BOSNA HERSEK ÜLKE BÜLTENİ
Başkent Resmi Dil(ler) Yönetim Biçimi Devlet Başkanı Başbakan Saraybosna Boşnakça, Hırvatça, Sırpça Cumhuriyet Haris Sladziç Nikola Špirić Kuruluş 1 Mart 1992 Yüzölçümü 51.129 km² Nüfus 4.613.414 Sıcak yazlar ve soğuk kışlar; deniz seviyesinden daha yüksek bölgelerde yazlar kısa ve serin, kışlar İklim uzun ve sert geçer; kıyı bölgelerinde kışlar ılıman ve yağışlıdır. GSYİH 30,44 milyar $ Para Birimi Zaman Dilimi Telefon Kodu + 387 Konvertibl Mark, BAM Türkiye - 1 (saat) 1. SİYASİ VE İDARİ DURUM Önemli siyasi partiler: Demokratik Eylem Partisi (SDA), BiH Hırvat Demokratik Birlik Partisi (HDZ BiH), HDZ 1990, Sosyal Demokratik Partisi (SDP) Sırp Demokratik Partisi (SDS), Demokratik İlerleme Partisi (PDP), BiH İçin Parti (S BiH) ve Bağımsız Sosyal Demokratlar Birliği (SNSD) olarak sıralanabilir. BH Temsilciler Meclisi üçte ikisi Federasyon, üçte biri RS ten seçilen milletvekillerinden oluşmaktadır. Halklar Meclisi nde her halktan 5 temsilci bulunmaktadır. Parlamento nun altında devlet düzeyinde görev yapan 9 Bakan ve Başbakanın oluşturduğu Bakanlar Konseyi görev yapmaktadır. Ayrıca her iki entitenin ayrı yasama organları ve hükümetleri bulunmaktadır. Diğer taraftan, Bosna Hersek Federasyonu nu oluşturan Kantonların ayrı yasama organları ve hükümetleri kantonlar düzeyinde yasama ve yürütme görevlerini icra etmektedir. Bosna Hersek deki çok katmanlı idari yapıda, daha önce entite hükümetlerinin düzenleme yetkisinde olan birçok konu, devlet düzeyinde oluşturulan Bakanlıklara ve/veya devlet düzeyinde düzenleme yapmaya yetkili kuruluşlara devredilerek kamu yönetiminde etkinlik sağlanmaya çalışılmaktadır.
1 Kasım 2006 da yapılan seçimlerin ardından Hükümet Ocak 2007 tarihinde kurulmuştur. Başkanlık (Presidency) divanında başkanlık görevi belirli aralıklarla üyeler arasında devredilmekte olup, Başkanlık Divanında (Başkan) Haris Silajdzic (Boşnak), Zeljko Komsic (Hırvat), ve Nebojsa Radmanovic (Sırp) görev yapmaktadırlar. Bakanlar Kurulu Başkanı olarak Nikola Spiric (Sırp) seçilmiştir. AB ile üyelik öncesi İstikrar ve İşbirliği Anlaşması 2007 yılı Aralık ayında imzalanmıştır. Söz konusu Anlaşma kapsamında, AB den Bosna Hersek e ihraç edilen tarım harici ürünlerde vergi oranları 2009 yılından itibaren sıfırlanmıştır. Bu durumun özellikle sanayi ürünleri ihraç eden ihracatçılarımıza rekabet dezavantajı getirmesi olasılığı bulunduğu değerlendirilmektedir. Diğer taraftan, 2007 yılından bu yana, ekonomik reformların hızı kesilmiş olup, bu durum 2007, 2008 ve 2009 in reformlar açısından kayıp bir yıl olarak değerlendirilmesine yol açmaktadır. Ülkede anayasa değişiklikleri konusunda ciddi tartışmaların ardından, anayasa değişikliği taslağı Parlamento dan dönmüş, bu noktadan sonra idari ve siyasi yapı önemli kararlar üretememe noktasına gelmiştir. Bosna Hersek in temel ekonomik göstergeler açısından riskinin (enflasyon, büyüme oranları, faiz vs) yüksek olmadığı değerlendirilmekte olup, yatırım ve ticaret bakımından idari yapının insiyatifine büyük ölçüde ihtiyaç duymayan firmaların bu konudaki çalışmalarına ara vermemesi tavsiye edilmektedir. Zira, Bosna Hersek de dahil olmak üzere, Batı Balkanlar bölgesinde bulunan ülkelerin, Avrupa Birliği ne giriş süreci çerçevesinde, ılımlı büyüme oranlarını büyük ölçüde kesintisiz olarak sürdüreceği değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, ticaret boşluk sevmez tezinden hareketle, ülkemiz firmaları tarafından özellikle ticarette doldurulmayan boşluğun başka ülkelerin firmaları tarafından doldurulacağı ve ilk gelenin her zaman avantajlı olacağı dikkate alındığında, firmalarımızın özellikle ticarette sürdürülebilir pazar paylarını elde etmeleri açısından hızlı hareket etmeleri gerektiği düşünülmektedir. Yatırımlar açısından ise, ülkedeki siyasi kilitlenme ve küresel krizin bölgede de etkili olması nedenleriyle, önemli yatırım kararlarının bekle izle durumunda olmasının yararlı olacağı, ancak, özellikle enerji ve altyapı yatırımları ile ilgilenen firmalarımız faaliyete geçebilirler.
2. EKONOMİK YAPI Bosna Hersek savaş öncesinde ağır sanayi alt yapısına sahip bir ülke konumundaydı. Savaş öncesinde ülkenin en büyük on sanayi kuruluşu toplam istihdamın ve üretimin yarısını karşılayacak büyüklükteydi. Bosna Hersek deki ağır sanayi temel olarak metalürji ve kimya sanayi üzerine yoğunlaşmıştı. Bu dönemde üretim genel olarak Yugoslav iç pazarının ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulmuştu. Ancak bugün yaşanan savaş nedeniyle pazar kaybının yanı sıra, sanayi tesisleri zarar görmüş, bu tesislerdeki makine ve teçhizat çalınmış, ülkenin sanayiye dayalı ekonomik yapısı bozulmuştur. Savaş öncesi dönemde sanayiye dayalı olan Bosna Hersek ekonomisi savaş sonrası dönemde hizmetler, bankacılık, enerji ve turizm alanlarına yapılan yatırımlarla farklı bir konuma gelmiştir. Bosna-Hersek savaş sonrasında çeşitli ülkelerle serbest ticaret anlaşması imzalamıştır. Bu ülkeler; Arnavutluk, Bulgaristan, Hırvatistan, Makedonya, Moldova, Romanya, Sırbistan, Karadağ, Kosova ve Türkiye dir. Bosna Hersek ile ticari ilişkilerimizin gelişiminde bu ülke ile imzalanan ve 1 Temmuz 2003 tarihi itibariyle yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması önemli bir rol oynamakla birlikte, ülkemiz tarafından uygulanan ihracat teşviklerinin de bu gelişime katkısı büyük olmaktadır. Bosna Hersek in en önemli ihraç kalemleri arasında; temel metaller, mobilya, motorlu araçlar (büyük ölçüde montaj), metalden eşya, ağaç ve ağaç ürünleri, deriden eşya ve gıda içecek sayılabilir. Bahsekonu ülkenin en önemli ithalat kalemleri arasında ise gıda ve içecek, petrol ve kömür, kimyasallar, makina ve ekipman ile motorlu araçlar sayılabilir. Bosna Hersek in ithal kalemlerine bakılacak olursa; makine ve ulaşım ekipmanları, mineral yakıtlar, ara mamuller, gıda mamulleri ve canlı hayvanlar çeşitli imalat sanayi mamulleri, kimyasallar, ham maddeler, içecekler ve tütün hayvansal ve bitkisel yağlar ön plana çıkmaktadır.
2.1 Ekonomik Göstergeler 2000 2007 2008 2009 Nominal GSYIH (Gayrisafi Yurtiçi Hasıla) (milyar EUR) 5,5 11.1 12.6 12.3 Kişi Başına Düşen GSYIH (EUR) 1.660 2.896 3.287 3.193 Reel GSH Artış Oranı (%) 5.5 6.2 5.7-2.9 İmalat Sanayi Büyüme Oranı (%) 8.8 10.0 9.2-3.3 Ortalama Net Ücretler (EUR) 190 329 390 404 Yıllık Enflasyon Oranı % 4.8 4.9 7.4-0.4 İşsizlik Oranı (%) 39.7 28.0 23.40 24.1 Döviz Rezervi 522 3.420 3.219 3.176 Toplam Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımı (milyon EUR) 159 1.628 701 452 Nüfus (milyon) 3.30 3.84 3.84 3.84 Dış Ticaret (milyon $) İhracat 1.130 4.151 5.021 3.929 İthalat 3.894 9.720 12.188 8.778 Ihracatın ithalatı karşılama oranı % 42.7 41.2 44.8 Türkiye ile Ticaret (milyon $) Türkiye ye İhracat 7.5 21.5 24.5 52.090 Türkiye den İthalat 26.8 445.2 572.1 226.467 Kaynak: Dış Ticaret Müsteşarlığı 3. DIŞ TİCARET POLİTİKASI VE VERGİLER Bosna Hersek dış ticaretinin yaklaşık yarısını AB ülkeleri ile gerçekleştirmektedir. Öteden beri süregelen ekonomik ilişkiler nedeniyle dağılan Yugoslavya dan doğan yeni devletlerle olan ticari ilişkilerde büyük önem arz etmektedir. Halen Bosna Hersek in dış ticaretinde önde gelen beş ülke Hırvatistan, Almanya, Sırbistan, İtalya ve Slovenya dır. Ülkemiz ile Bosna Hersek arasında serbest ticaret anlaşması imzalandıktan sonra iki ülke arasındaki dış ticaret hacmi önemli bir artış göstermiştir. Bosna Hersek in önemli ihraç kalemleri arasında temel metaller, mobilya, motorlu araçlar (büyük ölçüde montaj), metalden eşya, ağaç ve ağaç ürünleri, deri eşya, gıda ve içecek sayılabilir. İthalat kalemleri arasında ise gıda ve içecek, petrol ve kömür, kimyasallar, makine ve ekipman ile motorlu araçlar bulunmaktadır. Bosna Hersek yeniden yapılanma sürecinin bir sonucu olarak gümrük idarelerini tek bir çatı altında toplamıştır.
Bosna Hersek de gümrük vergileri % 0-15 değişmekte olup, gümrük vergileri ortalaması % 6,5 dir. İthalatta % 1 gümrük harcı alınmaktadır. Bazı gıda ürünlerinde gümrük vergilerinin yanı sıra prelevman vergileri de ( excise taxes) alınmaktadır. Yani Bosna Hersek de yatırım yapan bir firma STA imzalanan ülkeye tavizli rejim kapsamında ihracat yapabilecektir. Türkiye ve Bosna Hersek arasında imzalanan serbest ticaret anlaşmasına göre Bosna Hersek e ihracatta tüm gümrük vergileri ve eş etkili vergiler sıfırlanmıştır. Yatırım amaçlı gelen yabancı sermayeye ait mal ve ekipmanlar, Bosna Hersek de gerçekleştirilecek rehabilitasyon ve onarım projeleri için getirilecek mal ve ekipmanlar, ihraç kaydıyla yapılan ithalat, yatırım amaçlı getirilen komple tesis ve makine ithalatı, yolcu beraberinde getirilen eşya, insani yardım kuruluşları tarafından getirilen ürünler, promosyon ve tanıtım amaçlı getirilen ürünler, numuneler, mektup ve posta yolu ile gelen ürünler, eğitim araç gereçleri, uluslar arası organizasyonlarda tüketilecek malzemeler gümrük vergisinden muaftır. İthalat esnasında %1 oranında harç kesintisi yapılmaktadır. İhracatta alınan herhangi bir fon ya da vergi yoktur. Bu uygulamanın dışında ithalatta tarife dışı bir engel bir engel ya da anti damping uygulaması yoktur.
Kaynaklar - T.C. Saraybosna Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği - T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı - İhracatı Geliştirme Etüt Merkezi