İÇİNDEKİLER Şekiller Listesi... viii Tablolar Listesi... ix Kısaltmalar Listesi... x Giriş... 1 Birinci Bölüm İŞLETME İÇİNE YÖNELİK ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ 1.1. Çalışma Sermayesi Yönetimi Anlayışının Gelişim Süreci... 5 1.2. Çalışma Sermayesi Kavramı, Türleri ve Önemi... 6 1.3. Çalışma Sermayesine Aşırı Düzeyde Yatırım Yapmanın Sakıncaları... 11 1.4. Çalışma Sermayesine Düşük Düzeyde Yapmanın Sakıncaları... 11 1.5. Çalışma Sermayesi Yetersizliğini İyileştirme Yöntemleri... 12 1.6. Faaliyet Döngüsü Nakit Dönüşüm Süresi... 13 1.7. Çalışma Sermayesi Düzeyini Belirleyici Unsurlar... 15 1.8. Çalışma Sermayesi Yatırım ve Fonlama Stratejileri... 20 1.9. Çalışma Sermayesi Unsurlarının Yönetimi... 24 1.9.1. Nakit Yönetimi... 24 1.9.1.1. Nakit Yönetiminin Amacı ve Önemi... 24 1.9.1.2. Nakit Bulundurmayı Etkileyen Faktörler... 25 1.9.1.3. Nakit Bulundurmanın Faydaları... 27 1.9.1.4. Nakit Yetersizliğinin Sakıncaları... 27 1.9.1.5. Nakit Yönetiminde Etkinliği Artırıcı İşlemler... 28 1.9.1.6. Optimum Nakit Düzeyini Belirlemede Kullanılan Yöntemler... 29 1.9.1.7. Nakit Yönetiminin İşleyişi... 32 1.9.1.8. Nakit Benzeri Varlıkların Yönetimi... 34 1.9.2. Alacak Yönetimi... 37 1.9.2.1. Alacak Yönetiminin Amacı ve Önemi... 37 1.9.2.2. Alacak Düzeyini Etkileyen Faktörler... 38 1.9.2.3. Kredi ve Tahsilat Politikalarının Belirlenmesi... 40 1.9.2.4. Alacakların Yönetiminde Etkinliği Artırıcı İşlemler... 43
iv 1.9.2.5. Alacaklara Optimum Yatırım Düzeyinin Belirlenmesi... 45 1.9.2.6. Ticari Alacaklara Yatırım Saiklerini Açıklamada Öne Sürülen Teoriler... 46 1.9.2.6.1.Ticari Alacakların Yeniden Tahsisi Görüşü... 47 1.9.2.6.2. Ticari Alacaklar ve Bilgi Asimetrisi... 48 1.9.2.6.3. Ticari Alacaklar ve İş İlişkileri... 48 1.9.3. Stok Yönetimi... 48 1.9.3.1. Stok Yönetiminin Amacı ve Önemi... 49 1.9.3.2. Stok Kavramı... 52 1.9.3.3. Stok Türleri... 52 1.9.3.4. Stok Düzeyini Etkileyen Faktörler... 56 1.9.3.5. Stok Bulundurmanın Faydaları ve Sakıncaları... 59 1.9.3.6. Stok Yetersizliğinin Doğuracağı Kayıp ve Zararlar... 60 1.9.3.7. Stok Gereksiniminin Planlanması ve Kontrolü... 60 1.9.3.8. Stoklara Optimum Yatırım Düzeyinin Belirlenmesi... 65 1.9.4. Kısa Vadeli Borç Yönetimi... 68 1.9.4.1. Kısa Vadeli Finansman Kaynakları... 71 1.9.4.1.1. Satıcı Kredileri... 71 1.9.4.1.2. Banka Kredileri... 72 1.9.4.1.3. Finansal Kiralama... 73 1.9.4.1.3.1. Finansal Kiralamanın Tanımı ve Kapsamı... 73 1.9.4.1.3.2. Kiralama Türleri... 76 1.9.4.1.3.3. Finansal Kiralama Yöntemleri... 77 1.9.4.1.3.3.1. Yurt İçi Kiralama... 78 1.9.4.1.3.3.2. Uluslar Arası Kiralama... 80 1.9.4.1.3.4. Finansal Kiralamanın Üstünlük ve Sakıncaları... 80 1.9.4.1.3.5. Türkiye de Finansal Kiralama ile İlgili Yasal Düzenlemeler... 83 1.9.4.1.4. Faktoring... 83 1.9.4.1.4.1. Faktoring in Tanımı ve Kapsamı... 84 1.9.4.1.4.2. Faktoring İşlemi ile Sunulan Hizmetler... 84 1.9.4.1.4. 2.1. Kredi Riskini Karşılama... 84 1.9.4.1.4. 2.2. Tahsilat ve Muhasebe... 85 1.9.4.1.4. 2.3. Finansman Sağlama... 85 1.9.4.1.4.3. Faktoring Çeşitleri... 85 1.9.4.1.4.4. Faktoring İşleminin Maliyeti... 87
v 1.9.4.1.4.5. Faktoring Sisteminin İşleyişi... 88 1.9.4.1.4.5.1. Yurtiçi Faktoring Sisteminin İşleyişi... 88 1.9.4.1.4.5.2. Uluslararası Faktoring Sisteminin İşleyişi... 89 1.9.4.1.4.6. Faktoring İşleminin Üstünlük ve Sakıncaları... 90 1.9.4.1.4.7. Türkiye de Faktoring ile İlgili Yasal Düzenlemeler. 92 1.10. Çalışma Sermayesi Analiz Yöntemleri... 93 1.10.1. Oran analizi... 93 1.10.2. Net İşletme Sermayesi Değişim Tablosu analizi... 94 1.10.3. Trend (Eğilim) analizi... 95 1.10. 4. Diğer yöntemler... 95 İkinci Bölüm İŞLETME DIŞINA YÖNELİK ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ 2.1. Değer Zinciri Modeli... 98 2.2.1. Birincil faaliyetler... 99 2.2.2. Destekleyici faaliyetler... 100 2.2. Değer Ağı Modeli... 101 2.3. Değer Yaratımı Yaklaşımı... 102 2.4. İşlem Maliyetleri... 106 2.4.1. Satın Alma Kararları ve İşlem Maliyeti... 109 2.4.2. Satış Kararları ve İşlem Maliyeti... 110 2.4.3. İşlem Maliyetlerinin Yönetimi... 110 2.4.4. Yönetim Kontrol Modellerinin Çalışma Sermayesi Düzeyine Etkisi... 113 2.4.4.1. Piyasa esaslı kontrol modelleri ve Çalışma sermayesi işlemleri gereksimi... 113 2.4.4.2. Bürokrasi esaslı kontrol modeli ve Çalışma sermayesi işlemleri gereksimi... 113 2.4.4.3. Güvene dayalı model ve Çalışma sermayesi işlemleri gereksimi... 114 2.5. Makro Ekonomik Koşullar... 116 2.5.1. Parasal Kısıtlamalar... 117 2.5.2. Enflasyon... 117 2.5.3. Finansal Krizler... 117 2.5.4. Firma Düzeyinde Finansal Sıkıntı... 118
vi 2.6. Çalışma Sermayesi Yönetimini Etkileyen Genel Faktörler... 119 2.6.1. İş ve ekonomik çevre... 120 2.6.2. Yasal düzenlemeler... 121 2.6.3. Yönetimsel birikim ve altyapı... 121 2.6.4. Kültürel faktörler... 121 2.7. Çalışma Sermayesi Yönetiminde Firmalar Tarafından Yapılan Hatalar... 121 2.8. Çalışma Sermayesi Yönetiminde Firmalar Tarafından Yapılan Başarılı Uygulamalar... 122 Üçüncü Bölüm ULUSLAR ARASI ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ 3.1. Uluslar Arası Nakit Yönetimi... 126 3.1.1. Çok Uluslu Şirketlerde Nakit Yönetimi ile İlgili Mevcut Problemler... 127 3.1.2. Çok Uluslu Şirketlerde Nakit Akışlarının İşleyişi... 127 3.1.2.1. Nakit Akışları Analizi: Şube Perspektifi... 128 3.1.2.2. Nakit Akışları Analizi: Merkez Perspektifi... 129 3.1.3. Nakit Düzeyini Optimize Etmede Kullanılan Yöntemler... 130 3.1.3.1. Nakit Girişlerini Hızlandırma... 131 3.1.3.2. Döviz Kuru Çevrim Maliyetlerini Minimize Etme... 132 3.1.3.3. Bloke Edilmiş Fonların Yönetimi... 133 3.1.3.4. Bağlı Şirketler Arası Nakit Transferlerinin Yönetimi... 133 3.1.4. Merkezi Nakit Yönetimi... 134 3.2. Uluslar Arası Alacak Yönetimi... 135 3.3. Uluslar Arası Stok Yönetimi... 136 Dördüncü Bölüm ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ UYGULAMALARI İLE İLGİLİ YAPILAN ÇALIŞMALAR 4.1. Gelişmiş Ülke Ekonomilerine Yönelik Yapılan Çalışmalar... 138 4.2. Gelişmekte Olan Ülke Ekonomilerine Yönelik Yapılan Çalışmalar... 139 4.3. Türk İşletmelerine Yönelik Yapılan Çalışmalar... 143
Beşinci Bölüm TÜRKİYE DE İMALAT SEKTÖRÜNDE ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER VE FİRMA PERFORMANSINA ETKİLERİNİN ANALİZ EDİLMESİ 5.1. Araştırma Yöntemi... 147 5.2. Model... 147 5.3. Veri Seti ve Değişkenler... 148 5.4. Özet İstatistik Sonuçları... 149 5.5. Korelasyon Analizi... 151 5.6. Regresyon Analizi... 152 vii SONUÇ... 156 KAYNAKÇA... 161 EKLER... 169