KBB htisas Dergisi 2002;9(3):188-192 KL N K ÇALIfiMA Antrokoanal polipli 14 olgunun incelenmesi A review of antrochoanal polyps in 14 cases Cengiz ÖZCAN, Murat ÜNAL, Kemal GÖRÜR, Yavuz Selim PATA Ama ç : Klini imizde tedavi edilen antrokoanal polipli olgular n klinik sonuçlar n de erlendirdik. Hastalar ve Yöntemler: Antrokoanal polip tan s yla ameliyat edilen 14 hasta (9 erkek, 5 kad n; ort. yafl 23; da l m 7-48) çal flmaya al nd. Hastalar n tümüne prick testi yap ld ve spesifik IgE yan tlar belirlendi. On üç olguda endoskopik sinüs cerrahisi, bir olguda polip eksizyonu ve Caldwell-Luc ameliyat uyguland. Sonuçlar birinci ve alt nc aylarda yap lan kontrol muayeneleriyle de erlendirildi. Bulgular: Antrokoanal poliplerin sekizi sa, alt s sol maksiller sinüsten kaynaklanmaktayd. On dört olgunun hepsinde burun t kan kl ; ek olarak dört olguda burun ak nt s, hapfl rma ve geniz ak nt s ; befl olguda horlama ve a z aç k uyuma; bir olguda bo az a r s ve burun kanamas vard. Üç olguda alerji saptand. Bilgisayarl tomografi incelemesinde dokuz olguda di er bir sinüs hastal belirlendi. Ameliyat s ras nda ancak dört olguda polipin kaynakland - yer saptand ; bunlar n ikisi lateral duvar, ikisi arka duvardan kaynaklanmaktayd. Komplikasyon olarak iki hastada hafif kanama, üç hastada sinefli görüldü. ki hastan n kontrol muayenelerinde nüks gözlendi. Sonuç: Endoskopik sinüs cerrahisinin, polibin antral parças n n güvenli bir flekilde ç kar lmas n ve efllik eden di er sinüs hastal klar n n tedavisini sa lamas nedeniyle ideal bir yöntem oldu u sonucuna var ld. Anahtar Sözcükler: Endoskopi/yöntem; maksiller sinüs neoplazmlar /cerrahi; nazal polip/patoloji/cerrahi; paranazal sinüs neoplazmlar /patoloji/cerrahi; polip/cerrahi. Objectives: We evaluated the clinical results of surgical treatment for antrochoanal polyps. P atients and Methods: The study included 14 patients (9 males, 5 females; mean age 23 years; range 7 to 48 years). Skin prick test was performed and specific IgE responses were determined. Tr e a t m e n t involved endoscopic sinus surgery in 13 patients, and polypectomy combined with Caldwell-Luc operation in one patient. Follow-up examinations were performed in the postoperative first and sixth months. R e s u l t s : The polyps originated from the right (n=8) and from the left (n=6) maxillary sinuses. Nasal obstruction was found in all cases, with accompanying nasal discharge, sneezing, and postnasal discharge in four; snoring and mouth breathing during sleep in five patients and sore throat and rhinorrhea in one patient. Allergy was determined in three patients. Computed tomography showed coexistent sinus diseases in nine patients. During surgery, the precise origin of the polyp was detected in four cases; being in the lateral wall in two, and in the posterior wall in two patients. Complications were minor hemorrhage in two cases, and synechia in three. Recurrence was observed in two patients. Conc l u s i o n : Endoscopic sinus surgery proved an ideal approach for antrochoanal polyps as it enables complete removal of the antral portion of the polyp, and simultaneous intervention to other sinus diseases. Key Words: Endoscopy/methods; maxillary sinus neoplasms/surgery; nasal polyps/pathology/surgery; paranasal sinus neoplasms/pathology/surgery; polyps/surgery. Mersin Üniversitesi T p Fakültesi Kulak Burun Bo az Hastal klar Anabilim Dal, Mersin. Dergiye gelifl tarihi: 9 Ocak 2002. Düzeltme iste i: 12 Mart 2002. Yay n için kabul tarihi: 5 Nisan 2002. letiflim adresi: Cengiz Özcan. Cumhuriyet Mah., F nd k P nar Yolu, Bugi Sitesi No: 28, 33200 Mersin. Tel: 0324-337 43 00 / 1163 Faks: 0324-337 43 05 e-posta: cengizozcan@hotmail.com 188 Department of Otolaryngology, Medicine Faculty of Mersin University, Mersin - Turkey. Received: January 9, 2002. Request for revision: March 12, 2002. Accepted for publication: April 5, 2002. Correspondence: Dr. Cengiz Özcan. Cumhuriyet Mah., F nd k P nar Yolu, Bugi Sitesi No: 28, 33200 Mersin, Turkey. Tel: +90 324-337 43 00 / 04 Fax: +90 324-337 43 05 e-mail: cengizozcan@hotmail.com
Antrokoanal polip (AKP) veya Killian polip, ödematöz maksiller sinüs mukozas ndan geliflip nazal kaviteyi, koanay ve nazofarenksi k smen veya tümüyle dolduran benign soliter bir kitledir. [1,2] Nadir görülen AKP ler, tüm nazal poliplerin %4-6 s n oluflturmaktad r. [3] Çocuk yafl grubunda ise bu oran %33 tür. [2,4,5] Genellikle tek tarafl oluflurlar. Cinsiyetler aras nda görülme s kl bak m ndan bir fark yoktur. [2,3] Antrokoanal polibin genelde enfeksiyon veya alerjik kaynakl oldu u düflünülmekte; patogenezinde araflidonik asit, lökotrien ve prostoglandin metabolizma bozukluklar n n rol oynad öne sürülmektedir. [2,6-11] En s k görülen semptom burun t - kan kl ve ak nt s d r; baz ciddi olgularda t kay c uyku apnesi, epistaksis, dispne, kilo kayb ve disfaji ile de karfl lafl labilmektedir. [4,5,12] Anterior rinoskopik muayenede burnun arka k sm nda polipoid bir kitle fleklinde görülür. E er polip büyükse, yumuflak damak arkas ndan sarkan veya orofarenkse uzanan kitle fleklinde de izlenebilir. Bazen orta meadan veya maksiller sinüs ostiumundan ç kan poliplerin saplar görülebilmektedir. Genellikle maksiller sinüsün do al ostiumundan, daha az olarak da aksesuar ostium veya cerrahi bir defektten de ç kabilirler. Do al ostium s kl kla genifllemifl görülür. [1,13,14] Antrokoanal polip tedavisi cerrahidir; önceleri basit avulsiyon ve Caldwell-Luc ameliyat kullan - l rken son zamanlarda endoskopik sinüs cerrahisi teknikleri uygulanmaya bafllanm flt r. [4,5,15-18] Bu çal flmada, klini imizde tan ve tedavileri yap lan AKP li olgular n özellikleri ve uygulad m z cerrahi yaklafl mlar de erlendirilmifltir. HASTALAR VE YÖNTEMLER Mersin Üniversitesi T p Fakültesi KBB Anabilim Dal nda, 1999-2001 y llar aras nda AKP tan s yla ameliyat edilen 14 hasta (9 erkek, 5 kad n; ort. yafl 23; da l m 7-48) çal flmaya al nd. Ameliyat öncesi ayr nt l öyküler al nd ktan sonra KBB ve bafl-boyun muayeneleri yap ld. Ard ndan, 30 ve 0 teleskoplarla nazal endoskopi yap larak, nazal kavite ve naz o f a renks incelendi. Pürülan ak nt saptanan olgul a rda antibiyotik tedavisi sonras olmak üzere, tüm h a s t a l a rda koronal planda bilgisayarl tomografi (BT) çekildi (fiekil 1a, b). Alerji için hastalara prick ve spesifik IgE testleri uyguland. Spesifik IgE testi olarak MAST-CLA (multiple allergosorbent chemiluminescent assay) sistemi ile Türk miks 36 paneli kullan ld. Prick testinde, Stallergenes marka 10 adet mikst, iki tane tekli inhalen alerjenden yararlan ld. Hastalar n 13 üne endoskopik sinüs cerrahisi (ESC), birine ise polip eksizyonu+caldwell-luc ameliyat yap ld. Birer olguya ESC ile birlikte adenoidektomi ve septoplasti; polip eksizyonu+caldwell-luc ameliyat yap lan bir olguya da septoplasti uyguland. Endoskopik sinüs cerrahisi endotrakeal entubasyonla genel anestezi; polip eksizyonu+caldwell-luc ameliyat ise lokal anestezi alt nda gerçeklefltirildi. Endoskopik sinüs cerrahisi ameliyatlar nda burun içine a d renalin veya ksilometazolin emdirilmifl pedler yerlefltirildikten sonra, gerekli olgularda orta konkan n lateral duvara yap flma yerinden bafllanarak unsinat ç k nt önündeki dört noktadan xylocaine ( J e t o c a i n e ) enjeksiyonu yap ld. Befl dakika beklendikten sonra unsinektomi yap l p polibin ostiumdan ç kt yerden bir bütün halinde ç kar lmas na çal fl ld (fiekil 2). Ard ndan, 70 endoskop kullan larak polibin maksiller sinüs içerisinde yap flt yerdeki kistik veya polipoid dokular temizlendi. Gereken olgul a rda anterior ve posterior etmoidektomi, bir olguya da ayr ca kanin fossadan trokar ile girilerek maksiller sinoskopi yap ld. Üç olguda polip, nazal kaviteden ç kamayacak kadar büyük oldu u için a z içerisinden al nd. Hastalara rutin olarak Merocel tampon yerlefltirildi. Ameliyat sonras düzenli antibiyotik profilaksisi yap ld ; tamponlar ç kar ld ktan sonra s e rum fizyolojik irrigasyonlar na baflland. Onuncu gün pansuman yap larak kabuklar temizlendi. Birinci ve alt nc aylarda kontrol muayeneleri yap ld. BULGULAR Antrokoanal poliplerin sekizi sa, alt s sol maksiller sinüsten kaynaklanmaktayd. Tüm olgularda bulunan burun t kan kl n n ortalama süresi 3.7 y ld. Burun t kan kl na dört olguda burun ak nt s, hapfl rma ve geniz ak nt s ; befl olguda horlama ve a z aç k uyuma; bir olguda bo az a r s ve burun kanamas efllik etmekteydi. ki hastan n daha önce tonsillektomi, befl hastan n nazal polipektomi (bir hasta üç, bir di er hasta ise iki kez) geçirdi i ö renildi. Prick ve spesifik IgE testleri sonucunda üç hastada alerji belirlendi. ki hastada Dermatophogoides fari - nea ve D. pteronyssinus, bir hastada ise kufl tüyü kar fl m pozitifli i bulunmaktayd. B u run ve paranazal sinüs koronal BT incelemesinde, bir olguda ayn tarafl etmoidal, frontal ve sfenoidal sinüzit; bir di erinde sfenoidal ve etmoidal sinüzit; üç olguda ayn tarafl etmoidal, frontal ve karfl taraf maksiller sinüzit; üç olguda ayn tarafl etmoid sinüzit, bir olguda karfl taraf maksiller sinüzit saptand. 189
Ameliyat s ras nda dört olguda polip yeri saptand ; ikisi antrumun medialinden, ikisi ise arka duvar ndan kaynaklanmaktayd. Bu dört olguda polibin antral k sm kistik yap dayken, geri kalan olgularda antral parça polipoid görünümde ve antrumun büyük k sm n kaplam fl durumdayd. Komplikasyon olarak iki olguda hafif kanama, üç olguda sinefli gözlendi. zlemlerde AKP nin iki hastada tekrarlad görüldü. TARTIfiMA ( a ) ( b ) Antrokoanal polibi, di er enflamatuvar nasal poliplerden ay ran klinik özellikler hemen her zaman tek tarafl olmalar ve genellikle çocuklarda ve genç e r i fl k i n l e rde görülmeleridir. S kl n n yaln zca %0.012 oldu u bildirilmifltir. [8] Antrokoanal polip iki k s mdan oluflur; antral k s m ço unlukla kistik, nazal ve nazofarenjeal k s mlar ise solid yap dad r. Polibin geliflim ve maksiller sinüsten nazal kaviteye ç - k fl n n, osteomeatal bölge obstrüksiyonun yol açt negatif bas nca ba l oldu u ileri sürülmüfltür. [2,8] Kistik antral parça, antrumun lateral k sm n da kapsayan, posterior ve süperior antrum gibi farkl birçok yerden köken al r ve nazal kavitede bulunan solid polibe bir pedikül ile yap fl r. [2,4,8,19] Min ve ark. [6] 40 olguluk serilerinde, AKP nin en fazla posterior duvardan kaynakland n ; bunu s ras yla alt, lateral ve medial duvarlar n izledi ini bildirmifllerdir. Kamel [17] AKP li 22 hastan n 13 ünde polibin medial duvara yap fl k ve geri kalan mukozan n tamamen normal oldu unu; dokuz hastada antrum mukozas n n genel olarak polipoid yap da izlendi ini ve polibin kaynakland bölgenin saptanamad n belirtmifltir. Aktafl ve ark. [12] AKP li 16 hastan n 11 inde antral k sm n kistik oldu unu; yedi hastada polibin kaynakland yerin bulunamad n ; befl hastada medial, dört hastada ise inferolateral duvardan kaynakland n belirtmifllerd i r. Olgular m z n yaln zca dördünde kistik yap da antral k s m saptanabildi; bunlar n ikisi medial, di er ikisi ise posterior duvardan kaynaklanmaktayd. Geri kalan olgular m zda antral k s m yayg n polipoid yap dayd ve yap flma yerleri tam olarak belirlenemedi. 1 cm Nazal endoskopi, BT ve manyetik rezonans görüntüleme gibi yeni tan yöntemlerinin geliflmesi ile koanal poliplerin yerleflimlerinin tam olarak belirlenebilmesi olanakl olmufltur. Sfenoid sinüs, sfenoetmoid reses, posterior etmoid ve hatta frontal sinüsten geliflen koanal polipler bildirilmifltir. [18,20] Tüm koanal poliplerin morfolojik görünümleri benzer oldu- undan, ay r c tan da endoskopi ve BT ço u zaman yeterli olmaktad r. Antrokoanal polipli hastalar n yaklafl k 1/4 ünde birden fazla sinüste de ifliklik göfiekil 1 - ( a ) K o ronal bilgisayarl tomografide sol antrokoanal po - libin antral k sm ve orta meadan nazal kaviteye uzan - m görülmekte. ( b ) Ayn olguda polip ve efllik eden sfe - noid sinüzit görülmekte. fiekil 2 - Cerrahi ile ç kar ld ktan sonra polibin nazal ve koanal k sm ile sap görülmekte. 190
rüldü ü bildirilmifltir. [14] Aktafl ve ark. [12] alt hastada iki tarafl, üç hastada tek tarafl pansinüzit belirlemifllerdir. Çal flmam zda, dokuz olguda di er sinüslerde de enfeksiyon saptand. Antrokoanal polip etiyopatogenezi tam olarak anlafl lamam flt r. Berg ve ark. [13] AKP lerin genifllemifl intramural kistlerin maksiller ostiumdan ç karak nazal kaviteye geçmeleri sonucu olufltuklar n ; daha sonra kistin polipoid görünüm ald n ; t kal ostiumun negatif bas nç yaratarak maksiller sinüs mukozas n n d flar do ru emilmesine neden oldu- unu bildirmifllerdir. Ço u araflt rmac taraf ndan AKP oluflumunda kronik enfeksiyonun alerjiden daha fazla rol oynad bildirilmesine karfl n, [1,3,6,7,12] Cook ve ark. [8] AKP li hastalar n %69.7 sinde, Chen ve ark. [2] ise %50 sinde alerji oldu unu bildirmifllerdir. Aktafl ve ark. [12] ise 16 hastan n hiçbirinde alerji sapt a m a m fl l a rd r. Çal flmam zda olgular n yaln zca üçünde (%21.4) alerji belirlendi; bu nedenle AKP oluflumu üzerinde alerjinin rolü hakk nda yorumda bulunmak mümkün olmam flt r. Antrokoanal polibin tedavisinde Caldwell- Luc ameliyat, poliplerin basit avulsiyonu ve inferior mea yoluyla antral parçan n ç kar lmas uzun zamandan beri kullan lan cerrahi yöntemlerdir. [1-7,21] Basit polip eksizyonunda nüks oran n n yüksek olmas ; Caldwell-Luc ameliyat n n çocuklarda difl köküne ve maksilladaki kemik büyüme noktalar na zarar vermesi, üst çenede flifllik ve anestezi oluflturmas ile ameliyat sonras iyileflmede uzamaya yol açmas ; inferior mea yoluyla antral parçan n ç kar lmas yönteminde ise antrum duvarlar n n yeteri kadar ortaya konamamas, intranazal yap fl kl klar n olmas ve sorun yaratabilecek kanamalar oluflmas gibi nedenlerle, say lan yöntemler fazla tercih edilmemektedir. [15,21] Endoskopik cerrahi, fizyolojiyi en koruyucu, kozmetik görüntüye zarar vermeyen yöntem olarak burun ve sinüs patolojilerinde günümüzde s kl kla kullan lmaktad r. Endoskoplar n burun ve paranazal sinüs patolojilerinin tedavisindeki yeri, aç l görüfle izin vermeleri, büyüterek görebilmeyi sa lamalar ve ayn anda di er sinüs patolojilerine müdahale imkan vermeleri nedeniyle tart fl lmaz hale gelmifltir. [15] Antrokoanal poliplerin endoskopik yöntemle ç kar lmas ve osteo-meatal bölgenin temizlenmesi olanakl d r. Nüks görülmemesi için polibin antral k sm n n kesinlikle ç kar lmas gerekir. [1,15] Endoskopik sinüs cerrahisi, AKP de yaklafl k on y ld r güvenli ve etkili bir flekilde kullan lmaktad r. [8,15-17] Kamel [17] AKP li 22 hastada, polibin antral k sm n kolayl kla ç karabilmek için tasarlanm fl aletlerin yard m yla ESC yapt n ve ortalama 20 ay süren izlem sonucunda hiçbir hastada nüks görmedi ini belirtmifltir. Lopatin ve ark. [18] mikrodebrider kulland klar n ve hiçbir olguda nüks görmediklerini bildirmifllerdir. Cook ve ark. [8] ESC uygulad klar 31 hastan n hiçbirinde nüks görülmedi ini; Kelefl ve ark. [16] ise 17 çocuk hastan n yaln zca üçünde nüks gördüklerini, bu üç hastan n ikisinde maksiller sinüs mukozas n n yayg n polipoid görünümde oldu- unu belirtmifllerdir. El-Guindy ve Mansour [21] AKP tedavisinde rutin olarak ESC nin yan s ra transkanin sinoskopi yap lmas n da önermifllerdir. Uslu ve ark. [15] da antrumun temizlendi inden emin olunamayan olgularda kanin fossadan sinoskopi, onun da yeterli olmad hallerde Caldwell-Luc ameliyat gerekti ine dikkat çekmifllerdir. Baflak ve ark. [4] ESC ile AKP cerrahisi uygulad klar yedi olgunun befline ek olarak transkanin sinoskopi yapm fllar; olgular n hiçbirinde nüks gözlememifllerdir. Sato ve Nakashima [22] CO 2 lazer ile AKP nin antrumdaki yap flma yerini vaporize ederek maksiller sinüs ostiumundan ç kard klar n ve nüks görmediklerini belirtmifllerdir. Nüks görülen iki olgumuzda, Kelefl ve ark.n n [16] gözlemlerine uygun olarak polibin antral k sm nda yayg n polipoid görünüm vard. Endoskopik sinüs cerrahisinin, AKP tedavisinde, orta mea antrostomisiyle antral parçan n güvenli bir flekilde ç kar lmas, efllik eden di er sinüs hastal klar n n tedavisini sa lam mukozay koruyarak sa lamas nedeniyle güvenli bir yöntem oldu u görülmektedir. Özellikle çocuk hastalarda, yüksek morbiditesi olan Caldwell-Luc ameliyat na karfl avantajl - d r. Antrumun iyi görülemedi i olgularda transkanin sinoskopi uygulanmas ; reküren ve endoskopik yöntemlerle AKP ye ulafl lmas güç olan olgularda ise Caldwell-Luc antrostomisinin kullan lmas uygundur. KAYNAKLAR 1. Ryan RE Jr, Neel HB 3rd. Antral-choanal polyps. J Otolaryngol 1979;8:344-6. 2. Chen JM, Schloss MD, Azouz ME. Antro - c h o a n a l polyp: a 10-year re t rospective study in the pediatric population with a review of the literature. J Otolaryngol 1 9 8 9 ; 1 8 : 1 6 8-7 2. 3. Heck WE, Haldberg OE, Williams HL. Antrochoanal polyp. Arch Otolaryngol 1950;52:538-40. 4. Baflak S, Karaman CZ, Akdilli A, Metin KK. Surgical approaches to antrochoanal polyps in children. Int J Pediatr Otorhinolaryngol 1998;46:197-205. 5. Woolley AL, Clary RA, Lusk RP. Antrochoanal polyps in children. Am J Otolaryngol 1996;17:368-73. 191
6. Min YG, Chung JW, Shin JS, Chi JG. Histologic structure of antrochoanal polyps. Acta Otolaryngol 1995; 115:543-7. 7. Skladzien J, Litwin JA, Nowogrodzka-Zagorska M, Wierzchowski W. Morphological and clinical characteristics of antrochoanal polyps: comparison with chronic inflammation-associated polyps of the maxillary sinus. Auris Nasus Larynx 2001;28:137-41. 8. Cook PR, Davis WE, McDonald R, McKinsey JP. Antrochoanal polyposis: a review of 33 cases. Ear Nose Throat J 1993;72:401-2, 404-10. 9. Jang YJ, Rhee CK, Oh CH, Ryoo HG, Kim HG, Ha M. Arachidonic acid metabolites in antrochoanal polyp and nasal polyp associated with chronic paranasal sinusitis. Acta Otolaryngol 2000;120:531-4. 10. Rudack C, Stoll W, Bachert C. Cytokines in nasal polyposis, acute and chronic sinusitis. Am J Rhinol 1998;12: 383-8. 11. Jung TT, Juhn SK, Hwang D, Stewart R. Pro s t a g l a n d i n s, leukotrienes, and other arachidonic acid metabolites in nasal polyps and nasal mucosa. Laryngoscope 1987;97: 1 8 4-9. 12. Aktafl D, Yetifler S, Gerek M, Kurnaz A, Can C, Kahramanyol M. Antrochoanal polyps: analysis of 16 cases. Rhinology 1998;36:81-5. 13. Berg O, Carenfelt C, Silfversward C, Sobin A. Origin of the choanal polyp. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 1988;114:1270-1. 14. Batsakis JG, Sneige N. Choanal and angiomatous polyps of the sinonasal tract. Ann Otol Rhinol Laryngol 1992; 1 0 1 : 6 2 3-5. 15. Uslu S, leri F, Sezer C, Asal K, Köybafl o lu A, nal E. Koanal polipler: Orijin, mikroskopi ve yaklafl m. KBB Bafl Boyun Cerrahisi Dergisi 1999;7:79-84. 16. Kelefl N, Il cal CÖ, Güldiken Y, De er K. Çocuk yafl grubunda endoskopik sinüs cerrahisi. Kulak Burun Bogaz Ihtis Derg 2000;8:18-22. 17. Kamel R. Endoscopic transnasal surgery in antrochoanal polyp. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 1990;116:841-3. 18. Lopatin A, Bykova V, Piskunov G. Choanal polyps: one entity, one surgical approach? Rhinology 1997;35: 79-83. 19. S t a m m b e rger H, Hawke M. Essentials of functional endoscopic sinus surg e r y. 1st ed. St. Louis: Mosby; 1993. 20. leri F, Köybafl o lu A, Uslu S. Clinical presentation of a sphenochoanal polyp. Eur Arch Otorhinolaryngol 1998;25:138-9. 21. El-Guindy A, Mansour MH. The role of transcanine surgery in antrochoanal polyps. J Laryngol Otol 1994; 108:1055-7. 22. Sato K, Nakashima T. Endoscopic sinus surgery for chro n- ic sinusitis with antrochoanal polyp. Laryngoscope 2000; 11 0 : 1 5 8 1-3. 192