Sürdürülebilir Ofis Binaları için Ankara dan Bir Örnek Durum

Benzer belgeler
Sürdürülebilir Binalarda Isıl Depolama. Dr. İbrahim Çakmanus

Diğer yandan Aquatherm kataloglarında bu konuda aşağıdaki diyagramlar bulunmaktadır.

ÇEVRE DOSTU BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE ÖRNEK UYGULAMALAR Seda YÖNTEM / EKODENGE A.Ş.

Enerji Verimliliğinde İklimlendirme Çözümleri

SABANCI CENTER SOĞUTMA SĐSTEMĐ

Dr. Murat Çakan. İTÜ Makina Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü BUSİAD Enerji Uzmanlık Grubu 17 Nisan 2018, BURSA

TÜRKİYE DE YEŞİL BİNA KAVRAMI ÖRNEK : GAZİANTEP EKOLOJİK BİNA

BİNALARDA ENERJİ. HAZIRLAYAN: IĞDIR İL BAYINDIRLIK ve İSKAN MÜDÜRLÜĞÜ

Aslı Karabacak

KOMPLE ÇÖZÜM ÇEVRE DOSTU ESNEK ÇÖZÜM. Tekli Uygulama. İkili Uygulama. Montaj Kolaylığı

FKA ENERJİ VERİMLİLİĞİ KREDİSİ

ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE ENERJİ İZLEME SİSTEMLERİ

Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı

MÜŞAVİRLİK MÜHENDİSLİK LTD. ŞTİ.

EVHRAC 3 YIL. Avantajları. Fonksiyonu. Modeller

Çakmanus Mühendislik Enerji Ltd. Şti.

DAIKIN ALTHERMA HİBRİT ISI POMPASI

LEED Platinum Hedefine Ve Bütünsel Enerji Verimliliği İçin Prokon A.Ş. Yönetim Binası Mekanik Tesisat Tasarımı Dr.

Enerji Verimlilik Kanunu

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M

BÜTÜNLEŞİK TASARIM BİNA ENERJİ VERİMLİLİĞİ YEŞİL BİNALAR

Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları. Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü

Enerji Verimliği 2. A. Naci IŞIKLI EYODER (Yönetim Kurulu Murahhas Üye)

EĞİTİM PROGRAMI ÇERÇEVESİ BİRİNCİ EĞİTİM MODÜLÜ

CARRIER ve ENERJİ VERİML

YILDIZ ENERJİ EVİ. Yıldız Enerji Evi

Enervis H o ş g e l d i n i z Ocak 2015

İKLİMLENDİRME NEDİR?

Yaklaşık Sıfır Enerjili Binalar (nnzeb)

NibeSplit Hava Kaynaklı Isı Pompaları ve Daikin Altherma Hava Kaynaklı Isı Pompaları Teknik Karşılaştırmaları

KLS HAVUZ NEM ALMA SANTRALİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ İLE AVM VE OFİS ÇÖZÜMLERİ

MIDEA TRİ-THERMAL ISI POMPASI TEKNİK KILAVUZ- 2014

Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Doç. Dr.

Soğutma ve Isıtma Birlikte / Geçiş Mevsimi

Yüksek Performanslı Sürdürülebilir Binalara İlişkin Bir Değerlendirme

TİCARİ TİP SU ISITICILAR

VRF DEĞİŞKEN SOĞUTUCU DEBİLİ KLİMA SİSTEMLERİ

KLS HAVUZ NEM ALMA SANTRALİ

HASTANE & OTEL & ALIŞVERİŞ MERKEZİ VE ÜNİVERSİTE KAMPÜSLERİNDE KOJENERASYON UYGULAMALARI / KAPASİTE SEÇİMİNDE OPTİMİZASYON

DÜNYADAKİ ATIK SU ISI DEĞİŞTİRİCİSİ UYGULAMALARI. Doç.Dr.Hüseyin GÜNERHAN Yük.Müh.Oğuzhan ÇULHA

Oturum Başkanı: Dilşad BAYSAN ÇOLAK

HRV-DX Plus. DX Tavan Tipi Isı Geri Kazanım Cihazı

SICAK SU ABSORBSİYONLU SOĞUTUCU c

D U M A N K A Y A İ N Ş A A T. Kurtköy Flex LEED UYGULAMALARI

DİKEY TİP TOPRAK KAYNAKLI ISI POMPASI KULLANIMINDA GÜNEŞ ENERJİ DESTEĞİNİN ARAŞTIRILMASI

AP-RT. Çatı Tipi Paket Klima Santrali

HAVA KAYNAKLI ISI POMPALARI

YÜZME HAVUZU KLİMA ve NEM ALMA SANTRALLARI HNS

ENERJİ KANUNU. İ.Yenal CEYLAN Makina Mühendisi. Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü

BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ

BİNA ENERJİ PERFORMANSI VE BÜTÜNLEŞİK BİNA TASARIM YAKLAŞIMI

LEED PLATİN SERTİFİKALI TÜRKİYE NİN İLK BİNASI

B.İ.B. Yapı İşleri Genel Müdürlüğü Enerji Verimliliği Dairesi Başkanlığı. Uygur KINAY. Mak.Müh.

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ

EKONOMİK ISITMA-SOĞUTMA ÇÖZÜMLERİ

HRV-DX Plus. DX Tavan Tipi Isı Geri Kazanım Cihazı

Küresel Isınma ile Mücadelede Kentlerin Rolü: Ulaşım ve Yapı Sektöründen Uluslararası Örnekler 12 Eylül 2014

Yapı Teknolojisinde Yenilenebilir Enerjiler ve Alternatif Sistemler. Prof. Dr. T. Hikmet Karakoç Anadolu Üniversitesi 07 Şubat 2009

Isı Pompası Otel Uygulamaları Eğitim Sunumu ANTALYA

BİNA ENERJİ SİMÜLASYONU. Dr. İbrahim ÇAKMANUS 1

BEP HESAPLAMA YÖNTEMİ REFERANS BİNA, ORANLAR, DÖNÜŞÜM KATSAYILARI ve ENERJİ KİMLİK BELGESİ

GEBZE TESİSLERİ NDE ENERJİ TASARRUFU

Ameliyathane Havalandırma Santrallerinin İşletme Şartlarının Değiştirilerek Enerji Verimliğinin Artırılması

TEKNİK ŞARTNAME. Sayfa 1 / 5 YAPI GENEL

BINALARDA ESNEK KULLANIM İÇİN SOĞUK KİRİŞ (CHILLED BEAM) ÇÖZÜMLERİ. Erkan TUNCAY ARAŞTIRMA / İNCELEME ISITMA HAVA KOŞULLANDIRMA HAVALANDIRMA

Doğal tazeliğinde ürünler, doğal serinliğinde mekanlar... hassas kontrollü klima cihazları

Dolaylı Adyabatik Soğutma Sistemi

gereken zonlar desteklenebilmektedir.

DOĞAL HAVALANDIRMA YAPABİLEN ÖRNEK BİR OFİS BİNASINDA KLİMA SİSTEM TASARIMI

2. Teori Hesaplamalarla ilgili prensipler ve kanunlar Isı Transfer ve Termodinamik derslerinde verilmiştir. İlgili konular gözden geçirilmelidir.

Sistemleri. (Kojenerasyon) Sedat Akar Makina Mühendisi Topkapı Endüstri, Gn.Md İstanbul

PROJE RAPORU Ref No: 6403

KOJENERASYON ve TRİJENERASYON TEKNOLOJİLER

OREN303 ENERJİ YÖNETİMİ KERESTE KURUTMADA ENERJİ ANALİZİ/SÜREÇ YÖNETİMİ

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ

Santrifüj Pompalarda Enerji Verimliliği ve Önemi. GÖKHAN UZUNER WILO Pompa Sistemleri A.Ş.

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ

ÇATI MANTOLAMA SİSTEMLERİ

PREFABRİK YAPI A.Ş. EKO KONTEYNER PROJESİ ENERJİ MODELLEMESİ RAPORU

Sürdürülebilir Gelişmenin Dört Ögesi

AirMidi Serisi Isı Pompaları

Yüksek Performanslı Sürdürülebilir Binalara İlişkin Bir Değerlendirme (*) İbrahim Cakmanus, Ihsan Kaş, Arif Künar, Ayşe Gülbeden

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ

Mekanik Projelendirme Esnasında Tasarımı Yönlendiren Faktörler

Deneyin Adı: Isı Geri Kazanımlı, Sıcaklığı Oransal Olarak Kontrol Edilen Sıcak Hava Üretim Sistemi

TÜRK TESİSAT MÜHENDİSLERİ DERNEĞİ (TTMD) Türkiye deki Enerji Durumu, Önemi ve TTMD Görüşleri

Yaklaşık Sıfır Enerjili Binalar Ve Entegre Tasarım. Dr. İbrahim ÇAKMANUS 1

Havadan Suya Isı Pompası (Split Tip) [ Hava ] [ Su ] [ Toprak ] [ Buderus ] Kışın sıcaklığı ve yazın ferahlığı. Logatherm WPLS. Isıtma bizim işimiz

Tesisatlarda Enerji Verimliliği & Isı Yalıtımı

AirMini Serisi Isı Pompaları

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) II. BÖLÜM

ATLAS ISI İSTASYONU ( IST )

AYTEK COOLING SYSTEMS SU SOĞUTMALI CHILLER + TCU

IGK ISI GERİ KAZANIM CİHAZI. Doğu İklimlendirme A.Ş. Markasıdır

HASRET ŞAHİN ISI EKONOMİSİ

KONUTLARDA VE SANAYİDE ISI YALITIMI İLE ENERJİ TASARRUFU - SU YALITIMI EĞİTİMİ VE GAP ÇALIŞTAYI

Doç. Dr. Serhan Küçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü

NibeSplit Hava Kaynaklı Isı Pompaları ve Daikin Altherma Hava Kaynaklı Isı Pompaları Teknik Karşılaştırmaları


Transkript:

Sürdürülebilir Ofis Binaları için Ankara dan Bir Örnek Durum Dr. Ibrahim Cakmanus, Arif Kunar, Gokhan Toprak, Ayse Gulbeden Özet Bu makalede, Ankara da yerleşik ESER Yüklenimcilik ve Sanayi A.Ş nin yönetim binasında gerçekleşen yüksek performanslı, yeşil HVAC tasarım optimizasyonu sunulmaktadır. Optimal bir yeşil mekanik sistem; rüzgâr türbinleri, güneş pilleri (PV), güneş kolektörleri, toprak kaynaklı ısı pompası, enerji depolama sistemleri ile soğurmalı soğutma makinesini içeren doğal gaz tahrikli üçüz-üretim (trigeneration) sistemi gibi yenilenebilir ve sürdürülebilir mekanik elemanların birden çoğuyla oluşmaktadır. Birleşik ısı-güç sistemleri (CHP) binanın elektriksel yükünü izleyerek toprak kaynaklı ısı pompasıyla soğurmalı chiller I tahrik etmektedir. Bunun yararlı ısı çıktısı temelde ısıtma amaçlı olarak kullanılmaktadır. Isıl depolama (TES), yani buz, soğuk ve sıcak-su tankları da kullanılmaktadır. Bunlar, pik yük zamanlarının dışında CHP birimi, soğurmalı-chiller ve toprak kaynaklı ısı pompasının atık ısısını kullanarak enerji depolamaktadır. Bu sistemlerin tümü, gece ve gündüz verimleri maksimum ve geri ödeme süresi kıslmış biçimde hemen hemen pik kapasitede çalışmak üzere seçilmiş ve boyutlandırılmıştır. Binadaki yeşil-mekanik-sistem; geleneksel yoğuşma birimleri, yedek kazanlar ve merkezcil (centrifugal) kompresörlü chiller ve yedek kazanlar ile desteklenmekte ve tamamlanmaktadır. Toprak kaynaklı ısı pompası ısıtma ve soğutma temelli olarak kullanılan CHP swistemi ile tahrik edilmektedir. Binada ayrıca, yağmur suyu toplama sistemi ile gri-su dönüşüm (cycling) sistemleri bulunmaktadır. Birkaç sistemin hibrit bir bileşimi olan bu yeşil-mekanik-sistemin amacı, en yüksek verimi elde etmenin yanı sıra minimum ekserji yıpranması ve yaşam-çevrim maliyeti gibi hedefleri yakalamaktır. Parametrik araştırmalar bu tür bir tasarım yaklaşımının, çok düşük karbon yayınımına (emmission) sahip, daha çevre-dostu tasarımlara giden ikinci nesil binalar için güçlü bir adım olduğunu göstermektedir. Bu projenin diğer bir önemli ve temel amacı ANKARA daki ilk LEED belgesini almaktır. 1. Giriş Mimar Malcolm Wells tarafından binalarda sürdürülebilirliği gösterebilmek amacıyla 40 yıl önce Şekil 1 de verilen diyagram oluşturulmuştur (1). GünümüzdeKİ teknolojik gelişmelere rağmen tablodaki olumsuzluklar genellikle devam etmekle birlikte enerji etkin, yüksek performanslı, yeşil gibi adlarla bina teknolojileri geliştirilip uygulanmaya çalışılmaktadır. Bu bağlamda binalar LEED gibi sertifikasyon sistemleri ile altın, platin, gümüş gibi veya Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği nde olduğu üzere A, B,..G şeklinde sınıflandırılmaktadır. LEED ve BREEM sınıflandırma sistemlerinde binanın enerji performansının yanında yapı malzemelerinin karbon ayak izi, ulaşım, toprak kullanımı, su kullanımı gibi önemli diğer unsurlar da puanlamaya dahil edilmektedir.

(-)100 Her zaman (-)75 Genellikle (-50) Bazen (-25) Seyrek (+)25 Seyrek (+50) Bazen (+)75 Genellikle (+100) Her zaman Temiz havayı bozar Temiz suyu bozar Yağmur suyunu israf eder Kendi besinini üretmez Zengin toprağı bozar Güneş enerjisini israf eder Güneş enerjisi depolamaz Sessizliği bozar Kullanılmayan atıklar üretir Temizlik ve onarım gerektirir Doğal çevrimleri dikkate almaz El-değmemiş yaşam ortamını bozar İnsanların doğal çevresini(ortam) Yerel hava koşullarını bozar sertleştirir Çirkindir Temiz hava yaratır Temiz su yaratır Yağmur suyunu depolar Kendi besinini üretir Zengin bir toprak yaratır Güneş enerjisi kullanır Güneş enerjisi depolar Sessizlik sağlar Ürettiği atıkları tüketir Kendi bakımını yapar Doğal çevrimlere uygundur El değmemiş yaşam ortamı sağlar İnsansal bir yaşam ortamı sağlar Yerel hava koşullarını yumuşatır Güzeldir (-) 850 (+) 100 Negatif değer, fakat 1500 gibi gerçekleşmesi olası bir değerin yarısı kadar Pozitif, Olası 1500 den uzak Nihai değer-750 (Malcolm Wels 1969) Şekil 1. Malcolm Wels in mutlak sabit, gerçek mimari değer ölçeği ni kullanarak tipik bir projenin değerlendirilmesi.burada değer geçmişte el-değmemiş yaşam üzerinde odaklanmış olup, günümüzde sürdürülebilirlik olarak alınabilir.(1) Binanın sürdürülebilirlik puanının hesaplanmasında, binanın enerji performansı olduğu kadar, LEED ve BREEM sınıflandırma sistemleri, kullanılan malzemeler, karbon etkilenme alanı, arazi kullanımı, su kullanımı gibi diğer bazı önemli hususlar dikkate alınmıştır.bu binada kullanılan değerleme işlemleri Tablo 1 de özetlenmiştir.

Tablo 1. Bu binada tasarım amacı, tasarım ölçütleri arasındaki ilişkiler ve LEED tasarım araçları/yöntemlerine gore değerlemeler kullanılmıştır. Özellik Tasarım Amacı Olası Tasarım Kriteri Potansiyel Tasarım Araçları Potansiyel Tamamlama Yöntemi Sürdürülebilir mahaller Erozyon ve çökelti kontrolü Mahal seçimi, ulaşım seçeneği, vb. Isıl konfor Kabul edilebilir ısıl konfor ASHRAE standardı 55-2004 e uygunluk Standart 55 grafik/tabloları veya konfor yazılımı Pasif iklim kontrolü ve/veya aktif iklim kontrolü İç mahal hava kalitesi Kabul edilebilir iç hava kalitesi ASHRAE standardı 62.1-2001 e uygunluk Standart 62.1 grafik/tabloları veya konfor yazılımı Isı geri kazanımı, control stratejileri Aydınlatma düzeyi Kabul edilebilir aydınlatma düzeyi ESNA Aydınlatma elkitabındaki önerilere uygunluk El hesaplamaları veya bilgisayar simülasyonları Envelope strategies and/or equipment strategies Enerji verimi Minimum enerji verimi ASHRAE standardı 90.1-2004 ile uygunluk El kitapları, simülasyon yazılımı, üretici verileri, deneyimler Bina gövde stratejileri ve/veya ekipman stratejileri ısı gerikazanımı Enerji verimi Çok yüksek enerji verimi ASHRAE standart 90.1-2004 ün minimum gerekliliklerini aşar El kitapları, simülasyonj yazılımı üretici verileri, deneyimler Bina gövde stratejileri ve/veya ekipman stratejileri ısı gerikazanımı Su verimi Yağmur suyu; Gri su El kitapları, simülasyonj yazılımı üretici verileri, deneyimler Ekipman strtatejileri Yeşil tasarım LEED Yeşil bina belgesini almak LEED altın-derecesine ait gereklilikleri karşılamak. LEED malzemeleri, el kitapları, deneyimler Yeterli değerleme puanlarını almak için onaylanan stratejilerin herhangi birleşimi 2. ESER Yüklenimciklik ve Sanayi AŞ. Yönetim 2.1. Mimari Özellikler Yapı, ilgili imar kural ve yönetmeliklerine uygun, kullanım amaç ve ihtiyaçlarına cevap verebilen, özellikle çevre ve iklim şartları ile enerji ekonomisine duyarlı bir anlayışla tasarlanmıştır. Bu özellik, yapının minimum dış yüzey alanlı bir dikdörtgen prizma olmasında görülebilir. Bina şeması, bir ana sirkülasyon çekirdeği ile 2 adet servis çekirdeği etrafında şekillenen hacimlerden oluşmaktadır. Özetle bina; - 51 araçlık kapalı otoparkın yer aldığı 2. bodrum kat, - Genel servis ve müştemilat hacimleri, konferans salonu, kafeterya ile bir takım ofis ve depo hacimlerinin yer aldığı 1. bodrum kat, - Giriş, galerili ana hol, protokol girişi, kafe/bekleme salonu ve ofislerin yer aldığı zemin katı, - Galeri boşluğu, küçük toplantı odaları ve ofislerin yer aldığı 1. kat,

- Kat holü, küçük toplantı odaları ile açık ve özel ofislerin yer aldığı 2. ve 3. katlar, - Kat holü, özel misafir odası, toplantı salonu ile özel ofis hacimlerinin yer aldığı çatı arası katı olmak üzere toplam 7 kattan oluşmaktadır. Yapı toplam alanı yaklaşık 6500 m², ısıtılan ve soğutulan alan toplamı ise yaklaşık 5000 m 2 dir. Binanın her katında 1 ana merdiven, 3 adet asansör, 2 adet yangın merdiveni, 2 adet ana, 2 adet tali tesisat şaft ve bacaları yer almaktadır. Yapı dış kabuğunda kuzey, güney, doğu ve batı yönlerine göre farklı malzeme ve detaylarla gerekli doğal ısı ve güneş kontrolü sağlanmıştır. Özellikle ısı izolasyon detaylarında, mevcut yönetmelik gereklerinin üzerinde, uluslararası standartlara uygun malzeme ve kalınlıklar kullanılmıştır. Binanın yapı malzemelerinin seçiminde çevre, sağlık, hijyen, en yakın bölgeden temin, yerli ürün kullanımı ve geri dönüşüm gibi kriterler dikkate alınmıştır. İnşa edilere 2010 yılı başında iskâna açılan binanın görünümleri Şekil 2 de verilmiştir. 3. İklimsel Özellikler Şekil 2a. ESER İdare Merkezi Binasının Değişik Görünüşleri Ankara da kış kuru termometre sıcaklığı -12ºC, yazın ise 33ºC, yazın yaş termometre sıcaklığı 22ºC dir. Bina haftada 6 gün 8.30 18.30 arasında kullanılmaktadır. İç konfor sıcaklıkları kışın 22ºC, yazın 24ºC alınmıştır. 4. Binanın Enerji Performansı Binanın enerji performansının artırılması için; a) tasarımın ve projelerin standartlara uygunluğu, b) enerji verimliliği yüksek olan cihazlar seçilmesi, c) projelerin tam olarak uygunlanmasının sağlanması, d) otomasyon senaryoların oluşturularak sistemlerin projelere ve senaryolara uygun olarak çalışmasının sağlanması, e) testler yapılarak cihazların ve sistemlerin projelere ve senaryolara uygun biçimde çalıştığı ve enerji verimliliğinin

sağlanması,gerekir. Binanın performansında enerji verimliliğinin yanında iç hava kalitesi, gün ışığı, gürültü gibi etkenler de önemli olmaktadır. Bu hususlar için Tablo 1 kullanılmıştır. Binanın enerji performansının artırılması amacıyla duvarlarda 80 mm, çatıda 120 mm, döşemede 60 mm yalıtım yapılmıştır. U=1,8 W/m 2 K ve SGF=0.46 değerlerinde güneş kontrollu üçlü cam ve doğrama sistemi seçilmiştir. Binada camlar ve opak yüzeyler dâhil ortalama ısı tranfer katsayısı U=0,85 W/m 2 K olarak hesaplanmıştır. Yazın güneş ısı kazançlarını minimize edebilmesi amacıyla ayrıca güneş kırıcılar ve içte perdeler kullanılmıştır. İç çevre hava kalitesinin artırılması için ise %100 dış havalı, ısı geri kazanımlı, 2 yollu kontrollu serpantınli ve frekans invertörlü fanlı klima santralları kullanılmıştır. Binanın enerji performansının artırılması amacıyla yenilenebilir enerji kaynakları ile trijenerasyon sistemi de kullanılmıştır. Şekil 3a ve 3b de kış ve yaz için binanın tipik günlük ısıtma ve klima(soğutma) yükleri gösterilmiştir. Bu eğişken yükler tüm yıl içerisinde bir ana yük CHP ve GSHP sistemi, doğal gazla çalışan üç kazan ve TES ler tarafından karşılanır. 100 kw GSHP+CHP birleşimi soğutma ve ısıtmadaki ana yük değerinde yılda 7500 saatin üzerinde çalışır. Kazanlar maksimum verimlerini koruyacak biçimde tandem olarak çalıştırılır. Aynı şeyler GSHP+CHP bileşimi için de doğrudur. 4.1. Hibrid Üçüz-Üretim (Tri Generation) Sistemi Yüksek performanslı binalarda karbon salınımının (emmission) ciddi boyutlarda azaltılmasında en önemli parametre, kaynak ekserji nin binanın talep ekserjisi ile örtüştürülmesidir. Bu bağlamda, bu araştırmanın bir yüzü bina ekserji talebinin azaltılmasıdır. Bu başarılabilirse bina düşük-ekserjili bina olacaktır. Bina düşük-ekserjili bir konuma yalklaştığında, yine düşük ekserjili enerji kaynakları olarak bilinen güneş, rüzgâr, atık ısı ve benzeri yenilenebilir enerji kaynaklarının binanın ekserji talebi ile uyuşturulması da olanaklı hale gelir. Bu durumda, Rasyonel Ekserji Yönetimi Modeli Verim artarken sonuç olarak doğrudan ve kaçınılabilir karbon salınımları da önemli ölçüde azaltılır [2]. Doğal gazlı kazan sistemi ile ısıtılan ve geleneksel bir chiller sistemi ile iklimlendirilen tipik bir ofis binasında verim % 6 dan yüksek değildir (3). Bunun nedeni, yüksek ekserjili doğal gaz ile yine yüksek ekserjili elektriksel enerjinin düşlük-ekserji talebine sahip konfor-soğutması ve diğer soğutma işlevlerinde kullanılmasıdır. Düşük ekserjili bir bina, düşük ekserjili yenilenebilir kaynakların sıcaklığını binanın talebi ile uyuşturarak elektriksel güç ve fosil yakıt kullanımını ciddi biçimde azaltabilir. ESER binasında, yeni bir dengeleme düşüncesi (felsefesi) kullanılmıştır (2). Arz ve talep taraflarındaki sıcaklıkların kaskatlanmasına dayanan bu dengeleme biçimi Şekil 4 de gösterilmiştir. Bu dengeleme sisteminin gerçekleştirilmesi ile rasyonel ekserji yönetimi verimi % 6 dan, en az % 55 e artmıştır. Bunun anlamı, hem kazanda(mahalde) ve hem de güç üretiminde (mahal dışı) doğal gaz kullanan geleneksel sisteme göre, karbon salınımlarının azaltılma potansiyeli 1 no lu eşitlikte gösterildiği gibi (3) 2.1 dir. Bu faktör, ısı pompası yoluyla toprağın ısıl katkısını, güneş enerjisini ve rüzgâr gücünü içermemektedir. Bütün bunların ısı geri kazanım etkisi de dikkate alındığında karbon salınımlarının toplam azatlım faktörünün 4 den fazla olacağı tahmin edilmektedir.

Şekil 3b Binanın Yük Profili-Yaz CO CO 2 conv 2trigen 1 1 conv trigen 1 1 conv Rtrigen 1 1 0.06 0.90 2.1 1 1 0.55 0.91 (1) Şekil 3b. Binanın Yük Profili-Yaz

Şekil 4 ESER Binasında Sıcaklıkların Kaskatlanması Uygulamaları Bağlamında Ekserji Dengeleme Şekil 4 e göre, besleme (arz) sisteminin temeli ısı talebini izleyen bir doğal gaz motoru içeren doğal gazlı CHP birimidir üretilen elektrik enerjisi güneş ve rüzgâr enerjileri ile desteklenir (4). Elektriksel güç temelde toprak kaynaklı ısı pompasını (TKIP-GSHP) tahrik etmekte kullanılır. TKIP (GSHP) CHP birimi tarafından üretilen ısıya bir ek ısı ekler. Yazın TKIP (GSHP) soğuk enerjisi üretir ve binayı soğuturken elde edilen enerjiyi, gelecek ısıtma mevsimi için toprakta depolar (Mevsimsel TES). Günlük ve saatlik TES sistemleri, binanın ısıl yükünün traşlanmasına yardım eder. Isı ve soğukenerjisi önce makine dairesindeki sıralı tanklara gider. TKIP nın COP sini artırmak için, bu eleman orta sıcaklık değerlerinde çalıştırılır (düşük-ekserji çalışması). Bununla birlikte CHP birimi yüksek sıcaklıkta kullanım suyu sağlar (yüksek-ekserji). Böylece, ısıtma konumunda iki farklı TES tankı kullanılır. Bunlardan birisi düşük-ekserjili diğer ise yüksek-ekserjilidir. Soğutmada da benzeri bir yaklaşımdan yararlanılır, TKIP(GSHP) orta sıcaklıklarda soğutma sağlarken (soğuk depolamaya), küçük seçilmiş geleneksel chiller ler buz depolama tankındaki talebi karşılamak için kullanılır. Yazın, CHP biriminden gelen fazla ısı bir soğurmalı chiller de kullanılır. Güneş kolektörleri de öncelikle evsel sıcak su gereksinimini (DHW) karşılamakta kullanılır. 4.2. Yıllık Enerji Tüketimi Kış çalışması: Şekil 4. İhtiyaç Sıcaklık Kaskatlaması duyulan saatlik Bağlamında ortalama ESER ısıtma Binasında enerjisi Eksrji 200 Dengeleme kwh kadardır Etkinliği (Şekil 3a). Buna klima santrallarında taze hava ısıtma ısıtma enerjisi dâhildir. Ankara da ofis binası için ısıtmada yıllık çalışma süresi 1200 saat alınabilir. Buna göre yıllık toplam ısıtma enerjisi ihtiyacı 240.000 kwh olmaktadır. Bu çerçevede TS825 hesabında sadece ısıtma enerjisi ihtiyacı 165.000 kwh olarak hesaplanmıştır. Bu değer TS 825 de Ankara için (3. Bölge) bu bina için hesaplanan sınır değerden %50 daha azdır. Yaz çalışması: Saatlik soğutma enerjisi ihtiyacı Şekil 3b den emniyetli bir yaklaşım olarak 200 kw olarak alınmıştır. Buna klima santrallarında taze hava için soğutma enerjisi dâhildir.

Ankara da ofis binası için soğutma yıllık çalışma süresi 800 saat alınabilir. Buna göre yıllık toplam soğutma enerjisi ihtiyacı 160.000 kwh olmaktadır. Toplam enerji tüketimi incelenmesi: Havalandırma dâhil, binanın toplam yıllık enerji tüketimi yaklaşık olarak (240.000+160.000=) 400.000 kwh/yıl ve buradan metrekare başına toplam enerji ihtiyacı (400.000/5000 m 2 =) 80 kwh/m 2 yl olmaktadır. Bu değer Ankara şartlarındaki benzer binalardan %50 civarında daha düşüktür. Havalandırma sistemindeki ısı geri kazanım sisteminin getireceği azalma bu hesaba dahil edilmemiştir. Binanın ısıtma ve soğutma yüklerini karşılamak amacıyla verimi yüksek bir akış şeması uygulanmıştır (şekil 4). Şekil 3a ve 3b de, görüldüğü üzere binanın baz ısıtma veya soğutma yükünün 50 kw lık bölümü ısı pompası tarafından, ve 50 kw lık diğer bir kısmı ise kojenerasyon ünitesinin atık ısısından karşılanmaktadır. Isı pompasının COP değeri 2,5 olup, pompalar ve termal depolama dahil sistem COP değeri 1,5 kabul edilmiştir. Kojenerasyon cihazından elde edilen elektrik enerjisinin 20 kw lık kısmı yaz-kış sürekli ısı pompasının kompresörünü beslemektedir. Kojenerasyon cihazının atık ısısı yazın absorbsiyonlu chillerde, kışın ise klima santrallarında ve termal depolama vasıtasıyla VRV sisteminde kullanılmaktadır. Elektrik ihtiyacı olan, ancak ısıtma ihtiyacı olmayan saatlerde toprak kaynaklı ısı pompasından ve kojenerasyondan elde edilen ısı depolanmakta ve ihtiyaç duyulan saatlerde kullanılmaktadır. Soğutma ihtiyacının olmadığı örneğin gece saatlerinde soğuk depolama yapılmaktadır. Kışın fazla ısıtma enerjisi ihtiyacı olması halinde doğal gazlı yoğuşmalı kazanlar, yazın ise hava soğutmalı soğutma grubu ve buz depolama sistemi takviye için devreye girmektedir. Bu sistemler tarafından üretilen soğuk veya sıcak su, ısıtma ve soğutma yüklerini karşılamak amacıyla, VRV sistemi dış üniteleri devresine plakalı eşanjörlerle aktarılmaktadır. VRV sisteminin COP değeri 4,5 olup, sistem COP değeri (pompalar dahil) 3,5 alınmıştır. Klima santralları ısıtma ihtiyacı kışın kojenerasyon cihazı atık ısısı ve kazanlar tarafından, yazın soğutma ihtiyacı absorbsiyonlu chiller ve hava soğutmalı chiller ile karşılanmaktadır. 1 İşletme Performansı 1.1. Hava Kalitesi Kontrolu Mekanlardaki kirlilik olduğunda, giderilinceye kadar santrallar %100 devirde çalıştırılmaktadır. Daha sonra CO2 sensörlerinden alınan sinyallere bağlı olarak VAV damperleri kısıldığında fanların devir sayıları frekans invertörleri ile düşürülecek, ısıtma veya soğutma serpantini 2 yollu vanası kısılarak maksimum düzeyde enerji ekonomisi sağlanacaktır. Burada klima santrallarının 2 yollu vanaları üfleme havası sıcaklığına göre konumlanmaktadır. 1.2. Enerji İzleme, Ölçme Ve Modelleme Bu cihazlar enerji tasarruf gelişiminin tespiti için bina baz yükünün anlaşılması, işletme masraflarının azaltılması ve yük profilinin geliştirilmesi için kullanılmıştır. Bu amaçla tesisat sistemlerinin belirli yerlerine enerji analizörleri, sıcaklık, basınç sensörleri, gaz ve su sayaçları, hava kalite duyar elemanları, kontrol sistemleri vb. konularak otomasyon sistemine bağlanmıştır. Buralardan alınan verilerle cihazların ve sistemlerin verimlilikleri, metrekare

başına enerji tüketimi, kişi başına su tüketimi vb. Hesaplanabilecek ve izlenebilecektir. İşletmede ise buralarda tasarruf potansiyeli olup olmadığı incelenerek gerekli önlemler alınabilecektir. 4.2. Bina İçi Isıtma Ve Soğutma Sistemleri Yukarıda belirtildiği üzere ısıtma ve soğutma sisteminin hizmet verdiği bina içi tesisatlar; a) VRV sistemi, b) klima santralları serpantinleri, c) yerden ısıtma devresi, d) sıcak su kullanım sistemidir. VRV sistemi: Bu sistem kendi kontrol sistemi ile çalışmaktadır. Burada dış ünite su devresi imalatçının önerileri doğrultusunda kışın 25ºC ile 30ºC arasında, yazın 15ºC ile 20ºC ye ayarlanmıştır. Kışın su sıcaklığı 25ºC nin altına inmeye başladığında ısıtma sisteminin çeşitli kademeleri (sıra ile termal depo, ısı pompası, kojenerasyon ünitesi ve kazanlar) devreye girmektedir. Yazın ise su sıcaklığı 20ºC yi geçmeye başladığında ısı pompası, termal depolama, absorbsiyonlu chiller ve hava soğutmalı chiller devreye girmektedir. Klima santralları: Santralların ısıtma serpantinleri dış hava sıcaklığına bağlı olarak VRV sistemlerine göre daha yüksek sıcaklıklara ihtiyaç duymaktadır. Isıtmada bu devredeki su rejimi 80/60ºC dir, ancak dış hava sıcaklığı yükseldikçe bu değer düşecektir. Soğutmada ise bu devrelerin çalışma rejimi 8/13ºC olarak alınmıştır. Yerden ısıtma devresi: Buradaki sıcak su rejimi 55/45ºC civarında olup ısı pompasından beslenebilecektir. Burada her kata otomatik 2 yollu vana konuklarak enerji ekonomisi sağlanacaktır. Kullanım sıcak suyu ısıtma sistemi: Depoda yaz kış yaklaşık 45ºC sıcak su bulunacaktır. Ayrıca Legionella ya karşı zaman zaman 70ºC ye kadar ısıtma yapılacaktır. Bu sistem öncelikle güneş kollektörlerinden beslenecektir. Kışın kazan ile, yazın ise absorbsiyonlu chillerin atık ısısı veya kazan ile takviye edilecektir. 4.3. Kazan Dairesi ve Soğutma Merkezi Sistemleri Isıtma sistemleri: Isıtma sistemi; a) ısı pompası, b) kojenerasyon ünitesi, c) kazanlar, d) termal depolama, e) güneş kollektörlerinden oluşmaktadır. Isı pompası: Tüm ısıtma periyodunda temel ısıtma yükünü karşılayacak şekilde çalışacaktır. Sıcaklık rejimi nedeniyle bu sistem ağırlıklı olarak VRV dış ünitelerindeki su devresine sıcak su sağlamada kullanılacaktır. Isı pompası sirkülasyon pompaları VRV den ısı çekişi olmadığında ve termal depolama tankı sıcaklığı 55ºC den büyük olduğunda duracak ve üretim yapmayacaktır. Bu süreçte VRV dönüş suyu kollektörü sıcaklığı 45ºC den büyük olduğunda depolama tankından ısı çekişi başlayacaktır. Kojenerasyon (veya trijenerasyon) ünitesi: Kojenerasyon ünitesi ısı ihtiyacını takip edecektir. Bu cihazın atık ısısı VRV dış üniteleri ve klima santrallarının ısıtma ihtiyacının desteklenmesinde kullanılacaktır. Kazanlar: Bu sistem ısı pompası ve kojenerasyon ünitelerinin yeterli olmadığı dönemlerde ısıtma sisteminin (VRV, yerden ısıtma, klima santralları, sıcak su devresi) takviyesi şeklinde çalışacaktır. Bu çerçevede ayrıca klima santralları serpantinleri kojenerasyon sisteminin yetersiz olduğu durumlarda kazanlardan beslenecektir. Güneşin yeterli olmadığı dönemlerde sıcak su sistemi desteklenecektir. Kaskad kazanlar sıralı olarak devreye girip çıkacaktır. Termal depolama: Isıtma periyodunda binanın ısıtma ihtiyacı olmadığı dönemlerde toprak kaynaklı ısı pompası düşük sıcaklıklı sıcak su tankında ısı depolayacaktır. Sıcaklık rejimi nedeniyle bu sistem VRV dış üniteleri devresine sıcak su sağlayacaktır. Depo sıcaklığı 55ºC ye geldiğinde ısı pompası çalışmasını durduracaktır. Isıtma periyodunda binanın ısıtma ihtiyacı olmadığı dönemlerde kojenerasyon cihazından sıcak su tankında ısı depolaması

yapılacaktır. Sıcaklık rejimi nedeniyle bu sistem klima santralları ısıtma serpantinlerini besleyecektir. Isıtma sistemininn çalışma prensibi: VRV ve yerden ısıtma sistemi esas olarak toprak kaynaklı ısı pompasından beslenecektir. Eğer ısı pompası tam kapasite ile çalışıyorken sistem dönüş suyu sıcaklığı set edilen bir süre 43ºC nin altına düşüyor ise kojenerasyon ünitesi devreye girecektir. Geceleyin ısı pompası sıcak depolama tanklarını besleyecektir. Tank sıcaklığı 55ºC nin üstüne çıktığında bu işlem sona erecektir. Ayrıca sistem dönüş sıcaklığı set edilen bir süre 50ºC nin üzerinde olduğunda ısı pompası sistemi kapasitesini düşürecek veya duracaktır. Ayrıca klima santrallarının iki yollu vanası set edilen bir süre tam kapalı olduğunda atık ısı termal depolama için kullanılacaktır. Klima santralları iki yollu vanaları tam açık iken set edilen bir süre dönüş suyu sıcaklığı 55ºC nin altında kalıyorsa ve ayrıca mahallere üfleme havası sıcaklığı set edilen değere ulaşmıyorsa kazanlar sıra ile devreye girecektir. Soğutma sistemleri : Soğutma sistemi; a) ısı pompası, b) kojenerasyon (trijenerasyon) ünitesi, c) absorpsiyonlu soğutma grubu, d) hava soğutmalı soğutma grubu, e) termal depolamadan (buz ve soğuk su) oluşmaktadır. Isı pompası: Soğutma periyodunda temel soğutma yükünü karşılayacaktır. Geceleyin soğutma ihtiyacı olmadığında soğuk depolama amacıyla çalışacaktır. Termal depolama tanklarındaki ısı çekilerek sıcaklık 9ºC ye yükseldiğinde soğuk su doğrudan sisteme gönderilecektir. Kojenerasyon (veya trijenerasyon) ünitesi: Bu cihazın atık ısısı absorpsiyonlu soğutma grubunun ihtiyaç duyduğu ısının takviyesinde kullanılacaktır. Geceleri soğutma ihtiyacı olmadığı durumlarda ve elektrik tüketimi dolayısıyla atık ısı oluşması halinde absorpsiyonlu chiller vasıtasıyla soğuk termal depolama için çalışacaktır. Ancak buradaki kazanç, pompalarda tüketilen elektrik enerjisinden daha fazla olması sağlanmalıdır. Absorbsiyonlu soğutma grubu: Absorpsiyonlu soğutma grubu, kojenerasyon cihazının atık ısısının değerlendirilmesi amacıyla kullanılacaktır (VRV ve klima santralları için). Güneşin yeterli olmadığı dönemlerde de sıcak su sistemi destekleklenecektir. Kojenerasyon atık ısısı yeterli olmadığında kazan takviyesi sağlanacaktır. Burada kazanlar sıralı olarak devreye girip çıkacaktır. Soğutma grubunun chiller devresi çalışma rejimi 8/13ºC dir. Hava soğutmalı soğutma grubu: Bu grup, ısı pompası ve kojenerasyon ünitesinin yeterli olmadığı dönemlerde soğutma yükünün (VRV, klima santralları) takviyesi için çalışacaktır. Soğutma grubunun chiller devresi çalışma rejimi 8/13ºC, kondenser devresi hava soğutmalı olacaktır. Bu grup, sıcak yaz günlerinde ayrıca geceleyin buz depolama amacıyla kullanılacaktır. Termal depolama Soğuk su depolama: Geceleri binanın soğutma ihtiyacı olmadığında toprak kaynaklı ısı pompası ve kojenerasyon ünitesi ile (absorbsiyonlu chiller ile) soğuk depolama yapılacaktır. Gündüz soğutmada önce bu depolar kullanılacaktır. Depo sıcaklığı 10ºC nin (bu değer set edilebilecektir) üzerine çıktığında, varsa buz deposundan ısı çekilecek bu da yeterli olmazsa ısı pompası devreye girecektir. Daha sonra diğer sistemler sıra ile devreye girip çıkacaktır. Buz depolama: Gündüzleri çok sıcak olan dönemlerde düşük (gece ) elektrik tarifesinden yararlanmak ve termal verimi yükseltmek amacıyla hava soğutmalı soğutma grubu buz depolama amacıyla çalışacaktır. Gündüzleri ise bu depodan ısı çekilecektir. Soğutma sistemlerinin çalışma prensibi: Soğutma sistemi öncelikle ısı pompasından beslenecektir. İhtiyaç olmadığında ısı pompası soğuk depolama tanklarında ısı depolayacaktır. Tankların sıcaklığı 8º C ye düştüğünde ısı pompası duracaktır. Gündüz soğuk depodan ısı çekildikten sonra ısı pompası devreye girecektir. Isı pompası tam yükte çalıştığı halde sistem dönüş suyu sıcaklığı 13ºC nin üzerine çıkıyorsa absorbsiyonlu chiller devreye girecektir. Kojenerason ünitesi absorpiyonlu chillerin ihtiyaç duyduğu sıcak suyu sağlayamazsa kazanlar

takviye için devreye girecektir. Bu grup %100 kapasitede çalıştığı halde sistem dönüş suyu sıcaklığı 14ºC nin üzerine çıkıyorsa hava soğutmalı grup devreye girecektir. 4.4. Sıhhi Tesisat Sistemleri Binada sıcak kullanım suyu elde edilmesinde güneş enerjisi kollektörleri kullanılmış, kazanlardan takviye sağlanmıştır. Yağmur suyu toplanıp depolanarak bahçe sulamada kullanılmıştır. Ayrıca lavabolarda kullanılan gri sular toplanıp arıtılarak rezervuarlarda kullanılmıştır. 2 Aydınlatma ve Elektrik Sistemleri Binada doğal aydınaltmadan yararlanmak amacıyla gün ışığı bacaları yapılmıştır. Yapay aydınlatmada enerji verimliliği yüksek lambalar tercih edilmiştir. Elektrik motorları EFF1 tipte seçilmiş, bina otomasyon sistemi ve elektrik tesisatı iklimlendirme sistemlerinin verimli biçimde işletilmesine olanak verecek şekilde tasarlanıp uygulanmıştır. 6. Sonuç Yukarıda açıklanan sistemler ilk yatırım maliyetini %15 artırmıştır. Buna karşın binanın cephelerinin iyileştirilmesi, ısı geri kazanım sistemleri, yenilenebilir enerji teknolojileri, birleşik ısı güç ve verimli HVAC sistemleri kullanımı, bunların otomasyon sistemleri ile verimli biçimde çalışmaları fosil yakıt tüketimini, CO2 emisyonlarını ve ömür boyu maliyetlerini düşürmüştür. TEŞEKKÜR Bilgilerini ve deneyimlerini bizlerle paylaşan OSTİM Yatırım A.Ş. yetkilierine ve ASHRAE Yüksek Performans Metrikleri Komite Üyesi ve Başkent Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Birol Kılkış a teşekkür ederiz. References [1] Stein B., Reynolds, J. S.. Grondzik, T. W., Kwok, G. A., 2006, Mechanical and Electrical Equipment for Buildings, John Wiley and Sons Inc., Canada. 2 3 ASHRAE Fundamentals Handbook 1997, Nonresidantial Cooling and Heating Load Calculation, Part 26. Kılkış, B., 2009, What is a High Performance Building and What is not? Description, Definitions and Basic Functions, TTMD Journal, March-April 2009. [4] Kılkış, Ş. 2009. Kılkış Ş. A Rational Exergy Management Model for Sustainable Buildings to Reduce Compound CO2 Emissions Proc/e 40th Congress on HVAC&R KGH, pp. 391-412. 5 Jalalzadeh, A., 2007, A Comparison of Electrical and Thermal Load Following CHP System, TTMD Journal, March-April 200