AYÇAM, Nilay Özeler KANAN Rolünün İncelenmesi... Sürdürülebilirlik Kapsamında Yenilenebilir ve Etkin Enerji Nazif Hülagü SOHTAOĞLU, Duygu PAPUR Kullanımının Yapılarda Uygulanması... 78 Fotovoltaik Güneş Elektriği Sistemleri... F.Demet AYKAL, Bilal GÜMÜŞ, Y. Berivan ÖZBUDAK AKÇA D. Selkan POLATKAN Diyarbakır İlinde Çok Foksiyonlu Güneş Enerjili Kurutma Güneş Enerjili Neme Duyarlı Toprak Sulama Sistemi Sistemi Üzerine Bir Araştırma... 84 Tasarımı... Nermin TOSUN, Hasan BAYINDIR, Hüseyin AYDIN Şaban YILMAZ, A.Serdar YILMAZ, Etem KÖKLÜKAYA Elektrik Güç Sistemine Bağlı Rüzgâr Enerjisi Dönüşüm Güneş Bacaları ve Türkiye de Kullanılabilirliği... Sistemlerinin Bütünleşik Modellenmesi... 90 Erol TÜRKMEN, Mehmet KURBAN, Özgür Salih MUTLU, Eyüp AKPINAR Ümmühan BAŞARAN FİLİK Ortalama Rüzgar Hızı ve Güç Yoğunluğunun Hesaplanması... 97 Güneş Bacası Yardımıyla Laboratuar Şartlarında M. Nuri ALMALI, Tahsin ETE Elektrik Üretimi (Model Çalışma)... Rüzgar Enerjisinde Kullanılan Jeneratörlerin Mahmut AYDINOL, Tayfun ASLAN Karşılaştırmalı Analizi... 103 Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Bulunan Meltem APAYDIN, Arif Kıvanç ÜSTÜN, Mehmet KURBAN, Yenilenebilir Enerji Kaynakları... Ümmühan BAŞARAN FİLİK Ö. Faruk ERTUĞRUL, M. Bahattin KURT Hidroelektrik Santrallerin Modellenmesi... 108 Yenilenebilir Enerji Kaynakları ve Ulaşım Ebru ÖZBAY, Muhsin Tunay GENÇOĞLU Sistemlerinde Kullanım Uygulaması,... Yenilenebilir Kaynaklardan Elektrik Enerjisi Üretiminde Mehmet Caner ÇAKAR, Ümmühan BAŞARAN FİLİK, Biyokütle ve Atıkların Yeri... 116 Mehmet KURBAN Nazif Hülagü SOHTAOĞLU Yapılaşmada Güneş Enerjisi Kullanımı ve Estetik Dizel Motorlarda Biyodizel Kullanımının Performans ve Egzoz Çözüm Örnekleri... Emisyonları Açısından Değerlendirilmesi... 123 H. Mutlu DANACI, R. Eser GÜLTEKİN Neşe BUDAK, Hasan BAYINDIR, H.Lütfi YÜCEL Çoruh Havzasındaki Küçük Hidroelektrik Santrallerin Hayvansal Yağlardan Biyodizel Üretimi ve Teknik Durumu... Değerlerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Çalışma... 131 Adem AKPINAR, Murat İ. KÖMÜRCÜ, Murat KANKAL, Gökçen AKGÜN, Hasan BAYINDIR, Hüseyin AYDIN, Mustafa H. FİLİZ Zahir DÜZ Kullanım Süresi Geçen Mayonezden Biyodizel Üretimi... 137 142 149 155 161 168 173 179 185 191 198 203 208 215 218 223 227 232 237 243 249 3

Düzenleyen Kuruluşlar Elektrik Mühendisleri Odası Diyarbakır Şubesi Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi 4

Sempozyum Yürütme Kurulu 1- Tarık ÖDEN EMO Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı 2- Fahrettin ÇAĞDAŞ Diyarbakır B.Şehir Beld. Genel Sekreteri 3- NedimTÜZÜN EMO Diyarbakır Şube Yön. Kurulu Başkanı 4-İdris EKMEN EMO Diyarbakır Şube Yön. Kurulu Bşk. Yrd. 5- Murat ÇELİK EMO Diyarbakır Şube Yön. Kurulu Yazmanı 6- Yrd.Doç.Dr.Bilal GÜMÜŞ EMO Diyarbakır Şube Yönetim Kurulu Üyesi 7- Aktan ATLI EMO Diyarbakır Şube Yön. Kurulu Üyesi 8- Serok KASIMOĞLU Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi 9- Gültekin AYDENİZ Diyarbakır B. Şehir Beld. Güneş Evi Sorumlusu 10- Yrd.Doç.Dr. Hasan BAYINDIR Dicle Üniv. Müh-Mim Fak. Makina Müh. Böl. 11- Ok.Yurdagül BENTEŞEN YAKUT Dicle Üniv. Müh-Mim Fak. Elek. Eln Müh. Böl. 12- Arş.Gör. Ferhat ÇIRA Dicle Üniv. Müh-Mim Fak. Elek. Eln Müh. Böl 13- Arş.Gör. Hüseyin ERDOĞAN Dicle Üniv. Müh-Mim Fak. Elek. Eln Müh. Böl 14- Murat KAYA EMO Diyarbakır Şube Müdürü Sempozyum Yürütme Kurulu Sekreteri: Yrd.Doç.Dr.Bilal GÜMÜŞ 5

Sempozyum Danışma Kurulu 1- Av. Osman BAYDEMİR Diyarbakır B.Şehir Belediye Başkanı 2- Musa ÇEÇEN EMO Yönetim Kurulu Başkanı 3- Prof.Dr.Şener OKTİK Muğla Üniversitesi Rektörü 4- Erol CELEPSOY EMO Yönetim Kurulu Üyesi 5- Cemil KOCATEPE EMO Yönetim Kurulu Üyesi 6- Murat KUZU EMO Diyarbakır Şube Yön. Kur. Üyesi 7- Ahmet SORMAZ EMO Diyarbakır Şube 8- Erhan GÜRGÖZE EMO Diyarbakır Şube Yön. Kur. Üyesi 9- Engin AKAT EMO Diyarbakır Şube Yön. Kur. Yed. Üyesi 10- Sorgül AYTEK EMO Diyarbakır Şube Yön. Kur. Yed. Üyesi 11- Hasan SAYA EMO Diyarbakır Şube Yön. Kur. Yed. Üyesi 12- Yük. Mimar Çelik ERENGEZGİN Diyarbakır Güneş Evi Danışmanı 13- Hüseyin BARK Diyarbakır B.Şehir Beld. Çevre Kor. Daire Bşk. 14- Prof.Dr. Sıddık İÇLİ Ege Üniv. Güneş Enerji Ensititüsü Direktörü 15- Prof.Dr.Tanay Sıdkı UYAR EUROSOLAR Türkiye / Marmara Üniv. 16- Yrd.Doç.Dr. Bülent ARMAGAN Harran Üniversitesi 17- Yrd.Doç.Dr. Nurettin BEŞLİ Harran Üniversitesi 18- Prof.Dr.Salih MAMİŞ İnönü Üniversitesi 19- Yrd.Doç.Dr. Müslüm ARKAN İnönü Üniversitesi 20- Prof.Dr. Hasan KÜRÜM Fırat Üniversitesi 21- Yrd.Doç.Dr. F.Demet AYKAL Dicle Üniv.Müh.Mim.Fak. 22- Öğr.Gör. Cafer BUDAK Batman Üniversitesi Mes.Yük.Okulu 23- Engin ÇETİN Pamukkale Üniv. Güneş Evi Sorumlusu 24- Ercan SEKİN EMO 25- Necati İPEK EMO Enerji Koordinatörü 26- Cem KÜKEY Elektrik Mühendisleri Odası Müdürü 27- Cengiz GÖLTAŞ EMO Enerji Çalışma Grubu Üyesi 28- Orhan ÖRÜCÜ EMO Misem Çalışma Grubu Üyesi 29- Olgun SAKARYA EMO Enerji Çalışma Grubu Üyesi 30- Kamer GÜLBEYAZ EMO Mersin Şube Yön.Kur.Başkanı 31- İbrahim SARAL EMO Ankara Şubesi 32- Ömürhan Avni SOYSAL EMO Ankara Şubesi Yön.Kur.Üyesi 33- Erdal AKTUĞ EMO Bursa Şube Kur. Başkanı 34- Muammer ÖZDEMİR EMO Samsun Şube Yön.Kur.Bşk.Yrd. 35- Şahin ÖZGÜL EMO İstanbul Şube Yön.Kur.Üyesi 36- İlhan METİN EMO Antalya Şube Yön.Kur.Üyesi 37- Mehmet KURBAN EMO Eskişehir Şube Yön.Kur.Üyesi 38- Ferhat TUNÇ EMO Batman İl Temsilciliği 39- Fevzi GÜNDÜZ EMO Şanlıurfa İl Temsilciliği 40- Suat MÜCAHİTOĞLU EMO Bitlis İl Temsilciliği 41- Şükrü KARABOĞA EMO Mardin İl Temsilciliği 42- Süleyman BALKAN EMO Van il Temsilciliği 43- Aziz HUMARTAŞ EMO Malatya İl Temsilciliği 44- Yakup KESKİN ESM Diyarbakır Şube Başkanı 45- İ.Semih OKTAY MMO Diyarbakır Şube İkinci Başkanı 46- Hanifi GÜRLER JMO Diyarbakır Şube Yön.Kur.Bşk.Yrd. 47- Hüseyin KIRŞAN HKMO Diyarbakır Şubesi Yön.Kur.Üyesi 48- Özgür TEKİN İMO Diyarbakır Şubesi Yön.Kur.Üyesi 49- Jehat ŞENGAL ZMO Diyarbakır Şubesi Yön.kur.Üyesi 50- Deniz Bora KARATAŞ Mim.Odası Diyarbakır Şube Yön.Kur.Üyesi 51- İbrahim OCAK Temiz Enerji Vakfı Yön.Kur.Üyesi 52- Mehmet Beşir Yılmaz Diyarbakır Ticaret ve San. Odası Yön.Kur.Üyesi 53- Ahmet SARAÇ TEİAŞ Elazığ Grup Müdürü Sempozyum Yürütme Kurulu Üyeleri Aynı Zamanda Sempozyum Danışma Kurulu Üyesidir. 6

Sempozyum Bilim Kurulu 1- Prof.Dr. Turhan Nejat Veziroğlu Miami Üniversitesi, ABD 2- Prof.Dr.Şener Oktik Muğla Üniversitesi 3- Prof.Dr.Engin Türe Haliç Üniversitesi/UNIDO-ICHET 4- Prof.Dr.Yunus Çengel Nevada Üniversitesi, ABD 5- Prof.Dr.Sıddık İçli Ege Üniversitesi 6- Prof. Dr. Tanay Sıdkı Uyar Marmara Üniversitesi 7- Prof. Dr. Mehmet Ş. Küçükdoğu İstanbul Kültür Üniversitesi 8- Prof.Dr.Eyüp Akpınar Dokuz Eylül Üniversitesi 9- Prof.Dr.Necdet Altuntop Erciyes Üniversitesi 10- Prof.Dr.Bihrat Önsöz İTÜ Enerji Ensititüsü 11- Prof.Dr.Muhammed Eltez Muğla Üniversitesi 12- Prof.Dr.Günnur Koçar Ege Üniversitesi 13- Prof.Dr.Necdet Özbalta Ege Üniversitesi 14- Prof.Dr.Ali Güngör Ege Ünivesitesi 15- Prof.Dr.Metin Çolak Ege Üniversitesi 16- Prof.Dr.Sabir Rüstemli Yüzüncü Yıl Üniversitesi 17- Prof.Dr.Gül Koçlar Oral İstanbul Teknik Üniversitesi 18- Prof.Dr.Adnan Kaypmaz İstanbul Teknik Üniversitesi 19- Prof.Dr.Ayşen Demirören İstanbul Teknik Üniversitesi 20- Prof.Dr.Salih Mamiş İnönü Üniversitesi 21- Prof.Dr.İ.Hakkı Altaş Karadeniz Teknik Üniversitesi 22- Prof.Dr.Cengiz Yıldız Fırat Üniversitesi 23- Prof.Dr.Mehmet Cebeci Fırat Üniversitesi 24- Prof.Dr.Raşit Turan ODTÜ 25- Prof.Dr.Sedat Sünter Fırat Üniversitesi 26- Prof.Dr.Serdar Sarıçiftçi Linz Üniversitesi, Avusturya 27- Prof.Dr.Mahmut Aydınol Dicle Üniversitesi 28- Doç.Dr.Bülent Yeşilata Harran Üniversitesi 29- Yrd.Doç.Dr.Mehmet Özdemir Fırat Üniversitesi 30- Yrd.Doç.Dr.Hacer Öztura Dokuz Eylül Üniversitesi 31- Yrd.Doç.Dr.Mehmet Bayrak Sakarya Üniversitesi 32- Yrd.Doç.Dr.Mehmet Kurban Anadolu Üniversitesi 33- Yrd.Doç.Dr.Müslüm Arkan İnönü Üniversitesi 34- Yrd.Doç.Dr.Muammer Özdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi 35- Yrd.Doç.Dr.M.Tunay Gençoğlu Fırat Üniversitesi 36- Yrd.Doç.Dr.Hasan Bayındır Dicle Üniversitesi 37- Yrd.Doç.Dr.Halil Lütfi Yücel Fırat Üniversitesi 38- Yrd.Doç.Dr.Deniz Yıldırım İstanbul Teknik Üniversitesi 39- Yrd.Doç.Dr.İsmail Gül Dicle Üniversitesi 40- Yrd.Doç.Dr.Bilal Gümüş Dicle Üniversitesi 7

Destekleyen Kuruluşlar ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ELEKTRİK İŞLERİ ETÜT İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DİCLE ÜNİVERSİTESİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARRAN ÜNİVERSİTESİ İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ MUĞLA ÜNİVERSİTESİ YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ EGE ÜNİVERSİTESİ GÜNEŞ ENERJİSİ ENSTİTÜSÜ İTÜ ENERJİ ENSTİTÜSÜ AYDINLATMA TÜRK MİLLİ KOMİTESİ TMMOB JEOLOJİ MÜHENDİSLERİ ODASI DİYARBAKIR ŞUBESİ TMMOB HARİTA VE KADASTRO MÜHENDİSLERİ ODASI DİYARBAKIR ŞUBESİ TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI DİYARBAKIR ŞUBESİ TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI DİYARBAKIR ŞUBESİ TMMOB MİMARLAR ODASI DİYARBAKIR ŞUBESİ TMMOB ZİRAAT MÜHENDİSLERİ ODASI DİYARBAKIR ŞUBESİ DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI EUROSOLAR TÜRKİYE (Avrupa Yenilenebilir Enerjiler Birliği Türkiye Bölümü) TÜRKİYE ÇEVRE PLATFORMU TEMİZ ENERJİ PLATFORMU HENRICH BÖLL STIFTUNG DERNEĞİ 8

YENİLENEBİLİR ENERJİ İLE YENİ VE YAŞANILABİLİR BİR DÜNYA MÜMKÜN! Enerji, günümüzde insanlığın en yaşamsal ihtiyaçlarından biri haline gelmiştir. Yapılan her üretimin bir enerji ihtiyacı vardır. İnsanlığın artan talepleri ve gelişen üretim süreçleri, enerjiye ve enerji kullanımına olan ihtiyacı artırmıştır. Günümüzde enerji konusunda ön plana çıkan ve dünyamızın geleceğini tehdit eden iki önemli sorun alanından birincisi, küresel iklim değişikliğine sebep olan fosil yakıtların düzensiz kullanımı, ikincisi ise savaşlara yol açan enerji temini sorunudur. Fosil yakıtlar, sonlu kaynaklar olup tükenme tehlikesiyle karşı karşıyadır. Dünyaya hakim olma çabası içerisinde günümüzde en önemli parametre olan, enerji kaynaklarına hakim olma çabası maalesef çok ağır sonuçlara yol açmıştır. Enerji kaynaklarına sahip olma uğruna, yanı başımızda Irak ı kan gölüne çeviren savaş, konunun ne kadar hassas ve dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Öte yandan fosil yakıtların çevreye ve insana verdiği zararlar küresel iklim değişikliğinin etkilerinin belirgin bir şekilde hissedildiği ve felaket senaryolarının konuşulduğu bu dönemde daha belirgin bir şekilde ortaya çıkmıştır. Fosil yakıtlardan enerji üretimi ile havaya salınan sera gazları nedeniyle, iklimlerin değiştiği, ekolojik dengenin bozulmaya başladığı günümüzde, küresel ölçekte önlemlerin alınmaması durumunda dünyamız yaşanılabilir bir dünya olmaktan çıkma tehlikesiyle karşı karşıya kalacaktır. Yukarıda belirttiğimiz iki temel problem alanının da, hem dünyaya, hem insanlığa zarar vermeyecek bir şekilde çözümü mümkündür. Bu çözümün adı YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI nın kullanımıdır. Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ile bir yandan ihtiyaç duyulan enerjinin temini ve arzı sağlanırken diğer yandan temiz yöntemlerle enerji üretimi yapılacağından küresel iklim değişikliğinin önlenmesi, en azından yavaşlatılması mümkün olabilecektir. Bu nedenlerle yenilenebilir enerji kaynaklarından olabildiğince yararlanma bir tercih değil, zorunluluk olarak değerlendirilmelidir. Ülkemizde değerlendirilebilecek çok ciddi yenilenebilir enerji kaynakları potansiyeli bulunmaktadır. Özellikle güneş enerjisi bunlardan birisidir ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde önemli bir potansiyele sahiptir. Buna karşın Hasankeyf antik kentini sular altında bırakacak Ilısu HES gibi tartışmalı projelerin hayata geçirilmeye çalışılıyor olması konunun önemini yerel ölçekte de artırmaktadır. Yenilenebilir enerji kaynakları enerji üretiminde alternatifsiz olmadığımızın en önemli kanıtıdır. Riskli enerji üretim projeleriyle, Hasankeyf, Allianoi gibi antik kentlerin, Munzur Vadisi, Fırtına Deresi gibi doğal alanların geri dönülemez biçimde tahrip edilebilmesi söz konusudur. Binlerce yıllık tarihi ve kültürel mirasın ve bozulan ekolojik dengenin alternatifinin olmadığı gerçeği, bu değerlerin yenilenebilir enerji kaynakları ile kurtarılabileceğini ortaya çıkarmaktadır. Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ile nükleer santraller, Ilısu HES gibi problemli enerji üretim yöntemleri yerine, temiz, sürekli ve doğayla barışık enerji üretiminin mümkün olduğu, bu sempozyum sonucunda bir daha ortaya çıkacaktır. 9

TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası toplumsal ve mesleki sorumluluğu bağlamında bugün ortaya çıkan problemler karşısında da önemi gün geçtikçe artan yenilenebilir enerji kaynakları konusunda araştırmaları, uygulamaları paylaşmak, konunun önemini kamuoyuna aktarabilmek amacıyla dört adet YENİLENEBİ- LİR ENERJİ KAYNAKLARI SEMPOZYUMU düzenlemiştir. Yenilenebilir enerji kaynakları sempozyumunun beşincisini, en önemli yenilenebilir enerji kaynaklarından güneşin etkisinin önemli ölçüde değerlendirilebilir olduğu ülkemizde; Güneş Enerjisi ana teması ile, EMO adına, Diyarbakır Şubesi olarak, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi nin işbirliği ile düzenlemekteyiz. Sempozyumda güneş enerjisi başta olmak üzere, mini HES, rüzgar enerjisi, biyokütle-biyogaz, biyoyakıt, hidrojen enerjisi, jeotermal enerji, enerji ormancılığı, enerji mimarlığı ve diğer yenilenebilir enerji kaynakları ile ilgili bilimsel araştırmalar, uygulama örnekleri ve güncel bilgiler katılımcılarla ve kamuoyuyla paylaşılarak konunun önemi ortaya konacaktır. Sempozyumumuzda 24 sözlü, 16 poster olmak üzere toplam 40 bildiri katılımcılarla paylaşılmaktadır. Bunun yanında bugüne kadar Odamız adına yapılan dört adet yenilenebilir enerji kaynakları sempozyumlarının da değerlendirildiği bu sempozyumda, ayrıca yenilenebilir enerji kaynaklarının ülkemiz enerji politikalarındaki yeri ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının artırılması konusunda yapılabileceklerin irdelenmesi amacıyla bu kaynakların kullanımına ilişkin süreçler ve gelişmeler üzerine önemli tartışmalar yürütüldüğü iki adet de panel düzenlenmektedir. Sempozyumu işbirlikleri ile düzenlediğimiz Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, enerji mimarlığı ilkelerine göre yapılmış Türkiye deki ilk güneş evinin yapımında önemli rol oynaması itibariyle çalışmanın önemli bir bileşeni haline gelmiş ve sempozyumun başarısına önemli katkı koymuşlardır. Sempozyumun düzenlenmesinde katkılarını aldığımız Sempozyum Danışma Kuruluna, bildirilerin değerlendirilmesi sırasında çok değerli emek veren Sempozyum Bilim Kuruluna, katkılarını ve desteklerini yanımızda hissettiğimiz EMO 41. Dönem Yönetim Kuruluna, EMO Diyarbakır Şubesi Yönetim Kuruluna, EMO Diyarbakır Şubesi çalışanlarına, Sempozyumu işbirliği ile düzenlediğimiz Diyarbakır Büyükşehir Belediyesine, Sempozyumumuza destek verdiğini açıklayan kurumlarımıza ve Sempozyuma bildirileri ile katılan katılımcılara EMO Diyarbakır Şubesi adına teşekkürlerimizi sunarız. SEMPOZYUM YÜRÜTME KURULU 10

YO UNLA TIRICILI GÜNE ENERJ SANTRALLER VE ILISU HES E ALTERNAT F OLARAK GÜNEYDO U ANADOLU BÖLGES NE UYGULANAB L RL Hüseyin ERDO AN 1, Bilal GÜMÜ 1, Serhat Berat EFE 1, Cem KUTLU 1, Hasan BAYINDIR 2, Yurdagül BENTE EN YAKUT 1, Ferhat ÇIRA 1, Ramazan ASLAN 3 erdogan@dicle.edu.tr, bilgumus@dicle.edu.tr, beratefe@dicle.edu.tr, ckutlu@dicle.edu.tr, hbayindir@dicle.edu.tr, bentesen@dicle.edu.tr, fcira@dicle.edu.tr, aslanrama@yahoo.com 1 Dicle Üniversitesi Mühendislik Mimarl k Fakültesi Elektrik Elektronik Mühendisli i Bölümü 2 Dicle Üniversitesi Mühendislik Mimarl k Fakültesi Makina Mühendisli i Bölümü 3 çta n aat ÖZET Yo unla t r c l güne enerji santralleri güne enerjisinden elektrik elde etmede kullan lan sistemlerden biridir. Bu tip üretim tesislerinde güne enerjisinin termal de eri 70 ile 3000 kata kadar ç kar labilmektedir. Yak n gelecekte bu tip santrallerin enerji üretiminde önemli bir rol oynayaca dü ünülmektedir. Bu çal mada yo unla t r c l güne enerji santrallerinin yap s incelenmi ve çe itli tipteki santrallerden örnekler verilmi tir. Güney Do u Anadolu Bölgesi nde güne enerji potansiyeli göz önüne al narak bu tip santrallerin alternatif bir üretim sistemi olarak Türkiye de tesisi ele al nm t r. Güney Do u Anadolu Bölgesi nde yap m dü ünülen Il su HES gibi riskli projeler yerine bu tür santrallerin yap m n n maliyetleri etüt edilmi ve alternatif bir çözüm olarak sunulmu tur. Anahtar Kelimeler: Yo unla t r c l Güne Enerji Santralleri, Güne Enerjisi, Il su HES 1. YO UNLA TIRICILI GÜNE ENERJ S STEMLER Is l güne enerjisi sistemleri, çe itli ayna veya lens konfigürasyonu kullanarak güne enerjisini yüksek s ya dönü türüp bu sayede elektrik enerjisi üreten yap lard r. Is l güne enerjisi sistemlerinde (parabolik oluk, parabolik çanak, güç kulesi) s, elektrik üretimi için bir türbine veya benzeri bir makinaya gönderilir. Is l tesisler, biri güne enerjisini toplay p s enerjisine dönü türen di eri ise s enerjisini elektri e dönü türen iki temel alt Direk may sa layabilmek için güne i takip eden yap lar n kullan lmas gerekir. Parabolik oluk sistemler may lineer al c üzerine dü ürmek için tek eksenli takipçiler kullan rlar. Çanak ve güç kulesi sistemlerinde ise iki eksenli takipçiler kullan l r. Benzer ekilde yo unla t r c l fotovoltaik sistemlerde de iki eksenli takipçi kullan l r. sistemden olu ur. Yo unla t r c l fotovoltaik sistemler ise güne n bir fotovoltaik sistem üzerine dü üren ve bu sayede do rudan elektrik üreten sistemlerdir. Fotovoltaik sistemlerde ayna, mercek veya ikisi birlikte kullan labilir. Tüm yo unla t r c l güne enerji sistemleri güne n m n n direk ve dik aç l bile enini kullan rlar. Direk ve dik aç l ma sadece güne li günlerde elde edilebilir. Direk ve dik aç l may yo unla t rmak yüksek s elde edilmesini veya fotovoltaik sistemlerde yo unla t rarak fotovoltaik hücrelerin veriminin artmas n sa lar. Güne n toplayarak elde edilen s yla, türbin ve generatörleri çal t rd klar için oluk ve kule sistemleri 50 MW veya daha yüksek güçteki büyük tesisler için en uygun sistemlerdir. Çanak ve fotovoltaik sistemler ise 10 MW tan 35 MW a kadar güçleri tek ünitede üretebilen modüler yap lard r. Bu nedenle çanak ve fotovoltaik sistemler yay k ve uzak üretim uygulamalar nda kullan labilir. Ayr ca bu sistemler birle tirilerek 11

büyük tesisler olu turulabilir. Oluk ve kule sistemlerinde tesisin büyüklü ündeki art beraberinde kw ba na dü en giderlerde azalmaya sebep olur. Fotovoltaik ve çanak sistemleri ise potansiyel seri üretim avantaj na sahiptirler. Oluk ve kule sistemlerinin, çanak ve fotovoltaik sistemlere göre en önemli avantajlar, bulutlu havalarda veya ak am saatlerinde, belirli bir zaman aral için sahip olduklar s deposu veya fosil yak t üniteleri sayesinde elektrik üretimine devam edebilir olmalar d r. Bu da tesisin faydal tepe yük profiline yak n bir çal ma potansiyeli ile çal mas n sa lar. Günümüzde çanak sistemleri hibrit yak tl ekilde ayarlanamam t r. Fotovoltaik sistemlerde batarya kullan m mümkündür ama bataryalar n tesis maliyetinin yüksekli i u an için bu sistemin kullan m n pek cazip k lmamaktad r. [3] 2. PARABOL K OLUK S STEMLER Parabolik oluk sistemleri, güne n m n, parabolik oluk eklinde bükülmü yans t c lar ile olu un odak çizgisine yerle tirilmi al c boruya iletirler. Yüksek s y ta yabilen ak c bir madde ile bu borudaki s enerjisi al n r ve buhar generatöründe buhar üretmekte kullan l r. ekil 1.1 de oluk yans t c dizisi gösterilmi tir. Seriler tipik olarak kuzey güney eksenine yerle tirilir. Tek eksenli takipçi sayesinde güne i do u bat do rultusunda takip eder. [3] Bu sistemin dünyadaki güzel bir örne i Andalusia- spanya da geni bir vadi olan Marquesado del Zenete bölgesinde kurulu durumdaki AndaSol projesidir. [1] ekil 1. Parabolik Oluk Yans t c Dizisi [1] ekil 2. AndaSol Güne Enerjisi Elektrik Üretim Tesisi [1] 12

AndaSol tesisinin kurulu oldu u 900m 1.100m rak ml vadinin ortas ndan 400 kv luk enerji iletim hatt geçmektedir. Sierra Nevada Da lar n n kuzeyindeki su kaynaklar tesis için gerekli suyu sa lamaktad r. Ayr ca A-92 otoban ve Almeriagranada tren hatt sayesinde kurulum ve i letme süresince tesise kolayca eri im sa lanabilmektedir. Is depolama sistemi sayesinde AndaSol Tesisi güne in bat ndan sonra da enerji talebini kar layabilmektedir. Is depolama sistemi olmadan y ll k tam yükte 2000 olan çal ma saati s depolama sistemiyle 3589 saate ç kmaktad r. Bu art tesis maliyetlerinin kar lanmas nda önemli bir durumdur. AndaSol 1 olarak isimlendirilen tesisin yap m na Haziran 2006 da ba lanm ve Haziran 2008 de bitirilmi tir. Andasol 1 projesinin maliyeti 14.3 milyon olarak belirlenmi tir. Bu maliyetin 5 milyon luk k sm Avrupa Birli i nce destek olarak hibe edilmi tir. AndaSol d nda dünyada birçok tamamlanm veya yap m a amas nda olan Parabolik Oluk yo unla t r c l güne enerji sistemi mevcuttur. 1 MW kapasitede olan bir tesis Arizona da kurulmu ve i letilmeye ba lanm t r. Ayr ca Nevada da 64 MW l k bir tesisin ve spanyada birkaç tane 50MW l k tesisin in as devam etmektedir. Bu sistemlerin su tüketimi kuru so utma durumunda 2.8 /MWh kadard r. Ek olarak 0.14 /MWh kadar su da temizlik için kullan l r. Kuru so utma tekni i, kullan lan su miktar nda kazanç sa lamas na ra men i letme giderlerinde art a neden olmaktad r. Tablo 1. AndaSol Elektrik Üretim Santralinin Tasar m Özellikleri [1] ANDASOL TASARIM ÖZELL KLER Yer Andalucía, spanya Nominal elektrik gücü 49.9 MW Y ll k tam-yük çal ma 3,589 saat Al c teknolojisi Parabolik oluk Al c geometrisi 510.120 m 2 Is depolama teknolojisi Erimi tuz Is depolama kapasitesi 7.5 saat Tesis alan 200 ha Y ll k elektrik üretimi 179 GWh Maliyet 14.3 miyon Güne Sahas S cak Tuz Tank Buhar Tribünü So uk Tuz Tank Buhar Generatörü ekil 3. Andasol projesinin basitle tirilmi ak diyagram [1] 13

3. PARABOL K ÇANAK S STEMLER Parabolik çanak sistemler bir güne yo unla t r c (parabolik çanak) ve bir adet güç dönü türücü üniteden olu ur. Yo unla t r c ünite dik aç l güne nlar n odak noktas na yerle tirilmi güç dönü türücü ünitesine yans tan parabolik çanak eklinde bir araya getirilmi yans t c aynalardan olu ur. Sistem iki eksenli takipçi sayesinde güne i sürekli olarak izler. Güç dönü türme ünitesi termal al c ve generatörden olu ur. Güne al c s nda, güne kapal hidrojen çevrimi yard m yla s enerjisine dönü türülür. Is nm hidrojen generatör tribünlerinin dönmesini sa lar. Hava so utmal olduklar için parabolik oluk ve güç kulesi uygulamalar ndaki gibi so utma suyuna ihtiyaç duyulmaz. Günümüzde bu sistemlerde s depolama ünitesi kullan lmamaktad r. [3] Bu sistemler, kurulum ve bak m-onar m kolayl aç s ndan tercihen düzgün zemin üzerine in a edilir. Parabolik çanak sistemler boyutlar na göre 10 MW ile 25 MW aras nda de erlere sahiptir. Güç ebekesinden ba ms z çal abilmeleri nedeniyle uzak uygulamalarda kullan labilirler. Yüksek verimlili i ve modüler yap s yla bu sistemlerin maliyetlerinde ileriki zamanlarda ciddi dü ü ler beklenmektedir. [1] Günümüzde yap m henüz tamamlanm olan ve alt çanaktan olu an bir sistem Albuquerque de Sandia Ulusal Laboratuar nda bulunmaktad r. 2 A ustos 2005 tarihinde, Southern California Edison firmas, 500 ile 850 MW l k kapasitedeki (y ll k üretimi: 1,182-2010 GWh/y l) parabolik çanak sistemi için görü melerin tamamland n duyurdu. 7 Eylül 2005 te Stirling Engine Systems firmas, Diego Gas & Electric irketiyle 300-900 MW l k parabolik çanak sistemi için anla t. Bunlar n d nda ayn teknolojiye sahip tesislerin kurulumu için yap lm birkaç anla ma daha mevcuttur. [3] 4. GÜÇ KULES S STEMLER Güç kulesi sistemlerinde kulenin tepesinde bulunan al c ya dik aç l güne nlar n yans tan güne i takip eden, heliostat ad verilen, binlerce ayna kullan l r. Günümüzde mevcut al c lar içerisinde erimi nitrat tuzu bulundurur. Bu tuz al c daki s y alarak generatör türbinini döndürerek elektrik üretimini sa layacak olan buhar üretmekte kullan l r. Önceleri su buhar direk olarak al c da üretilirken günümüzde yüksek s iletim ve s depolama özellikleri nedeniyle erimi nitrat tuzu kullanan sistemler kullan lmaktad r. 50 200 MW l k elektrik üretimi için güç kuleleri istenilen ebatlarda in a edilebilir. [3] ekil 4. Parabolik çanak sistemi [3] 14

Al c Tuz 290 C So uk Tuz Depolama Tank 565 C S cak Tuz Depolama Tank Heliostat Sahas Buhar Generatörü Tuz Türbin ve Generatör Transformatör ekil 5. Güç kulesi santralinin ematik diyagram [1] ekil 6. spanya da kurulan PS10 güç kulesi [1] Güç kulelerinin önemli bir avantaj erimi tuzun 565,55 C ye kadar s t labilmesi ve 538 C de buhar üretebilmesidir. Bu da yakla k 390 C buhar üretebilen oluk sistemlerine nazaran daha yüksek 15

verimde elektrik üretildi i anlam na gelir. Bunun yan nda oluk sistemlerinde s transferi için ya kullan ld ndan s n n ya dan tuza ve tuzdan tekrar ya a transfer edilmesi sürecindeki enerji kay plar güç kulelerinde sadece tuz kullan ld için ortadan kalkmaktad r. [3] 15 MW kurulu güçteki, erimi tuz depolama sistemine sahip spanya n n Ecija bölgesinde bulunan Solar Tres termal güç kulesi tesisi mevcut güç kulelerine güzel bir örnek olarak gösterilebilir. Bu tesisin kurulumu 15.3 miyon a malolmu olup 5 miyon luk k sm Avrupa Birli i taraf ndan hibe olarak verilmi tir. [1] Bunun d nda Bristol, California da bulunan 10 MW l k Solar One, 11 MW l k Sanlúcar la Mayor, spanya da bulunan PS10 ve 100 MW l k Güney Afrika da bulunan ESKOM güç kulesi önemli örneklerin ba nda gelir. [3] Güne enerjisinden elektrik üreten sistemler genel olarak incelendi inde özellikle küçük güçlü uygulamalarda fotovoltaik sistemlerin ve büyüyen güçlerle beraber yo unla t r c l s l güne enerji sistemlerinin kullan m n n uygun olaca görülmektedir. ekil 7 de üretim kapasitesi ve y ll k küresel güne n m na ba l olarak kullan lmas uygun olan sistemler gösterilmi tir. Tablo 3 de ise yo unla t r c l s l güne enerjisi sistemlerinin kar la t r lmas yap lm t r. Bu veriler nda uygun sistem seçiminin üretim gücüne ve ma miktar na göre seçilmesi gerekti i görülmektedir. Tablo 2. Solar Tres santralinin tasar m özellikleri [1] SOLAR TRES TASARIM ÖZELL KLER Yer Ecija, Spain Al c termal gücü 120 MW Türbin elektriksel gücü 17 MW Kule yüksekli i 120 m Heliostat say s 2,480 Heliostatlar n yüzey alan 285,200 m2 Heliostatlar n çevreledi i alan 142.31 ha Depolama boyutu 15 saat Do al buharla t c termal 16 MW kapasitesi Y ll k elektrik üretimi (min.) 96,400 MWh Maliyet 15.3 miyon ekil 7. Yükleme kapasitesi ve y ll k güne mas na ba l olarak s l güne enerjisi sistemleri ve fotovoltaik sistemlerin çal ma alanlar [5] 16

Tablo 3. Yo unla t r c l s l güne enerji sistemlerinin kar la t r lmas [7-10] Parabolik Oluk Sistemleri Güç Kulesi Sistemleri Parabolik Çanak Sistemleri Uygulamalar ebekeye paralel yap lar, orta ve yüksek s cakl ktaki i lemler ebekeye paralel yap lar, yüksek s cakl ktaki i lemler Tekil sistemler, birlikte kullan lmas ile küçük ebeke sistemleri Güç aral 30 200 MW 30 100 MW 3 50 kw (ünite ba na) Modülerlik + +/- +++ Teknoloji durumu 20 y ld r ticari olarak kullan mda Ticari olarak kullan ma henüz geçildi, uzun süreli prototip deneyimi mevcut Ticari olarak kullan ma henüz geçildi, k sa süreli prototip deneyimi mevcut Teknoloji riski Dü ük Dü ük/orta Orta/yüksek Yat r m maliyeti 2300-4000 2000-5000 5000-8000 ( /kw) letme ve bak m 2,5-3,5 2-3,7 4,6 giderleri ( /kwh) Kademeli elektrik 13-20 16-22 25-33 giderleri (c /kwh) Yo unla t rma oran 70-80 300-1000 1000-3000 letme s cakl 250-500 C 250-1000 C 600-1200 C Y ll k solar kapasite faktörü (depoya ba l olarak) %23-50 %25-70 %25 Tepe verimlili i %21 %23 %30 un üzerinde Y ll k solar-elektrik %14-16 %15-20 %12-25 verimlili i Depolama imkan Depolama yap labilir Depolama yap labilir Henüz depolama yap lamaz Hibrit kullan labilirli i Hibrit örne i mevcut Hibrit kullan ma uygun Hibrit kullan ma uygun (tekil kullan mdan daha pahal ) n a alan 6-8 /MWh/yr 8-12 /MWh/yr 8-12 /MWh/yr (düz arazi gereksinimleri için uygundur) Su gereksinimi 3-5 /MWh 3-5 /MWh Y kama d nda su Di er avantajlar Dezavantajlar 400 C s cakl nda ya ile s tmada orta düzeyde buhar elde edilmektedir Y ll k performans de erleri ve bak m onar m masraflar düzeltilmeli gereksinimi yoktur H zl tesis edilebilme Dayan kl l geli tirilmeli ve hedeflenen maliyet de erlerine ula lmal 5. TÜRK YE N N GÜNE ENERJ S POTANS YEL Ülkemiz, co rafi konumu nedeniyle sahip oldu u güne enerjisi potansiyeli aç s ndan birçok ülkeye göre ansl durumdad r. Devlet Meteoroloji leri Genel Müdürlü ü nde (DM ) mevcut bulunan, 1966-1982 y llar nda ölçülen güne lenme süresi ve n m iddeti verilerinden yararlanarak, E E taraf ndan yap lan çal maya göre; Türkiye'nin ortalama y ll k toplam güne lenme süresi 2640 saat (günlük toplam 7,2 saat), ortalama toplam n m iddeti 1311 kwh/m²-y l (günlük toplam 3,6 kwh/m²) oldu u tespit edilmi tir. Türkiye'nin en fazla güne enerjisi alan bölgesi Güneydo u Anadolu Bölgesi olup, bunu Akdeniz Bölgesi izlemektedir. ( ekil 7) 17

ekil 8. Türkiye üzerine gelen toplam güne enerjisi radyasyonu [13] ekil 9. Türkiye güne enerjisi termik santral potansiyeli Türkiye nin güne enerjisi termik santral potansiyeli ma miktar ve arazi durumlar göz önüne al narak ekil 8 de gösterilmi tir. Bu alanlar ma miktar n n 1650 kwh/( y l) dan büyük oldu u ve santral kurulumuna elveri li tar m d araziler öncelikle göz önüne al narak belirlenmi tir. Ancak yap lan bu etütlerin yeterli oldu unu söylemek de güçtür. 6. GÜNEYDO U ANADOLU BÖLGES N N GÜNE ENERJ S POTANS YEL Güneydo u Anadolu Bölgesi, güne enerjisi potansiyeli aç s ndan Türkiye nin en ansl bölgesidir. Bölgeye k tutmas aç s ndan bu çal mada Diyarbak r ilinin güne verileri 18

kullan lm t r. Tablo 4 de Diyarbak r için son 10 y l n güne radyasyonu verilmi tir. Bu verilere göre Diyarbak r ilinin güne radyasyon miktar 1821 kwh/( y l) olmaktad r. Tablo 5 de ise Diyarbak r ilinin son 10 y l na ait ayl k güne lenme süreleri görülmektedir. ekil 10 da ise yatay man n fonksiyonu olarak çe itli sistemlerdeki malar görülmektedir. Bu ekilde Diyarbak r ili de ortalama yatay ma miktar na ba l olarak i aretlenmi tir. Buna ba l olarak sistem seçiminde tercihler yapabilmek mümkündür. Tablo 4. Aylara Göre Ortalama Güne Radyasyonu Miktar (kwh/( y l)) [12] YIL OCAK SUBA MART NISA MAYI HAZIRA TEMM AGUS EYLU EKIM KASI ARAL ORT. 1998 704,45 1335,90 1514,75 2062,25 2292,20 2795,90 2686,40 2525,80 2186,35 1700,90 974,55 715,40 1791,24 1999 879,65 1153,40 1522,05 2157,15 2657,20 2774,00 2693,70 2580,55 2204,60 1518,40 1127,85 784,75 1837,78 2000 806,65 1251,95 1773,90 1927,20 2613,40 2985,70 2857,95 2507,55 2127,95 1438,10 1084,05 693,50 1838,99 2001 905,20 1149,75 1635,20 2157,15 2409,00 2974,75 2686,40 2478,35 2087,80 1533,00 1065,80 547,50 1802,49 2002 1040,25 1387,00 1518,40 1857,85 2686,40 2890,80 2737,50 2452,80 2058,60 1478,25 1069,45 803,00 1831,69 2003 697,15 1098,65 1518,40 1832,30 2635,30 2832,40 2890,80 2584,20 2241,10 1511,10 1022,00 664,30 1793,98 2004 646,05 992,80 1777,55 2102,40 2398,05 2960,15 2792,25 2328,70 2051,30 1485,55 934,40 927,10 1783,03 2005 865,05 1153,40 1576,80 2080,50 2507,55 2803,20 2806,85 2438,20 2044,00 1591,40 1003,75 740,95 1800,97 2006 795,70 1095,00 1631,55 1905,30 2558,65 2825,10 2759,40 2328,70 2051,30 1357,80 1087,70 967,25 1780,29 2007 934,40 1193,55 1547,60 1854,20 2171,75 2857,95 2660,85 2310,45 2171,75 1463,65 1076,75 886,95 1760,82 2008 978,20 1233,70 1671,70 2146,20 2463,75 3003,95 2898,10 2277,60 1901,65 1522,05 2009,69 Tablo 5. Aylara Göre Ortalama Güne lenme Süresi (Saat) [12] YIL OCAK SUBA MART NISA MAYI HAZI TEMM AGUS EYLU EKIM KASI ARAL 1998 5,0 7,1 5,4 8,1 8,5 12,6 12,4 11,9 10,3 9,4 5,9 4,0 1999 4,9 6,6 5,8 8,6 11,3 12,4 12,1 12,1 10,2 7,9 6,2 5,1 2000 3,4 5,6 6,7 6,5 11,1 13,0 12,6 11,7 9,8 6,9 7,1 3,9 2001 4,6 5,0 5,6 8,2 9,2 13,1 12,1 11,6 9,2 7,4 6,0 2,0 2002 5,7 6,7 5,1 5,7 11,3 12,5 12,5 11,9 9,7 6,9 6,9 4,0 2003 2,8 3,9 4,7 5,3 10,4 11,9 12,5 11,8 10,0 7,6 5,6 3,6 2004 2,4 3,0 6,1 6,3 8,1 12,1 12,4 12,0 9,6 6,8 4,8 5,6 2005 4,0 4,5 5,2 6,7 10,0 11,4 12,1 10,8 8,7 7,9 4,3 3,8 2006 3,3 4,1 5,5 5,4 10,5 12,0 12,1 10,5 9,1 6,0 6,3 5,4 2007 3,5 3,8 5,1 5,2 6,6 11,6 11,8 10,3 10,1 7,0 5,9 4,5 2008 5,3 6,0 5,4 6,4 9,8 12,4 12,3 9,6 7,8 7,0 19

ekil 10. Küresel yatay man n fonksiyonu olarak çe itli sistemlerdeki malar [6] 7. ILISU HES E ALTERNAT F OLARAK GÜNEYDO U ANADOLU BÖLGES NDE YO UNLA TIRICILI GÜNE ENERJ SANTRAL KURULMASI Il su HES GAP n enerji yap lar ndan biri olup, baraj gölü alt nda b rakaca tarihi kültürel miras ve yol açaca problemler nedeniyle üzerinde çokça tart malar yürütülen bir projedir. Bu proje on iki bin y ll k bir tarihi kültürel miras n Hasankeyf ilçesi ile birlikte sular n alt nda kalmas tehlikesinin yan s ra, göç etmek zorunda b rakaca insanlar, tahrip olacak olan ekolojik çevre ve sular n alt nda kalacak olan verimli tar m topraklar nedeniyle büyük tepkiler çekmektedir. Enerji aç s ndan incelendi inde çok verimli olmayan bir hes olan Il su ya alternatif çözümler üretmek yarataca y k m n etkilerinin engellenmesi aç s ndan oldukça önemlidir. Bu nedenle bu çal mada Il su HES e alternatif olacak yo unla t r c güne enerji santrallerinin kar la t r lmas yap lm t r. Il su HES in öngörülen maksimum y ll k enerji üretimi 3833 GWh tir. Asl nda bu santralin güvenilir enerji üretimi 2500 GWh ler mertebesindedir. Çal mada, spanya da tesis edilen ve i letilen parabolik oluk sistemine örnek olarak AndaSol ve güç kulesi sistemine örnek olarak Solar Tres santralleri ele al nm t r. Bu santrallerin ele al nmas ndaki temel amaç iki ayr sisteme sahip olmalar ve ma özellikleri olarak kurulduklar yerler ile Güneydo u Anadolu Bölgesi nin benzerlikler göstermesidir. 20