GOLD STANDARD PAYDAŞLARIN KATILIMI RAPORU ĐÇĐNDEKĐLER A. Proje Açıklaması 1. Projenin uygunluğu 2. Projenin mevcut durumu B. Paydaşların Katılımı Süreci Tasarısı 1. Paydaşlar toplantısı i. Toplantı Gündemi ii. Teknik olmayan proje özeti iii. Davet takip listesi iv. Şahsa Davet Metni v. Genel Davet Metni 2. Diğer katılım metotları hakkında açıklama C. Katılım Süreci 1. Toplantı katılımcıları i. Liste ii. Değerlendirme formları 2. Toplantıdan fotoğraflar 3. Katılım sürecinin çıktıları i. Toplantı tutanağı ii. Diğer katılım toplantılarının tutanakları iii. Tüm yorumların değerlendirilmesi iv. Sürdürülebilir kalkınma ile ilgili değişiklikler v. Yorumlar neticesinde proje dizaynında yapılan değişikliklerin özeti D. Sürdürülebilir Kalkınma Değerlendirmesi 1. Proje sahibi sürdürülebilir kalkınma değerlendirmesi i. Do no harm değerlendirmesi ii. Sürdürülebilir kalkınma indeksi 2. Paydaşların sürdürülebilir kalkınma indeksi 3. Konsolide sürdürülebilir kalkınma indeksi E. Sürdürülebilir Kalkınma Đzleme Planı F. Geribildirim Süreci EK 1. Orijinal Katılım Listesi
EK 2. Orijinal Geribildirim formları Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 2
BÖLÜM A. Proje Açıklaması A. 1. Projenin Uygunluğu Manisa Akhisar Bölgesinde yer alan proje faaliyeti, Sayalar Rüzgar Enerji Santralinin kapasitesinin arttırılmasını kapsamaktadır. Mevcut durumda 06.06.2008 tarihinden bu yana 34.2 MW kurulu gücü ile faaliyette bulunan rüzgar santrali 22.11.2007 tarihinde GS369 numarası ile kayıt altına alınmıştır. Proje sahibi olan Doğal Enerji Elektrik Üretim A.Ş., 34.2 MW olan mevcut kapasiteyi 10 adet rüzgar türbini ilave etmek suretiyle Sayalar Rüzgar Enerji Santralinin kapasitesini 54.2 MW a yükseltmeyi planlamaktadır (teklif edilen proje faaliyeti). Proje Sahibi, kapasite artırımı projesinin de GS kural ve gereksinimlerine uygun bir şekilde geliştirilerek kayıt altına alınmasını hedeflemektedir. Gold Standard v2.1 kurallarına istinaden projenin uygunluğu çeşitli başlıklar altında değerlendirilmektedir. Bu başlıklar aşağıdaki şekilde özetlenebilir. Proje Faaliyetinin Ölçeği: Teklif Edilen Proje Faaliyeti, mevcut kapasitenin yeni rüzgar türbinlerinin eklenmesi ile yenilenebilir enerji proje kapasitesinin arttırılmasını kapsamaktadır. Mevcutta işletmede bulunan kapasite, teklif edilen projenin uygulanmasından sonra da faaliyetine devam edecektir. Kapasite artırımının toplamının 20 MW olması planlanmaktadır. 20MW lık kapasite artışından yıllık ortalama 57,300 MWh/yıl elektrik üretilmesi ve bu üretime karşılık yaklaşık 36,000 tco2eq/yıl emisyon azaltımı hedeflenmektedir. Kapasite artırımı, küçük ölçekli projeler için UNFCCC tarafından belirtilen 15MW üst sınırı geçtiğinden büyük ölçekli proje sınıfına dahil olmaktadır. Ev Sahibi Ülke: Türkiye nin Sera Gazı Emisyonları ile ilgili herhangi bir sınırlaması olmadığından, GS VER kredilerinin izinler veya diğer emisyon azaltım muadil birimleri tarafından yedeklenmesi gerekmemektedir. Türkiye de her ne kadar Çevre ve Orman Bakanlığının altında yer alan gönüllü kayıt sistemi bulunsa da, Proje Faaliyeti henüz bu sisteme dahil edilmemiştir. Proje Faaliyetinin Tipi: Teklif edilen proje faaliyeti, rüzgar enerjisinden istifade ederek şebekeye verilmek üzere elektrik üretimi gerçekleştirdiğinden Yenilenebilir Enerji Tedariki kategorisi altında yer almaktadır. Resmi Kalkınma Desteği (ODA): GS kurallarına göre, proje faaliyetinden kaynaklanan emisyon azaltımlarının kalkınma desteği sağlayan ülke veya ülkelere doğrudan veya dolaylı olarak transfer edilmesi durumunda proje faaliyeti GS kaydına uygun olmamaktadır. Teklif edilen proje kapsamında herhangi bir şekilde Resmi Kalkınma Desteklerinden istifade edilmemektedir. Bu konuda daha detaylı bir yazı GS Pasaportunda yer verilmiştir. Sera Gazı Emisyonları: Proje faaliyeti, sadece karbondioksit emisyonlarının azaltımını kapsamaktadır. Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 3
Proje zaman çizelgesi: Proje faaliyeti ile ilgili, karbon kredilerinin gelirleri dikkate alındığı tarihten önce uygulamaya geçileceğine dair bir beyanda bulunmamıştır. Đnşaat aşamasının 2011 in son çeyreğinde başlaması beklenmektedir. Paydaşlar toplantısı 06.06.2011 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Diğer sertifika programları: Teklif edilen proje faaliyeti, yeşil veya beyaz sertifika ve/veya muadili herhangi bir sertifika sisteminden istifade etmemektedir. Yukarıda kısaca özetlenen hususlara istinaden, teklif edilen proje faaliyetinin GS VER projesi uygunluk kriterlerine uygun olduğu sonucuna varılabilir. A. 2. Projenin mevcut durumu GS v2.1 kurallarına göre teklif edilen proje faaliyetinin mevcutta inşaat aşamasında olması durumunda proje geçmişe dönük kayıt için başvurmalı ve bir ön-değerlendirme sürecinden geçmelidir. Ancak Sayalar Kapasite Artırımı projesinin inşaatı için planlanan tarihin 2011 in son çeyreğinde olması ve paydaşların katılımı toplantısının 06.06.2011 tarihinde gerçekleştirilmesinden dolayı, proje normal kayıt sürecine göre geliştirilecektir. Teklif edilen proje ile ilgili önemli tarihler aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Tarih Aktivite 08.04.2010 Üretim Lisansının kapasite artışı ile ilgili revize edilmesi 06.06.2011 Yerel Paydaşlar Toplantısı 2011 4. çeyrek Beklenen inşaata başlangıç tarihi 2012 3. çeyrek Beklenen işletmeye alınma tarihi Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 4
BÖLÜM B. PAYDAŞLARIN KATILIMI SÜRECĐ TASARISI B. 1. Paydaşlar Toplantısı i. Toplantı gündemi Toplantı gündemi GS v2.1 kurallarına uygun bir şekilde aşağıdaki gibi belirlenmiştir: - Toplantı açılışı - Projenin tanıtılması - Soru ve Cevap - Paydaşlar için sürdürülebilir kalkınma değerlendirmesi - Sürdürülebilir kalkınma izleme konularının tartışılması - Toplantı kapanış ii. Projenin teknik olmayan özeti Projenin teknik olmayan özeti, davetiyeler ile beraber toplantı öncesi paydaşlar ile paylaşılmış, aynı zamanda toplantı esnasında da katılımcılara dağıtılmıştır. Sayalar Rüzgar Enerji Santrali Kapasite Artışı Projesi Doğal Enerji Elektrik Üretim A.Ş., Haziran 2008 de devreye alınan ve şu anda Manisa Đli, Sayalar Đlçesi, Akkocalar-Dualar Mevkiinde 34.2 MW kapasite ile işletmede bulunan Sayalar Rüzgar Enerji Santralinin kapasitesinin 54.2 MW a çıkarılmasını planlamaktadır. Proje kapsamında her biri 2 MW gücünde 10 adet rüzgar türbini inşa edilecektir. Mayıs 2012 döneminde devreye alınması beklenen ek kapasite ile birlikte Sayalar Rüzgar Enerji Santrali, mevcut üretime ilave olarak 57.300 MWh/yıl enerj üretecek ve Akhisar TM bağlantı noktasından ulusal şebekeye enerji verecektir. Gerçekleştirilecek olan 20 MW lık kapasite arttırımı sayesinde yaklaşık 36.000 ton eşdeğer karbondioksit azaltılması hedeflenmektedir. Projenin bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına olumlu etki ve katkıları bulunacaktır: - Türkiye nin yenilenebilir ve temiz bir kaynak olan rüzgar enerjisinden ürettiği toplam elektrik miktarı artacaktır. - Ülkenin enerji üretiminde dışa bağımlılığı azaltılacak ve yenilenebilir enerji sektörünün - özellikle rüzgar enerjisi sektörünün- gelişimine önemli katkıda bulunulacaktır. - Enerji üretiminde yenilenebilir enerji kaynaklarının payı arttırılacak ve dolayısıyla, sağlığı ve çevreyi olumsuz etkileyen kirleticilerde azalma sağlanacaktır. - Sera etkisi yaratan karbon emisyonlarında düşüş sağlanarak küresel ısınmayı azaltma çabalarına katkıda bulunulacaktır. - Đnşaat ve işletme safhasında ek istihdam olanağı sağlanacaktır. Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 5
Proje kapsamında, projenin daha detaylı bir şekilde paydaşlara aktarılması, sürdürülebilirlik ve çevresel etkilerinin tartışılabilmesi amacı ile, 06.06.2011 tarihinde Dualar Köyü Ardıçlı Mahallesi Gölet inde saat 14:00 da Paydaşların Katılımı Toplantısı gerçekleştirilecektir. Sizlerin de katılımını bekliyoruz. Saygılarımızla Doğal Enerji Elektrik Üretim A.Ş. iii. Davet takip listesi Kategori Kurum Davetli ismi C C C B B B B D D D Çevre ve Orman Bakanlığı / Đklim Değişikliği Daire Başkanlığı Çevre ve Orman Bakanlığı / Sera Gazı Emisyonları ve Karbon Ticareti Daire Başkanlığı Çevre ve Orman Bakanlığı / Sera Gazı Emisyonları ve Karbon Ticareti Daire Başkanlığı Manisa Tarım ve Köy işleri Müdürlüğü Manisa Çevre ve Orman Bölge Müdürlüğü Başlamış Orman Đşletme Müdürü Kırkağaç Orman Đşletme Müdürü Sanayi ve Ticaret Odası Manisa Şubesi Elektrik Mühendisleri Odası Manisa Şubesi Elektrik Mühendisleri Odası Manisa Şubesi Fulya Somunkıranoğlu Mehrali Ecer Evren Türkmenoğlu Davet şekli Davet tarihi Konfirmasyon? E/H E-mail: iklim@cob.gov.tr E-mail: mecer@cob.gov.tr E-mail: evrent@cob.gov.tr Ömer Çelik E-mail: ilmudurlugu@manis atarim.gov.tr / omercelik45@yaho o.com Yahya Güngör Tel / Fax: +90 236 2313570 / +90 236 2370803 Mesut Göçmüş E-mail: mesutgocmus@hot mail.com Coşkun Çanakkale Tamer Balatlı Cemal Akpınar Hürriyet Şimşek E-mail: coskuncanakkale@ hotmail.com E-mail: bilgi@mts.org E-mail: cemal.akpinar@em o.org.tr E-mail: Hurriyet.simsek@e mo.org.tr 25.05.2011 H 23.05.2011 E 23.05.2011 E 23.05.2011 E 23.05.2011 E 23.05.2011 E 23.05.2011 E 23.05.2011 E 23.05.2011 E 23.05.2011 E F Greenpeace Türkiye Hilal Atıcı E-mail: 23.05.2011 E hatici@greenpeace. org F WWF Türkiye Ceren Ayaş E-mail: 23.05.2011 E caya@wwf.org.tr D ÇEVKO Mete Đmer E-mail: 23.05.2011 E meteimer@cevko.or g.tr D REC Türkiye Info E-mail: 23.05.2011 H Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 6
info@rec.org.tr E Gold Standard Bahar Ubay E-mail: 23.05.2011 E bahar@cdmgoldsta ndard.org F REEP Info E-mail: 25.05.2011 H info@reeep.org A Muhtar (Dualar Köyü) Muzaffer Yıldırım Tel: 0536 824 94 43 18.05.2011 E Proje faaliyeti ile ilgili paydaşlar, Proje Sahibi ve Projenin danışmanlığını yürüten OakDanışmanlık tarafından, projenin özellikleri ve projenin muhtemel etkileri göz önünde bulundurularak belirlenmiştir. Mevcut kapasite olan 34.2 MW ile ilgili 3 Temmuz 2007 tarihinde benzer bir toplantı gerçekleştirildiğinden, aynı proje paydaşları kapasite artışı projesi için de paydaş olarak belirlenmiş ve 6 Haziran 2011 tarihinde gerçekleştirilen paydaşlar toplantısına davet edilmişlerdir. Önemli bir paydaş gurubu olarak, projenin en yakındaki yerleşim birimi olan Dualar Köyü sakinleri de paydaşlar toplantısına davet edilmişlerdir. Özellikle bayan katılımının sağlanması için Proje Sahibi ve Muhtar tarafından çaba harcanmıştır. Genel tercih edilen davetiye şekli e-mail yoluyla olmuştur. Çoğu paydaş, gönderilen emaile müteakip yapılan telefon görüşmesi ile davet edilmiştir. Ancak özellikle köy sakinlerinin internete ve bir e-mail hesabına erişimlerinin güç olacağını düşünerek yerel paydaşlar, muhtar vasıtası ile davet edilmişlerdir (Aynı zamanda muhtara, köy sakinlerine verilmek üzere projenin teknik olmayan özeti, sürdürülebilir kalkınma parametrelerinin de yer aldığı değerlendirme formları verilmiştir). Şahsa yapılan davetlerin haricinde, toplantı ile ilgili ilan, hem Demirer Holding (http://www.demirer.com.tr/santral/dogal/sayalar/sayalarprojeozeti.htm) hem de Polat Enerji tarafından (www.polatenerji.com) internet sitelerinde de yer verilmişlerdir. Bu sayfalardan aynı zamanda projenin teknik olmayan özeti ve sürdürülebilir kalkınma parametrelerinin açıklamaları da indirilebilmektedir. Đnternet sitelerinin haricinde toplantı aynı zamanda 24.05.2011 tarihinde yerel bir gazetede de duyurulmuştur. Toplantı yeri, tarihi ve zamanı, yüksek sayıda katılımı sağlamak amacı ile Muhtar ile beraber kararlaştırıldı. Muhtarın önerileri üzerine toplantı, Dualar Köyü yakınında bulunan göl alanı içerisinde gerçekleştirildi. iv. Şahsa davet metni Sayın, Sayalar Rüzgar Santrali Kapasite Artışı Projesi ile ilgili olarak paydaşların katılımı toplantısına, Demirer Holding ve Polat Enerji A.Ş. adına sizleri de davet etmekten memnuniyet duyarız. Toplantı 06.06.2011 Pazartesi günü, Manisa Đli, Sayalar Đlçesi, Dualar Köyü Ardıçlı Mahallesi Gölet inde saat 14:00 de gerçekleştirilecektir. Paydaşların katılımı toplantısı, projeden kaynaklanan emisyon azaltımlarının kredileştirilmesi ile ilgili Gold Standard sürecinin bir parçası olup, projenin siz paydaşlara tanıtılması ve sürdürülebilir kalkınma ve çevresel etkilerinin tartışılmasını Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 7
hedeflemektedir. Toplantı programı aşağıda yer almaktadır: - Toplantı açılışı - Proje tanıtımı - Proje ile ilgili soru ve cevaplar - Etki değerlendirmesi - Sürdürülebilir kalkınmanın izlenmesi - Kapanış Toplantının daha verimli geçmesi amacıyla projenin teknik olmayan kısa özeti ve proje etki değerlendirmesinde yönlendirici olacak göstergelerin açıklamaları ve değerlendirme formu da ekte yer almaktadır. (Projenin teknik olmayan özeti ve proje etki değerlendirme formu aynı zamanda www.polatenerji.com adresinden de erişilebilmektedir.) Toplantıya katılamamanız durumunda en azından ekte yer alan değerlendirme formunu doldurarak görüş ve önerilerinizi bizlerle paylaşabilirsiniz. Daha fazla bilgi ve/veya projeyle ilgili görüşlerinizi paylaşmak için lütfen aşağıda yer alan iletişim numarasından bizimle irtibat kurunuz. Saygılarımızla, Doğal Enerji Elektrik Üretim A.Ş. Çağla Balcı Eriş / Sıla Kılıç Tel: 0212 213 66 35 Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 8
v. Genel Davet Metni Toplantı, Polat Enerji ve Demirer Holding web sitelerinde ve 24.05.2011 tarihinde yerel bir gazete olan Kırkağaç gazetesinde duyuruldu. Yerel Gazetede çıkan davetiye metni: B. 2. Diğer katılım metotları hakkında açıklama Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 9
Gerçekleştirilen toplantıya katılımın özellikle yerel boyutta çok olması ve katılımın erkek/kadın dengesinin iyi olmasından dolayı ikinci bir toplantıya ihtiyaç duyulmamıştır. Ancak Proje Sahipleri düzenli olarak köy halkıyla ve özellikle muhtar ile iletişim halinde olduğundan, toplantının ve paydaşlar sürecinin haricinde de proje hakkında soru sormaya ve yorum yapmaya teşvik edilmektedir. Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 10
BÖLÜM C. KATILIM SÜRECĐ C. 1. Toplantı katılımcıları i. Katılımcı listesi Katılımcı listesi Tarih ve saat: 6 Haziran 2011 14:00 Yer: Manisa Akhisar Dualar Köyü Kategori Katılımcı Đsmi E/K Đmza Organizasyon Đrtibat Bilgileri A Mehmet Kıvrak E Mevcut Köy Sakini +90 538 2193804 A Irfan Sarı E Mevcut Köy Sakini +90 534 4418984 A Şaban Daldal E Mevcut Köy Sakini +90 535 4388180 A Mustafa Yıldırım E Mevcut Köy Sakini +90 538 2772367 A Đsa Dinç E Mevcut Köy Sakini +90 536 4456157 A Ferhat Dinç E Mevcut Köy Sakini +90 536 8721190 A Halil Budak E Mevcut Köy Sakini +90 537 7277496 A Celal Yıldırım E Mevcut Köy Sakini +90 535 2462672 A Muzaffer Yıldırım E Mevcut Köy Sakini +90 536 8249443 A Halil Daldal E Mevcut Köy Sakini A Ismail Sarı E Mevcut Köy Sakini +90 537 480016_ A Mehmet Yıldırım E Mevcut Köy Sakini +90 536 8532269 A Ramazan Fidan E Mevcut Köy Sakini +90 536 9498720 A Ali Dinç E Mevcut Köy Sakini +90 538 6671576 A Fezullah Ok E Mevcut Köy Sakini +90 538 2154614 A Nazım Işık E Mevcut Köy Sakini A Ahmet Sahi E Mevcut Köy Sakini A Necati Sahi E Mevcut Köy Sakini A Ali Daldal E Mevcut Köy Sakini +90 539 6230491 A Đsmail Budak E Mevcut Köy Sakini +90 530 3407986 A Halil Yıldırım E Mevcut Köy Sakini +90 535 8916642 A Ayşe Daldal K Mevcut Köy Sakini A Fatma Dadaş K Mevcut Köy Sakini A Cennet Daldal K Mevcut Köy Sakini A Ayşe Kıvrak K Mevcut Değil Köy Sakini A Emine Sarı K Mevcut Köy Sakini A Hanife Budak K Mevcut Değil Köy Sakini A Hanife Adaş K Mevcut Değil Köy Sakini A Hatice Sarı K Mevcut Köy Sakini A Gülabiye Yege K Mevcut Köy Sakini A Dudu Aydın K Mevcut Köy Sakini A Nurdagül Yıldrım K Mevcut Değil Köy Sakini A Şadiye Yıldırım K Mevcut Değil Köy Sakini A Öznur Yıldırm K Mevcut Köy Sakini Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 11
A Hanife Ok K Mevcut Değil Köy Sakini A Fatma Sarı K Mevcut Köy Sakini A Saadet Sarı K Mevcut Değil Köy Sakini A Havva Sarı K Mevcut Değil Köy Sakini A Gülşen Yıldırım K Mevcut Değil Köy Sakini A Aynur Yıldırım K Mevcut Değil Köy Sakini A Fatma Daldal K Mevcut Köy Sakini 21 i erkek ve 20 si kadın olmak üzere toplantıya 41 kişi katılım göstermiştir. Hemen hemen hepsi Dualar Köyünden katılmışlardır. Bazı bayan katılımcıların imza vermekten çekindikleri gözlenmiştir. ii. Değerlendirme formları Toplantıya katılan paydaşlar tarafından doldurulan tüm değerlendirme formları EK 2 de yer almaktadır. Toplantı esnasında paydaşlara iki set soru ve açıklama dokümanı sağlanmıştır. A) Sürdürülebilir kalkınma parametrelerinin açıklandığı, projenin etkilerinin ve parametrelerin izlenmesi ile ilgili görüşlerinin sorulduğu bir soru formu. Bu soru formu aynı zamanda toplantıdan önce davetiyeler ile beraber de paydaşlar ile paylaşılmıştır. Açıklamalı bir soru formunun dağıtılmasındaki amaç, sadece toplantı esnasında konuların görüşülüp tartışılması değil, toplantı öncesi ve sonrasında da paydaşlara proje hakkında yorum yapabilme imkânı sağlamaktır. Ayrıca, sürdürülebilir kalkınma parametrelerinin önceden izah edilerek, toplantının (ve özellikle paydaşların parametreleri değerlendirme aşamasının) verimini arttırmaktır. Ancak toplantı esnasında veya sonrasında doldurulmuş herhangi bir form Proje Sahibine veya muhtara iletilmemiştir. B) Toplantı değerlendirme formunun formatı olarak GS v2.1 de yer alan format kullanılmıştır. Toplantıya katılan paydaşlar tarafından, genellikle proje hakkında olumlu görüşlerin yer aldığı toplamda 10 adet form doldurulup Proje Sahibine teslim edilmiştir. Paydaşlar tarafından doldurulan formlar ile ilgili özet Bölüm C.3 de yer verilmiştir. Paydaşlar tarafından doldurulan toplantı değerlendirme formlarının kopyası EK 2 de yer almaktadır. Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 12
C. 2. Toplantıdan fotoğraflar Köy bakkalı ve camisine asılan toplantı ilanı Toplantıdan resimler 06.06.2011 Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 13
C. 3. Katılım süreci çıktıları i. Toplantı tutanağı Teklif edilen proje faaliyetinin, ilgili kanun ve yönetmelikler kapsamında bir Çevre Etki Değerlendirme sürecinden muaf olmasına karşın Proje Sahibi, Gold Standard v2.1 kuralları gereği 06.06.2011 tarihinde bir Paydaşların Katılımı Toplantısı düzenlemiştir. Toplantı, projeye en yakın yerleşim alanı olan Dualar Köyünde gerçekleştirilmiştir. Yaklaşık olarak %50 sini bayanların oluşturduğu toplantı 41 kişilik bir katılımla gerçekleştirilmiştir. Toplantı başlangıcında aşağıdaki belge ve dokümanlar sağlanmıştır: - Projenin teknik olmayan özeti (aynı zamanda davetiyeler ile birlikte de gönderilmiştir) - Toplantı değerlendirme formu - Sürdürülebilir kalkınma parametrelerinin açıklamalarının bulunduğu ve izleme ile ilgili görüşlerinin de sorulduğu, soru formu (aynı zamanda davetiyeler ile birlikte de gönderilmiştir) Toplantı, Proje Sahibinin temsilcileri Sayın Çağla Balcı Eriş ve Sıla Kılıç ın toplantının amacını açıklayan açılış konuşmasıyla başlamıştır. Aynı zamanda dağıtılan dokümanlar ve soru formları ile ilgili de açıklayıcı notlar aktarılmıştır. Açılış konuşmasını projenin katılımcılara daha detaylı olarak anlatılması takip etmiş ve ardından soru ve cevap kısmına geçilmiştir. Teklif edilen proje faaliyeti, mevcut bir santralin kapasite artışı olduğundan yerel paydaşların, rüzgar santrali ve faaliyetleri konusunda bilgili oldukları gözlenmiştir. Yerel paydaşlar projenin, sürdürülebilir kalkınmaya veya çevreye herhangi bir olumsuz etkisi olmayacağını düşündüklerini ifade etmişlerdir. Toplantı esnasında görüşülen konuları aşağıdaki şekilde özetlemek mümkün: Soru: Elektriği bedava kullanabilecek miyiz? Cevap: Ne yazık ki bu hem teknik açıdan hem de mevzuat açısından mümkün değil. Projeden üretilecek olan elektriğin yüksek gerilim seviyesinde iletimi yapılacaktır ki bu da son kullanıcı için uygun bir gerilim seviyesi değildir. Ayrıca, proje üretim lisansı altında faaliyet gösterdiğinden, elektriği ancak toptan elektrik almaya yetkin ve lisanslı kurum ve kuruluşlara veya serbest tüketici sınıfında yer alan ve yüksek elektrik tüketimi bulunan endüstrilere tedarik edebilmektedir. Soru: Şu anda Sayalar Projesinde köyden insanlar çalışmakta. Projenin kapasitesi arttırıldığında daha fazla istihdam fırsatı doğacak mı? Cevap: Projenin hem inşaat aşamasında hem de işletme aşamasında ek insan gücüne ihtiyaç duyulacaktır. Daha önceden olduğu gibi bu kapasite artırımı projesinde de hem inşaat aşamasında hem de işletme aşamasında istihdam açısından ilk tercih yerel halktan olacaktır. Soru: Đşletme aşamasında yerel halktan kaç kişi istihdam edilebilir? Cevap: Proje henüz dizayn aşamasında olduğundan henüz net bir rakam vermek mümkün değil. Ancak işletmeye geçildikten sonra iki veya üç ilave istihdama ihtiyaç duyulabileceği tahmin Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 14
edilmekte. Soru: Daha önceden proje sahibinin ilkokula destek/yardım vs gibi katkıları olmuştu. Bu sefer de buna benzer bir katkı sağlamayı düşünüyor musunuz? Şu anda köyde bir düğün sarayı eksikliği bulunmakta. Cevap: Genel bir prensip olarak, bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına katkıda bulunacak faaliyetler gerçekleştirilmekte ve bu proje de bir istisna olmayacaktır. Ancak şu anda bu katkının ne şekilde olacağı henüz netlik kazanmış değil ve bu konuda çalışmalar devam etmektedir. Soru: Proje sahası içerisinde köpekler bulunmakta. Genellikle bağlı bulunan bu köpekler bazen salıverilmekte ve bizleri rahatsız etmektedir. Cevap: Konu ile derhal ilgilenilecek ve herhangi bir olumsuzluk yaşanmaması açısından gerekli tüm önlemler alınacaktır. Köpeklerin sadece yanlarında bir refakatçi ile dolaşmasına müsaade edilecektir. ii. Diğer katılım toplantılarının tutanakları iii. Tüm yorumların değerlendirilmesi Paydaşların yorumları Yorum dikkate alındı mı? (E/H) Açıklama Bedava elektrik kullanabilir miyiz? Hayır Üretilen elektrik ancak iletim hattına verilebilmekte. Đstihdam olanakları, bölge için oldukça önemlidir. Kapasite artışı ile ek istihdam olanakları oluşacak mı? Evet Proje Sahibi Türkiye için olduğu kadar bölge ve civar köyler için de istihdamın bir problem ve önemli bir konu olduğunun farkındadır. Projenin hem inşaat aşamasında hem de işletme aşamasında ek insan gücüne ihtiyaç duyulacaktır. Daha önceden olduğu gibi bu kapasite artırımı projesinde de hem inşaat aşamasında hem de işletme aşamasında istihdam açısından ilk tercih yerel halkta olacaktır. Bu konunun önemine istinaden istihdam, izleme planına dahil Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 15
Bölgeye herhangi bir katkı/bağış vs. olacak mı? Sahadaki köpekler konusunda bazı şikayetler bulunmaktadır. Evet Evet edilmiştir. Genel bir prensip olarak, bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına katkıda bulunacak faaliyetler gerçekleştirilmekte ve bu proje de bir istisna olmayacaktır. Ancak şu anda bu katkının ne şekilde olacağı henüz netlik kazanmış değil ve bu konuda çalışmalar devam etmektedir. Yapılacak olan yardım, destek veya bağış ile ilgili olarak karara varıldığı noktada bu konu tekrar köy sakinleri ile paylaşılacaktır. Bu konu izleme planına dahil edilmiştir. Konu ile derhal ilgilenilecek ve herhangi bir olumsuzluk yaşanmaması açısından gerekli tüm önlemler alınacaktır. Köpekler saha içerisinde sürekli olarak bağlı kalacak ve sadece yanlarında bir refakatçi ile tasmalı olarak dolaşmasına müsaade edilecektir. iv. Sürdürülebilir kalkınma ile ilgili değişiklikler Sürdürülebilir kalkınma değerlendirmesi ile ilgili bir değişiklik yapacak mısınız? Herhangi bir parametrenin negatif skorlanması durumunda değişikliğin gerekli olduğunu dikkate alın. Evet Hayır X Toplantı esnasında paydaşlardan herhangi olumsuz bir yorum alınmamıştır. Toplantı esnasında gündeme gelen konular, Proje Sahibinin hali hazırda bilgisi dahilinde olan konular olduğundan sürdürülebilir kalkınma değerlendirmesinde dikkate alınmış konulardır. Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 16
v. Yorumlar neticesinde proje dizaynında yapılan değişikliklerin özeti Proje dizaynında değişiklik gerektirecek herhangi bir yorum alınmamıştır. Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 17
BÖLÜM D. SÜRDÜRÜLEBĐLĐR KALKINMA DEĞERLENDĐRMESĐ D. 1. Proje Sahibi sürdürülebilir kalkınma değerlendirmesi i. Do no harm değerlendirmesi Đlkelerin Korunması Proje ile ilgisi Đhlale yönelik proje risklerinin değerlendirilmesi Etkilerin azaltılmasına yönelik tedbirler Đnsan Hakları Proje faaliyeti uluslararası insan hakları değerlerine saygı göstermelidir. Proje faaliyeti, rıza dışı yer değiştirmeye sebebiyet vermemelidir Proje herhangi bir şekilde insan haklarına ve değerlerine ters düşen bir faaliyette bulunmamaktadır 1. Proje faaliyeti esnasında herhangi bir şekilde rıza dışı yer değişikliklerine sebebiyet vermemektedir. Proje faaliyeti kapsamında herhangi bir şekilde yer değişikliği olmayacaktır. Düşük. Birleşmiş Milletler topluluğunun bir üyesi olarak Türkiye, uluslar arası insan hakları bildirgelerinin bir taradır ve insan hakları, kanun ve yönetmelikler ile güvence altına alınmıştır. Düşük. Birleşmiş Milletler topluluğunun bir üyesi olarak Türkiye, uluslar arası insan hakları bildirgelerinin bir taradır ve insan hakları, kanun ve yönetmelikler ile güvence altına alınmıştır. Proje faaliyeti, herhangi bir şekilde kültürel mirasların Proje faaliyeti, herhangi bir şekilde kültürel mirasların Düşük. Projenin inşaatı ve işletimi sırasında, yürürlükteki kanunlarca da güvence 1 Referans: http://www.unicef.org/turkey/udhr/_gi17.html Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 18
zarar, görmesi veya tahribatına yol açmamalıdır. zarar görmesi veya tahribatına yol açmamaktadır. altına alınmış herhangi bir hassas kültürel mirasa hasar verilmeyecektir 2. Đşçi Hakları Proje, işçilerin sendikal haklarına ve toplu sözleşme haklarına riayet etmelidir, ve herhangi bir şekilde bunları sınırlamamalıdır. Đşçi hakları Kanun ve Yönetmelikler ile sendikal haklar ve toplu sözleşme hakları güvence altına alınmıştır 3. Düşük. Çalışanlar sendika kurma ve çalışma koşulları ile ilgili toplu pazarlık etme hakları konusunda kısıtlanmamaktadır. Bu haklar ulusal yasa ile korunmaktadır. (Türkiye Đşçi Sendikaları Yasası No. 2821). Proje herhangi bir şekilde zorla çalıştırma olmamalıdır. Herhangi bir şekilde çocuk işçi çalıştırılmamalıdır. Cinsiyet, dil, ırk gibi ayrımcılık yapılmamalıdır. Đş Kanunun güvence altına aldığı gibi, projede zorla çalıştırma söz konusu değildir. Đş Kanunu Madde 71 in güvence altına aldığı şekilde Türkiye de çocuk işçi yasaktır. Đş kanunun 5. Maddesinin de güvence altına aldığı gibi cinsiyet, din, dil ve/veya ırka dayalı ayrımcılık yapılamaz. Düşük. Projede, Türkiye Đş Kanununda (4857) ifade edildiği gibi zorla çalıştırılan veya zorunlu işgücü söz konusu olamaz. Düşük. Proje, Türkiye Đş Kanunu Madde 71 ile uyumlu olarak çocuk işçi çalıştırmamaktadır. Düşük. Türkiye Đş Kanunu 5. maddesi ve istihdam/meslek ile ilgili ILO Sözleşmesinin 100&111 eşit ücret / ayrımcılık ilkeleri ile 2 Referans: http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/metin.aspx?mevzuatkod=1.5.2863&mevzuatiliski=0&sourcexmlsearch = 3 Referans: http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/1243.html Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 19
Tüm çalışanlara sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlanmalıdır. Çevrenin Korunması Tüm faaliyetlerin çevre ile uyumlu ve zarar vermeyecek şekilde yürütülmesi kanun ve yönetmelikler tarafından güvence altına alınmalıdır. Proje, a) kanun nezdinde koruma altına alınan b) koruma altına alınması resmen teklif edilmiş c) resmi makamlarca hassas bölge ilan edilmiş d) toplum tarafından koruma altına alınmış hassas ekolojik habitatları tahrip edici Tüm çalışanlara sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlanacaktır. Çalışanlara gerekli ilk yardım ve iş güvenliği eğitimleri verilecektir. Tüm faaliyetlerin çevre ile uyumlu ve zarar vermeyecek şekilde yürütülmesi kanun ve yönetmelikler tarafından güvence altına alınmıştır. 5 Proje kritik veya koruma altında bulunan doğal habitatlara zarar vermeyecektir. Bu konu paydaşlar tarafından da onaylanmıştır. uyumlu olarak herhangi bir ayrımcılık yapılamaz. Düşük. Proje sahibi, projenin tüm aşamalarında güvenli ve sağlıklı çalışma ortamı oluşturma konusunda kararlıdır 4. Düşük. Proje, çevreye herhangi bir şekilde zarar verebilecek faaliyette bulunmamaktadır. Türkiye de çevre ve ekolojinin korunması ile ilgili kapsamlı kanun ve yönetmelikler bulunmaktadır. Türkiye de yürürlükte olan Çevre Kanunun amacı, sürdürülebilir çevre ve kalkınma ilkelerine uygun bir şekilde çevrenin korunmasıdır 6. Düşük. Proje, çevreye herhangi bir şekilde zarar verebilecek faaliyette bulunmamaktadır. Türkiye de çevre ve ekolojinin korunması ile ilgili kapsamlı kanun ve yönetmelikler bulunmaktadır. Türkiye de yürürlükte olan Çevre 4 Reference: http://www.unicef.org/turkey/udhr/_gi17.html 5 Referans: http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/631.html 6 Referans: http://www2.cevreorman.gov.tr/yasa/k/2872.doc Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 20
herhangi bir faaliyette bulunmamaktadır. Yolsuzluk Proje, yolsuzluk ile ilişkili bir faaliyette bulunamaz. Đlgili projenin tipine göre diğer ek konular Yolsuzluk, kanunlar gereği ağır bir suç olarak tanımlanmıştır. 8 Proje ile ilgisi Kanunun amacı, sürdürülebilir çevre ve kalkınma ilkelerine uygun bir şekilde çevrenin korunmasıdır 7. Düşük. Yolsuzluk, kanunlar gereği ağır bir suç olarak tanımlanmıştır. Đhlale yönelik proje risklerinin değerlendirilmesi Etkilerin azaltılmasına yönelik tedbirler ii. Sürdürülebilir Kalkınma Đndeksi Gösterge Gold Standard Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri Önleme Ölçütü Eğer ilişkili ise Do-no-harm değerlendirme si tablosunda yer alan önlemlere veya (-) skoru nötralize etmek için uygun görülen önlemleri ekle. Milenyum Kalkınma Hedefleri (MDG) ile ilişkisi www.undp.or/mdg ve www.mdgmonitor.org yi kontrol et. Göstergelerinizin yerel MDG hedefleri ile ilişkisini tanımlayın Seçilen parametre ve açıklama Proje geliştiricisi tarafından tanımlanır Ön puanlama Olumsuz etki: Olumsuz etkinin tamamen giderilememesi durumunda (-) olarak puanlandırılır. Olumsuz etkinin tamamen giderilmesi planlanmış ise veya etkide bir değişiklik yok ise (0) olarak 7 Referans: http://www2.cevreorman.gov.tr/yasa/k/2872.doc 8 Referans: http://www.anayasa.gen.tr/ Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 21
Hava kalitesi Su kalitesi ve miktarı MDG etkilenen: 7a: Ülke politika ve programlarına sürdürülebilir gelişme ile ilgili ilkeler entegre edildiğinde; çevresel kaynakların tersine kaybı Türkiye için belirlenen MDG etkilenen: 7.10 iyileştirilmiş içme suyu kaynaklarını kullanan nüfusun toplama oranı SOx and NOx + Kirleticilerin salınması ve su kaynakları dengelerindeki değişiklikler. Toprağın durumu n/a Toprak kirleticileri 0 Diğer kirleticiler n/a Gürültü seviyesi 0 Biyolojik çeşitlilik Đstihdam kalitesi Geçim kaynakları Ekonomik ve temiz enerji hizmetlerine erişim Beşeri ve kurumsal kapasite n/a MDG etkilenen: 1.5 Đşgücünün nüfusa oranı MDG etkilenen: 1b: Kadınlar ve gençlerde dahil herkes için tam ve verimli istihdam ve insana yakışır iş başarmak Türkiye için belirlenen ve etkilenen: 7.2 CO2 emisyonları n.a Doğal yaşamın bozulması veya yıpratılması Çalışanlara sağlanan eğitimler Sosyal güvence altına alınan bordrolu çalışan sayısı Enerji ve kaynaklarında dışa bağımlılık Eğitim kalitesindeki değişimler puanlandırılır. Olumlu bir etkide (+) olarak puanlandırılır, 0 0 + + + + Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 22
Niceliksel istihdam ve gelir üretimi Ödemeler dengesi ve yatırım Teknoloji transferi ve teknolojik yeterlilik MDG etkilene: 1.5 Đstihdamın nüfusa oranı n/a MDG etkilenen: 8 f: Özel sektör ile işbirliği halinde, yeni teknolojilerin faydalarını, özellikle bilişim ve iletişim teknolojilerini kullanılabilir hale getirme Đş imkanları + GS Toolkit v2.1 EK I de belirtildiği şekilde Yeni tip 2MW rüzgar türbinlerinin kullanımı 0 0 Sürdürülebilir kalkınma indeksi olan Beşeri ve kurumsal kapasite ile ilgili olarak proje sahibi, bölgede sürdürülebilir bir pozitif etki yaratacak bir katkıda bulunmak konusunda planları bulunmakta ve bu katkının nasıl olacağı konusunda değerlendirmeleri sürmektedir. Ancak değerlendirme henüz tamamlanmamıştır. Katkının ne şekilde olacağına ilişkin kesin bir plan ortaya çıktığı anda ilgili dokümanlar (GS Pasaportu gibi) revize edilerek paydaşlar ile paylaşılacaktır. D. 2. Paydaşların Sürdürülebilir Kalkınma Đndeksi Gösterge Gold Standard Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri Önleme Ölçütü Eğer ilişkili ise Do-no-harm değerlendirme si tablosunda yer alan önlemlere veya (-) skoru nötralize etmek için uygun görülen önlemleri ekle. Milenyum Kalkınma Hedefleri (MDG) ile ilişkisi www.undp.or/mdg ve www.mdgmonitor.org yi kontrol et. Göstergelerinizin yerel MDG hedefleri ile ilişkisini tanımlayın Seçilen parametre ve açıklama Proje geliştiricisi tarafından tanımlanır Ön puanlama Olumsuz etki: Olumsuz etkinin tamamen giderilememesi durumunda (-) olarak puanlandırılır. Olumsuz etkinin tamamen giderilmesi planlanmış ise veya etkide bir değişiklik yok Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 23
Hava kalitesi Su kalitesi ve miktarı Toprağın durumu MDG etkilenen: 7a: Ülke politika ve programlarına sürdürülebilir gelişme ile ilgili ilkeler entegre edildiğinde; çevresel kaynakların tersine kaybı Türkiye için belirlenen MDG etkilenen: 7.10 iyileştirilmiş içme suyu kaynaklarını kullanan nüfusun toplama oranı n/a SOx and NOx + Kirleticilerin salınması ve su kaynakları dengelerindeki değişiklikler. Toprak kirleticileri Diğer kirleticiler n/a Gürültü seviyesi + Biyolojik çeşitlilik Đstihdam kalitesi Geçim kaynakları Ekonomik ve temiz enerji hizmetlerine erişim Beşeri ve kurumsal kapasite n/a MDG etkilenen: 1.5 Đşgücünün nüfusa oranı MDG etkilenen: 1b: Kadınlar ve gençlerde dahil herkes için tam ve verimli istihdam ve insana yakışır iş başarmak Türkiye için belirlenen ve etkilenen: 7.2 CO2 emisyonları n.a Doğal yaşamın bozulması veya yıpratılması Çalışanlara sağlanan eğitimler Sosyal güvence altına alınan bordrolu çalışan sayısı Enerji ve kaynaklarında dışa bağımlılık Eğitim kalitesindeki değişimler ise (0) olarak puanlandırılır. Olumlu bir etkide (+) olarak puanlandırılır, + + + + + Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 24
Niceliksel istihdam ve gelir üretimi Ödemeler dengesi ve yatırım Teknoloji transferi ve teknolojik yeterlilik MDG etkilene: 1.5 Đstihdamın nüfusa oranı n/a MDG etkilenen: 8 f: Özel sektör ile işbirliği halinde, yeni teknolojilerin faydalarını, özellikle bilişim ve iletişim teknolojilerini kullanılabilir hale getirme Đş imkanları + GS Toolkit v2.1 EK I de belirtildiği şekilde Yeni tip 2MW rüzgar türbinlerinin kullanımı Toplantı esnasında paydaşların sürdürülebilir kalkınma indeksi egzersizinin daha verimli geçmesi amacı ile hem toplantı esnasında hem de toplantıdan önce davetiyeler ile birlikte, sürdürülebilir kalkınma parametrelerinin açıklamaları ile beraber soru formu paylaşılmıştır. Toplantının açılış konuşmasında firma yetkilileri, egzersiz ve parametreler hakkında bilgi de aktarmıştır. Toplantı esnasında paydaşlar çoğu parametrelere pozitif yorumda bulunmuşlardır. Paydaşlar tarafından skorlanmayan (olumlu veya olumsuz herhangi bir yorumda bulunulmayan parametrelerin skor haneleri olarak ifade edilmiştir). Ancak toplantı ve egzersiz esnasında paydaşların, istihdam harici parametrelere olan ilgisinin düşük olduğu gözlemlenmiştir. Parametre Proje Sahibinin Paydaşların değerlendirmesi değerlendirmesi Hava kalitesi + + Su kalitesi ve miktarı 0 + Toprağın durumu 0 + Diğer kirleticiler 0 + Biyolojik çeşitlilik 0 + Đstihdam kalitesi + + Geçim kaynakları + + Ekonomik ve temiz enerji hizmetlerine erişim + Beşeri ve kurumsal kapasite + Niceliksel istihdam ve gelir üretimi + + Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 25
Ödemeler dengesi ve yatırım 0 Teknoloji transferi ve teknolojik yeterlilik 0 Paydaşların sürdürülebilir kalkınma parametrelerini değerlendirmede, projeye olan genel kanılarının büyük rol oynadığı ve her bir parametreyi, projeye olan genel kanıları doğrultusunda skorladıkları gözlenmiştir. Bu sebepten ötürü paydaşlar hemen hemen tüm parametreleri (+) olarak skorlamışlardır. Ancak paydaşların sürdürülebilir kalkınma değerlendirmesinden elde edilen sonuçlar, Proje Sahibinin sürdürülebilir kalkınma değerlendirmesini destekleyici niteliktedir. D. 3. Konsolide sürdürülebilir kalkınma indeksi Gösterge Gold Standard Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri Hava kalitesi Önleme Ölçütü Eğer ilişkili ise Do-no-harm değerlendirme si tablosunda yer alan önlemlere veya (-) skoru nötralize etmek için uygun görülen önlemleri ekle. Milenyum Kalkınma Hedefleri (MDG) ile ilişkisi www.undp.or/mdg ve www.mdgmonitor.org yi kontrol et. Göstergelerinizin yerel MDG hedefleri ile ilişkisini tanımlayın MDG etkilenen: 7a: Ülke politika ve programlarına sürdürülebilir gelişme ile ilgili ilkeler entegre Seçilen parametre ve açıklama Proje geliştiricisi tarafından tanımlanır SOx and NOx + Ön puanlama Olumsuz etki: Olumsuz etkinin tamamen giderilememesi durumunda (-) olarak puanlandırılır. Olumsuz etkinin tamamen giderilmesi planlanmış ise veya etkide bir değişiklik yok ise (0) olarak puanlandırılır. Olumlu bir etkide (+) olarak puanlandırılır, Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 26
Su kalitesi ve miktarı Toprağın durumu edildiğinde; çevresel kaynakların tersine kaybı Türkiye için belirlenen MDG etkilenen: 7.10 iyileştirilmiş içme suyu kaynaklarını kullanan nüfusun toplama oranı n/a Kirleticilerin salınması ve su kaynakları dengelerindeki değişiklikler. Toprak kirleticileri Diğer kirleticiler n/a Gürültü seviyesi 0 Biyolojik çeşitlilik Đstihdam kalitesi Geçim kaynakları Ekonomik ve temiz enerji hizmetlerine erişim Beşeri ve kurumsal kapasite Niceliksel istihdam ve gelir üretimi Ödemeler dengesi ve yatırım Teknoloji transferi ve teknolojik yeterlilik n/a MDG etkilenen: 1.5 Đşgücünün nüfusa oranı MDG etkilenen: 1b: Kadınlar ve gençlerde dahil herkes için tam ve verimli istihdam ve insana yakışır iş başarmak Türkiye için belirlenen ve etkilenen: 7.2 CO2 emisyonları n.a MDG etkilene: 1.5 Đstihdamın nüfusa oranı n/a MDG etkilenen: 8 f: Özel sektör ile işbirliği halinde, yeni teknolojilerin faydalarını, özellikle Doğal yaşamın bozulması veya yıpratılması Çalışanlara sağlanan eğitimler Sosyal güvence altına alınan bordrolu çalışan sayısı Enerji ve kaynaklarında dışa bağımlılık Eğitim kalitesindeki değişimler 0 0 0 + + + + Đş imkanları + GS Toolkit v2.1 EK I de belirtildiği şekilde Yeni tip 2MW rüzgar türbinlerinin kullanımı 0 0 Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 27
bilişim ve iletişim teknolojilerini kullanılabilir hale getirme Gerekçelenme, bilgi kaynağı ve referanslar Hava kalitesi Su kalitesi ve miktarı Toprağın durumu Elektrik üretimi, insan sağlığı ve çevre için olumsuz etkilerinin olduğu bilinen NOx ve SOx salınımlarına sebep olmaktadır. Özellikle fosil yakıtların elektrik üretimi için yakılmasıyla Türkiye de yoğun hava kirliği oluşmaktadır 9. Türkiye deki elektrik üretiminin büyük bir kısmı fosil kaynaklardan üretilmektedir ve yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik üretiminde kullanılması sadece bir NOx ve SOx kaynağı olarak değil aynı zamanda diğer hava kirliliğine yol açan maddelerin salınımına sebep olan elektrik üretiminde olumlu sonuçlara yol açacaktır. Proje faaliyetinin hava kalitesine olan olumlu etkisi dikkate alınarak bu parametre (+) olarak skorlanmıştır. Proje sahası, herhangi bir yerüstü veya yeraltı su kaynağına yakın olmadığından, teklif edilen proje faaliyetinin su kalitesine ve miktarına herhangi bir etkisi olmayacaktır. Projede çalışanlardan kaynaklı ihmal edilebilir miktarda bir evsel atık oluşmakla beraber bu atıklar ilgili yönetmeliklere uygun şekilde bertaraf edilecektir 10. Đşletme aşamasında, evsel nitelikli atıklar, sızdırmaz fosseptik tanklarda biriktirilecek ve belediyenin uygun gördüğü atık alanlarına boşaltılacaktır. Proje faaliyetinin su kalitesi ve miktarına olan etkisinin olmaması veya ihmal edilebilir ölçülerde olması sebebi ile (0) olarak skorlanmıştır. Proje sahası, tarıma uygun veya hassasiyeti bulunan (erozyon) bir alanı kapsamamaktadır. Rüzgar enerjisinden elektrik üretimi sonucu kurşun, NOx, SOx, civa, kadmiyum gibi çevreye ve toprağa zarar verici ve kirletici herhangi bir atığı olmadığından, çevre ile en uyumlu teknoloji olarak değerlendirilmektedir. Projenin toprak kalitesine herhangi bir olumsuz etkisi bulunmayacaktır. Yüksek kapasiteli türbinlerin 9 Referans: http://www.elazigproje.org/uploads2/turkiye_de_enerji_sektorunun_olusturdugu_havakirliligi_rapo ru.pdf (sayfa 15 SO2 Emisyonları) 10 Referans: http://www2.cevreorman.gov.tr/yasa/y/25687.docx Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 28
Diğer kirleticiler Biyolojik çeşitlilik kullanımı MW başına türbin ihtiyacını azaltacağından daha az sayıda türbin inşaatı ve daha az hafriyat ile sonuçlanacaktır. Đnşaat atıkları ve hafriyat, ilgili kanun ve yönetmelikler çerçevesinde gerçekleştirilecektir 11. Proje faaliyetinin toprak kalitesine etkisinin olmadığı veya ihmal edilebilir mertebelerde olduğu dikkate alınarak bu parametre (0) olarak skorlanmıştır. Teklif edilen proje faaliyeti, önemli bir kısmı fosil kaynaklardan oluşan enerji üretimini belli ölçüde ikame edeceğinden, diğer kirleticiler konusunda da çevreye olumlu katkıları bulanacaktır. Rüzgar santralleri söz konusu olduğunda gürültü, diğer kirleticiler başlığı altında değerlendirilebilir. Proje faaliyeti, 10 adet Enercon türbininin inşaatını kapsamaktadır. Enercon türbinler, dişli grubu olmamasından dolayı en sessiz türbin grubu olarak da bilinmektedir. Ayrıca optimize edilmiş kanat uçları da ses seviyelerini oldukça düşük seviyelere çekmektedirler 12. ISO 9613-2 standartlarına uygun olarak, Enercon türbinlerinde (örneğin E-82) ses basıncı, türbinden 200m uzaklıkta 50 db seviyelerinde ölçülmektedir. Bu ses seviyesi ise Türkiye standartlarında, hastaneler gibi hassas alanlarda müsaade edilen gürültü seviyesine karşılık gelmektedir 13. Paydaşlar toplantısında da teyit edildiği gibi, en yakındaki yerleşim alanının 3km uzaklıkta olduğu da dikkate alınarak rüzgar türbinlerinin gürültü konusunda herhangi kalıcı bir rahatsızlık vermeyeceği rahatlıkla söylenebilir. Ayrıca yaklaşık 3 seneden bu yana rüzgar türbinlerinin varlığı ile yaşayan civar köy halkı, kuvvetli rüzgarlar esnasında belli bir miktar ses gelmesine rağmen bunun rahatsız edici olmadığını belirtmiştir. Proje faaliyetinin diğer kirleticiler konusunda herhangi bir olumsuz etkisinin olmadığından bu parametre (0) olarak skorlanmıştır. Proje sahası biyolojik çeşitlilik açısından hassas veya koruma altında herhangi bir bölgenin içerisinde veya yakınında yer almamaktadır. Proje sahasının etki alanı içerisinde, hassas genom bulunmamaktadır. Proje 11 Referans: http://www2.cevreorman.gov.tr/yasa/y/25406.doc 12 Referans: Technical specifications of Enercon Turbines: http://www1.enercon.de/www/it/broschueren.nsf/0aa40c3e62181e96c12570bd004a8768/34aa893a25922881 c12575e00044f20e/$file/ene_techno+service_eng_010409.pdf 13 Referans: http://www2.cevreorman.gov.tr/yasa/y/26809.doc Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 29
faaliyetinin biyolojik çeşitliliğe herhangi bir etkisi bulunmadığından bu parametre (0) olarak skorlanmıştır. Đstihdam kalitesi Geçim kaynakları Ekonomik ve temiz enerji hizmetlerine erişim Beşeri ve kurumsal kapasite Projenin hem inşaat aşamasında hem de işletme aşamasında istihdam olanakları oluşacaktır. Bu istihdam, öncelikli olarak yerel halktan karşılanması hedeflenmektedir. Đşletme esnasında çalışanlar sağlık, güvenlik vs. gibi konularda eğitim verilecektir. Projenin istihdam kalitesi konusunda olumlu katkısından dolayı parametre (+) olarak skorlanmıştır. Paydaşlar toplantısı esnasında da gündeme geldiği ve ifade edildiği gibi, istihdam konusu bölge için oldukça önem arz etmektedir. Civar köylerin yaş ortalaması 50 nin üzerinde ve genel olarak ailelerin geçim kaynakları emekli maaşıdır. Az olan genç nüfus için ise yeteri kadar iş imkanı bölgede bulunmamaktadır 14. Özellikle işletme safhasında proje, bazı gençlere kalıcı iş imkanı sağlayarak ailelerine geçim kaynağı sağlayacaktır. Proje faaliyetinin istihdam konusunda olumlu etkilerinden dolayı bu parametre (+) olarak skorlanmıştır. 2009 istatistiklerine göre Türkiye nin enerji üretiminin %50 si doğalgazdan sağlanmaktadır 15. Doğalgazın yerli bir kaynak olmamasından dolayı doğalgaz Iran ve Rusya dan ithal edilmektedir. Türkiye nin cari açığının en önemli sebeplerinden biri olarak gösterilen doğalgaz ithalatı, 2010 senesine kıyasla %40 artış göstermiştir 16. Rüzgar gibi yerli enerji kaynaklarının değerlendirilmesi Türkiye nin enerji/kaynak bağımlılığını azaltırken sürdürülebilir ve temiz enerji yönetimini de geliştirecektir. Projenin başarılı bir şekilde uygulamaya geçirilmesi, Türkiye de yenilenebilir enerji üretimi sektörünün gelişimine katkıda bulunacaktır. Projenin ekonomik ve temiz enerji hizmetlerine erişim kapsamında sağlayacağı olumlu katkıdan dolayı bu parametre (+) olarak skorlanmıştır. Beşeri ve kurumsal kapasite alanında proje sahibi bölgeye katkıda bulunma isteğindedir (örneğin eğitim alanında) ve şu anda bu katkının nasıl olabileceği konusunda planlama aşamasındadır. Ancak proje sahibi bu katkının nasıl olacağı 14 Reference: Mr. MuzafferYıldırım / Muchtar of Dualar Village 15 Reference: Annual Developmnet of Turkey s Electricity Generation by Primary Energy Sources (1975-2009) http://www.teias.gov.tr/istatistik2009/32(75-09).xls 16 Reference: http://www.gso.org.tr/content/haber/gundem.aspx?id=1612 Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 30
Niceliksel istihdam ve gelir üretimi Ödemeler dengesi ve yatırım Teknoloji transferi ve teknolojik yeterlilik konusunda halen seçeneklerini değerlendirdiğinden henüz kesin bir sonuca varılmış değildir. Bu konuda yapılacak olan destek/katkıların takip edilebilmesi amacı ile bu parametre (+) olarak skorlanmış ve izleme planına dahil edilmiştir. Proje faaliyeti bölgede hem inşaat aşamasında hem de uygulama aşamasında istihdam olanakları sağlayacaktır. Henüz proje planlama aşamasında bulunduğundan, işletme esnasında ne kadar bir istihdam olanağı oluşacağı kesin olmamakla beraber projenin bu konuda olumlu katkısının olacağı göz önünde bulundurularak parametre (+) olarak skorlanmıştır. Her ne kadar proje, ithal edilen enerji ve fosil yakıtların azaltılmasına yol açarak ödemeler dengesinde belli bir iyileşmeye sebep olacaksa da, proje faaliyetinin bu konuda yaptığı olumlu katkı ekonomik ve temiz enerji hizmetlerine erişim indikatöründe değerlendirilmiştir. Bu sebepten dolayı bu parametre (0) olarak skorlanmıştır. Rüzgar enerjisi uygulamaları Türkiye için halen marjinal bir sektör teşkil ettiğinden projenin teknoloji transferi ve sektörün yeterliliği konusunda olumlu katkıları bulunacağı söylenebilir. Ancak bu konunun nicel olarak izlenmesi ve değerlendirilmesi oldukça güç olduğundan bu parametre (0) olarak skorlanmıştır. Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 31
BÖLÜM E. SÜRDÜRÜLEBĐLĐR KALKINMA ĐZLEME PLANI Sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir kalkınma parametrelerinin izlenmesi ile ilgili tartışmanın daha verimli gerçekleştirilebilmesi amacı ile, toplantıdan önce ve toplantı esnasında paydaşlarla, parametrelerin açıklamasının da yer aldığı bir değerlendirme formu paylaşılmıştır. Toplantı esnasında bu konunun paydaşlara sorulmasına karşılık, izleme konusunda herhangi bir yorum veya katkı alınamamıştır. Bunun sebebi olarak ise mevcut Sayalar projesi ile ilgili belli bir süreden bu yana periyodik izlemelerin gerçekleştiriliyor olması ve mevcut sistemden yerel halkın memnun olması gösterilmiştir. Gold Standard v2.1 kurallarına uygun olarak, sürdürülebilir kalkınma indeksi değerlendirmesinde (+) olarak skorlanan parametreler, izleme altına alınmış ve aşağıda izleme detayları sağlanmıştır. No 1 Parametre Hava kalitesi Olumsuz etkilerinin azaltılmasına yönelik tedbirler Değişken Üretilen ve şebekeye verilen elektrik enerjisi, fosil kaynaklardan üretilen elektrik enerjisini ikame etmekte ve bu da NOx ve SOx seviyelerinde düşüşe sebep olmaktadır. Değişkenin mevcut durumu Türkiye deki elektrik üretiminin büyük bir çoğunluğu fosil yakıtlara dayanmaktadır. Fosil yakıtların yakılması ile yüksek seviyelerde SOx ve NOx salınımına sebebiyet vermektedir. Değişkenin referans senaryodaki MWh başına salınan SOx ve NOx miktarları aşağıdaki durumu gibidir. Değişkenin ilerideki durumunun tahmini SO2 (kg/mwh) NO2 (kg/mwh) Doğalgaz 0.45 7.71 Kömür 5.89 2.72 Fuel Oil 5.44 1.81 Referans: United States Environmental Protection Agency / http://www.epa.gov/cleanenergy/energy-and-you/affect/airemissions.html Rüzgar santralinden üretilecek olan elektrik, ağırlıklı olarak fosil yakıtlara dayalı şebekeden aynı miktarda elektrik üretimini ikame edecektir. Đzleme metodu Nasıl Şebekeye sağlanan rüzgar enerjisine dayalı elektrik enerjisinin 0.45kg/MWh SO2 ve 1.81kg/MWh NO2 azaltımını sağlayacağı varsayılmaktadır. Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 32
Ne zaman Kim tarafında n Her bir izleme periyodu için bir kez Proje Sahibi No 2 Parametre Đstihdam kalitesi Olumsuz etkilerinin azaltılmasına yönelik tedbirler Değişken Đş güvenliği konusunda sağlanan eğitimler ve ilgili sertifikaları Değişkenin mevcut durumu Değişkenin referans senaryodaki durumu Değişkenin ilerideki durumunun Teknik ekip iş güvenliği konularında eğitileceklerdir. tahmini Đzleme metodu Nasıl Teknik ekip eğitimleri sorası sertifikalandırılacaktır. Ne zaman Her bir izleme periyodu için bir kez Kim tarafında n Proje Sahibi No 3 Parametre Geçim kaynakları Olumsuz etkilerinin azaltılmasına yönelik tedbirler Değişken Sosyal güvence sistemine giriş yapılan çalışan sayısı Değişkenin mevcut durumu Değişkenin referans senaryodaki durumu Değişkenin ilerideki durumunun Tüm çalışanların sosyal sigortaları yapılacaktır. tahmini Đzleme metodu Nasıl Sosyal güvenlik sistemi belgelerinin kontrolü Ne zaman Her bir izleme periyodu için bir kez Kim tarafında n Proje Sahibi No 4 Parametre Niceliksel istihdam ve gelir üretimi Olumsuz etkilerinin azaltılmasına yönelik tedbirler Değişken Bordro veya benzeri belge Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 33
Değişkenin mevcut durumu Değişkenin referans senaryodaki durumu Değişkenin ilerideki durumunun Proje faaliyeti ek istihdam olanakları sağlayacaktır. tahmini Đzleme metodu Nasıl Bordro veya benzeri belge Ne zaman Her bir izleme periyodu için bir kez Kim tarafında n Proje Sahibi No 5 Parametre Beşeri ve kurumsal kapasite Olumsuz etkilerinin azaltılmasına yönelik tedbirler Değişken Köy e yapılack olan yardım/destek Değişkenin mevcut durumu Değişkenin referans senaryodaki durumu Değişkenin ilerideki durumunun tahmini Beşeri ve kurumsal kapasite alanında proje sahibi bölgeye katkıda bulunma isteğindedir (örneğin eğitim alanında) ve şu anda bu katkının nasıl olabileceği konusunda planlama aşamasındadır. Đzleme metodu Nasıl Yapılan katkının içeriğine göre görsel izleme veya belgeye dayalı izleme Ne zaman Đlk verifikasyon Kim tarafında n Proje Sahibi No 6 Parametre Ekonomik ve temiz enerji hizmetlerine erişim Olumsuz etkilerinin azaltılmasına yönelik tedbirler Değişken Şebekeye verilen yenilenebilir enerji miktarı (MW) Değişkenin mevcut durumu Değişkenin referans senaryodaki 2009 istatistiklerine göre Türkiye nin enerji üretiminin %50 si durumu doğalgazdan sağlanmaktadır. Doğalgazın yerli bir kaynak olmamasından dolayı doğalgaz Iran ve Rusya dan ithal edilmektedir. Türkiye nin cari açığının en önemli sebeplerinden biri olarak gösterilen doğalgaz ithalatı, 2010 senesine kıyasla %40 artış göstermiştir. Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 34
Değişkenin ilerideki durumunun tahmini Rüzgar gibi yerli enerji kaynaklarının değerlendirilmesi Türkiye nin enerji/kaynak bağımlılığını azaltırken sürdürülebilir ve temiz enerji yönetimini de geliştirecektir Đzleme metodu Nasıl Şebekeye ihraç edilen elektrik enerjisinin ölçülmesi Ne zaman Her bir izleme periyodu için bir kez Kim tarafında n Proje Sahibi Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 35
BÖLÜM F. GERĐBĐLDĐRĐM SÜRECĐ Geribildirim süreci, ilgili tüm belge ve dokümanların iki ay boyunca yoruma açık olduğu bir süreçtir. Proje Dizayn Dokümanının (PDD) hazırlanmasına müteakip LSC raporu ve GS Pasaportunun Türkçe çevirileri ile beraber LSC toplantısına davet edilen ve toplantıya katılan paydaşlar ile paylaşılacaktır. Belgelerin çıktıları muhtar vasıtası ile köy sakinlerine dağıtılarak değerlendirmelerine sunulacaktır. Belgele ve dokümanlar aynı zamanda proje sahiplerinin internet sitelerinde de yayınlanacaktır. Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 36
EK 1. ORĐJĐNAL KATILIMCI LĐSTESĐ
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 38
EK 2. ORĐJĐNAL DEĞERLENDĐRME FORMLARI Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 39
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 40
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 41
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 42
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 43
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 44
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 45
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 46
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 47
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 48
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 49
Gold Standard Passport version 2.1 July 2009 50