TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) H. Güzide ERKUŞ (EMO Ankara Şb. Enerji Komi. Üyesi) 1 Ocak 29 Nevşehir 1

SUNUŞ Elektrik gündemdeki önemini sürekli olarak korumaktadır. Kimi zaman yapılan ve yapılacak zamlarla, kimi zaman kesintileriyle, kimi zaman da yeni kurulması planlanan ithal kömür, nükleer gibi ülkemiz için hiç de yararlı sonuçlar doğurmayacağı bilinen santrallarla sürekli gündemde ilk sıralarda yer alıyor. Şube mizin bünyesinde çalışmalar yapan pek çok komisyondan biri de Enerji Komisyonu dur.bu komisyonun hazırladığı çalışmayı sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu sunumda ülkemiz elektrik enerjisi sistemine teknik bir incelemenin yanı sıra sorunlara çözüm önerileri de getirilmeye çalışılacaktır. Sunumda kullanılan verilerin tamamı (bir ikisi hariç) TEİAŞ ve EPDK internet sitelerinden alınmıştır. 2

ENTERKONNEKTE SİSTEMDE ÜRETİM VE İLETİMİN BUGÜNÜ SORUNLARI YAKIN GELECEĞİ ÖNERİLER 3

ÜRETİM Elektrik üretimini birincil kaynaklara göre gruplandırırsak: TERMİK Kömür, Petrol, Doğal gaz YENİLENEBİLİR Hidrolik (Su), Rüzgar, Jeotermal v.d. NÜKLEER Yenilenebilir yerine bazen hidrolik denilecektir. Henüz diğer yenilenebilir kapasite ve üretimler çok azdır. 4

Ülkemizdeki santralların kurulu gücü toplamı 41. MW olup, dağılımları: Termik 27.271,6 MW Yenilenebilir (Hidrolik) 13.394,9 MW (Jeo+Rüzgar) 169,2 MW Nükleer MW* Toplam 4.835,7 MW *TAEK Küçükçekmece Araştırma Reaktörü? 5

Yıllık Üretim Kapasitesi: Yenilenebilir kaynaklı santralların üretim kapasitesi kaynağın yıllık kapasitesine bağımlıdır ( su geliri, rüzgarın genel durumu v.s. jeotermal hariç-) Yenilenebilir kaynaklı santralların yıllık üretim kapasitesi ülkemizde 25-35 milyar kwh arasında değişmektedir. Yenilenebilir kaynak kapasitesi yıllık 3 milyar kwh Termik kaynaklı santralların üretim kapasitesi yıllık çalışma saatine göre belirlenir ve yıllık çalışma saati olarak da genellikle 7 75 saat alınır. Buna göre Termik kaynak kapasitesi yıllık 196 milyar kwh* Genel toplam : 3 + 196 = 226 milyar kwh *Yıllık çalışma saati 7 alınmıştır. 6

Bugün için üretim kapasitesi 226 milyar kwh. Yıllık çalışma saatini 7 yerine 75 saat alırsak üretim kapasitesi 75 x 28 = 21 milyar kwh (termik) 21 + 3 = 24 milyar kwh (toplam) Yıllık çalışma saati neden önemlidir? 28 MW gücünde termik santral kurmak için bu ülkenin kaynaklarından ayrılan miktar yaklaşık 25 milyar dolar. Bu kadar para harcanarak kurulan tesisler teknik olarak mümkün olan en uzun süre çalıştırılmalıdır. 7

SANTRALLARIN DURUMU Santralların durumlarına biraz yakından bakarsak seçilen bir gün için santralların kurulu güç, üretim, santral puantı ve puanta katkıları aşağıdaki gibi olmuştur. Bu tablolardan görüldüğü gibi ülkemizdeki santrallar iyi bir organizasyon ve işletmecilikle son derece verimli bir şekilde çalışabilecektir. 8

9 EÜAŞ Termik Santralları EÜAŞ Termik Santralları 5527, 131162 8689,9 TOPLAM 5, HOPA 23 254 5952 457, KANGAL 75 835 18421 144, ELBİSTAN-B 76 76 1748 1355, ELBİSTAN-A 35 313 7268 32, ÇAN 6, ALİAĞA-CEV. 12, ALİAĞA 25 262 6151 3, TUTES-B 65, TUTES-A 38 51 184 6, SEYİTÖMER 18 19 432 21, ORHANELİ 285 29 6282 3, CATES-B 221 225 562 475, BURSA ÇEV. 459 473 156 957, BURSA 442 452 1238 518,1 ANB-B CEV. 855 858 19161 832,8 ANBARLI-B 41 424 9481 63, ANBARLI-A PUANTA KATKI MW SANTRAL PUANTI MW ÜRETİM MWh K.GÜÇ MW SANTRAL

EÜAŞ a Bağlı Termik Santrallar HAMİTABAT 736, 1616 72 693 H.ABAT CEV. 384, 8279 366 349 SOMA-A 44, 958 41 4 SOMA-B 99, 12 53 53 KEMERKÖY 63, 849 365 36 YATAGAN 63, 13285 615 6 YENİKÖY 42, 8435 36 355 BAĞ.SAN.TOP. 3834, 6569 2927 1

11 11 EÜAŞ Hidrolik Santralları (1) EÜAŞ Hidrolik Santralları (1),, 51,8 Ş.URFA,, 17, ÖZLÜCE,, 124, MENZELET,, 94,5 KRALKIZI 115, 1195, 11313 133, KEBAN 55, 56, 965 189, KARKAMIŞ 118, 162, 15462 18, KARAKAYA 12, 12, 156 11, DİCLE 98, 99, 485 198, BATMAN 15, 179, 248 245, ATATÜRK 12, 12, 258 48, MANAVGAT 6, 9, 157 32,4 KEPEZ I+II,, 47,2 K.ÖREN-II,, 32, K.ÖREN-1,, 48, KEMER,, 69, DEMİRKÖPRÜ,, 62, ADIGÜZEL SANTRAL ÜRETİM (MWh) PUANTA KATKI (MW) SANTRAL PUANTI (MW) K.GÜÇ (MW)

12 12 EÜAŞ Hidrolik Santralları (2) EÜAŞ Hidrolik Santralları (2),, 69, S.UĞURLU 25, 25, 377 85, KÜRTÜN 9, 9, 216 9, KÖKLÜCE, 43, 1 12, KILIÇKAYA,, 5, H.UĞURLU 62, 62, 954 74,5 DOGANKENT,, 56,4 DERBENT,, 32, ÇAMLIGÖZE, 2, 4 72,6 ALTINKAYA 18, 18, 245 27, ALMUS,, 6, YÜREGİR,, 283,5 SIR 2, 2, 44 7, SEYHAN-2 2, 2, 48 6,2 SEYHAN-1 18, 18, 3 56, KADINCIK-II 26, 26, 42 7, KADINCIK-I,, 51, BERKE 165, 165, 233 168,9 ÇATALAN 1, 1, 538 138, ASLANTAŞ

EÜAŞ Hidrolik Santralları (3) BORÇKA 3,6 829 154, 14, MURATLI 115, 598 112, 112, TORTUM 26,2 214 9, 9, GEZENDE 159,4,, GÖKÇEKAYA 278,4 22 18,, HİRFANLI 128,,, KAPULUKAYA 54,,, KESİKKÖPRÜ 76,,, SARIYAR 16,,, YENİCE 37,9 16 12,, TOPLAM 1122,5 5969 4845, EÜAŞ termik toplamı 8689,9 EÜAŞ a bağlı termik toplamı 3834 EÜAŞ hidrolik toplamı 1122,5 EÜAŞ Genel Toplamı 23726,4 13

Özel Sektör Termik Santralları (1) Santral Adı ve (Yeri) Modern Karton (Büyükkarıştıran) Par Termik (Çayırhan) Kurulu Güç (MW) 87,3 62 Üretim (MWh) 1527 13483 Puantı (MW) 8 585 Puanta Katkı (MW) 61 557 Çolakoğlu (Dilovası) 313,4 5137 216 212 Enerji-sa (Köseköy) 12 2494 118 116 Erdemir (Ereğli-Kzd.) 155 264 152 148 Eskişehir OSB 59 1227 56 55 Petkim (Aliağa) 17 264 121 121 Ataer (EBSO) 7,3 88 44 43 Habaş (Aliağa) 24 6334 23 23 İçdaş (Karabiga) 135 3234 135 135 Morsan 84,4 1476 68 59 İsdemir (İskenderun) 22,4 2571 119 14 Esenyurt (İst.) 188,5 4348 194 191 Ova Elektrik (Dilovası) 258,4 6291 27 268 Trakya Elektrik (Tekirdağ) 498,7 152 59 463 Unimar (Tekirdağ) 54 1982 49 471 Baymina (Temelli) 798 16949 771 732 Gebze Doğalgaz (Adapazarı) Adapazarı Doğalgaz (Adapazarı) 1595,4 797,7 355 17729 1576 795 1491 749 14

Özel Sektör Termik Santralları Santral Adı ve (Yeri) İzmir Doğalgaz (İzmir) Sugözü (Yumurtalık) Zorlu Enerji (Sincan) Zorlu Enerji (Kayseri) Akenerji (Bozüyük) Akenerji (Yalova) Bis Enerji (Bursa) Bosen (Bursa) Entek (Demirtaş) Entek (Köseköy) Nuh Enerji (Kocaeli) Zorlu Enerji (Bursa) Akenerji (Kemalpaşa) Enerji-sa (Çanakkale) Karkey (Silopi) Altek Alarko (Kırklareli) Akenerji (Çerkezköy) Cebi Enerji (Tekirdağ) Çerkezköy Enerji (Çerkezköy) Zorlu Enerji (Büyükkarıştıran) (2) Kurulu Güç Üretim Puanta Katkı Puantı (MW) (MW) (MWh) (MW) 159,7 132 5,3 195,7 126,6 59,5 41 145,7 135,1 144,8 73 9 127,2 64,1 1,4 82 98 64,3 5,7 65,8 3615 2919 191 329 2623 1152 7937 2433 391 2345 1118 2237 1426 1491 1149 1171 1859 1222 972 1166 1624 1296 48 14 117 5,8 398 127 145 14 54 95 6 68 54 83 86 64 46 52 1511 1262 44 138 117 44 394 8 131 14 54 92 59 68 48 55 82 64 4 46 15

Özel Sektör Termik Santralları (3) Santral Adı ve (Yeri) Kurulu Güç (MW) Üretim (MWh) Puantı (MW) Puanta Katkı (MW) Samsun Mobil 1 (Samsun) 131,3 Samsun Mabil 2 (Samsun) 131,3 Tüpraş (Yarımca) 45 92 51 34 Tüpraş Aliağa (Aliağa) 44 1219 52 5 Ayen Enerji (Ostim) 41 287 39 Akenerji (Bornova) 45 98 39 3 Kar Ege (Kemalpaşa) 44,3 854 43 4 İşletme Hakkı Devri Termik Toplamı 62 Otoprodüktör Termik Toplamı 2916 Yap İşlet Devret Termik Toplamı 1449,6 Yap İşlet Termik Toplamı 611,8 Serbest Üretim Şirket Termik Toplamı 394,3 Mobil Santral Termik Toplamı 262,6 Özel Sektör Termik Genel Toplamı 11737,3 16

Özel Sektör Hidrolik Santralları (1) Santral Adı ve (Yeri) Özelleştirme İdaresine Devredilen 7 santral Birecik (Gaziantep) Kurulu Güç (MW) 111,3 672 Üretim (MWh) 43 4638 Puantı (MW) 421 Puanta Katkı (MW) 12,5 42 Yamula (Kayseri) 1 Oymapınar Hizmet Alımı Yoluyla İşletilen 43 santral Otoprodüktör 6 Santral 54 15 27,5 176 2 2 21,3 Serbest Üretim Şirket Santralları 21 Santral 371,7 331 219 Yap İşlet Devret Santralları 16 Santral Özel Sektör Hidrolik Toplamı 23,4 288 17

Özel Sektör Rüzgar Santralları Santral Adı ve (Yeri) Kurulu Güç (MW) Üretim (MWh) Puantı (MW) Puanta Katkı (MW) Alize Enerji (Alaçatı) 1,5 2 1 1 Bares (Bandırma) 3 276 3 Burgaz Res (Gelibolu) 14,9 119 14 4 Ertürk Tepe Res (Gelibolu),9 İntepe (Çanakkale) 31,2 53 3 13 Karakurt Res (Akhisar) 1,8 152 1 5 Mare Res (Alaçatı) 39,2 266 12 1 Yunt Dağı Res (Alosbi) 42,5 266 12 1 Özel Sektör Rüzgar Toplamı 171 18

Kurulu Gücün Kuruluşlara Dağılımı 26 Verileri (MW) Kuruluş Adı Termik Hidrolik+ Jeo.+ Rüz. Toplam EÜAŞ 8.75,9 11.176, 19.881,9 EÜAŞ a Bağlı Ortaklıklar 3.834, 3.834, Üretim Şirketleri 1.321,7 1.374,5 11.696,2 Otop.+ İşletme Hakkı Devir 3.833,7 594,1 4.427,8 Mobil 724,9 724,9 Türkiye Toplamı 27.42,2 13.144,6 4.564,8 19

Tüketimin Gelişimi 27 Yılında 19 milyar kwh elektrik tüketime sunulmuş. Bu değer brüt değerdir. Kayıpları ve kaçakları da içerir. Yıllık % 6-7 - 8-9 tüketim artışı olması durumunda 22 yılına kadar tüketim değerleri: Yıllar 27 28 29 21 211 212 213 214 215 216 217 218 219 22 6% 19 21,4 213,5 226,3 239,9 254,3 269,5 285,7 32,8 321, 34,3 36,7 382,3 45,3 7% 19 23,3 217,5 232,8 249,1 266,5 285,1 35,1 326,5 349,3 373,8 399,9 427,9 457,9 8% 19 25,2 221,6 239,3 258,5 279,2 31,5 325,6 351,7 379,8 41,2 443, 478,5 516,7 9% 19 27,1 225,7 246,1 268,2 292,3 318,6 347,3 378,6 412,7 449,8 49,3 534,4 582,5 2

21 21 OECD ÜLKELERİ ARASI KARŞILAŞTIRMALAR OECD ÜLKELERİ ARASI KARŞILAŞTIRMALAR (26) (26) 11,1 1 223 162 39 Türkiye 9,8 6,5 86 389 66 Kore 1,1 9,9 222 234 51 Meksika 11,2 6,7 572 6 13 Yunanistan 18,9 12 863 112 277 Japonya 18,6 11,7 679 4 81 İngiltere 25,8 (21) 5,9 (21) 726 1 21 Hollanda 14,4 5,1 821 575 116 Fransa 21,2 8,4 747 62 125 Almanya 1,4 6,1 1453 4286 167 ABD Mesken Fiyatı (cent) Sanayi Fiyatı (cent) Kişi Başına Tüketim (kwh/kişi) Üretim (TWh) Kurulu Güç (GW) Ülke

Türkiye elektrik tüketiminde gerilerdedir, tüketim artmalıdır. 27 yılı için kişi başına tüketim 2198 kwh olmuştur. Yıllık % 8 artış ile bu değer yaklaşık 1 yıl sonra iki katına çıkar ki bu gerçekçi değildir. (15 yıl sonra elektrik tüketiminde Almanya ya ulaşmamız mümkün olmaz) Eğer bu gerçekleşirse Sanayi Gelişimimizin de Almanya düzeyine çıkması gerekir. Nüfus artış hızı da % 1,5 2 lerden aşağıya doğru inmesi beklenir. Bunlar dikkate alındığında ülkemiz için orta vadede elektrik tüketim artışının ilk yıllar % 6, sonra da % 4 lerde gerçekleşeceği öngörülmelidir 22

Üretim Kapasitesinin Yeterliliği 26 yılı verilerine göre ülkemizde kayıp ve kaçaklar % 15,6 olmuştur. Bu değer çok yüksektir. AB ortalaması % 7 civarındadır. Bilimsel bir çalışmayla çok kısa bir zamanda bu değer % 1 lara çekilebilir. Bu gerçekleşirse ülkemizde talep gelişimi şöyle olacaktır. Yıllar Artış 6% Kayıp 1% Artış 7% Kayıp 1% Artış 8% Kayıp 1% Artış 9% Kayıp 1% 27 19 19 19 19 19 19 19 19 28 21,4 191,3 23,3 193,1 25,2 194,9 27,1 196,7 29 213,5 22,8 217,5 26,7 221,6 21,5 225,7 214,5 21 226,3 215, 232,8 221,1 239,3 227,4 246,1 233,8 211 239,9 227,9 249,1 236,6 258,5 245,6 268,2 254,8 212 254,3 241,5 266,5 253,2 279,2 265,2 292,3 277,7 213 269,5 256, 285,1 27,9 31,5 286,4 318,6 32,7 214 285,7 271,4 35,1 289,8 325,6 39,3 347,3 33, 215 32,8 287,7 326,5 31,1 351,7 334,1 378,6 359,7 216 321, 35, 349,3 331,8 379,8 36,8 412,7 392, 217 34,3 323,2 373,8 355,1 41,2 389,7 449,8 427,3 218 36,7 342,6 399,9 379,9 443, 42,9 49,3 465,8 219 382,3 363,2 427,9 46,5 478,5 454,5 534,4 57,7 22 45,3 385, 457,9 435, 516,7 49,9 582,5 553,4 23

Yapılmakta Olan Santrallar (Lisansı alınıp inşaatına başlanmış) TEİAŞ 27 verilerine göre 25-21 döneminde işletmede olacak kurulu güç toplamı 7386 MW tır. Santral Türü Birincil Kaynak Sayısı Lisans kurulu Gücü (MW) Ortalama Proje Üretimi (milyar kwh) Termik Linyit, Taşkömürü, Fuel Oil v.s. 12 268,8 13,98 Termik İthal Kömür 4 1767,3 13,51 Termik Doğal Gaz 24 1639,2 11,69 Yenilenebilir HES 268 868, 32,4 Yenilenebilir Rüzgar + Diğer 61 1986,5 7,47 Toplam 369 16141,7 79,7 24

Üretim Kapasitesinin Yeterliliği Mevcut santralların üretim kapasitesi 226 milyar kwh EPDK İnternet sitesindeki verilere göre üretim lisansı alınıp inşaatına başlanmış santralların yıllık üretim kapasitesi 8 milyar kwh Böylece yakın gelecekte ülkemiz üretim kapasitesi 226+8=36 milyar kwh 25

Üretim Kapasitesinin Yeterliliği 26 yılı verilerine göre ülkemizde kayıp ve kaçaklar % 15,6 olmuştur. Bu değer çok yüksektir. AB ortalaması % 7 civarındadır. Bilimsel bir çalışmayla çok kısa bir zamanda bu değer % 1 lara çekilebilir. Bu gerçekleşirse ülkemizde talep gelişimi şöyle olacaktır. (Kapasite 36 milyar kwh) Yıllar Artış Kayıp Artış Kayıp Artış Kayıp Artış Kayıp 6% 1% 7% 1% 8% 1% 9% 1% 27 19 19 19 19 19 19 19 19 28 21,4 191,3 23,3 193,1 25,2 194,9 27,1 196,7 29 213,5 22,8 217,5 26,7 221,6 21,5 225,7 214,5 21 226,3 215, 232,8 221,1 239,3 227,4 246,1 233,8 211 239,9 227,9 249,1 236,6 258,5 245,6 268,2 254,8 212 254,3 241,5 266,5 253,2 279,2 265,2 292,3 277,7 213 269,5 256, 285,1 27,9 31,5 286,4 318,6 32,7 214 285,7 271,4 35,1 289,8 325,6 39,3 347,3 33, 215 32,8 287,7 326,5 31,1 351,7 334,1 378,6 359,7 216 321, 35, 349,3 331,8 379,8 36,8 412,7 392, 217 34,3 323,2 373,8 355,1 41,2 389,7 449,8 427,3 218 36,7 342,6 399,9 379,9 443, 42,9 49,3 465,8 219 382,3 363,2 427,9 46,5 478,5 454,5 534,4 57,7 22 45,3 385, 457,9 435, 516,7 49,9 582,5 553,4 26

Üretim Kapasitesinin Yeterliliği Üretim kapasitesi bu durumuyla talep gelişimini % 6 artış ve sistem kayıplarının % 1 olması halinde 216 yılına kadar karşılayabilmektedir. Üretim kapasitesi bu durumuyla talep gelişimini % 8 artış ve sistem kayıplarının % 1 olması halinde 214 yılına kadar 27

Üretimin Değerlendirilmesi Santralların işletmesiyle ilgili sorunların (personel, revizyon ve bakım, iyileştirme) sorunları acilen çözülmelidir. Yer seçiminde belli yerlerde yığılmaların önüne geçilmelidir. 28

215 Yılı Sonrası İçin Üretim Öneriler (1) DSİ verilerine göre kullanılabilir 25, ekonomik 135 milyar kwh olan hidrolik potansiyelin halen kullanılmayan 1 milyar kwh üretim kapasitesi aşamalı olarak 225 yılına kadar tamamlanmalıdır. Elbistan havzasındaki 5-8 milyar ton olan kömür rezervi aşamalı olarak kullanılmalı ve yerli teknolojilere de dayanılarak 18 milyar kwh üretim kapasitesi 5 milyar kwh çıkartılmalıdır. (Elbistan C ve D) Yıllık 7 milyar kwh potansiyeli olduğu herkesçe kabul edilen rüzgar enerjisinden de aşamalı olarak yerli teknolojiye de geçecek şekilde 2 milyar kwh üretim yapılabilir hale gelinmelidir. Jeotermal zengini olan ülkemiz bu alanda çok geridedir. EİE verilerine göre ülkemizde 1 dolayında ve 17 tanesi yüksek ısılı (4 derece üstü) toplam 31.5 MW gücünde ve 2 milyar kwh kapasiteli santral kurulacak kadar jeotermal kaynak vardır.yapılacak araştırma ve yatırımlarla bunların önemli bölümü 1-15 yıl içerisinde tamamlanabilecek durumdadır. ETBK nca Haziran ayında Milli Güvenlik Kuruluna sunulan 29

215 Yılı Sonrası İçin Üretim Öneriler ve Tüketimin Gelişimi Mevcut (milyar kwh) 38 Hidrolik Rüzgar Kömür Jeotermal Güneş Üretim Kapasitesi Toplam 65 25 45 35 1 479 Yıllar 216 22 221 222 223 224 225 % 4 35, 385, 4, 4 416, 4 433, 45, 3 468, 4 % 6 311,1 392,7 48,4 424,7 441,6 459,3 477,7 % 7 314,2 396,6 412,4 428,9 446, 463,8 482,5 % 8 317,3 4,5 416,6 433,2 45,4 468,5 487,3 3

İletim Sistemi İletim sistemi 38 kv ana iletim sistemi (22 kv dahil) 154 kv iletim sistemi olarak iki gerilim seviyesindedir. Çok az ve eskiden kalma 66 kv iletim sistemi de vardır. 31

Yıllar 198 1985 199 1995 2 21 25 26 27 İletim Hatlarının Yıllar İçinde 38 kv 2985,1 5117, 8334,3 11319,3 12957,3 13166,6 13976,9 1437,3 14338,4 Gelişimi 22 kv 93 15,7 84,6 84,6 84,6 84,6 84,6 84,6 84,5 (km) 154 kv 16155,1 2299, 2475,3 2719,2 29443,7 29731,8 313, 31163,4 31383 66 kv 2447, 2199,2 1534,2 1112,3 682,4 67,7 477,5 477,4 477,4 Toplam 2168,2 27621,9 3473,4 3976,4 43167,3 43653,7 45569, 4632,7 46283,3 32

Trafoların Yıllar İçinde Gelişimi (adet/mva) Yıllar 38 kv 154 kv 66 kv Toplam 198 2 / 36 279 / 867 295 / 1544 594 / 12671 1985 36 / 573 392 / 11843 265 / 1752 693 / 19325 199 61 / 941 531 / 188 151 / 1347 743 / 28765 1995 77 / 1181 659 / 246 153 / 146 889 / 3786 2 16 / 1816 821 / 3953 138 / 1315 165 / 58529 21 18 / 1841 844 / 42289 138 / 1315 19 / 6214 25 132 / 2424 899 / 46979 57 / 678 188 / 71897 26 151 / 2815 923 / 49385 56 / 662 113 / 7862 27 153 / 28715 963 / 52669 57 / 672 1173 / 8256 33

Yıllara Göre TEİAŞ Mühendis Sayısı (Toplam personel sayısı:844) Yıllar 21 22 Memu r Merke 64 z 77 Memu r Taşra 128 136 Memu r Topla 192 m 213 Sözleş. Merke 195 z 181 Sözleş. Taşra 396 365 Sözleş. Topla 591 m 546 Genel Topla 783 m 759 23 74 121 195 183 36 543 738 24 7 115 185 183 358 541 726 25 66 111 177 19 386 576 753 26 65 114 179 198 383 581 76 27 66 125 191 24 443 647 838 34

Hat, Trafo ve Mühendis Sayılarının Karşılaştırılması Açıklamalar 21 26 Değişi m (%) 27 Değiş im (%) Hat Uzunluğu (km) 43653, 7 4632, 7 5,4 46283,3 6 Trafo Gücü (MVA) 6214, 7862, 25,8 8256 32 Mühendis Sayısı 783 76-2,9 838 6 35

Değerlendirmeler (1) Sistemin büyümesine karşılık çalışan mühendis sayısındaki azalmanın etkisi aşağıda görüleceği gibi daha fazla kesinti, daha kalitesiz elektrik ve doğal olarak daha pahalı enerji şeklinde olacaktır. Önceki yıllarda iletim hatlarına yönelik ARIZA KATSAYISI (1 km başına yıllık arızadan açma sayısı) istatistikleri yayınlanırdı, artık bu katsayı hesaplanmıyor bile Hesaplandığı yıllarda: örneğin İtalya da 1,5 olan bir değerin karşılı ülkemiz için 8 1 oluyordu. Kişi başına yıllık kesinti miktarına bakacak olursak, 25 yılı için Almanya da 19 dakika olan kişi başına yıllık kesinti değeri ülkemiz için 27 yılında 85 dakikada fazladır. 36

(2) Değerlendirmeler (2) Hatların toplam uzunluğu sürekli artmıştır Trafoların toplam gücü sürekli artmıştır. Trafoların toplam gücü kurulu gücün iki katına ulaşmıştır. Trafolar dengeli dağıtılsa güç aktarımı sorunu olmayacaktır. Hatlar dengeli dağıtılsa iletim sorunu olmayacaktır. Ancak iletim sorunu da vardır, güç aktarımı sorunu da Belli bölgelerdeki hat ve trafo kapasitelerinin 1 hatta 15 yıl öncesinin aynı olduğu şemalar incelendiğinde görülmektedir. Santrallerin kurulması ile iletim hatları arasındaki koordinasyon yetersizliği hem o santrallerin tam kapasite çalışmalarını engellemiş hem de iletimde darboğazlar oluşturmuştur. Bugün özellikle belli bölgelerdeki (Bursa ve Trakya) santrallerin tam kapasite çalıştırılmaları iletim kısıtlılığı nedeniyle olanaksız hale gelmiştir. Kurumlar arasındaki yetki karmaşası, güvensizlik, yetersiz ilişkiler v.s. üretim tesisi ile iletim tesislerinin arasındaki olmazsa olmaz eşgüdümü ortadan kaldırmıştır. 37

Değerlendirmeler (3) Ana iletim sistemi olan 38 kv hatların uzunluğu 14.338 km olup bu uzunluk ülkemizi doğudan batıya 5 kez, kuzeyden güneye 6 kez uzanır. 38 kv hatların taşıma kapasitesi yaklaşık 1 MW olup bu durumda iletimde hiçbir sorun yaşanmamalıdır. Ama yaşanmaktadır. Hatlar bakımsızlıktan gelişigüzel açmakta, röle (otomasyon) sisteminin yetersizliğinden de arızalar dar bir alanda sona ermeyip, kısa sürede temizlenememektedir. 38/154 kv aktarma (trafo) ile 154 kv iletim sistemi de toplamda yeterlidir. Ancak belli bölgelerdeki sorunlar iletim şebekesinin yetersizliğinden artarak devam etmektedir. Elektrik kesintilerinin asıl nedeni enterkonnekte sistemin yetersizliği veya üretimdeki arz güvenliği sorunu değil enterkonnekte sistem dengesizlikleridir. (dağıtım sisteminden kaynaklanan kesintiler hariç) 38

(4) Değerlendirmeler (4) 24 Haziran 28 Salı günü elektriğin MWh fiyatı PMUM da 218,9 YTL olabilmiştir. Bunun anlamı kwh elektrik alış fiyatı 21,89 ykr. Bu fiyat üreticilerin satış fiyatıdır. Bu fiyatın üzerine TETAŞ, TEİAŞ ve TEDAŞ giderlerini ve karlarını da eklediğimizde 1 kwh ELEKTRİK FİYATI 38 4 YKR yi geçecektir. 38 4 ykr yaklaşık olarak 3 32 cent eder. Temmuz ayından başlamış olan otomatik fiyatlandırmanın altında yatan gerçek niyet budur. Maliyeti 4 cent i (*) geçmeyen elektriği 3, 32 cent ten satmak. (*) 21 yılı verilerine göre 1 kwh eletriğin üretim maliyeti 2,1 cent. 39

Değerlendirmeler (5) Böylelikle hedeflenen özelleştirmeler gerçekleştirilir ve EÜAŞ denetimindeki tüm santraller özel şirketlere devredilirse, yani 19 milyar kwh enerjinin tamamı özel şirketlerce üretilirse o zaman: kwh başına en az 2 cent fazladan fiyatlandırma yapılacak ve 19 x 2 = 3.8... cent Özetle 3 8 : 1 = 38... dolar Yılda 38 milyar dolar büyüklüğündeki kaynak bu ülkede elektrik kullananlardan yağmalanacaktır. 4

24 Haziran 27 Salı Günü Sitemdeki Elektriğin PMUM Fiyatları (YTL/MWh) 1 162.58 1 2 161.83 2 3 153.45 3 4 6.1 4 5 38.89 5 6 37.14 6 7 39.64 7 8 13.89 8 9 171.85 9 1 172.35 1 11 19. 11 12 28.18 12 13 178. 13 14 29. 14 15 218.9 15 16 212.98 16 17 19. 17 18 177.69 18 19 176.89 19 2 176.79 2 21 176.93 21 22 177.46 22 23 163.17 23 162.8 41

Sonuç Enerjinin kamu hizmeti niteliği unutulmamalıdır. En kısa zamanda merkezi bir planlama oluşturulmalıdır. Özelleştirmeler acilen durdurulmalıdır. Üretim, iletim ve dağıtımın işletmesi tek bir kuruluşta toplanmalı ve bu kuruluş tekel olmalıdır. Birincil kaynakların araştırılması, bunlara uygun yatırımların yapılması, teknolojilerinin geliştirilmesi amacıyla aslında var olan kamu kurum ve kuruluşları etkin olarak çalışır hale getirilmelidir. Nükleer, ithal kömür, doğal gaz santralleri gibi aslında Avrupa nın elektrik tedarikçisi olmaya 42

TEİAŞ 27 verilerinden.. Yıl:27 Nüfus: 7 568 Kurulu Güç: 4 835,7 MW Brüt Üretim: 191 558,1 GWh Arz: 181 781,8 GWh Brüt Talep: 19,2 GWh Net Tüketim: 155 135,2 GWh Kişi başına kurulu güç: 579 W Kişi başına brüt üretim: 2714 kwh Kişi başına arz: 2575 kwh Kişi başına brüt talep: 2692 kwh Kişi başına net tüketim: 2198 kwh 43

Elektrik enerjisi üretiminde kullanılan toplam linyit potansiyeli 1879 MW,taş kömürü potansiyeli 1755 MW,hidrolik potansiyeli 36355 MW olup bu potansiyelin yaklaşık % 3 u işletmededir. Termik santralların rehabilitasyonlarının tamamlanması sebebi ile,kademeli olarak 21 yılına kadar toplam 1 milyar kwh enerji artışı olacaktır. DSİ ve EİE tarafından,hidrolik potansiyelin değerlendirilmesinde belli yıllara yığılmayı önlemek için her yıl yaklaşık toplam 15 MW kurulu gücündeki hidrolik santralın işletmeye alınacağı planlanmıştır. ETKB tarafından belirlenen linyit kaynaklarının 22 ve sonrasına yayılacak şekilde değerlendirilmesi planlanmıştır. Kaynak çeşitliliği ve yerli kaynakların 22 sonrasına yayılarak kullanılması amacı göz önüne alınarak ETKB tarafından oluşturulan enerji politikaları sonucunda belirlenen 15 MW lık 3 adet nükleer santralın 212,214,215 veya 215,217,218 yıllarında işletmeye girmeleri planlanmıştır. 44

TEŞEKKÜR EDERİM. 1 Ocak 29 NEVŞEHİR 45