DEVLET HAVA MEYDANLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRÜLÜĞÜ

DEVLET HAVA MEYDANLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRÜLÜĞÜ DHMİ GÖREVDE YÜKSELME VE UNVAN DEĞİŞİKLİĞİ YÖNETMELİĞİ ÇERÇEVESİNDE APRON MEMURLUĞU KADROSU İÇİN DÜZENLENECEK OLAN GÖREVDE YÜKSELME SINAVINA AİT %60 LIK MESLEKİ BİLGİLERİ İÇEREN DERS NOTU 2016 İNSAN KAYNAKLARI DAİRESİ BAŞKANLIĞI

01..2003 1 / 221 DEVLET HAVA MEYDANLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APRON TRAFİK KURSU DERS NOTLARI İşletme Daire Başkanlığı Yer Hizmetleri Şube Müdürlüğü 2014

01..2003 2 / 221 APRON TRAFİK KURSU DERS NOTLARI DERSİN İÇERİĞİ : BÖLÜM 1 : Yer Hizmetleri ders notları (SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği ve uygulamalar) BÖLÜM 2 : Havaalanları PAT Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi BÖLÜM 3 : Havaalanları Yer Hizmet Sözleşmesi BÖLÜM 4 : Yer Hizmet Kuruluşlarının Bulundurması Zorunlu En Az Personel ve Teçhizat Listeleri ile Uygulama Esasları Talimatı BÖLÜM 5 : İkram Hizmetleri Yönergesi BÖLÜM 6 : ANNEX 14 BÖLÜM 7 : Havaalanları PAT Sahaları Hizmetleri Yönergesi BÖLÜM 8: Havaalanları Vahşi Hayat ve Kuşla Mücadele Yönergesi BÖLÜM :9 :Havaalanları PAT Sahalarının Temizliği ve Ot Mücadele Yönergesi BÖLÜM 10 : Havaalanları Follow-me ve Marshalling Hizmetleri Yönergesi BÖLÜM 11 : Havaalanları Kar Mücadele Yönergesi BÖLÜM : Pist Yüzey Şartları Yönergesi

01..2003 3 / 221 İŞ BAŞI EĞİTİMLERİNİN İÇERİĞİ : 1-Marshalling uygulamaları 2-Telsiz Kullanımı 3- Uçak Park Sahalarının Planlanması 4- Günlük uçak park yeri tahsis formunun doldurulması 5-Follow-me araçlarının tanıtımı ve kullanımı 6-Pist frenleme araçlarının tanıtımı ve kullanımı 7-Yer Hizmetleri tespit formuınun tanıtımı ve doldurulması 8-Peşin tahsilat için uçak ve bilgi formunun tanıtımı ve doldurulması 9-Konaklama formuınun tanıtımı ve doldurulması 10-Yer hizmet ekipmanlarının tanıtımı 11-Yer hizmet türlerinin tanıtımı ile uygulama sahalarında iş başı eğitimleri

01..2003 4 / 221 BÖLÜM 1 YER HİZMETLERİ AMAÇ : Bu ders notunun amacı Havalimanlarımızda yapılan Yer Hizmetleri ile ilgili genel usul ve esasların eğitim gören kursiyerlere aktarılmasıdır. TANIMLAR : BAKANLIK : Ulaştırma Bakanlığını, DHMİ : Devlet Hava Meydanları İşletmesi genel Müdürlüğünü, Yer Hizmetleri Kuruluşu : SHY-22 Yönetmelik hükümlerine uygun olarak hava alanlarında yer hizmetleri yapmak üzere çalışma ruhsatı alan özel hukuk tüzel kişiliği statüsündeki kuruluşları. Hava Taşıyıcısı : Yerli ve yabancı hava taşıyıcılarını, Yerli Hava Taşıyıcısı : 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve bu kanuna ilişkin olarak çıkarılan Yönetmeliklerde istenen şartları sağlayarak Ulaştırma Bakanlığı ndan İşletme Ruhsatı almış bulunan işletmecileri, Yabancı Hava Taşıyıcısı : Herhangi bir yabancı devlet otoritesinden İşletme Ruhsatı almış bulunan işletmecileri, PAT Alanları : Hava araçları ve bunların faaliyetleri ile ilgili araç ve gereçlerin hareket ve park edilmesinde kullanılan asfalt, beton ve toprak yapıdaki pist, apron ve taksi yolları ile yakın çevresini, Standart Yer Hizmetleri Anlaşması :Yer hizmetleri kuruluşları ile düzenli sefer yapan hava taşıyıcıları arasında veya SHY-22 Yönetmeliğinde yer alan özel yetkilere dayanılarak hava taşıyıcılarının kendi aralarında yapacakları standart anlaşmadır. Hizmet Sözleşmesi: Yer Hizmet kuruluşları ile hava alanı işletmeciliğini yürüten DHMİ arasında ilişkileri ve karşılıklı hak ve yükümlülükleri ile SHY-22 Yönetmeliğinde belirlenen kurallara aykırı davranışların cezai müeyyidelerini düzenleyen standart sözleşmedir. Kargo : : Mektup, erzak ve eşlik edilen ya da yanlışlıkla konulmuş bagaj dışında uçakta taşınan herhangi bir malı, Kargo Acentası : Bir işletici ile iş yapan ve kargo, kurye ve ekspres koliler konusunda ilgili makam tarafından kabul edilen veya istenen güvenlik kontrollerini sağlayan bir acenta, nakliyeci veya diğer bir kuruluşu,

01..2003 5 / 221 YER HİZMETLERİ : YER HİZMETİ : Hava yolu kuruluşlarına, hava araçlarına, yolcuya, kargo ve postaya verilen hizmetlerin bütünüdür YER HİZMET TÜRLERİ : 1-TEMSİL 2-YOLCU TRAFİK 3-YÜK KONTROLÜ VE HABERLEŞME 4-RAMP : RAMP KARGO VE POSTA UÇAK TEMİZLİK BİRİM YÜKLEME GEREÇLERİNİN KONTROLÜ 5-UÇAK HAT BAKIM UÇAK HAT BAKIM YAKIT VE YAĞ 6-UÇUŞ OPERASYON 7-ULAŞIM 8-İKRAM SERVİS 9-GÖZETİM VE YÖNETİM 10-UÇAK ÖZEL GÜVENLİK HİZMET VE DENETİMİ

01..2003 6 / 221 ULUSLARARASI SEFERLERDE YAPILMASI VEYA YAPTIRILMASI ZORUNLU HİZMETLER : Hava taşıyıcılarının uluslararası seferleri için, YOLCU TRAFİK YÜK KONTROLÜ VE HABERLEŞME RAMP: -RAMP -KARGO VE POSTA -UÇAK TEMİZLİK -BİRİM YÜKLEME GEREÇLERİNİN KONTROLÜ UÇAK HAT BAKIM: -UÇAK HAT BAKIM -YAKIT VE YAĞ UÇUŞ OPERASYON Yer Hizmet Türlerinin yapılması veya yaptırılması zorunludur. Yabancı hava taşıyıcıları tarafından uçak hat bakım ve uçuş operasyon hizmetlerinin Ülkemiz havaalanlarında kendi hava araçları için yapılmasının gerekli olmadığının veya yapılmadığının veya dispeçer-teknisyen gerektirmeksizin yapılabildiğinin belgelenmesi halinde söz konusu hava taşıyıcıları bu zorunluluktan muaftır. Yerli hava taşıyıcıları ise base (üs) olarak kullandığı hava alanında söz konusu hizmetler için çalışma ruhsatı almaları halinde diğer havaalanlarında bu hizmetleri yapma veya yaptırma zorunluluğundan muaf tutulmaktadırlar. YER HİZMET TÜRLERİ KİLER TARAFINDAN VERİLEBİLİR : SHY-22 Hava Alanları Yer Hizmetleri yönetmeliği çerçevesinde gerekli şartları sağlayan A, B veya C Grubu Çalışma Ruhsatına sahip kuruluşlar tarafından verilebilir. Çalışma Ruhsatı alacak Yer Hizmet Kuruluşları yer hizmetleri yapacakları her havaalanı ve her bir hizmet türü için ayrı bir çalışma ruhsatı almak zorundadır. Temsil Hizmeti için alınacak çalışma ruhsatı sivil trafiğe açık tüm hava alanları için geçerlidir. ÖZEL YETKİLER : 1. Şehir terminali ve/veya terminalleri ile havaalanı arasında ve/veya hava alanından çevre

01..2003 7 / 221 illere ve ilçelere yapılacak olan düzenli yolcu taşıma işletmeciliği karayolu taşımacılığı ile ilgili tüm mevzuata uyulması koşulu ile taleplere göre, Bakanlık tarafından düzenlenir 2. Apronda yolcu taşımacılığı hizmeti, yer hizmetleri kuruluşları ve yerli hava taşıyıcıları tarafından yapılır. Bu hizmetin düzenlenmesi ve hangi havaalanlarında, hangi kuruluşlarca, hangi süre için yapılacağı hususu DHMİ yetkisindedir. 3. Yol gösterme (follow-me) hizmeti Atatürk Hava Limanında, dış hat seferleri için zorunlu, bu havaalanındaki iç hat seferler ile diğer havaalanlarında istek üzerinedir. Atatürk Havaalanında yerli hava taşıyıcıları dışındaki tüm hava taşıyıcılarına söz konusu hizmet DHMİ tarafından verilir. 4. Havaalanlarında yolcu köprüsü ve köprüdeki uçaklara 400 Hz enerji sağlayıcı sistemler hizmeti yalnızca DHMİ tarafından verilir veya verdirilir. Gerektiği hallerde hizmet yer hizmetleri kuruluşlarından temin edilebilir. 5. Yer hizmetlerini kendileri için yapan yabancı hava taşıyıcıları aynı şirket adı altında ve aynı havaalanında yapacakları tarifesiz seferlerine de ruhsatlarında belirtilen yer hizmetlerini verebilirler. 6. Uçak Özel Güvenlik Hizmeti ve Denetimi için ruhsat alacak kuruluşlardan, hava taşıyıcısı ve/veya yer hizmetleri kuruluşu ve/veya gözetim ve yönetim hizmeti ruhsatına sahip olma şartı aranır. Bu şartlara sahip olmayan kuruluşlar Uçak Özel Güvenlik Hizmet ve Denetimi hizmeti veremezler. SORUMLULUK : SHY-22 Yönetmeliğinde yer alan hükümleri yerine getirmekten hava alanı işletmecileri, yer hizmet kuruluşları ile hava taşıyıcıları sorumludur. Yer hizmetlerinin uluslar arası seviyede yapılmasını sağlayacak tedbirlerin alınmasından DHMİ bakanlığa karşı sorumludur. Bu hususu sağlamak amacıyla DHMİ, sürekli olarak gözetim ve denetimde bulunarak tespit edilen eksiklik ve aksaklıklarla ilgili gerekli tertip ve tedbirleri alır veya aldırarak, sonucunu Bakanlığa bildirir. SHY-22 Yönetmeliğinde yer alan mali konular DHMİ nin sorumluluğundadır. YER HİZMETLEİ KURULUŞLARININ YETKİ VE SORUMLULUKLARI : 1. Yer hizmet kuruluşları teşkilatlandıkları havaalanlarında hiçbir hava taşıyıcısına hizmet vermeseler dahi çalışma ruhsatına esas olan araç, gereç ve personelini aynen muhafaza etmek zorundadır. 2. Yalnız iç hat seferlerine yer hizmeti vermek için teşkilatlanılması halinde bu kuruluşların kaç havaalanında ve hangi hizmet türlerinde teşkilatlanacakları hususu Bakanlık tarafından belirlenir. 3. A Grubu çalışma ruhsatına sahip yer hizmetleri kuruluşlarının ödenmiş sermayeleri

01..2003 8 / 221 3.000.000 (üçmilyon) ABD doları, C Grubu çalışma ruhsatına sahip yer hizmetleri kuruluşlarının ise 200.000 (ikiyüzbin) ABD doları karşılığı Türk lirasından aşağı olamaz. Türk Lirası sermayenin ABD doları karşılığı, sermaye taksitlerinin ödenmiş olduğu günlerdeki Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınarak hesaplanır. 4. A veya C Grubu Çalışma Ruhsatı almak için talepte bulunan kuruluşların 6762 sayılı Türk Ticaret kanunu gereğince ticari tescilini yaptırmak ve esas mukavelesini hazırlayarak yayınlamak ve bunların noter tasdikli suretini Bakanlığa sunmak zorundadır. 5. A Grubu Çalışma Ruhsatı alacak olan yer hizmetleri kuruluşlarının esas mukavelelerinde ve ticari tescilde kuruluşun iştigal mevzu olarak SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen yer hizmet türlerinin dışında bir çalışma alanına yer verilmeyecektir. 6. Ancak, A Grubu Çalışma Ruhsatı alacak olan yerli hava taşıyıcıları, ana sözleşmelerinde diğer sivil havacılık faaliyetlerine de yer verebilirler. 7. Hisselerin en az %51'inin nama yazılı olması zorunludur. 8. A veya C Grubu Çalışma Ruhsatı alacak yer hizmetleri kuruluşlarının; şirketi idare ve temsil etmeye yetkili olanların çoğunluğunun Türk vatandaşı olması ve şirket ana sözleşmesine göre oy çoğunluğunun Türk ortaklarda bulunması zorunludur. 9. A Grubu Çalışma Ruhsatı alacak olan yer hizmetleri kuruluşları, DHMİ'ye ödeyecekleri "Hizmet Yapabilme Hakkı" karşılıkları ve yapacakları "Hizmet Sözleşmesi"nden doğabilecek yükümlülükleri için 1.000.000 (bir milyon) ABD doları, B veya C Grubu Çalışma Ruhsatı alacak olan yer hizmetleri kuruluşları 100.000 (yüz bin) ABD doları tutarında, muhtevası ve şekli DHMİ tarafından belirlenecek kati ve süresiz banka teminat mektubunu DHMİ'ye vermek zorundadırlar. 10. A veya C Grubu Çalışma Ruhsatına sahip yer hizmetleri kuruluşları, ortaklardan herhangi birisinin hissesinin tamamını veya bir kısmını devretmeyi veya mevcut hisse oranını artırmayı planlaması halinde devir işlemleri yapılmadan önce Bakanlıktan izin almaları zorunludur. 11. Özel havaalanlarında uygulanacak esaslar ve ücretler bu havaalanlarının işletmecilerinin teklifi ve Bakanlık onayı ile düzenlenir.. A Grubu Çalışma Ruhsatına sahip yer hizmetleri kuruluşlarının elinde olmayan DHMİ tarafından kabul görülecek mücbir sebeplerden dolayı hizmet yapamaz duruma düşmeleri halinde, DHMİ, bu hizmetler için A Grubu Çalışma Ruhsatına sahip başka yer hizmetleri kuruluşundan söz konusu durum ortadan kalkıncaya kadar hizmetin yapılmasını isteyebilir.

01..2003 9 / 221 YERLİ HAVA TAŞIYICILARININ YETKİLERİ : Yerli hava taşıyıcıları SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen havaalanı yer hizmet türlerinin tamamını veya bir kısmını B Grubu Çalışma Ruhsatı alarak kendileri için veya A Grubu Çalışma Ruhsatı alarak bir başka hava taşıyıcısına yapmaya yetkilidirler. YABANCI HAVA TAŞIYICILARININ YETKİLERİ : 1. Tarifeli veya tarifesiz sefer yapan yabancı hava taşıyıcılarının yetkileri aşağıda belirtilmiştir. 2. Tarifeli sefer yapan yabancı hava taşıyıcıları, SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen hizmet türlerinden temsil, gözetim ve yönetim, yolcu trafik, yük kontrolü ve haberleşme, uçak hat bakım, yakıt ve yağ ile uçuş operasyon hizmet türlerinin tamamını veya bir kısmını kendileri için yapmaya yetkilidirler. 3. Tarifesiz sefer yapan yabancı hava taşıyıcıları, SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen hizmet türlerinden yalnız, uçak hat bakım ile yakıt ve yağ hizmet türlerinin tamamını veya bir kısmını kendileri için yapmaya yetkilidirler. A GRUBU ÇALIŞMA RUHSATI : SHY-22 Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğinde belirtilen Hizmet Türlerinin tamamını veya en az ; Yolcu Trafik Yük Kontrolü ve Haberleşme Ramp -Kargo ve posta -Uçak Temizlik -Birim Yükleme Gereçlerinin Kontrolü Hizmetleri için en az 3 Uluslararası trafiğe açık hava alanlarında teşkilatlanarak hava taşıyıcılarına yer hizmeti yapmak üzere yetkilendirilmiş kuruluşlara her bir hizmet türü için verilecek çalışma belgesidir. B GRUBU ÇALIŞMA RUHSATI : SHY-22 Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğinde belirtilen Hizmet Türlerinin tamamını veya bir kısmını kendileri için yapacak hava taşıyıcılarına her bir hizmet türü için verilecek çalışma belgesidir.

01..2003 10 / 221 C GRUBU ÇALIŞMA RUHSATI : Temsil Gözetim ve Yönetim İkram Servis Uçak Özel Güvenlik Hizmet ve Denetimi Uçuş Operasyon Hizmetlerini yapmak üzere yetkilendirilmiş kuruluşlara her bir hizmet türü için verilecek çalışma belgesidir. Çalışma ruhsatı almak isteyen yer hizmet kuruluşları öncelikle Ulaştırma Bakanlığından Ön İzin Müsaadesi almak zorundadır. ÇALIŞMA RUHSAT GRUBU : A B C RUHSAT ALABİLECEKLER SHY-22 Yönetmeliğindeki şartları sağlayan Özel Hukuk Tüzel Kişiliği Statüsündeki İşletmeler Yerli Hava taşıyıcıları Tarifeli sefer düzenleyen yabancı hava taşıyıcıları Tarifesiz sefer düzenleyen yabancı hava taşıyıcıları SHY-22 Yönetmeliğindeki şartları sağlayan Özel Huku Tüzel Kişiliği Statüsündeki İşletmeler RUHSAT VERİLEBİLECEK HİZMET TÜRLERİ : Tüm hizmet Türleri Tüm Hizmet Türleri Temsil Gözetim ve Yönetim Yolcu Trafik Yük Kontrolü ve Haberleşme Uçak Hat Bakım Uçuş Operasyon Uçak Hat Bakım Temsil Gözetim ve Yönetim İkram Servis Uçak Özel Güvenlik Hizmet ve Denetimi Uçuş Operasyon KİME HİZMET VERİR (ÖZEL YETKİLER HARİÇ) *Hava taşıyıcılarına Kendisine Hava Taşıyıcılarına

01..2003 11 / 221 ÖN İZİN : 1. Ön izin, çalışma ruhsatı verilmesi için bir taahhüt mahiyeti taşımaz. Bu izin talep edilen bütün hazırlıkların tamamlanması ve belgelenmesi halinde, çalışma ruhsatının verilebileceğini öngören bir belgedir. 2. Çalışma ruhsatı alınmasına ilişkin SHY-22 Yönetmeliği ile belirlenen şartlar bir işletmenin yer hizmeti verebilmesi için gerekli asgari şartlardır. 3. Ön izin alınmadan bu şartları veya daha fazlasını sağlamak, kuruluşu havaalanlarında yer hizmeti yapmak için ön izin ya da çalışma ruhsatı verilmesi yönünde hak sahibi kılmaz. 4. Yer hizmetleri yapmak üzere (hava taşıyıcılarının kendileri için yapacakları hizmetler dahil) ön izin veya çalışma ruhsatı verilmesinde; Havaalanlarının PAT Alanları Araç trafiği bakımından kapasitesi, Atölyeler ve araç park sahaları için yer tahsisi imkanları Havaalanlarının fiziki yapısı ile mevcut ve gelecekteki öngörülen pazar durumu İlave kapasite ihtiyacı gibi kriterler dikkate alınarak, gerektiğinde DHMİ'nin de görüşü alınarak, Bakanlıkça değerlendirilir. 5. Verilen ön izin süresi içerisinde gerekli hazırlıkları tamamlayarak çalışma ruhsatı alamayan kuruluşlar aynı hizmet türü için iki yıl süre ile yeniden müracaatta bulunamazlar. 6. Ancak, ön izin verilen kuruluş, Bakanlıkça kabul görülecek mücbir sebeplerden dolayı, verilen ön izin süresi içerisinde gerekli hazırlıkları tamamlayamamış ise bir defaya mahsus olmak üzere ön izin süresi, süresi geçen ön izinin veriliş yöntemi dahilinde en fazla ilk veriliş süresi kadar uzatılabilir. ÖZ İZİN SÜRELERİ : Bakanlık tarafından verilecek ön izinler, zorunlu hizmetler için veriliş tarihinden itibaren bir yıl, zorunlu olmayan hizmetler için altı ay geçerlidir.

01..2003 / 221 ÇALIŞMA RUHSATI : DHMİ, yer hizmetleri yapmak isteyen ve ön izin almış olanların çalışma ruhsat taleplerini inceleyerek inceleme sonucunu ve görüşünü Bakanlığa sunar. Bakanlık tarafından uygun görülenlere çalışma ruhsatlarını vererek, sonucu Bakanlığa ayrıca bildirir. Bu Yönetmelik kapsamında Çalışma Ruhsatı alacak yer hizmetleri kuruluşlarının özel hukuk tüzel kişiliği statüsünde olmaları zorunludur. Uluslararası seferlere açık havaalanlarında, dış hat seferlerine yer hizmetleri yapmak için çalışma ruhsatı alacak olan yer hizmetleri kuruluşları, yapılacak her hizmet türü için ayrı bir "dış hat çalışma ruhsatı" almak zorundadır. İç hat seferleri için havaalanlarında yer hizmetleri yapmak için çalışma ruhsatı alacak olan yer hizmetleri kuruluşları, yapılacak her hizmet türü için ayrı bir "iç hat çalışma ruhsatı" almak zorundadırlar. Yer hizmetleri kuruluşları, dış hat seferler için çalışma ruhsatı aldıkları havaalanlarında aynı ruhsatla iç hat seferlerine de hizmet verebilirler. Genel Havacılık İşletmeciliği yapanlar ile helikopter ve 6 ton ve daha aşağı ağırlıktaki hava araçları için kendi yer hizmetlerini yapacak ve hava aracı sayısı 3'ten az olan hava taşıyıcılarının, bu hizmetleri nedeniyle çalışma ruhsatı almaları zorunlu değildir. Çalışma Ruhsatı Ücretleri ve temdit ücretleri DHMİ tarafından her bir hizmet türü için ayrı ayrı belirlenir. GENEL ŞARTLAR : Yer hizmetleri kuruluşlarının bulundurması gerekli en az personel ve teçhizat listeleri ile uygulama esasları DHMİ tarafından belirlenir. Kullanılacak araç, gereç ve teçhizat listeleri ile bunların kuruluşa ait olduğunu gösteren belgelerin tasdikli suretleri ve özelliği olan teçhizatın, imalatcısından veya yetkili satıcısından alınmış olduğunun belgelenmesi zorunludur.. DHMİ tarafından belirtilen En Az Teçhizat Listesi'nde yer alan ve özelliği olan teçhizatın, çalışma ruhsatına esas denetimin yapıldığı gün itibarıyla azami 3 yaşında (3 yaş dahil) olması zorunludur.

01..2003 13 / 221 Teçhizatın kullanıma elverişli ve TSE, ISO veya CEN standartlarından herhangi birine uygun orijinal imalat olması ve imalatçısından veya yetkili satıcısından alınmış olması zorunludur. İç hat seferlerinde kendi yer hizmetlerini yapacak yerli hava taşıyıcıları ile bunların yer hizmetlerini yapacak kuruluşların bulunduracakları en az personel ve teçhizat miktarları; havaalanının niteliğine, faaliyetin özelliğine ve hava aracının tipine göre DHMİ tarafından ayrıca belirlenir. Yerli ve yabancı hava taşıyıcılarının kargo kabul edeceği kargo acentaları'nın ve yer hizmetleri kuruluşlarının Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden yetki belgesi alması zorunludur. Sivil Havcılık Genel Müdürlüğünden yetki belgesi olmayan kargo acentalarının ve yer hizmetleri kuruluşlarının kargosunu kabul eden hava taşıyıcılarının kargo taşıma müsaadeleri en az bir yıl süreyle iptal edilir. ÇALIŞMA RUHSATLARININ GEÇERLİLİK SÜRELERİ : Dış hat çalışma ruhsatlarının geçerlilik süresi iki yıl, iç hat çalışma ruhsatlarının geçerlilik süresi ise beş yıldır.

01..2003 14 / 221 GENEL ESASLAR : Yer hizmetleri kuruluşları ve hava taşıyıcıları, aşağıdaki esaslara uymak zorundadırlar. Verilmekte olan yer hizmetlerinin aksatılmaması ve geçici olmak kaydıyla, DHMİ tarafından belirlenen en az personel ve teçhizat listesine ilave olarak hizmet araç, gereç ve personelinin DHMİ'den veya çalışma ruhsatına sahip diğer bir yer hizmetleri kuruluşundan kiralama şekli ile temini mümkündür. Yer hizmetleri kuruluşları ve hava taşıyıcıları, verdikleri yer hizmetlerine kendi çalışma saatleri dışında ihtiyaç duyulması halinde, DHMİ tarafından yapılacak çağrı üzerine bu hizmetleri üstlenmek zorundadırlar. Tarifeli iniş kalkış saatlerindeki resmi müdahaleler dışındaki gecikmelerde, yolcuların havaalanı içindeki ve dışındaki ikram ve diğer ihtiyaçları için gerekli önlemleri, hava taşıyıcıları alır. Bu husus hava taşıyıcıları ile yer hizmetleri kuruluşları arasındaki anlaşmada belirlenir. HİZMET SÖZLEŞMESİ Havaalanlarında yer hizmeti yapan A, B veya C Grubu Çalışma Ruhsatına sahip yer hizmetleri kuruluşları ile havaalanlarının işletmeciliğini yürüten DHMİ arasında standart bir "Hizmet Sözleşmesi"nin imzalanması zorunludur. "Hizmet Sözleşmesi" yer hizmeti kuruluşları ile DHMİ arasındaki karşılıklı ilişkiler, hak ve yükümlülükleri ile bu Yönetmelikte belirtilen kural ve kaidelere aykırı davranışların cezai müeyyidelerini düzenler. "Hizmet Sözleşmeleri" 2 yıl sürelidir. Sözleşmenin yenilenmesi veya uzatılması şartları DHMİ tarafından belirlenir. "Hizmet Sözleşmeleri" bu Yönetmelik hükümlerine ve ilgili diğer mevzuata aykırı olamaz. YÜKÜMLÜLÜKLER : Yer hizmetleri kuruluşları ve hava taşıyıcıları aşağıdaki hususları yerine getirmekle yükümlüdürler. Bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasını ve hizmetlerin düzen ve güven içerisinde yürütülmesini sağlamak,

01..2003 15 / 221 Yer hizmetleri ile ilgili olarak Bakanlık ve DHMİ tarafından yapılacak uyarıların uygun şekilde gereğini yapmak, Yer hizmetlerinin uluslararası seviyede yapılmasını sağlamak amacıyla; -Yeterli niteliklere sahip eğitilmiş yönetici, -Yer hizmetleri konusunda uzman personeli, - Lisanslı teknik yer personel, - Tehlikeli maddelerin taşınması konusunda eğitim görmüş uzman personel, - İşçi, Şoför ve diğer personeli bulundurmak ve bunların geliştirilmeye dönük sürekli eğitimlerini sağlamak ve bunu teminen yıllık periyodik kurslar düzenlemek, Yıllık eğitim programlarını Bakanlığa göndermek, Uçağın aşırı yüklenmemesi için her uçuşa ait bir ağırlık ve denge hesabı yapılarak belgeler düzenlemek ve gerekli eğitimi almış personel tarafından imzalandıktan sonra en az 6 ay süreyle uçuş dosyasında muhafaza etmek, Havaalanlarında görevli personeline hizmet özelliğine uygun, temiz ve bir örnek giyim kuşam sağlamak ve bu giyimin hizmette zorunlu olarak kullanılmasını temin etmek, PAT Alanlarında görev yapacak araç ve gereçler için DHMİ'den özel "Apron Plakası" almak ve bu plakaları belirtilen yerlere taktırmak, PAT Alanlarında görev yapacak araçlardan özellik arz eden ve DHMİ tarafından belirtilenlere her yönden görülebilen sarı flaşör (flasher) taktırmak, Yer hizmetleri için kullanılacak her türlü araç ve gereç üzerine kuruluş adını yazdırmak, Araç, gereç ve donatımı tam faal, temiz, bakımlı ve boyalı olarak belirtilen yerlerde düzenli, tertipli bulundurmak ve bunların teknik muayenelerini yılda en az bir defa yapmak veya yaptırmak, Görevli personelin her birine DHMİ'den tanıtma kartı almak ve taktırmak, PAT Alanlarında görev yapan araçları ehliyetsiz ve/veya özel sertifikasız personele kullandırmamak,

01..2003 16 / 221 PAT Alanlarında araç kullanacak tüm personelin, DHMİ tarafından havaalanı trafik kuralları konusunda açılacak eğitimden geçirilmesini sağlamak, (Eğitimden geçen personele, DHMİ tarafından PAT Alanlarında araç kullanma belgesi verilir.) Özel maksatlı araçları kullanacak personelin, yetkili bir kuruluş veya kendi kuruluşunca verilmiş bir eğitimden geçirilmesini sağlamak, DHMİ tarafından PAT Alanlarında daimi ve geçici park sahaları uygulamaları konusunda çıkarılacak kurallara uymak, SHY-22 Yönetmeliği çerçevesinde Ruhsat alarak PAT sahalarında araç ve teçhizat kullanan (Taşeron Firmalar dahil) bütün kuruluşlar, yapacakları hizmetler nedeniyle, havaalanı tesislerine, hava araçlarına, hizmet araç, gereç ve teçhizatına ve üçüncü şahıslara karşı verecekleri zararı karşılamak için "Netice Zararları Mali Mesuliyet" Sigortası yaptırmak zorundadır. Bu sigortanın, beher kaza başına belirlenecek alt limit miktarı, verilen hizmet türü için aktivitenin niteliği, hacmi ve uluslararası standartlar da göz önünde bulundurularak DHMİ tarafından belirlenir. (En az sigorta bedeli DHMİ tarafından her yıl gözden geçirilir.)

01..2003 17 / 221 İKRAM HİZMETİ : İkram hizmetlerine ilişkin şartlar aşağıda belirtilmiştir. İkram hizmeti İkram Servis ve İkram Üretim Hizmeti olmak üzere ikiye ayrılır. İkram Servis Hizmeti : İkram servis hizmetini, havaalanı sınırları içinde teşkilatlanmış olan ikram servis hizmeti Çalışma Ruhsatına sahip Kuruluşlar veya yerli hava taşıyıcıları yapabilirler. Havaalanı sınırları dışında üretilen ikram ürünlerinin hava araçlarına intikali ancak ikram servisi çalışma ruhsatına sahip kuruluşlarca yapılır. İkram Üretim Hizmeti : İkram üretim hizmetini özel hukuk tüzel kişileri ile yerli hava taşıyıcıları yapabilirler. İkram üretim hizmetlerinin yürütülmesinde tesislerin yapımında gerekli donatım ve malzemenin kullanılmasında ve temizliğin sağlanmasında uluslararası ve ulusal sağlık kuralları uygulanır. Hava araçlarına ikram üretimi yapmak DHMİ'nin iznine tabidir. Bu iznin verilebilmesi için ikram üretimi yapacak kuruluş, Bakanlık tarafından veya Bakanlıkça belirlenecek bir kamu kuruluşu tarafından gösterilecek yetkili bir sağlık kuruluşundan, tesislerinde sağlık kurallarına uygun olarak üretim yapıldığına dair belge almak zorundadır. Hava araçlarına ikram üretim hizmeti yapmak üzere DHMİ'den izin alınmasına rağmen yapılacak denetlemelerde, uygunluk belgesi almayan kuruluşun ikram üretimi uygunluk belgesi alıncaya kadar durdurulur. Havaalanı sınırları içinde ve dışında yapılan ikram üretiminin uluslararası standartlara ve sağlık şartlarına uygunluğunun sorumluluğu ikramı alan hava taşıyıcısı ile ikram üretimini yapan kuruluşa aittir. Havaalanı sınırları içinde ikram üretim tesislerinin kurulmasına, mevcut tesisler ve yer imkanları gözönüne alınarak DHMİ tarafından izin verilir. İkram üretim hizmeti izne tabi olmakla beraber bu hizmet için çalışma ruhsatı alınması zorunlu değildir.

01..2003 18 / 221 Hava araçlarına verilen ikram üretimi için, ikram üretim hizmetini yapan kuruluş tarafından DHMİ'ye hizmet yapabilme hakkı karşılığı olarak, ödenecek ücret DHMİ ile ikram üretim kuruluşu arasında sözleşmeyle tespit edilir. Ancak tespit edilecek ücret, Atatürk Havalimanında tepsi başına ücretin %5'inden, diğer havaalanlarında %3'ünden aşağı olamaz. Hava araçlarına verilen ikramlarda verilecek yemek, meşrubat ve benzeri bedeli olarak alınacak ücret, ikramı veren kuruluş ile alan kuruluş arasındaki anlaşmaya tabidir. ANLAŞMALAR : Yer hizmetleri kuruluşları ile düzenli sefer yapan hava taşıyıcıları arasında Standart Yer Hizmetleri Anlaşmalarının yapılmış olması zorunludur. Birbirini izleyen iki ay içerisinde 4 seferden fazla planlanan uçuşlar düzenli sefer sayılır. Herhangi bir tarifeye bağlı olmaksızın münferiden gelen hava araçlarına verilecek yer hizmetleri için Anlaşma yapılması şartı aranmaz. İmzalanan Anlaşmaların 30 gün içerisinde onay için DHMİ'ye gönderilmesi zorunludur. Yapılacak Standart Yer Hizmetleri Anlaşması, Uluslararası Hava Taşıyıcılar Birliği (IATA) tarafından en son yayınlanan "Standart Anlaşma"ya uygun olarak düzenlenir. Uluslararası Hava Taşıyıcılar Birliği (IATA) tarafından yayınlanan Standart Yer Hizmetleri Anlaşması 1. Ana Anlaşma (Main Agrement) 2. Ek-A (Annex-A) 3. Ek-B (Annex-B) olmak üzere 3 bölümden oluşmaktadır. Genel Müdürlüğümüze onay için gönderilen kısmı EK-B dir. IATA tarafından, SHY-22 Yönetmeliğinde yayımından sonra hizmet türlerinde, detaylarında veya anlaşma kapsamında değişiklik yapılması halinde, Bakanlık tarafından IATA değişikliklerine uygun yeni düzenleme yapılır. DHMİ hava araçları ve yolculara verilen hizmetlerin aksamadan ve düzenli yürütülebilmesi için anlaşmalarda ilave hükümlerin yer almasını isteyebilir.

01..2003 19 / 221 Yer hizmetleri kuruluşunun elinde olmayan ve DHMİ tarafından kabul görülecek mücbir sebeplerden dolayı hizmet yapamaz duruma düşmeleri halinde, hava taşıyıcılarına olan yükümlülüklerini yerine getirememiş olan yer hizmetleri kuruluşları ile yapılan anlaşma fesih ihbarları DHMİ tarafından dikkate alınmaz. Bu fesih ihbarlarına bağlı olarak başka bir yer hizmetleri kuruluşu ile akdedilen anlaşmalar da DHMİ tarafından onaylanmaz. İptal edilen anlaşmaların 15 gün içerisinde DHMİ'ye bildirilmesi zorunludur. ÜCRETLER : SHY-22 Yönetmeliği hükümlerine göre yer hizmetleri karşılığı alınacak ücretler için aşağıdaki genel esaslar uygulanır. Yer hizmetleri kuruluşları ile SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen özel durumlarda diğer hava taşıyıcılarının, SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen hizmet türleri karşılığı alacakları ücretler, hizmeti veren kuruluş ile hizmeti alan kuruluş arasındaki anlaşma ile belirlenir. Yer hizmetleri kuruluşları SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen hizmet türleri için yapacakları anlaşmalarda maliyetin altında ücret tespit edemezler. Yer hizmetleri kuruluşlarının iç ve dış hat seferler için hava taşıyıcılarına verecekleri hizmetler karşılığı alacakları ücretler, yolcu uçakları için koltuk sayısına göre, kargo uçakları için azami kalkış ağırlıklarına göre alınır. Ücretler, ABD Doları veya konvertible para olarak veya ödemenin yapıldığı günkü Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası ABD Doları satış kuru karşılığı Türk Lirası olarak ödenir. Yapılması veya yaptırılması zorunlu olan yer hizmet grubları içerisinde yer alan yer hizmet türlerinden sadece bir kısmı talep edilse bile hizmetin tamamı verilmiş sayılır ve o hizmet grubu için belirtilen ücret alınır. Havaalanlarında hizmet veren kuruluşlarda çalışan personele verilecek tanıtma kartlarından alınacak ücretler DHMİ tarafından belirlenir. Havaalanları PAT Alanlarında hizmet yapacak araçlara hizmet yapabilmeleri için verilen araç özel apron plakalarından alınacak ücretler DHMİ tarafından belirlenir.

01..2003 20 / 221 Uluslararası sefer yapan hava araçlarına yer hizmeti veren; - A, B veya C Grubu Çalışma Ruhsatına sahip yer hizmetleri kuruluşları, -Uluslararası sefer düzenleyen ve SHY-22 Yönetmeliğinde izin verilen yer hizmetlerini kendileri için yapan hava taşıyıcıları, -Bu Yönetmelikte izin verilen özel durumlarda yer hizmetlerini bir diğer hava taşıyıcısı için yapan hava taşıyıcıları, SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen her bir hizmet türü için, uçak tipi ve koltuk sayılarına göre sınıflandırılacak her bir uçak için, DHMİ tarafından belirlenecek ücretleri "Hizmet Yapabilme Hakkı" karşılığı olarak, DHMİ'ne öderler. -Ancak, havayolu taşıyıcılarının; temsil, gözetim ve yönetim, uçak özel güvenlik hizmet ve denetimi, uçuş operasyon, uçak hat bakım ve yük kontrolü ve haberleşme hizmetlerinin tamamını veya bir kısmını çalışma ruhsatı alarak kendi uçaklarına yapmaları halinde, bu hizmetler için DHMİ tarafından, hizmet yapabilme hakkı karşılığı ücret alınmaz. -İç hat seferleri için yapılacak yer hizmetleri karşılığında Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü'ne bu ücret ödenmez. Türk tescilli hava araçlarının yabancı ülkelere yaptıkları seferlerde, Türkiye de ücrete tabi olmayan bir hizmet türü için ücret alınması halinde, bu ülkelerin hava taşıyıcılarına Ülkemiz havaalanlarında benzer uygulama DHMİ tarafından yapılabilir. Aynı şekilde, Türkiye'de yabancı hava taşıyıcılarına tanınan yer hizmetleri yapma yetkilerinden, yabancı ülkelerde yerli hava taşıyıcılarımıza benzer yetkileri tanımayan ülkelerin hava taşıyıcılarına benzer uygulama yapılabilir. Uçaklara verilen ikramlarda verilecek yemek, meşrubat ve benzeri için alınacak ücret, ikramı veren kuruluş ile alan kuruluş arasındaki anlaşmaya tabidir. A, B veya C Grubu Çalışma Ruhsatına sahip yer hizmetleri kuruluşları'nın DHMİ'ye ödeyecekleri "Hizmet Yapabilme Hakkı" karşılıkları DHMİ tarafından denetlenir. DHMİ'nin gerekli görmesi halinde, ücreti denetlenen kuruluş tarafından ödenmek üzere, denetleme, Özel Mali Denetleme Kuruluşuna yaptırılır.

01..2003 21 / 221 MÜŞTEREK HÜKÜMLER : Ücret tarifelerinin uygulanmasında esas alınacak müşterek hükümler aşağıdadır. Doğal afet ve benzeri nedenlerle Ülkemize yardım malzemesi getiren veya Ülkemizden diğer ülkelere yardım malzemesi götüren uçakların yer hizmetleri, Bakanlığın talimatı ile Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğünün koordinatörlüğü ve gözetiminde mevcut yer hizmetleri kuruluşlarınca ücretsiz yapılır. Bakanlık talimatı ile istisnai özellik arz eden uçaklara verilecek yer hizmetlerinden ücret alınmaz ve/veya indirimli ücret uygulanır. - DHMİ tarafından hazırlanacak ücret tarifeleri Bakanlığın onayını almadan ve en az 15 gün önceden üçüncü şahıslara duyurulmadan yürürlüğe konamaz. DENETLEME : Yer hizmetleri kuruluşları bu SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen hizmetleri Bakanlık ve DHMİ tarafından denetlenir veya denetlettirilir. DHMİ tarafından yapılan denetimlerde Yönetmelikte belirtilen kurallara aykırı davranışlar tespit edilmesi halinde Yönetmelikte veya Hizmet Sözleşmesinde belirlenen cezai müeyyideler uygulanarak raporlar ivedi olarak Bakanlığa sunulur. Bir kopyası da denetlenen kuruluşa gönderilir. AYKIRI DAVRANIŞLAR: SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen usul ve esaslara aykırı davranışta bulunan kuruluş ve personele aşağıda açıklanan hükümler uygulanır. SHY-22 Yönetmeliğinde istenen şartları sağlayarak Çalışma Ruhsatı alan yer hizmetleri kuruluşunun Yönetmelikte istenen şartların tamamını veya bir kısmını kayıp etmesi halinde kuruluşa 30 gün süre verilir. Verilen süre içerisinde gerekli şartları sağlayamaz ise Çalışma Ruhsatı iptal edilir. Havaalanı yer hizmetlerinin yapılması sırasında görülen kusur ve eksiklikler ve Yönetmelikte yer alan hükümlere aykırı durumlar DHMİ tarafından uçuş güvenliğini tehlikeye düşürücü olarak bulunur ise, eksikliğin söz konusu olduğu faaliyet DHMİ tarafından derhal durdurularak, bu eksikliklerin giderilmesi için kuruluşa yeterli bir süre verilir ve durum Bakanlığa yazılı olarak bildirilir. Bu süre içinde gerekli tedbirleri almayan kuruluşun söz konusu hizmet türüne ilişkin çalışma ruhsatı, ilgili havaalanı baş müdürü'nün teklifi üzerine DHMİ tarafından belli bir süre askıya alınır veya süresiz olarak iptal edilerek sonucundan Bakanlığa bilgi verilir.

01..2003 22 / 221 Havaalanında yer hizmetlerinin yapılması sırasında uçuş güvenliğini tehlikeye sokmayan, ancak, havaalanının işletme düzenini bozan, hizmette aksamalara neden olan kusur ve eksiklikler ile DHMİ tarafından yayınlanan işletme talimatlarına aykırı davranışlar için, havaalanlarında hizmet veren kuruluşlar ile DHMİ arasında yapılan "Hizmet Sözleşmelerinde" yer alan parasal cezai müeyyideler uygulanır. Çalışma ruhsatlarının geçici veya sürekli olarak yürürlükten kaldırılması halinde, DHMİ bu hizmet için çalışma ruhsatına sahip yer hizmetleri kuruluşundan veya yerli hava taşıyıcılarından hizmetin yapılmasını ister. Yer hizmetleri kuruluşu veya yerli hava taşıyıcıları bu hizmetleri belirlenmiş ücretler karşılığında yapmak zorundadırlar. SHY-22 Yönetmeliğinde yer alan kurallara aykırı kişisel davranışta bulunan veya hizmet aksamalarına neden olan personelin tanıtma kartı DHMİ tarafından asgari üç gün için geri istenir. Geri istenen tanıtma kartlarının ilgili kuruluşça en geç 24 saat içerisinde DHMİ'ne belge karşılığı teslimi zorunludur. Tanıtma kartları geri alınan personele tanıtma kartları çalıştıkları kuruluş veya hava taşıyıcılarının başvuruları üzerine DHMİ tarafından yürürlüğe konulan "Tanıtma Kartı Ücret Tarifesi"nde belirtilen ücret yeniden alınarak geri verilir. Bir takvim yılı içinde toplam olarak üç defa veya yıl limiti olmaksızın toplam 5 defa tanıtma kartı geri alınan personele bir daha tanıtma kartı verilmez. Teknik ve trafik muayeneleri zamanında yapılmamış veya eksikleri bulunan araç ve gereçlerin tespit edilmesi halinde kuruluşa yazılı bildirimde bulunularak, PAT Alanlarında hizmet yapmalarına izin verilmez. Tespit edilmiş eksikler giderilmemiş olarak söz konusu araç veya araçların PAT Alanlarında hizmet yaptıklarının belirlenmesi halinde bu araçların özel apron plakaları, eksikleri giderilinceye kadar geri alınır ve PAT Alanlarında hizmet yapmalarına izin verilmez. İlgili kuruluş veya hava taşıyıcısının kusurun giderildiğine dair başvurusu üzerine, gerekli kontroller yapıldıktan sonra DHMİ tarafından yürürlüğe konulan tarifelere göre ilk veriliş ücreti yeniden alınarak özel apron plakası geri verilir. Trafik ehliyeti ve apronda araç kullanma belgesi bulunmayan hiç kimse PAT Alanlarında araç kullanamaz. Aksine davranış tespit edildiğinde hiç bir yazılı ikaza lüzum kalmaksızın yetkisiz araç kullanan personelin tanıtma kartı DHMİ tarafından geri alınır. Tanıtma kartı, ilgili şirketin müracaatı üzerine ilk veriliş ücreti tahsil edilerek geri verilir. Ancak, söz konusu personelin en az bir ay süreyle apronda görev yapmasına izin verilmez. Uçuş ve can emniyetiyle ilgili konularda tespit edilecek eksiklik ve kusur halinde, hizmeti veren kuruluş veya hava taşıyıcısının bu hizmet türüne ilişkin çalışma ruhsatı DHMİ tarafından derhal askıya alınır. Yapılacak inceleme sonuçlarına göre çalışma ruhsatı için geçici veya sürekli yürürlükten kaldırma işlemi uygulanır. Yer hizmetleri kuruluşlarının maliyetin altında ücret uyguladıkları yönünde somut ve belgeye dayalı şikayet alınması veya DHMİ tarafından kuşkulanılması halinde, ücreti

01..2003 23 / 221 denetlenen kuruluş tarafından ödenmek üzere, DHMİ tarafından Bağımsız Mali Denetleme Kuruluşlarına denetleme yaptırılır. DİĞER HİZMETLER : SHY-22 Yönetmeliğinde yer almayan yer hizmetleri kapsamına giren diğer konulardaki ve/veya istisnai özellik arz eden hava araçları ve hizmetlere ilişkin uygulamalar ile bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan haller Bakanlıkça ayrıca düzenlenir.

01..2003 24 / 221 BÖLÜM - 2 DEVLET HAVA MEYDANLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAVAALANLARI PAT SAHALARINDA ARAÇ KULLANMA YÖNERGESİ DEĞİŞİKLİKLER No Tarih Değiştirilen Maddeler 1 31.05.2006 Kapsamlı değişiklik yapıldı. 2 26.07.2006 Format değiştirildi. 3 21.08.2006 Sehven yapılan değişiklikler nedeniyle bir önceki yönerge formatı tekrar değiştirildi. 4 01.10.2007 Kapsamlı değişiklik yapıldı. 5 15.01.2008 Kapsamlı değişiklik yapıldı. 6 09.04.2008 Madde 10(e) hükmü ve EK-10 değiştirildi. EK-2, EK-8, EK-11 ve EK- de düzenleme yapıldı. EK-13 ilave edildi. 7 20.08.2010 Kapsamlı Değişiklik 8 01.01.2011 Madde 8.c(c.3) hükmü ilave edildi. 9 24.08.20 Kapsamlı Değişiklik 10 03.06.2013 Madde 11(c/2 ve 3) hükmünde düzenleme yapıldı. Madde 11(c/6) ve Madde 15(e) hükümleri ilave edildi. EKLER Listesi ile EK 1, EK 8 ve EK 9 da düzenleme yapıldı. 11 15.11.2013 Kapsamlı değişiklik yapılmıştır. 10.01.2014 İçindekiler ve EK-16 bölümünde düzenleme yapıldı.

01..2003 25 / 221 İÇİNDEKİLER SAYFA NO BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Sorumluluk, Tanım ve Kısaltmalar 1. Amaç 4 2. Kapsam 4 3. Hukuki dayanak 4 4. Sorumluluk 4 5. Tanım ve kısaltmalar 4 İKİNCİ BÖLÜM Genel Hususlar ve Kurallar 6. Uluslararası ve ulusal düzenlemeler 8 7. Uçuş ve yer emniyeti 8 8. Araç kullanma yetkisi 9 9. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi sınıfları, esaslar ve yetki 10 10. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesine ilişkin usul ve esaslar 10 11. Eğitim 11. Araç gereç ve teçhizatın tanıtım belgesi 13 13. Genel kurallar 13 14. Sigorta yaptırma zorunluluğu 14 15. Sigorta yaptırma istisnaları 14 16. Sigorta alt limitleri 15 17. Sigorta poliçelerinin kapsamı 16 18. Sigorta poliçelerine ilişkin genel hususlar 16 19. Araç dış yüzeyleri ve renkleri 17 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Araç Kullanım Kuralları 20. Genel araç kullanma kuralları 18 21. Pist ve taksi yolları 19 22. Apron 19 23. Uçak park sahaları 21 24. Bagaj işlem sahası 21 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Denetleme ve Kural İhlali Durumunda Yapılacak İşlemler 25. Denetleme 22 26. Cezai müeyyideler ve yapılacak işlemler 22 27. İtiraz mercii 23

01..2003 26 / 221 BEŞİNCİ BÖLÜM Kaza Durumunda Uygulanacak Usul ve Esaslar 28. Hava araçlarının karıştığı yer kazaları 24 29. İnceleme yetkisi 24 30. Kaza bildirimi 24 31. Trafik kazalarına karışanlar 24 32. Kaza raporu düzenlenmesi 24 33. Trafik kazalarında asli kusur sayılan haller 25 34. Sürücü kusurlarının tespitinde esas alınacak hususlar 26 35. Kaza inceleme (tahkik) görevlileri ve bilirkişiler 26 36. Tutanak/rapor düzenleyenlerin yükümlülüğü 27 37. Rapor/Tutanaklarla ilgili yapılacak işlemler 27 38. Zarar, ziyan ve hasar sorumluluğu 27 ALTINCI BÖLÜM Son Hükümler 39. Paydaşlar koordinasyon toplantısı 27 40. Değişiklikler 28 41. Yürürlük 28 42. Yürütme 28

01..2003 27 / 221 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Sorumluluk, Tanım ve Kısaltmalar Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı, DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından işletilen Havalimanlarında, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından yayımlanmış standartlarla, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Yönetmelikleri ile yürürlükteki diğer ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak; Havalimanı PAT Sahalarında, kendinden hareketli veya çekilerek hareket edebilen, tüm araç ve teçhizatın hareketleri ile bunların kullanımına ilişkin usul ve esasların düzenlenmesidir. Kapsam Madde 2- Bu Yönerge, DHMİ tarafından işletilen Havalimanlarının PAT Sahalarında hizmet vermekte olan tüm kamu kurum ve kuruluşları, terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları, yer hizmetleri kuruluşları ile gerçek, özel ve tüzel kişilerin genel/özel maksatlı araç kullanım faaliyetlerini, uyulması gereken kuralları, bu kurallara uyulmaması durumunda uygulanacak cezai müeyyideleri ve kazalarda uygulanacak usul ve esasları kapsar. Hukuki dayanak Madde 3- Bu Yönerge, esas olarak, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı nın Havaalanı Yapım, İşletim ve Sertifikalandırma Yönetmeliği (SHY-14A) ile Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) ne dayanılarak hazırlanmıştır. Sorumluluk Madde 4- a) Bu Yönergenin uygulanmasından, İşletme Dairesi Başkanlığı ve Havalimanı İşletmecisi sorumludur. b) PAT Sahalarında faaliyet gösteren tüm kamu kurum ve kuruluşları, terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları, yer hizmetleri kuruluşları ile gerçek, özel ve tüzel kişiler; bu Yönerge de yer alan usul ve esaslara uymak zorundadır. c) Kamu kurum ve kuruluşlarının kendi mevzuat hükümleri saklıdır. Tanım ve kısaltmalar Madde 5- Bu Yönergede geçen; a) Bakanlık: T.C. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı nı b) DHMİ/Genel Müdürlük: Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü nü, c) ICAO: Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü nü, d) Yer Hizmetleri Kuruluşu: Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) ne uygun olarak, Havalimanlarında yer hizmetleri yapmak üzere çalışma ruhsatı almış kuruluşları, e) Ağ (Net): Uçağın yükleme mahallerinde veya uçak yükleme araçlarında yükün yük kompartımanı içerisinde veya ULD (Birim Yükleme Gereci) içinde tutulmasını sağlamak amacıyla yerleştirilmiş ağ düzenini, f) Hava Aracı Motor Çalıştırma Ünitesi (Air Starter ): Bazı uçakların motor ilk hareketi

01..2003 28 / 221 için gerekli olan yüksek basınçlı hava ihtiyacını karşılamak üzere imal edilmiş özel donanımlı araçları, g) Havalandırma aracı ( Air Condition ) : Uçaklara klima hizmetinde kullanılan havayı vermek üzere imal edilmiş özel donanımlı araçları, h) Akaryakıt İkmal Tankeri: Hidrant sistemi ile yakıt ikmali yapılamayan Havalimanlarında uçaklara yakıt verilmesi ve/veya yakıt nakli için kullanılan özel donanımlı aracı, i) Apron: Havalimanında uçakların park ettiği, yolcu veya yük, yükleme/ boşaltmalarının, akaryakıt ikmalinin veya bakım ihtiyacının karşılanması amacıyla tahsis edilmiş sahaları, j) Apron Otobüsü: Yapısı itibariyle sürücüsünden başka en az 15 oturma yeri olmakla birlikte, apronda daha fazla yolcu taşımak için özel imal edilmiş bulunan oturma yeri 15 den az da olabilen ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıtı, k) Araç: PAT Sahalarında kullanılabilen motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtlar ve teçhizatlar ile iş makinelerinin genel adını, l) Araç Park Yeri: Araçların park etmesi için kullanılan açık veya kapalı alanı, m) Araç Sahibi: Araç için adına yetkili idarece tescil belgesi verilmiş veya sahiplik veya satış belgesi düzenlenmiş kişiyi, n) Araç Servis Yolu: Genel olarak PAT Sahalarının araç trafiğince kullanılması için çizgilerle belirlenmiş kısmını, o) Asli Kusurlu: Asli kusuru oluşturan fiillerden birini veya birkaçını işleyen kişi/kişileri, p) Bagaj Arabası: PAT Sahasında Bagaj ve kargo v.b. yük naklinde kullanılan motorlu araçlarla çekilen taşıma aracını, q) Bagaj Çeker (Traktör): Bagaj arabası, Dolly, Çekerli merdiven v.b.araçları çeken motorlu aracı, r) Banket (Shoulder): Kaplamalı yüzeyler ile çevresindeki arazi arasında geçiş sağlayacak şekilde hazırlanmış kaplamaya bitişik sahaları, s) Bisiklet: En çok 3 tekerleği olan ve üzerinde bulunan insanın adale gücü ile pedal veya el ile tekerleği döndürmek suretiyle hareket eden ve yolcu taşımalarında kullanılmayan motorsuz taşıtı, t) Boyama Aracı: PAT Sahaları işaretlemelerinin boyanmasında kullanılan özel donanımlı araçı, u) Çöp Arabası: Uçaklardan çıkan çöplerin çöp mahalline taşınması için kullanılan kapalı ve muhafazalı aracı, v) Buzlanmayı Önleme ve Buz Temizleme ( Anti Icıng / De Icing ) Aracı: Buzlanmayı çözücü/önleyici kimyasal maddelerin uçaklara uygulanması için kullanılan özel donanımlı araçları, w) Akaryakıt Hidrant Aracı ( Dispenser ): Apron üzerinde bulunan akaryakıt ikmal deposu ile irtibatı bulunan yakıt pit i/valfi ile uçak arasında yakıt dolum işlemini gerçekleştiren ve üzerinde pompa, sayaç, mikro filtre, dolum hortumları gibi donanımları bulunan aracı, x) Dolly: Bagaj çeker traktör ile çekilen ve apronda konteyner ve palet taşımacılığında kullanılan, seviyesi yerden fazla yüksek olmayan küçük tekerlekli taşıma araçlarını, y) Follow-me Aracı: PAT Sahalarında yönlendirme ve kontrol hizmetlerinde kullanılan özel donanımlı aracı, z) Fork Lift: Yüklerin istiflenmesinde ve kısa mesafe taşınmalarında kullanılan, yükü kaldırma/indirme, ayrıca taşıma özelliğine sahip olan özel donanımlı araçları, aa) Fosseptik Aracı: Uçaklardan fosseptiğin boşaltılarak götürülmesi için kullanılan özel donanımlı aracı,

01..2003 29 / 221 bb) FOD Temizlik Aracı: PAT sahalarının FOD dan arındırılması için kullanılan özel donanımlı temizlik aracı, cc) Geçici Park Sahası: Uçakların park sahasına gelmeden önce uçağa hizmet verecek araçların bekleme yapması amacıyla sınırları belirlenmiş sahaları, dd) Harekat Sahası (Movement Area): Havalimanında uçakların iniş/kalkış ve yer hareketleri için kullanılan sahaları, ee) Hasta/Engelli/Yaşlı Nakil Aracı (Ambulift): Yolcu merdivenini kullanamayan hareket kabiliyeti kısıtlı hasta, yaşlı ve engelli yolcuların uçaktan iniş ve uçağa binişi ile PAT Sahasında hava aracı-terminal/terminal-hava aracı arasında nakli için kullanılan yükselip/alçalma özelliğine de sahip özel donanımlı aracı, ff) Havalimanı: DHMİ tarafından işletilen havalimanları, gg) Havalimanı İşletmecisi: DHMİ adına Havalimanını işletmekte olan Havalimanı Başmüdürlüğü/Müdürlüğünü, hh) Hava Tarafı: Havalimanının Pist, Apron ve Taksi yollarının bulunduğu kısmı. Bu kısım kara tarafından (terminal binası, otopark vb. bulunduğu kısım) tel örgü ile ayrılmıştır. ii) Hava Taşıyıcısı: Yerli ve yabancı tüm hava yolu kuruluşlarını, jj) Yükleme Aracı ( High Loader ): Özellikle palet ve konteyner ın uçaklara yüklenmesi ve indirilmesinde kullanılan yükselebilme/alçalabilme ve yüklere hareket verebilme özellikleri ile donatılmış araçları, kk) Hizmet Sözleşmesi: DHMİ ile havalimanında hizmet veren kamu kurum ve kuruluşları, gerçek, özel ve tüzel kişiler arasında yapılan Protokoller ve/veya sözleşmeleri, ll) Hizmet Veren Kuruluş: Havalimanı PAT Sahalarında hizmet veren tüm kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek, özel ve tüzel kişileri, mm) Igloo: İçine yük konularak uçağa yerleştirilen altsız, fiberglas, metal veya uygun başka bir maddeden yapılmış esnek olmayan dipsiz bir hücreyi/teçhizatı. nn) İşaret Levhası: Sabit veya taşınabilir bir mesnet üzerine yerleştirilmiş ve üzerindeki sembol, renk, ışık ve yazı ile özel bir talimatın aktarılmasını sağlayan yönlendirme, bilgilendirme tertibatını, oo) İşaretleme: Araç servis yolu ile bordür, ayırıcı, oto korkuluk gibi Araç servis yolu elemanları üzerindeki çeşitli renkte çizgi, şekil, sembol, yazı ve yansıtıcı ve benzerleri ile özel bir talimatın aktarılmasını sağlayan tertibatı, pp) İşleten: Araç sahibi olan veya uzun süreli kiralayan kişidir. Ancak, ilgililer tarafından maddi sorumluluğun kime ait olduğunun belirtildiği karşılıklı sözleşme yapılması halinde, başka bir kişinin/kuruluşun aracını, kendi veya kuruluşu hesabına ve cezai ve hukuki sorumluluğu kendisine ait olmak üzere işletmesi halinde kiralayanlar işleten sayılır. qq) İşletme/Kiralama/Uygulama Sözleşmesi: DHMİ ile Terminal İşletmecileri arasında yapılan tüm sözleşmeleri ve eklerini. rr) Jeneratör Aracı: Uçakların elektrik ihtiyacını karşılamak üzere imal edilmiş özel donanımlı aracı, ss) Kamu Hizmeti Taşıtı: Kamu hizmeti için yük veya yolcu taşıması yapan resmi plakalı ve/veya hususi plakalı kamu malı ve/veya kiralık bütün araçları, tt) Kaza: PAT Sahası üzerinde bir veya birden fazla aracın karıştığı (araç-uçak kazaları dahil) ölüm, yaralanma ve/veya maddi zararla sonuçlanmış olan olayı, uu) Kar Mücadele Aracı: PAT sahalarında Kar Mücadele Hizmetlerinde kullanılan özel donanımlı aracı, vv) Konteyner: İçine yük koyularak uçağa yerleştirilen, biçimi uçağın iç yüzey detaylarına

01..2003 30 / 221 uyumlu metal birimleri, ww) Konveyör Aracı: Bagaj, Kargo ve Postanın yükleme, boşaltma için kullanılan hareketli bant sistemine haiz aracı, xx) Lastik İzi ve Boya Silme Aracı: PAT sahalarında Lastik izi ve Boyaların silinmesinde kullanılan özel donanımlı aracı, yy) Manevra Sahası (Manoeuvering Area): Havalimanında apronlar hariç olmak üzere, uçakların kalkış ve inişleri ile ilgili hareketleri için kullanılan sahaları, zz) Minibüs: Yapısı itibariyle sürücüsünden başka 8 ila 14 oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıtı, aaa) Motosiklet: 2 veya 3 tekerlekli sepetli veya sepetsiz motorlu araçlardır. Bunlardan karoserisi yük taşıyabilecek şekilde sandıklı veya özel biçimde yapılmış olan ve yolcu taşımalarında kullanılmayan 3 tekerlekli motosikletlere yük motosikleti (triportör) denir. bbb) Mülk: Devlete, kamuya, gerçek ya da tüzel kişilere ait olan taşınmaz malları, ccc) Otomatik Parklama Sistemi: Uçakların burundan giriş yöntemi ile parklama işlemi sırasında, uçaklara pozisyon ve istikamet bilgisi veren ışıklı ve elektromanyetik alanlar yardımı ile çalışan rehberleme sistemini, ddd) Otomobil: Yapısı itibariyle, sürücüsünden başka en çok 7 oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıtı, eee) Otobüs: Yapısı itibariyle sürücüsünden başka en az 15 oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıtı, fff) Özel Amaçlı Taşıt: Özel amaçla insan veya eşya taşımak için imal edilmiş olan ve itfaiye, cankurtaran, cenaze, naklen yayın ve kayıt (radyo, sinema, televizyon), Tow-Car, High- Loader, Konveyör, De-Anti Icing v.b gibi özel işlerde kullanılan motorlu aracı, ggg) Palet: Üzerinde yüklerin birleştirilerek ağlar/bağlar/igloo larla güvenceye alınarak uçağa kilitlenen, standart uçak ihtiyaçlarına uygun, alt düzeyi düz platformları, hhh) Parketme: Araçların, durma ve duraklaması gereken haller dışında bırakılmasını, iii) PAT Sahası/Sahaları: Pist, Apron ve Taksiyolu sahaları ile havalimanının hava tarafında araç ve gereçlerin hareket ve park etmesi için düzenlenen diğer tüm sahaları, jjj) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi (Araç Kullanma Belgesi): Havalimanı PAT Sahalarında araç kullanacaklara bu Yönerge hükümlerine uygun olarak Havalimanı İşletmesince düzenlenerek verilecek belgeyi, kkk) Pist (Runway) : Havalimanında uçakların iniş-kalkış ve yer hareketleri için hazırlanmış dikdörtgen biçimindeki sahaları, lll) Römork: Motorlu araçla çekilen insan veya yük taşımak için imal edilmiş motorsuz taşıtı, mmm) Yarı Römork: Bir kısmı motorlu taşıt veya araç üzerine oturan, taşıdığı yükün ve kendi ağırlığının bir kısmı motorlu araç tarafından taşınan römorku, nnn) Su İkmal Aracı: Uçakların su ihtiyacını karşılamak için ikmal yapan özel donanımlı aracı, ooo) Sürücü: Motorlu veya motorsuz bir aracı veya taşıtı sevk ve idare eden yetki belgesine sahip kişiyi, ppp) Şerit: Taşıtların bir dizi halinde güvenli seyredebilmeleri için araç servis yolunun çizgilerle ayrılmış bölümünü, qqq) Taksi Yolu (Taxiway): Havalimanında uçakların apronlardan piste, pistlerden apronlara ulaşabilmeleri için hazırlanmış ara yolları, rrr) Terminal İşletmecisi: Yap-İşlet-Devret Modeli, kiralama veya başka bir kapsamda

01..2003 31 / 221 terminal işletmeciliği yapmaya yetkili kılınan Terminal İşletmecilerini. sss) Trafik İşaretleri: Trafiği düzenleme amacı ile kullanılan işaret levhaları, ışıklı ve sesli işaretler, yer işaretlemeleri ile Havalimanı işletmecisi yetkililerin trafiği yönetmek için yaptıkları hareketleri, ttt) Trafik Sürücü Belgesi (Sürücü Belgesi): 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu çerçevesinde araç kullanılabilmesi için düzenlenen belgeyi, uuu) Uçak Çeki Demiri (Tow- Bar): Uçak ile uçak itme/çekme aracı (Tow-Car) arasına takılarak uçağın itilmesi ve çekilmesi işlemlerinde kullanılan teçhizatı, vvv) Uçak Durma Yeri (Aircraft Stand): Uçakların park etmesi için apronda belirlenmiş yerleri, www) Uçak itme/çekme aracı (Tow-Car): Uçakların itilmesi/çekilmesi işlerinde kullanılan özel donanımlı aracı, xxx) Yaya: PAT Sahalarında hareketsiz veya hareket halinde bulunan insanı, yyy) Yolcu Köprüsü: Uçakla terminal binası arasında, yolcuların terminal binasına geçişini sağlayan hareketli teleskopik tünelleri, zzz) Yolcu Merdiveni: Uçak kapılarına yanaştırılarak, uçaktan iniş ve biniş işlemlerini sağlayan araç ve teçhizatı, aaaa) Vinç: Araç, Yük ve Teçhizatın kaldırılması/indirilmesiyle yer değiştirilmesinde kullanılan özel donanımlı aracı ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM Genel Hususlar ve Kurallar Uluslararası ve ulusal düzenlemeler Madde 6- Havalimanı PAT Sahalarında, hizmetlerde ICAO nun Havalimanları konusundaki standartlarının karşılanması ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından yapılan düzenlemelere uyulması zorunludur. Uçuş ve yer emniyeti Madde 7- PAT Sahalarında faaliyet gösteren kuruluşlar, ulusal ve uluslararası kural ve standartlar ile düzenlemeler doğrultusunda uçuş ve yer emniyetinin gerektirdiği hususlara bire bir uyarlar. Havalimanı İşletmecisi, bu çerçevede gerekli kuralları koyar, uygular, uygulatır, denetler veya denetletir. Araç kullanma yetkisi Madde 8- a) Havalimanının hava tarafında, Havalimanı İşletmecisi tarafından verilen PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi bulunmayan personel araç kullanamaz. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi olan personel sadece bu belgede yetkilendirildiği araçları kullanabilir. b) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi olmayan, kullandığı araca uygun Trafik Sürücü Belgesi bulunan sürücüler verecekleri hizmetler için PAT Sahalarına girmesi gereken ambulans, cenaze, banka, yapım, bakım, onarım vb. araçları kullanacaklar, Havalimanı İşletmecisinin izniyle ve Apron memurlarının ve/veya Havalimanı İşletmecisi tarafından faaliyetle ilişkili ve/veya sorumlu kurum/kuruluş/birim esas alınarak

01..2003 32 / 221 yetkilendirilmiş diğer PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi bulunan görevlilerin rehberliğinde/refakatinde PAT Sahalarında araç kullanalabilir. c) Sürücü personel; PAT Sahalarında, kendine ait veya görev yaptığı kuruluşun sorumluluğunda olan ve apron araç tanıtım kartı ile apron plakasına haiz aracı kullanabilir. 1. Ancak, SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği kapsamında yer hizmeti veren kuruluşlar, yer hizmetlerini yaptığı hava yolu kuruluşlarının araç gereç ve teçhizatını, aralarında yapacakları ve içeriğinde araç gereç ve teçhizatın listesi ile bunların mali sorumluluğunun kime ait olacağının da belirtildiği bir anlaşma ve/veya sözleşme yapması halinde kullanabilecektir. Hukuki sorumluluk konuları ise ulusal mevzuat çerçevesinde yürütülür. 2. Yapılan anlaşma ve/veya sözleşmenin birer sureti DHMİ/Havalimanı İşletmecisine verilir. 3. SHY-145.01 Onaylı Bakım Kuruluşları Yönetmeliği kapsamında Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü nce (SHGM) yetkilendirilen Bakım Kuruluşlarının, yaptıkları hizmetlere yönelik olarak bu hizmetlerinde çalıştırdıkları personelden PAT sahalarında araç kullanmalarını uygun gördüğü personelin; Personel ve kullandırılacak araç/teçhizatın listesi ile bunlarla bağlantılı 3. şahıslar dahil her türlü sorumluluk ve kural ihlallerinde uygulanacak cezaların ödenmesi hususlarını içeren aralarında yapılacak bir anlaşma ve/veya sözleşmenin bir suretinin, Ayrıca söz konusu araç/teçhizat kullanımından doğabilecek cezalar, 3 şahıslara ilişkin mesuliyet ve tazminatlar vb. her türlü sorumluluğun ruhsat/izin sahibi kuruluşa ait olması hususlarını içeren bir taahhütnamenin ilgili Havalimanı İşletmecisine verilmesi halinde, PAT Sahalarında Araç Kullanma yönergesi çerçevesinde araç kullanmalarına izin verilebilir. d) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi, verildiği havalimanı için geçerlidir. e) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi bulunan personelin işten çıkması/çıkarılması durumunda, anılan belge 5 iş günü içerisinde Havalimanı İşletmecisine iade edilecektir. f) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi bulunan personelin başka bir havalimanına tayininin çıkması durumunda, anılan belge Havalimanı İşletmecisine iade edilecektir. Ayrıca tayin olan söz konusu personele tayin olduğu Havalimanı İşletmecisince ilgili havalimanının PAT Sahaları ve trafik kuralları ile ilgili tazeleme eğitimi verilmesini müteakip yeni belge düzenlenerek araç kullanmasına izin verilecektir. g) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesinin geçerli olabilmesi için; Karayolları Trafik Kanunu gereğince verilen Trafik Sürücü Belgesinin ve 26.09.2006 tarih ve 26301 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik çerçevesinde verilen sağlık raporunun belirtilen sürelerde geçerli olması ile adı geçen belgelerin yıpranmamış (okunabilir) olması gereklidir. h) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesinin kaybedilmesi durumunda, bu hususun kaybedilen belgeyi düzenleyen Havalimanı İşletmecisine resmi yazıyla bildirilmesi zorunludur. Bu esnada, kaybedilen söz konusu belge kapsamı aynı veya farklı olacak şekilde yeni belge düzenlenmesi de talep edilebilir. Kaybolan belgenin aynı olmasının talebi halinde Havalimanı İşletmecisi kayıtlarını esas almak suretiyle söz konusu belgeyi düzenler. Kaybolan belge kapsamına ilave yapılmasının istenmesi durumunda, ilave edilmesi istenen hususa ilişkin sertifika ve sürücü belgesinin Havalimanı İşletmecisine verilmesi gerekmektedir. i) PAT Sahalarına giriş izni bulunmayan personel PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi ile PAT Sahalarına giremez ve PAT Sahalarında araç kullanamaz. j) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesinin ücretlerine ilişkin hususlarda, ilgili DHMİ tarifesi gereğince uygulama yapılacaktır.

01..2003 33 / 221 k) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi olan personelin Trafik sürücü belgesinin herhangi bir nedenle geçerliliğini kaybetmesi veya geçici süreyle el konulması durumunda, bu konuya ilişkin olarak ilgili kurum/kuruluş tarafından Havalimanı İşletmesine bilgi verilmesi ve 5 iş günü içerisinde PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesinin iade edilmesi zorunludur. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi sınıfları Madde 9- Havalimanlarında kullanılan ve bir kısmı havacılık hizmetlerinde kullanılmak üzere özel olarak tasarlanmış araçlar için hazırlanan araç kullanma belgelerine göre kullanılacak araçların belirtildiği Liste EK-9 da yer almaktadır. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesine ilişkin usul ve esaslar Madde 10- PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi verilmesinde aşağıdaki belirtilen esaslar uygulanır: a) Havalimanı daimi giriş kartı bulunmayan personele PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi verilmez. b) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi talebinde bulunacak kurum ve kuruluşlar Araç Kullanma Belgesi Talep Formu (EK-1) ve ekleri ile Havalimanı işletmecisine müracaatta bulunacaktır. Ancak, bir havalimanında PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi bulunan personelin bir başka havalimanına tayin edilmesi veya geçici görevlendirilmesi durumunda söz konusu personel için diğer havalimanlarına yapılacak müracaatlarda, EK-1 formun Ekler başlıklı 5. Maddesinin sağlanması halinde araç kullanımına ilişkin sertifika ve sağlık raporu konusundaki 2. ve 3. Maddelerde belirtilen hususlar aranmaz. c) 1. B Sınıfı Araç Kullanma Belgesi: B Sınıfı Trafik Sürücü Belgesi olanlara verilir. 2. C Sınıfı Araç Kullanma Belgesi: C Sınıfı Trafik Sürücü Belgesi olanlara verilir. 3. D Sınıfı Araç Kullanma Belgesi: D Sınıfı Trafik Sürücü Belgesi olanlara veya 28.04.1997 tarihinden önce alınmış E Sınıfı Trafik Sürücü Belgesi olanlara veya 28.04.1997 tarihinden sonra E Sınıfı Trafik Sürücü Belgesi alan ve D Sınıfı Trafik Sürücü Belgesi ile sürülen araçları kullanabilmeleri için römorklu veya yarı römorklu araçlarla uygulamalı sınava tabi tutularak bu durumu sürücü belgesine işletenlere verilir. 4. E Sınıfı Araç Kullanma Belgesi: E Sınıfı Trafik Sürücü Belgesi olanlara verilir. d) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesine, belge sahibinin kullanabileceği/ yetkilendirildiği araçlar EK-9 esas alınarak belirtilecektir. e) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesinde, Karayolları Trafik Kanununda belirtilmeyen Özel Maksatlı araçlar ile iş makinelerinin (çekerli merdiven, konveyör, paletli yükleme aracı vb.) kullanılabilme yetkisinin verilebilmesi için, kullanacağı aracın sınıfına uygun Trafik Sürücü Belgesi dışında her bir araç/makineye ilişkin olmak üzere; 1. Personelin yetkili bir kuruluş veya kendi kuruluşunca veya aracın üreticisi/temsilcisi marifetiyle verilecek/verdirilecek bir eğitim neticesinde başarılı olduğuna ilişkin belgenin ve/veya 2. Araç ve teçhizatın sınıfına uygun G Sınıfı Trafik Sürücü Belgesinin bulunması gerekmektedir. f) Ambulans kullanıcıları için yürürlükteki mevzuat çerçevesinde istenen bilgi belgeye sahip olması gerekmektedir.

01..2003 34 / 221 g) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi verilecek personelin, Trafik Sürücü Belgesi alınış tarihinin 5 yılı geçmesi halinde, 26.09.2006 tarih ve 26301 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik çerçevesinde personelin sürücülük yapabileceğinin uygun olduğuna dair sağlık raporunun bulunması gerekmektedir. (Rapor örneği EK-10 da yer almaktadır.) Sağlık Raporu Havalimanı İşletmecisi/yürürlükteki mevzuat çerçevesinde görevli Kurum ve Kuruluş yetkililerince gerek görüldüğünde veya son sağlık raporu düzenlenme tarihini müteakip en fazla 5 yılda bir yenilenir. Özellik arz eden Havalimanları PAT Sahalarında sürücülük yapan veya yapacaklardan bu Yönerge gereğince istenen sağlık raporu, "Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik çerçevesinde verilir. Ayrıca, doktor tarafından verilecek söz konusu sağlık raporlarının araç kullanan kurum/kuruluş doktoru olması durumunda söz konusu rapor kurum/kuruluş yetkilisi tarafından da onaylanması halinde geçerli kabul edilir. h) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi verilebilmesi için personelin Havalimanı İşletmecisi tarafından düzenlenecek eğitimi (Madde 11) başarıyla tamamlaması gerekmektedir. Eğitim Madde 11- Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce yapılacak düzenlemeler ve yürürlükteki Mevzuat hükümlerine uyulmak ve bunlara aykırı olmamak kaydıyla; Kurum, Kuruluş ve Şirket içi eğitim ve Havalimanı İşletmecisince verilecek eğitimlerle ilgili olarak aşağıdaki esas ve usuller uygulanır. a) Havalimanı İşletmecisi, PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi talep edilen personele PAT Sahalarına ilişkin araç kullanma ve diğer kuralları, kazalarda uygulanacak yöntem ve aykırı davranışlara uygulanacak cezai müeyyideler gibi konuları kapsayan teorik ve pratik olmak üzere iki aşamalı eğitim verecektir. b) Teorik eğitim: Bu eğitim; 1. Yürürlükteki ilgili mevzuatlar çerçevesinde en az 6 (altı) saatlik bir ders programı için Madde 11/e(1) çerçevesinde hazırlanan ders doküman ve materyallerine uygun olarak konusunda uzman/yetkili bir personel tarafından tatminkâr/doyurucu bir şekilde verilecektir. 2. Teorik eğitim bitişini müteakip 1 gün ara verildikten sonra, ders doküman ve materyalleri kapsamında sınav yapılacaktır. c) Pratik Eğitim: Teorik eğitim sınavında başarılı olanlara, pratik eğitim verilecektir. Pratik eğitimde; 1. Önce vaziyet planı üzerinde ve müteakiben mahallinde havalimanı, pist, apron, taksi yolları, uçak park sahaları gibi mahaller genel olarak, sürücülerin araç kullanacakları alanlar ve araç yolları ile uçakla karşılaşılması muhtemel kavşaklar ve yer kazalarının yoğun olarak yaşandığı bölgeler tanıtılacaktır. 2. Ayrıca, özel maksatlı araç ve iş makinesi özelliklerinin kullanılması ile bu araçlarla bağlantılı yer kazası risk faktörlerini kapsayan pratik eğitim, DHMİ yetkilisi denetim ve nezaretinde olmak üzere firmanın/kurum kuruluşun konuyla ilgili yetkili personeli/yetkilendirdiği personel tarafından ilgili araç başında verilecektir. 3. Araç kullanacak personelin pratik eğitim sınavı; personelin kullanacağı her bir araç ile ilgili bir deneme sürüşü ile özel maksatlı araç ve iş makinesi için araç özelliklerinin kullanımının gerçekleştirilmesi suretiyle yapılacaktır. Pratik eğitim sınavı ve değerlendirmesi; personelin kullanacağı her bir araç için ayrı ayrı DHMİ yetkilisi ve firmanın konuyla ilgili yetkili

01..2003 35 / 221 personeli/yetkilendirdiği personel tarafından birlikte yapılacaktır. 4. PAT sahalarında meydana gelen yer kazalarında asli kusuru bulunan personele, yetkili olduğu araçlardan kusuru/kusurları göz önüne alınarak DHMİ ce belirlenenler için yeniden pratik eğitim verilecek ve sınav yapılacaktır. Söz konusu personelin PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi ve havalimanı giriş kartının iade edilebilmesi için; bu konudaki diğer hususlar ile birlikte personelin pratik eğitim sınavında başarılı olması şarttır. 5. Pratik eğitim ve sınavı; havalimanındaki tesisler, sabit veya hareket halinde olabilecek insan, hava aracı ve yer araç gereç ve teçhizatı ile bağlantılı yer kazası riski taşımayacak şekilde Havalimanı İşletmecisi tarafından tespit edilecek mahallerde gerekli tedbirler alınmak/aldırılmak ve koordinasyon kurulmak suretiyle gerçekleştirilecektir. 6. Madde 11(e/2-3) de belirtilen firmamın/kurum-kuruluşun pratik eğitim verecek yetkili personelinin pratik eğitim vereceği aracı kullanabilme yetkisi bulunmak zorundadır. d) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi bulunan personele; Madde 11(a) da yer alan kapsamda ve personelin kullanma yetkisi bulunan araca ilişkin olarak, görev yaptığı kuruluş tarafından yılda en az 1 defa tazeleme eğitimi verilecek/verdirilecek ve sonucundan Havalimanı İşletmecisine bilgi verilecektir. Bunun dışında, Havalimanı İşletmecisi tarafından gerek duyulması halinde de tazeleme eğitimi verilecek/verdirilecektir. e) PAT Sahalarında Araç Gereç ve Teçhizat kullanacak personele eğitim verecek Havalimanı İşletmecisi, Yer Hizmet Kuruluşu, akaryakıt İkmal Kuruluşları, Havayolu kuruluşları ve havalimanında faaliyet gösteren diğer kurum kuruluşlar; 1. Eğitim programı ve dokümanlarını hazırlayarak muhafaza edecektir. 2. Eğitim sonucunda teorik ve/veya pratik sınav yapacak ve başarılı olanlara sertifika düzenleyecektir. 3. Eğitim ve eğitime katılanlar konusunda gerekli kayıtlar tutulacak ve eğitimlere ait tüm kayıtlar muhafaza edecektir. f) Sınavlarda 100 tam puan sayılır ve her bir sınavda en az 70 puan alanlar başarılıdır. g) Eğitim sonucunda iki defa üst üste başarısız olan personelin belge başvurusu kurum/kuruluşa yazılı beyan olmaksızın iptal edilir. Araç gereç ve teçhizatın tanıtım belgesi Madde - PAT Sahalarında kullanılan Daimi Araç Özel Plakalı her araç gereç ve teçhizatın ayrıca bir Tanıtım Belgesi (Apron Araç Tanıtım Kartı) bulunacaktır. (EK-15) Apron Araç Tanıtım Kartlarının geçerlilik süresi ücret tarifesi gereğince araç özel plakalarının daimi tahsislerinde yıl sonu olan 31 Aralık günü sona erecek olup, söz konusu tanıtım kartları Daimi Araç Özel Plakası temdit işlemlerinde Havalimanı İşletmecisince yeniden düzenlenecektir. Söz konusu tanıtım kartının FOD a sebep olunmaması bakımından dolly, bagaj arabası, çekerli yolcu merdiveni, high loader gibi araçlar hariç olmak üzere, aracın görünür bir yerinde bulundurulması zorunludur. Genel kurallar Madde 13- Havalimanında faaliyet gösterenlerin aşağıda belirtilen kurallara uyması zorunludur. a) PAT Sahalarında görev yapacak tüm araç ve gereçler için Havalimanı İşletmecisinden Özel Apron Araç Plakası alınacak ve bu plakalar belirtilen yerlere takılacaktır. b) PAT Sahalarına geçici giriş yapacak tüm araçlar için EK-8 formu düzenlenmesi zorunludur.

01..2003 36 / 221 c) PAT Sahalarında görev yapacak araçlardan Havalimanı İşletmecisi tarafından gerekli görülen özellik arz eden EK-14 listede yer alan araçlara, ilgili kurum/kuruluşlarınca yönden görülebilen sarı flaşör (flasher) araç üzerine takılacaktır. d) PAT Sahalarında kullanılacak her türlü araç ve gereç üzerinde belirgin şekilde kurum/kuruluş adı bulunacaktır. e) 1. Araç/gereç ve donanım; tam, faal, temiz, bakımlı ve boyalı olarak, tahsis edilen yerlerde düzenli, tertipli bulundurulacaktır. 2.Trafik plakası olan/olmayan araç/gereç ve donanımın, teknik muayeneleri ve eksoz muayeneleri ilgili mevzuatta belirtilen sürelerde araç sahibi kuruluş tarafından yapılacak veya yaptırılacaktır. f) SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğinin 14. Maddesinde bahsi geçen özelliği olan teçhizatlar; 1. İlk çalışma ruhsatı alınışında, çalışma ruhsatına esas denetimin yapıldığı gün itibariyle azami 3 yaşında (3 yaş dahil) olması zorunludur. 2. Bilahare temin edilecek teçhizat ise havalimanına ilk giriş yaptığı gün itibariyle azami 3 yaşında (3 yaş dahil) olması zorunludur. 3. Yer Hizmet Kuruluşlarının ruhsatları bulunan Havalimanları arasında İdarenin uygun görüşünü müteakip yapılacak teçhizat transferinde azami 3 yaş (3 yaş dahil) zorunluluğu aranmaz. 4. Yıllık yolcu trafiği 300.000 e (üç yüz bin) kadar olan havalimanlarında, özelliği olan teçhizatta, çalışma ruhsatına esas denetimde yaş sınırı aranmaz. Söz konusu teçhizatın bakımlı ve kullanılabilir olmasının tespiti yeterlidir. g) Araç ve Teçhizatın kullanıma elverişli ve TSE, ISO, CEN veya ulusal/uluslararası standartlarından herhangi birine uygun orijinal imalat olması ve imalatçısından veya yetkili satıcısından alınmış olması zorunludur. Ancak, PAT Sahalarındaki araç ve teçhizatın satın alınması durumunda imalatçısından veya yetkili satıcısından alınmış olma şartı aranmaz. h) 1. Yer Hizmet Kuruluşlarının yer hizmetleri faaliyetlerinde kullandıkları (çalışma ruhsatları kapsamında) araç gereç ve teçhizatı, kendi mülkiyetinde veya finansal kiralama yöntemiyle kiralanmış olacaktır. Ancak, anılan kuruluşlar amacı sadece apron içinde uçak altına personel taşımak olan binek tipi hizmet araçlarını, sözleşme süresinin en az 2 (iki) yıl olması ve bu araçların havalimanı hava tarafı dışında kullanılmaması (aracın bakım, onarım, yakıt ikmali gibi zorunlu nedenlerle havalimanı dışına çıkması hariç) kaydıyla finansal kiralama dışında bir kiralama yöntemiyle temin edebilirler. 2. Yer hizmetlerinin yapılması sırasında her kuruluşun kendi teçhizat ve personeli ile çalışması esas olmakla birlikte, verilmekte olan yer hizmetlerinin aksatılmaması ve geçici olmak kaydı ile Havalimanı İşletmecisi bilgisi (yazılı) dahilinde, hizmet araç, gereç ve personelin Havalimanı İşletmecisinden veya çalışma ruhsatına sahip diğer bir kuruluştan kiralama şekli ile temini mümkündür. 3. Yer hizmet kuruluşları dışındaki kurum/kuruluşlar ile Yer Hizmet Kuruluşlarının yer hizmetleri faaliyetleri dışında kullanacakları araç gereç ve teçhizatı, kendi mülkiyetinde veya finansal kiralama yöntemiyle kiralanmış veya sözleşme süresinin en az 2 (iki) yıl olması kaydıyla finansal kiralama dışında bir kiralama yöntemiyle temini mümkündür. 4. Kiralamalara ilişkin sözleşme içeriğinde araç gereç ve teçhizatın bilgisi ile bunların mali sorumluluğunun kime ait olacağı hususu yer alacaktır. Hukuki sorumluluk konuları ise ulusal

01..2003 37 / 221 mevzuat çerçevesinde yürütülür. 5. Yapılan anlaşma ve/veya sözleşmenin birer sureti DHMİ/Havalimanı İşletmecisine verilir. i) Hizmet araç, gereç ve donanımları, Havalimanı İşletmecisi yetkilisinin izni olmadan havalimanı dışına çıkarılamaz. j) Havalimanı İşletmecisi tarafından PAT Sahalarında daimi veya geçici park sahaları uygulamaları konusunda yayımlanan kurallara uyulacaktır. k) Apron özel araç plakası almış araçlardan ekonomik ömürlerini doldurmuş ve hizmet yapamaz hale gelmiş olanların (kal edilerek) apron dışına çıkarılmaları zorunludur. Bu konudaki durum tespitini Havalimanı İşletmecisi/DHMİ yapar veya yaptırır. l) PAT Sahalarında araç kullananlar; bu aracı kullanmaya yetkili olduklarını belirleyen sürücü belgesi ve araç kullanma belgesi ile Havalimanı Giriş Kartını bulundurmak ve Havalimanı İşletmecisinin yetkilendirdiği görevlilerin her soruşunda göstermek zorundadır. m) PAT Sahalarında geçici dahi olsa LPG ve LNG gibi yakıtla çalışan araçlar PAT Sahalarına giremez ve görev yapamaz. PAT Sahalarında tespiti halinde ise liman dışarısına çıkartılır. n) Havalimanında faaliyet gösterenler, faaliyetleriyle ilgili olarak yürürlükteki mevzuat hükümleri çerçevesinde iş sağlığı ve güvenliği için de gerekli her türlü araç gereç ve ekipman temin etmek ve kullanılmasını sağlamak/kullanmak gerekli tedbirleri almak/aldırmak zorundadır. Sigorta yaptırma zorunluluğu Madde 14- PAT Sahalarında araç ve teçhizatı bulunan kişi/kuruluşlar personel, araç, gereç, teçhizatı ve/veya yapacakları hizmetler nedeniyle havalimanı tesislerine, hava araçlarına, hizmet araç, gereç ve teçhizatına ve üçüncü şahıslara karşı verecekleri zararı karşılamak için bu Yönergede yer alan şartları sağlayan Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigortası (netice zararları dahil)/netice Zararları Mali Mesuliyet Sigortası yaptırmak zorundadır. Bu Yönergede istenen nitelikte sigorta poliçesi bulunmayan kişi/kuruluşların araç gereç ve teçhizatının PAT Sahalarına girmesine/hizmet vermesine izin verilmez. Sigorta yaptırma istisnaları Madde 15- Aşağıda belirtilen kapsamlarda, Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigortası (netice zararları dahil) yaptırma zorunluluğu aranmaz. a) Havalimanında görev yapan veya görevleri nedeni ile PAT Sahalarına girmesi gereken SHGM, Emniyet, Güvenlik ve Gümrük ile DHMİ nce uygun görülecek benzer görev/hizmet yapan kamu kurumları hizmetinde kullanılan araçlar için söz konusu sigortanın yaptırılma zorunluluğu aranmaz. b) Yerli ve Yabancı Devlet Erkanının protokol esasları çerçevesinde karşılanması ve uğurlanması için PAT Sahalarına girmesine yetkili makamlarca (Havalimanı Mülki İdare Amiri) izin verilen araçlar için söz konusu sigortanın yaptırılma zorunluluğu aranmaz. c) Havalimanı İşletmecisinin izni ve apron memurlarının ve/veya yetkilendirilmiş diğer görevlilerin rehberlik etmesi kaydıyla hasta ve cenaze nakli vb. amaçlarla PAT Sahalarına geçici giriş/çıkış yapması gereken araçlar için söz konusu sigortanın yaptırılma zorunluluğu aranmaz. d) DHMİ ile imzalanan Sözleşme, Şartname ve eklerinde sigorta konusunda yer alan esaslara uyulması kaydıyla, DHMİ/Havalimanı İşletmecisi/Terminal İşletmecisi adına iş yapan müteahhitler (inşaat, teknik işletim, temizlik, güvenlik, personel servisi, sağlık gibi) ile

01..2003 38 / 221 havalimanında hizmet veren kuruluşların: havalimanı tesislerine, hava araçlarına, hizmet araç, gereç ve teçhizatına ve üçüncü şahıslara karşı verecekleri her türlü zarar ile bu hususlarda DHMİ/Havalimanı İşletmecisine idari ve adli makamlarca rucu ettirilecek her türlü bedelin/tazminatın taraflarınca nakden veya DHMİ/Havalimanı İşletmecisi nezdinde mevcut olan ve DHMİ tarafından uygun görülen taraflarına ait teminattan veya diğer hak ve alacaklarından karşılanmasını ile söz konusu teminat tutarının azalması durumunda azalan teminatın DHMİ ne verilmesiyle ilgili Sözleşme ve/veya diğer dokümanlardaki süre ve buna ilişkin esaslar çerçevesinde olması gereken miktara çıkartacağını taahhüt etmesi halinde; Söz konusu müteahhitlerin/kuruluşların PAT Sahalarına girmesi gereken araçları ile havalimanında hizmet veren kuruluşlara yemek, bakım onarım, malzeme tedariki gibi hizmetleri vermek amacıyla PAT Sahalarına girmesi gereken araçlar için söz konusu sigortanın yaptırılma zorunluluğu aranmaz. e) DHMİ/Havalimanı İşletmecisi tarafından uygun görülmesi kaydıyla, Yönerge çerçevesinde yaptırmak zorunda olduğu Netice Zararları Mali Mesuliyet Sigortasını yaptıramayan kişi/kurum/kuruluşların yaptırmak zorunda oldukları sigorta miktarı kadar DHMİ tarafından kabul edilebilen teminatı (banka teminat mektubu ve/veya diğer teminatlar) DHMİ/Havalimanı İşletmecisine vermeleri halinde, söz konusu sigortanın ayrıca yaptırılma zorunluluğu aranmaz. Sigorta alt limitleri Madde 16- Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigortası nın beher kaza/olay başına alt limit miktarı; verilen hizmet için aktivitenin niteliği ve hacmi, uluslararası standartlar da göz önünde bulundurularak aşağıda belirlenmiştir. Söz konusu sigorta alt limitleri; a) A Grubu Çalışma Ruhsatına sahip yer hizmet kuruluşları için 50.000.000- (Elli milyon) ABD Dolarıdır. b) B Grubu Ramp Hizmeti Çalışma Ruhsatına sahip kuruluşlar için 25.000.000- (Yirmi beş milyon) ABD Dolarıdır. c) B Grubu İkram Servis Hizmeti Çalışma Ruhsatına sahip kuruluşlar için 5.000.000.- (Beş milyon) ABD Dolarıdır. d) C Grubu İkram Servis Hizmeti Çalışma Ruhsatına sahip kuruluşlar için 10.000.000.- (On milyon) ABD Dolarıdır. e) Akaryakıt ikmal kuruluşları için 100.000.000.- (Yüz milyon) ABD Dolarıdır. f) Madde 16/a, b, c, d ve e dışında kalan kişi/kuruluşların sigorta alt limitleri; 1. PAT Sahalarında en fazla 5 aracı bulunan kişi/kuruluşlar için 1.000.000.- (Bir milyon) ABD Dolarıdır. 2. PAT Sahalarında 5 den fazla aracı bulunan kişi/kuruluşlar için 3.000.000.- (Üç milyon) ABD Dolarıdır. 3. Madde 16/f(1 ve 2) çerçevesinde yaptırılan sigortaların geçerlilik süresi içinde araç ilave edilmek istenir ise söz konusu sigorta alt limiti PAT Sahalarındaki toplam araç sayısına uygun hale getirilecektir. Bu durumda ya sigorta yeniden düzenlenecek ya da bu hususa ilişkin zeyilname düzenlenecektir. g) Atatürk, Antalya, Esenboğa, Adnan Menderes, Dalaman, Milas Bodrum, Adana ve Trabzon Havalimanları dışındaki havalimanlarında; B ve/veya C İkram Servis Hizmeti Çalışma Ruhsatına sahip kuruluşlar için 16/c ve d maddeleri yerine 16/f madde hükmü uygulanır. h) Kişi/kuruluşların PAT Sahalarında bir den fazla hizmet yapmaları halinde, yukarıda belirlenen sigorta teminat limitlerinin en yükseğinden sigorta yaptırılacaktır.

01..2003 39 / 221 Sigorta poliçelerinin kapsamı Madde 17- Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigorta Poliçesi içeriğine ilişkin esaslar aşağıda yer almaktadır. a) Düzenlenecek Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigorta Poliçesinde; sigortalının PAT Sahalarında bulunan personel, araç, gereç ve teçhizatı ve/veya yapacakları hizmetler nedeniyle, sigortalının havalimanı tesislerine, hava araçlarına, hizmet araç, gereç ve teçhizatına ve üçüncü şahıslara karşı vereceği zararların karşılanacağı hususu herhangi bir tereddüde mahal bırakmayacak şekilde açık olarak ifade edilecektir. b) Sigorta poliçesinde bu poliçenin geçerli olduğu havalimanı/havalimanlarının ya ayrı ayrı ismi yazılacak ya da poliçenin sigortalının faaliyet gösterdiği tüm havalimanlarında geçerli olduğu hususu açık olarak ifade edilecektir. c) Sigorta poliçesinde bu poliçenin kapsadığı araç gereç ve teçhizatın bilgisi/listesi ya da poliçenin sigortalının faaliyet gösterdiği tüm havalimanı/havalimanları PAT Sahalarında bulunan araç gereç ve teçhizatını kapsadığı hususu açık olarak ifade edilecektir. d) Sigorta poliçesinde sigortalının faaliyetine uygun sigorta alt limit miktarı ve bu sigorta alt limitinin toplamda değil beher kaza/olay başına olduğu açık olarak ifade edilecektir. Sigorta poliçelerine ilişkin genel hususlar Madde 18- Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigorta Poliçesine ilişkin hususlar aşağıda yer almaktadır. a) SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde A, B ve C Grubu Çalışma Ruhsatı bulunan kuruluşlar; ruhsatlı oldukları havalimanları PAT Sahalarında araç, gereç ve teçhizatları var ise söz konusu sigorta poliçesinin birer suretini DHMİ Genel Müdürlüğü ve araç gereç ve teçhizat bulundurdukları Havalimanı Başmüdürlük/Müdürlüklerine resmi yazı ile iletecektir. Bu kuruluşların ruhsatları olan havalimanları PAT Sahalarında araç gereç ve teçhizatının bulunmaması halinde ise bu husus her yıl ocak ayında yazılı olarak DHMİ Genel Müdürlüğüne bildirilecektir. b) SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde A, B ve C Grubu Çalışma Ruhsatı bulunmayan, ancak PAT Sahalarında araç gereç ve teçhizatı bulunan kişi/kuruluşlar; söz konusu sigorta poliçelerini araç gereç ve teçhizat bulundukları Havalimanı Başmüdürlük/Müdürlüklerine resmi yazı ile iletecektir. c) PAT Sahalarında araç gereç ve teçhizatı bulunan kişi/kuruluşlar; düzenlettirdikleri sigorta poliçesine ilişkin poliçe no, sigorta alt limiti, geçerlilik tarihi gibi bilgiler ile birlikte bu poliçenin Yönergede istenen hususları içerdiğini ve riskleri teminat altına aldığını, poliçenin içeriğinde değişiklik yapılması veya iptali ve bunun gibi her hangi bir nedenle bu sigorta kapsamında risklerin sigortacı tarafından karşılanmaması durumunda, oluşabilecek her türlü zarar ile bu hususlarda DHMİ/Havalimanı İşletmecisine idari ve adli makamlarca rucu ettirilecek her türlü bedelin/tazminatın taraflarınca nakden veya DHMİ/Havalimanı İşletmecisi nezdinde mevcut olan ve DHMİ tarafından uygun görülen taraflarına ait teminattan veya diğer hak ve alacaklarından karşılanmasını ile söz konusu teminat tutarının azalması durumunda azalan teminatın DHMİ ne verilmesiyle ilgili Sözleşme ve/veya diğer dokümanlardaki süre ve buna ilişkin esaslar çerçevesinde olması gereken miktara çıkartacağına dair bir taahhütnameyi sigorta poliçesi ile birlikte iletecektir. d) Sigortalı tarafından yabancı dilde olan sigorta poliçelerinin Türkçe tercümeleri de poliçe ile birlikte iletilecektir. e) Sigortalı tarafından poliçelerin ıslak imzalı (asıl) olmaması durumunda söz konusu

01..2003 40 / 221 poliçenin fotokopisi ile Türkçe tercümelerinin sigortalı kuruluş yetkililerince aslının aynısı olduğuna dair onaylanan suretleri verilecektir. f) Sigorta poliçelerinin geçerlilik bitiş gününden en az 15 gün önce, poliçeler arasında zaman farkı olmayacak şekilde yaptırılacak yeni sigorta poliçesi ve eklerinin birer sureti DHMİ ve/veya Havalimanı İşletmecisine verilecektir. g) Sigortalılar tarafından Yetkili Makamlarca yapılacak her türlü düzenlemelere (limit artırımı, risk değerlendirilmesi, bilgi ve belge talebi vb.) derhal riayet edilecektir. Araç dış yüzeyleri ve renkleri Madde 19- PAT Sahalarında kullanılacak/bulunacak araçların renkleri ile dış yüzeyinde yer alacak logo veya özel işarete ilişkin esaslar aşağıda yer almaktadır. a) Araçların renkleri ile dış yüzeyinde yer alacak logo veya özel işaret ve/veya tanıtımın DHMİ/Havalimanı İşletmecisinin onayı alınmak kaydıyla; 1. Kurum ve kuruluşların bir birinden, özel amaçlı araçların ise diğer araçlardan ayırt edilebilmesini sağlayacak özellikte olması, 2. Araç kullanan personelin dikkatini dağıtmayacak renk ve parlaklıkta olması, 3. Türk mevzuatları çerçevesinde genel ahlakı ve milli duyguları zedelemeyecek ve herhangi bir siyasi ve sosyal görüşün propagandasını yapmayacak mahiyette olması, 4. Görüntü kirliliği yaratmayacak şekilde olması, 5. Uygulanabilme yeri olan araçlarda, tavan dış kısmına aracın ait olduğu kuruluş logosunun bulundurulması ve net görülebilecek şekilde olması esastır. b) DHMİ/Havalimanı İşletmecisinin; itfaiye yangın ve kurtarma araçları için KIRMIZI, apron hizmet araçları (follow-me, kar mücadele, temizlik vb. araçları.) için SARI, Personel hizmet araçları için SARI ve KIRMIZI dışında kalan bir renk kullanılacaktır. c) Hava ve yer güvenliği ile bu Yönergenin Madde 19(a) hükmü de göz önüne alınarak Havalimanı İşletmecisinin eşgüdüm ve izniyle; 1. Kamu kurum ve kuruluşlarının araçları için kendi resmi rengi kullanılacaktır. 2. Diğer kurum ve kuruluşların araçları için, kendi belirlenmiş renklerinin kullanılması esastır. d) Araçların dış yüzeyinde başkasının imlek (logo veya özel işaret) ve/veya tanıtımı bulunabilmesi için DHMİ Genel Müdürlüğünden izin alınması şarttır. e) Apronda geçici olarak hizmet gören araçların renkleri ile dış yüzeyinde yer alacak logo veya işaret; bu araçlarla yapılacak faaliyetin aksatılmaması ile hava ve yer güvenliğinin tehlikeye düşürülmemesi esasları çerçevesinde Havalimanı İşletmecisi tarafından değerlendirmesi kaydıyla, bu Maddenin diğer hükümlerine tabi değildir. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Araç Kullanım Kuralları Genel araç kullanma kuralları Madde 20- PAT Sahalarında araç kullanımıyla ilgili genel kurallar aşağıdadır. a) PAT Sahalarında araç, gereç ve teçhizat kullananların, Apron trafik işaretlerine, kurallarına ve Apron Trafik Memurunun talimatlarına uymaları zorunludur. Ayrıca, ikaz işaretlerinde belirtilen uyarılara karşı dikkatli olunması gereklidir. b) Acil durumlarda müdahale etmek amacıyla, olay yerine çabuk ulaşmaya çalışan itfaiye, ambulans, Havalimanı İşletmecisine ait follow-me, güvenlik aracı v.b. araçlara, yollarda öncelik

01..2003 41 / 221 verilecektir. c) Bir olaya müdahale eden itfaiye teşkilatının çalışmalarına engel olunmaması amacıyla; olaya müdahale eden itfaiye araçları dışındaki araçlar olay mahalline girmeyecek ve park etmeyecektir. d) PAT Sahalarında görev yapan tüm araçlarda; aracın büyüklüğüne göre otomobiller ile sadece yük veya bagaj çekmek amacı ile görev yapan bagaj traktörleri ve bunun gibi motor hacimleri binek aracına oranla daha küçük, ayrıca şoför kabin içi hacmi dar olan veya şoför kabini olmayan, süpürge jeneratörü, konveyör vb. araç/teçhizatlarda en az 2 kg, yakıt operasyonlarında kullanılan araçlarda en az kg, diğer araçlarda en az 6 kg Kuru kimyevi tozlu, tetikli ve manometreli yangın söndürme cihazı bakımlı ve her an kullanılabilir durumda bulundurulacaktır. e) Fenni muayeneleri ile eksoz muayeneleri yapılmamış veya öngörülen diğer şartlara uymayan araç, gereç ve teçhizat, ilgili kuruluşu tarafından arıza/aykırılık giderilmeden ve Havalimanı İşletmecisine kontrolü yaptırılıp uygunluk alınmadan PAT Sahasında görev yapamaz. f) PAT Sahaları üzerinde arıza yapan araç, gereç ve teçhizat, en seri şekilde, apron birimi ve/veya kontrol kulesine haber verilerek, bu sahadan çıkarılır. g) Araç, gereç ve teçhizatın tamirat/onarımları, sadece yetkili kurum/kuruluş ve personel tarafından kuruluşlara tahsisli mahallerde yapılabilir. h) PAT Sahalarında araç, gereç ve teçhizat kullanımı esnasında cep telefonu kullanmak yasaktır. i) PAT Sahalarında araç içinde veya dışında sigara içilmesi yasaktır. Pist ve taksi yolları Madde 21- Pist ve taksi yollarında araç, gereç ve teçhizat kullananlar ile görev yapacak diğer personel tarafından uyulması gerekli kurallar aşağıdadır. a) Hava Trafik Kontrol kulesinden izin almadıkça hiçbir araç, pist ve taksi yoluna (apron taksi yolu hariç) çıkamaz. b) Pist ve taksi yoluna çıkacak araçlarda, kontrol kulesi ile sürekli olarak temas sağlanması için telsiz cihazı bulunması ve kule ile irtibat kurulması zorunludur. Bu olanak bulunmadığı takdirde; sadece telsiz cihazı bulunan, kule ile irtibatlı bir araç eşliğinde pist ve taksi yoluna girilebilir. c) Pist ve taksi yolu üzerinde uçakların kaza, kırım, rule kaçırma veya arızaları halinde, kurtarma müdahalesi için, kaza/kırım araç/gereç ve personeliyle uçağa hizmet veren yer hizmetleri kuruluşunun uçak için lüzumlu araç/gereç ve personeli dışında başka hiç bir araç/gereç ve personel olay mahalline gitmeyecektir. d) Acil (emergency) durumlarda, kulenin bilgisi ve izni dahilinde piste gidecek araç/gereçler, gidiş gelişleri ve çalışmaları esnasında, pist ve taksi yolu kenarında bulunan pano ve ışıklara zarar vermeyecek, ayrıca asfalt kaplamalar(banket) üzerine çıkmayacak şekilde kullanılacaktır. e) Herhangi bir sebeple taksi yolları üzerine park ettirilmiş olan uçaklara hizmet veren yer hizmetleri kuruluşları, hizmetleri sırasında kesinlikle toprak saha ve asfalt kaplama (banket) üzerinde hareket etmeyecek, işaret panolarına ve ışıklara zarar vermeyecektir. Apron Madde 22- Apronda araç, gereç ve teçhizat kullananlar ile görev yapacak diğer personel tarafından uyulması gerekli kurallar aşağıdadır. a) Yangın, güvenlik, insan sağlığı gibi özellik arz eden faaliyetlerde kullanılan İtfaiye,

01..2003 42 / 221 ambulans, Havalimanı İşletmecisine ait follow-me, güvenlik, elektrik arıza vb. araçların görevleriyle ilgili her türlü emniyet ve trafik kurallarına uyulması kaydıyla kullanımı hariç olmak üzere, apronda azami hız 25 km. dir. Hız sınırının 25 km. olduğunu gösteren bir etiket araç ön camı içine araç sürücüsünün göreceği şekilde yapıştırılacaktır. b) PAT Sahalarında, hiç bir personel dikkatsiz ve ihtiyatsız bir şekilde araç kullanamaz ve görev sahası dışında yaya olarak dolaşamaz. c) PAT Sahalarında hizmet eden araçlar hiçbir şekilde uçakların hareketlerine engel olmayacaktır. d) Havalimanı İşletmecisinin izni olmadıkça, görevli dahi olsa PAT Sahaları araç servis yolları dahilinde Motosiklet, bisiklet vb. araçlar kullanılamaz. e) PAT Sahalarında; uçak, yolcu ve yakıt ikmal operasyonları yapılan mahallerde, araçların geri manevra yapmasının gerekli olduğu hallerde, geri manevra mutlaka gözcü personel eşliğinde yapılacaktır. f) Devlet büyüklerini karşılama ve uğurlamalarında aprona çıkması gereken araçlar havalimanının özellikleri dikkate alınarak, Havalimanı İşletmecisi eşgüdümünde, yetkililerce önceden tespit edilmelidir. g) Apronda hizmet veren tüm araçlar, hizmet vereceği alana gidiş ve gelişlerinde çizgilerle belirlenmiş araç servis yollarında hareket edeceklerdir. h) Çakar ışıkları yanan uçakların önünden ve arkasından yeterli emniyet mesafesi bırakılmadan kesinlikle geçilmeyecek, hareket halindeki uçakların geçiş önceliğine riayet edilecektir. i) Uçağın park yerine yanaştırılması esnasında, bu işlemi yapan personel ile uçak arasından hiçbir araç ve yaya geçişi yapılmaz. j) Bagaj çeker traktörlere, en fazla 4 adet yüklü veya 6 adet boş bagaj arabası veya Dolly takılabilir. Çekilen bagaj araçlarından ve Dolly lerden yüklü olan var ise, çekilen bagaj arabası ve Dolly sayısı boşlar dahil 4 ü geçemez. k) Dolly ve bagaj arabası dışında kalan çekerli konveyör, çekerli yolcu merdiveni v.b. çekerli araçlar tek olarak çekilecektir. l) Bagaj arabası, dolly ve diğer teçhizatın apronda çekilmesi, çekim işlemi için imal edilmiş özel araçlarla yapılacaktır. m) Cenazeler cenaze arabası veya ambulans veya ambulift ile taşınacaktır. Bu araçlar temin edilemediği takdirde, cenaze taşıması Havalimanı İşletmecisiyle koordine edilerek örf ve adetlerimize uygun bir şekilde belirlenecek bir araç ile yapılacaktır. Cenazeler kesinlikle forklift ile veya diğer bagajların altında taşınmayacak, yanına veya üstüne herhangi bir bagaj, koli, bavul vb. şeyler konmadan ve tek olarak taşınacaktır. n) Apronda faaliyette bulunan araçlar, hizmet sonrasında kendilerine tahsisli bekleme yerlerine dönecek, hizmeti aksatacak şekilde rastgele bırakılmayacaktır. Ayrıca terminal önlerinde, apron kenarları vb. daimi veya geçici park yeri olarak belirlenmemiş alanlarda kesinlikle park yapılmayacaktır. o) Geçici park yerleri hiçbir şekilde uzun süreli işgal edilmeyecektir. Geçici park eden araçların sürücüleri, araçları uzun süreli terk etmeyecektir. p) Kendilerine daimi araç park sahaları tahsis edilen kurum ve kuruluşlar, bu mahallere araç ve teçhizatlarını düzgün bir şekilde park edecekler ve bu sahaları temiz tutacaklardır.

01..2003 43 / 221 q) Su ikmal hidrantlarının 5 metre sağına, soluna, önüne ve arkasına araç park edilemez. r) İtfaiye istasyonunun çıkış yolları üzerine araç bırakılamaz. s) Otomatik parklama sistemi olan park sahalarında sistemi bozacak şekilde hareket edilemez. t) Koltuğu olmayan araçlar üzerinde veya kasalarında personel taşıması yapılamaz. u) Araçların ruhsatında belirlenmiş yolcu kapasitesi üzerinde yolcu ve yük taşınamaz. Bagaj arabası ve Dolly ler ile yapılan taşımalarda yükün dökülmemesi ve yağışlı havalarda ıslanmaması için gerekli tedbirler alınır. v) Tüm araçların kullanım sırasında ve park halinde kapıları kapalı olmalıdır. Ancak, araç kapılarının açık olarak kullanılması yönünde talepte bulunulması halinde, ulusal ve uluslararası standartlar ve uygulamalar çerçevesinde Havalimanı İşletmecisince, araç kapılarının açık olmasından kaynaklanacak her türlü sorumluluk talepte bulunan kuruluşta olmak üzere izin verilebilir. Uçak park sahaları Madde 23- Uçak park sahalarında araç, gereç ve teçhizat kullananlar ile görev yapacak diğer personel tarafından uyulması gerekli kurallar aşağıdadır. a) Uçağa hizmet veren araçlar, manevralarını daima uçak solunda kalacak şekilde yapmalıdır. b) Yardımcı personel olmadan hiçbir zaman uçağa doğru, hizmet amacıyla da olsa geri manevra yapılamaz. c) Uçak parklanması ile araç ve teçhizat kullanımı ve parklanması işleminde aşırı rüzgar, yağmur ve karlı hava koşulları dikkate alınarak ilave emniyet tedbirleri alınacaktır. d) Uçak bekleme alanında, uçağın motorlarının çalıştığını belirten çakar ışıklar (Beacon lights) sönmeden uçağın yanına hareket edilemez. e) Uçağa hizmet veren araçlar, uçağa doğru harekete başlamadan önce özellikle aracın frenlerini ve diğer sistemlerini kontrol etmelidir. f) Uçağa hizmet veren araçların, uçağa doğru manevraları yavaş ve kontrollü olmalıdır. g) Araçların arkasında teçhizat takılı iken uçağın yanında keskin dönüş yapılamaz. h) Herhangi bir tehlike anında, uçaktan seri bir şekilde uzaklaştırılması gerekli jeneratör (GPU), havalandırma vb. araçlar, geçici bir süre için dahi olsa kullanıcı olmadan uçağın yanında bekleyecekse, gerekli emniyet tedbirleri alınarak, araçlar uçağa paralel olacak şekilde bırakılmalıdır. i) Uçağa hizmet veren araç personeli, uçağın yükleme/boşaltma ve yakıt ikmali işlemleri sırasında uçağın aşağı/yukarı hareket edebileceğini göz önünde bulundurmalıdır. j) Uçağa yakıt ikmali esnasında yakıt taşması meydana gelmiş ise bu bölgeye yakın durumdaki araçlar motorlarını kapatmalıdır. k) Uçaklara hizmet veriliş sırasında yakıt ikmal aracı ve itfaiye aracı önüne, köprü manevra alanına, uçağın kabin ve tehlike çıkış kapıları önüne, uçak park sahası çizgisi üzerine ve uçak altına parklama yapılamaz. l) Uçaklara, sadece belirlenen standartlara uygun araç ve teçhizatla hizmet verilir. m) PAT Sahalarında görevli tüm personel hizmet özelliğine uygun bir iş elbisesi yoksa fosforlu iş yeleği (kurum/kuruluş ismi yada logosu belirtilmiş olmalı)giymek zorundadır. Bagaj işlem sahası Madde 24- Bagaj işlem sahasında araç, gereç ve teçhizat kullananlar ile görev yapacak diğer personel ve kuruluşlar tarafından uyulması gerekli kurallar aşağıdadır.

01..2003 44 / 221 a) Bagaj işlem sahasında azami hız 10 km. dir. b) Bagaj işlem sahasında yapılacak bagaj taşıma sırasında traktörlerle çekilen bagaj arabaları veya konteyner taşıyan dolly ler kullanılır. Palet veya çift konteyner taşıyan dolly ler bu sahada kullanılamaz. c) Bagaj işlem sahasında hizmeti aksatacak şekilde araç, gereç ve teçhizat bırakılmaz. d) Bu sahada bekleyen araçlar çalışır vaziyette bırakılmaz. e) Bu sahada kullanılacak araçların elektrik enerjisi ile çalışması esastır. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Denetleme ve Kural İhlali Durumunda Yapılacak İşlemler Denetleme Madde 25- a) PAT sahalarında kural ihlalleri ve kazaların önlenmesi için, Başmüdürülük/Müdürlükler tarafından, Apron Trafik Memurlarından oluşan denetleme ekipleri oluşturulacaktır. b) Denetleme ekipleri; günün yoğun saatlerinde, riskli bölgelerde sürekli uygulamalı denetleme yapacaktır. c) Yapılan denetlemelerde Ek-18 Havalimanı Araç Gereç ve Teçhizat ile Sürücü Denetleme Formu ve ilgili diğer mevzuatlarda yer alan kural ihlalleri göz önünde bulundurularak düzenlenip kayıt altına alınacaktır. Cezai müeyyideler ve yapılacak işlemler Madde 26- a) Madde 8 de belirtilen hususlara uygun olarak araç gereç ve teçhizat kullanmadığı tespit edilen personelin Havalimanı Giriş Kartı, hiçbir yazılı ikaza lüzum kalmaksızın Havalimanı İşletmecisi tarafından geri alınır. Havalimanı Giriş Kartı, ilgili şirketin müracaatı üzerine DHMİ tarafından yürürlüğe konulan ücret tarifelerine göre ilk veriliş ücreti yeniden alınarak geri verilir. Ayrıca söz konusu personelin, en az bir ay süreyle apronda görev yapmasına izin verilmez. b) Madde 8 dışında kalan kurallara aykırı kişisel davranışta bulunan veya hizmet aksamasına neden olan personelin Havalimanı Giriş Kartı Havalimanı İşletmecisi tarafından yazılı olarak asgari 3 gün alıkonmak için geri istenir. Geri istenen Havalimanı Giriş Kartı, ilgili kuruluşça yazılı bildirimin kuruluşa intikalini müteakip en geç 24 saat içerisinde Havalimanı İşletmecisi ne belge karşılığı teslimi zorunludur. Havalimanı Giriş Kartı geri alınan personele tanıtma kartları çalıştıkları kuruluş veya hava taşıyıcılarının başvuruları üzerine DHMİ tarafından yürürlüğe konulan Havalimanı Giriş Kartı Ücret Tarifesi nde belirtilen ücret yeniden alınarak geri verilir. c) Hizmetin gereği olarak apronda araç, teçhizat ve malzeme konulacak mahalleri DHMİ ve/veya Havalimanı İşletmecisi tespit eder. Havalimanı İşletmecisi nin bilgisi dışında, kendilerine tahsis edilen mahallerin dışında yer işgal eden kişi ve kuruluşlar kendilerine verilen talimatı müteakip motorlu araçları derhal, çekilerek hareket ettirilen teçhizatları ise Havalimanı İşletmecisi yetkililerince duruma göre belirlenecek makul süre (en geç 1 (bir) saat) içerisinde bulundukları yerlerden kendilerine tahsisli yerlere kaldıracaktır. Teçhizat ve araç kaldırılmadığında, bunlar Havalimanı İşletmecisince park yerine çekilir ve/veya

01..2003 45 / 221 çektirilir, bu işlemden doğacak zararlardan DHMİ ve/veya Havalimanı İşletmecisi sorumlu olmaz. Çekilme işlemi ile ilgili masrafları ilgili şirket öder. Ayrıca DHMİ Ücret Tarifelerine (işgaliye, araç gereç, personel v.b.gibi) göre ücret tahakkuk ettirilir. d) PAT Sahalarının kirletilmesi ve ilgili kuruluş tarafından gerekli şekilde temizlenmemesi halinde, kirletilen mahal Havalimanı İşletmecisi tarafından temizlenir/temizletilir ve hizmet bedeli ilgili kuruluştan tahsil edilir. Ayrıca Hizmet Sözleşmesine göre ilgili kuruluşa cezai müeyyide uygulanır. e) PAT Sahalarında meydana gelen kazalarda asli kusuru oluşturan fiillerden birini veya birkaçını işleyen her personelin apron giriş kartları asgari 3 gün alıkonmak için geri alınır. İlgili kuruluşların başvurusu üzerine kartların ilk veriliş ücreti tahsil edilerek geri verilir. f) PAT Sahalarında alkol ve benzeri keyif verici madde kullandığı tespit edilen personelin Havalimanı giriş kartı asgari 30 gün alıkonmak için geri alınır. İlgili kuruluşların başvurusu üzerine kartların ilk veriliş ücreti tahsil edilerek geri verilir. g) Teknik ve trafik muayeneleri zamanında yapılmamış veya eksiklikleri bulunan araç ve gereçlerin tespit edilmesi halinde, ilgili kuruluşa yazılı bildirimde bulunularak, PAT Sahalarında hizmet yapmalarına izin verilmez. Tespit edilmiş eksiklikler giderilmemiş olarak söz konusu araç veya gereçlerin PAT Sahalarında hizmet yaptıklarının belirlenmesi halinde, bu araçların özel apron plakaları, eksiklikler giderilinceye kadar geri alınır ve PAT Sahalarında hizmet yapmalarına izin verilmez. İlgili kuruluş veya hava taşıyıcısının kusurun giderildiğine dair başvurusu üzerine, gerekli kontroller yapıldıktan sonra DHMİ Ücret Tarifelerine göre, ilk veriliş ücreti yeniden alınarak özel apron plakası geri verilir. h) Madde 26 (a), (b) ve (e) bentlerine göre kurallara aykırı kişisel davranışlarda bulundukları için, bir takvim yılı içinde toplam olarak 3 defa veya yıl limiti olmaksızın toplam 5 defa tanıtma kartı geri alınan personele bir daha tanıtma kartı verilmez. i) Bu yönergede belirtilen kusurlu davranışlara uygulanacak cezai müeyyidelerle birlikte Hizmet Sözleşmesi hükümleri de ayrıca uygulanır. Ancak, bu Yönerge ve SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğinde yer alan aynı kapsamdaki cezai müeyyideler ayrı ayrı (iki kez) uygulanmaz. j) Havalimanı İşletmecisi tarafından SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğinin Madde 22(e) ve bu Yönergenin Madde 26 (g) hükmünün takip ve uygulanmasına yönelik olarak, havalimanı giriş kartı geri alınan personelin yürürlükteki mevzuat çerçevesinde kullanılabilecek diğer bilgileri ile birlikte temelde T.C. Kimlik No. bilgisi esas alınarak bilgi listesi oluşturulacaktır. Bu listelere yapılacak her bilgi girişine esas olan belge ve bilgiler Havalimanı İşletmelerince bu konuda oluşturulan ayrı bir dosyada muhafaza edilecektir. k) Yürürlükteki mevzuat (SHY-22 Yönetmeliği, PAT Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi, Hizmet Sözleşmesi, vb.) hükümleri gereğince Havalimanı İşletmesince uygulanan müeyyidelere ilişkin EK-16 form doldurularak her ayın 7 sine kadar Genel Müdürlüğe gönderilecektir. İtiraz mercii Madde 27- Havalimanı işletmecileri tarafından bu Yönerge kapsamında yapılan işlemlere ilişkin ilk itiraz mercii Havalimanı Başmüdürlükleri/Müdürlükleridir. Bu aşamadan sonra da itirazın devamı halinde, DHMİ tarafından işletilen havalimanlarında, tüm bilgi ve belgeler ile birlikte itiraz DHMİ Genel Müdürlüğüne yapılır. Genel Müdürlüğe yapılan itirazlar Genel Müdürlük tarafından oluşturulan bir komisyon tarafından incelenerek sonuçlandırılır.

01..2003 46 / 221 BEŞİNCİ BÖLÜM Kaza Durumunda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hava araçlarının karıştığı yer kazaları Madde 28- Hava araçlarının karıştığı yer kazalarıyla ilgili yapılacak iş ve işlemler konuya ilişkin yürürlükteki mevzuat çerçevesinde yürütülür. Bu Yönerge gereğince yapılacak hiçbir uygulama anılan konudaki mevzuat hükümlerine aykırı olamaz ve uygulanmasına helal getiremez. İnceleme yetkisi Madde 29- PAT Sahalarında meydana gelen trafik/yer kazalarında, kazayı inceleyip gerekli tespitleri yaparak kaza raporu düzenlemeye, bu konuda eğitim alan (Apron Trafik Kursunu başarıyla bitiren) Apron Trafik ünitesi görevlileri yetkilidir. Apron trafik ünitesi bulunmayan Havalimanlarında, Havalimanı İşleticisi tarafından görevlendirilecek konusunda uzman (Apron Trafik Kursunu başarıyla bitiren) personel yetkilidir. Kaza bildirimi Madde 30- PAT Sahalarında meydana gelen kazalar, kazaya karışanlar ve/veya görenler tarafından en seri şekilde Havalimanı İşletmecisine/Apron Trafik Ünitesine bildirilir. Havalimanı İşletmecisi yetkilileri kaza mahalline gelmeden, acil durum gerekleri (yaralı kurtarma, yangın önleme/söndürme vb.) dışında işlem yapılmaz. Kazada yaralanma ve/veya ölüm olması durumunda, kazaya karışanlar ve/veya görenler tarafından, Havalimanı İşletmecisinin yanı sıra, adli işlemlerin başlatılması/yürütülmesi için Havalimanı Emniyet Birimine de haber verilir. Trafik kazalarına karışanlar Madde 31- Bir trafik kazasında olaya karışanlardan yaralanmamış olan veya hafif yaralı olanlar; a) Araç sürücüsü iseler, Apron trafiği için ek bir tehlike yaratmayacak şekilde hemen durmak, trafik güvenliği için ışıklı işaret veya yansıtıcı (reflektör) koymak ve gereken tedbirleri almak, b) Apron Trafiğini, can ve mal güvenliğini etkilemeyen, ölümlü, yaralamalı veya hasarlı kazalarda, sorumluluğun belirlenmesine yarayacak iz ve deliller dahil, kaza yerindeki durumu değiştirmemek, c) Olayda taraf olanlar, istendiğinde Apron Trafik yetkililerine istenen belge ve bilgileri vermek, d) Yaralılara ilk yardım ve acil müdahale yaptırmak maksadıyla kaza mahallinden ayrılma hali hariç, olayı; yetkili ve görevlilere bildirmek ve bunlar gelinceye kadar veya bunların iznini almadan kaza yerinden ayrılmamak, e) En kısa sürede yetkililere haber vermek zorundadırlar. Kaza raporu düzenlenmesi Madde 32- Havalimanı İşletmecisi tarafından düzenlenmesi gerekli kaza raporlarına ilişkin esas ve usuller aşağıdadır.

01..2003 47 / 221 a) PAT Sahalarında meydana gelen her bir trafik/yer kazası için; Ek 4 DHMİ PAT Sahaları Kaza Tespit Raporu Formu ve Ek 5 DHMİ PAT Sahaları Ayrıntılı Kaza Tespit Raporu Formu na uygun olarak iki ayrı rapor düzenlenir. Ek 5 rapor, Ek 4 raporu müteakip söz konusu kazaya ilişkin hususların ayrıntılı bir şekilde araştırılması, incelenmesi ve değerlendirilmesi neticesinde düzenlenir. Söz konusu raporlar en az iki Havalimanı İşletmecisi/Apron Trafik Ünitesi yetkilisi tarafından düzenlenir. Aynı kazaya ilişkin Ek 4 ve Ek 5 çerçevesinde hazırlanacak raporların aynı görevliler/personeller olma zorunluluğu bulunmamaktadır. Söz konusu yetkililer tarafından düzenlenen raporlar Havalimanı Başmüdürü/Müdürü tarafından görevlendirilecek yetkili tarafından kontrol edildikten ve Havalimanı Başmüdürü/Müdürü veya yetkilendireceği yardımcısı tarafından onaylandıktan sonra geçerlilik kazanır. b) Kaza raporlarının kontrolü ve onay işlemini yapanlar; kaza raporu hazırlayan görevlilerin kazaya ilişkin değerlendirmeyi özgür iradesiyle yapmasını etkileyemez. Söz konusu kontrol ve onay işlemleri; hazırlanan rapor ve eklerinin mevzuata uygunluğu, incelemenin mevcut imkânlar dâhilinde kapsam ve derinliğinin yeterliliği gibi idari hususları kapsayacaktır. c) Yaralamalı veya ölümlü trafik kazalarında ise Havalimanı İşletmecisi/Apron Trafik Ünitesi tarafından Emniyet Birimlerine gerekli işlemlerin yapılabilmesi için haber verilir. Bu tür kazalarda Havalimanı İşletmecisi/Apron Trafik Ünitesi yetkilileri tarafından da kaza raporu düzenlenir. Ancak Türk Silahlı Kuvvetlerine ait araçların karıştığı trafik kazalarında bir askeri temsilcinin bulundurulması mecburidir. d) Kazayı inceleyen ve rapor düzenleyenler; 1. Tarafların olayla ilgili asli kusurları ile diğer apron trafik kural, kısıtlama, yasaklama ve talimatlarına uymama hususlarını ayrı ayrı belirtirler. 2. Olay mahallinde detaylı kaza fotoğrafları çekerler. 3. Mevcut altyapı imkânları ile kaza kapsamıyla ilgili uzman/bilgili/yetkili kurum/kuruluş/kişiler dâhil olmak üzere her türlü imkânı kullanarak, kazaya ilişkin tespit ve değerlendirmeyi etkileyebilecek mümkün olabilecek her türlü bilgi ve belgeyi temin ederler. e) Hazırlanan kaza raporları, Havalimanı İşletmecisinden ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından yazılı olarak istenebilir. f) Hasarla neticelenen önceden meydana gelmiş ve yerinden kaldırılmış araçlar için, Apron Trafik Yetkililerince düzenlenen hasar tespitine dair kazaya ilişkin tutanak veya raporlar geçerli sayılır. Bu durumlarda kazayla ilgili bilgi ve belgeler, ilgililerin sigortaları veya yetkili mahkemelerin talebi üzerine verilir. Trafik kazalarında asli kusur sayılan haller Madde 33- Kazalarda aşağıda sayılan hal ve hareketlerde bulunan sürücüler asli (esas) kusurlu sayılırlar. a) Apron trafik memurlarının talimatlarına uyulmaması, b) PAT Sahası içerisinde trafik yönlendirme işaretleri ile trafik kurallarına riayet etmeme, c) Arkadan çarpma, d) Uçağa çarpma, e) Doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma, f) Karşı şeride tecavüz etme, g) Geçiş önceliğine uymama, h) Manevralarda düzenlenen genel şartlara uymama, i) PAT Sahası içerisinde, zorunlu haller dışında park etme veya duraklama veya her

01..2003 48 / 221 durumda gerekli tedbirleri almama, j) Park için ayrılmış yerlerde veya araç servis yolu dışında kurallara uygun olarak park edilmiş araçlara çarpma, k) Bu Yönergede belirlenen hız sınırlarına uymama, l) Alkol ve benzeri keyif verici maddeler alarak araç kullanma, m) Yetkisiz araç teçhizat kullanma, Sürücü kusurlarının tespitinde esas alınacak hususlar Madde 34- Trafik kazalarına karışan sürücülerin kusurlarının belirlenmesinde aşağıdaki hususlar dikkate alınır. a) Temel kurallara, yasaklara, kısıtlamalara veya talimatlara rağmen; sürücünün veya yayaların kural dışı hareketleri veya taşıtların teknik arızalarının, bir başka sürücüyü tehlikeye düşürmesi halinde; sürücü, doğması muhtemel bir kazayı önlemek, can ve mal güvenliğini korumak amacı ile trafik zaruretleri temel kurallarından birini ihlal etmeye mecbur kalmış ve bu davranış bütün tedbirlere rağmen bir kazaya sebebiyet vermiş ise bu araç sürücüsü asli kusurlu sayılamaz. b) Asli kusurlu hareketleri yapanların, bu hareketi yapmalarına, zorlayıcı bir başka hareket veya durumun varlığı belirtilecektir. c) Trafik kazalarına karışan ve sürücüler dışında kalan kişilerin kusur durumları apron trafik kurallarına, kısıtlama, yasaklama ve talimatlara uymamadaki tutum ve davranışlar belirlenir. d) Kaza mahallinde yapılan incelemeler sonunda tespit edilen iz ve delillere ilave olarak kazaya karışanların olay hakkındaki ifadeleri ile varsa şahit ifadeleri, kusur belirlemede dikkate alınır. e) Kazaya karışan sürücülerin en kısa sürede alkol muayenesini yaptırması ve ilgili birime ibraz etmeleri zorunludur. Kaza inceleme (tahkik) görevlileri ve bilirkişiler Madde 35- Adli mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik kazalarında ''Kaza Tespit Tutanağı/Raporu'' düzenleyenler ile bilirkişilik yapacak olanlar hakkında aşağıdaki hükümler uygulanır. a) Kaza inceleme ''Tahkik'' görevlileri; Trafik kazalarında olayı inceleyip gerekli tespitleri yaparak ''Trafik Kaza Tespit Tutanağı/Raporu'' düzenlemek üzere apron trafik yetkilisi, yaralamalı ve ölümlü kazalarda ise, meri mevzuatta yetkili kılınmış adli ve emniyet birimleri ile DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından yetkilendirilmiş personel yetkilidir. b) Bilirkişilik; Genel Müdürlük, Havalimanı İşletmecisi tarafından veya ulusal mevzuat çerçevesinde ilgili makamlarca tayin edilen kişilerdir. Tutanak/rapor düzenleyenlerin yükümlülüğü Madde 36- Tutanak/rapor düzenleyenler; a) Tutanaklara bağlı olduğu birimin adı bulunan kaşeyi basmak, bastırmak ve birimin adını yazmak, b) Adını, soyadını, görev unvanını ve sicil numarasını yazarak veya bu bilgiler bulunan kaşe damgayı her nüshasına basarak imza etmek, c) Tutanakları, hakkında işlem yapılana imza ettirmek, d) Tutanakları imza etmekten kaçınanlar için imza etmedi yazarak kayıt koymak,

01..2003 49 / 221 e) Zorunlu hallerde resmi ve özel kurum veya kuruluşların sorumluları için gıyabında yazarak kayıt koymak ile yükümlüdürler. Rapor/Tutanaklarla ilgili yapılacak işlemler Madde 37- a) Madde 33 de yer alan kural ihlallerinde bulunanlara bu Yönergede yer alan müeyyideler ile mevcut ise hizmet sözleşmesinde belirtilen müeyyideler Madde 26 da yer alan hükümler çerçevesinde uygulanır. b) Havalimanı İşletmelerince kural ihlali tespit tutanakları ve kaza raporları ile bunlarla ilgili yapılan işlemler, ilişkili belge ve bilgileriyle birlikte bu konuda oluşturulan ayrı bir dosyada muhafaza edilecektir. c) Kaza oluştuğunun öğrenilmesini müteakip, EK 3 İlk Kaza Bilgi Formu düzenlenerek, ivedi olarak Genel Müdürlüğe gönderilecektir. d) Her bir kaza için düzenlenen EK 4 DHMİ PAT Sahaları Kaza Tespit Raporu Formu ve EK 5 DHMİ PAT Sahaları Ayrıntılı Kaza Tespit Raporu Formu (bu raporların ekleri hariç olmak üzere), kazalara ilişkin doldurulacak EK-17 form ile birlikte her ayın 7 sine kadar Genel Müdürlüğe gönderilecektir. Zarar, ziyan ve hasar sorumluluğu Madde 38- Kaza sonucunda meydana gelen, üçüncü şahısların can ve malları dahil zarar, ziyan ve hasar, kazaya karışan araçların kullanıcısı hizmet veren kuruluşlar (veya bunların sigorta şirketleri) tarafından karşılanır. ALTINCI BÖLÜM Son Hükümler Paydaşlar koordinasyon toplantısı Madde 39- Havalimanı İşletmecisi, her yılın yaz sezonu öncesi Mart ve kış sezonu öncesi Ekim ayı içinde kural ihlalleri ve yer kazalarının önlenmesi için alınacak tedbirler/yapılacak uygulamalar, kural ihlalleri ve yer kazalarının sebepleri ve çözüm yöntemlerinin tespiti gibi konularda karşılıklı bilgi paylaşımı yapılması bakımından, PAT Sahalarında faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlarla koordinasyon toplantısı yapacaktır. Toplantı sonuç raporları, yapılan/yapılacak işlemler de belirtilerek en geç 15 gün içinde Genel Müdürlüğe gönderilecektir. Değişiklikler Madde 40- Münferit uygulamalardan ayrıca, Havalimanı Başmüdürlükleri/Müdürlükleri tarafından Yönerge üzerinde yapılacak değişiklik önerileri EK 19 form kullanılarak her yıl Aralık ayında Genel Müdürlük İşletme Dairesi Başkanlığı na gönderilir. Havalimanı Başmüdürlükleri/Müdürlükleri yönergede yapılan değişikler ile ilgili en geç 1 ay içersinde havalimanı talimatlarında güncelleme yapar. Yapılan değişiklikler, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığına da bildirilir. Yürürlük Madde 41- Bu Yönerge, 10.01.2014 tarihinde yürürlüğe girer. Yürürlüğe girdiği tarih itibariyle 15.11.2013 yürürlük tarihli PAT Sahalarında Araç Kullanma Yönergesini yürürlükten

01..2003 50 / 221 kaldırır. Yürütme Madde 42- Bu Yönerge hükümlerini, Merkezde DHMİ Genel Müdürü, Havalimanlarında ise ilgili Havalimanı Başmüdürü/Müdürü yürütür. Orhan BİRDAL DHMİ Genel Müdürü

01..2003 51 / 221 EKLER: (*) 1. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Talep Formu (İŞL.HİZ.YS/Y14/FRM.01) 2. DHMİ Apron Araç Özel Plakası Örnekleri 3. İlk Kaza Bilgi Formu (İŞL.HİZ.YS/Y14/FRM.02) 4. DHMİ PAT Sahaları Kaza Tespit Raporu Formu (İŞL.HİZ.YS/Y14/FRM.03) 5. DHMİ PAT Sahaları Ayrıntılı Kaza Raporu Formu (İŞL.HİZ.YS/Y14/FRM.04) 6. Görgü Tespit Raporu (İŞL.HİZ.YS/Y14/FRM.05) 7. Bagaj Olay Rapor Formu (İŞL.HİZ.YS/Y14/FRM.06) 8. Personel/Araç için Apron Geçici Giriş/Çıkış Talep ve İzin Belgesi Formu (İŞL.HİZ.YS/Y14/FRM.07) 9. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıflandırmalarına İlişkin Tablo 10. Havalimanı PAT Sahalarındaki Sürücüler için Örnek Sağlık Raporu (İŞL.HİZ.YS/SY/FRM.09) 11. PAT Sahaları Kural İhlali Tespit Tutanağı Formu (İŞL.HİZ.YS/SY/FRM.08). Örnek PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi 13. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesinin Baskısı 14. PAT Sahalarında Sarı Flaşör (Flasher) Takılacak Araç Listesi 15. Örnek Apron Araç Tanıtım Kartı 16. Mevzuat Hükümleri Gereği Uygulanan Müeyyideler Listesi 17. PAT Sahalarında Meydana Gelen Yer Kazaları Listesi 18. Pat Sahaları Araç Gereç Ve Teçhizat İle Sürücü Denetleme Formu (İŞL.HİZ.YS/SY/FRM.11) 19. PAT Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi'nde Değişiklik Öneri Formu (İŞL.HİZ.YS/SY/FRM.10) (*) Eklerde yer alan formlar İşletme Hizmetleri Yönetim Sistemleri içerisinde de yer almakta olup, ihtiyaç duyulması halinde Havalimanı İşletme Biriminden talep edilebilir.

01..2003 52 / 221 PAT SAHALARINDA ARAÇ KULLANMA BELGESİ TALEP FORMU EK 1 BELGE TALEP EDİLEN KİŞİNİN T.C. KİMLİK NO : ADI SOYADI : BABA ADI : DOĞUM YERİ VE TARİHİ :../ / KURULUŞU VE ÜNİTESİ : BU ALANA TAŞMAYACAK ŞEKİLDE VESİKALIK FOTOĞRAF YAPIŞTIRILICAKTIR. GÖREV/ÜNVANI : SÜRÜCÜ BELGESİ VERİLİŞ TARİHİ, YERİ VE NOSU :.../ / SÜRÜCÜ BELGESİNİN SINIFI : YÖNERGENİN 10(D) MADDESİNDE BELİRTİLEN BELGE/LER İLE KULLANMA YETKİSİNE SAHİP OLDUĞU ÖZEL MAKSATLI ARAÇLAR İLE İŞ MAKİNELERİ (Yetkili Olunan için (X), diğerleri için (-) işareti kullanılacaktır.) EK 9 DA BELGE İSTENEN ARAÇ CİNSİ/KATEGORİSİ (X)/(-) EK 9 DA BELGE İSTENEN ARAÇ CİNSİ/KATEGORİSİ (X)/(-) 1- Bagaj Çekme Aracı ( ) 15- Buzlanmayı Önleme Ve Buz Temizleme Aracı (De-Anti Icing) ( ) 2- Forklift ( ) 16- Bantlı Yükleyici (konveyör vb ) ( ) 3- Follow-Me Aracı ( ) 17- İkram Yükleme Aracı ( ) 4- Boyama Aracı ( ) 18- Ambulift (Yükselebilir Platformlu Hasta Nakil Aracı) ( ) 5- Havalandırma Aracı (Aircondition) ( ) 19- Skyworker ( ) 6- Hava Aracı Doğru/Alternatif Akım Jeneratörü ( ) 20- Grayder ( ) 7- Hava Aracı Motor Çalıştırma Ünitesi (Air Starter Unit) ( ) 21- Dozer ( ) 8- Akaryakıt İkmal Aracı ( ) 22- Vinç ( ) 9- Akaryakıt Hidrant Aracı ( ) 23- Kar Mücadele Araçları ( ) 10- Yolcu Merdiveni ( ) 24- Lastik İzi Silme Aracı ( ) 11- Fosseptik Aracı ( ) 25- PAT Sahaları Temizlik Araçları ( ) - Çöp Arabası ( ) 26- Towcar-Uçak İtme Çekme Aracı ( ) 13- Su İkmal Aracı ( ) 27- Ambulans ( ) 14- Yükleme Aracı (High Loader) ( ) 28- (Listede bulunmayan Araç cinsi ilave edilecek) ( ) Talep Eden Kurum/Kuruluş Yetkilisi Adı Soyadı ve İmza EKLER : 1) Havalimanı Giriş Kartı,Trafik Sürücü Belgesi, nüfus cüzdan fotokopileri (Bu formun arka yüzüne çekilecek), 2) Yönergenin Madde 10 ve Ek-10 da belirtilen hükümlere göre düzenlenen Sağlık raporu (Talep Tarihinden en geç 1 ay önce alınmış olması gerekmektedir.) 3) Yönergenin Madde 11 ve Ek 09 da belirtilen hükümlere göre düzenlenen Kullanacağı her bir özel maksatlı araçlar ile iş makinelerine ilişkin sertifika/belge. 4) 1 adet vesikalık renkli fotoğraf (son 1 yıl içinde cepheden çekilmiş) formlarda belirtilen yerlere taşmayacak şekilde yapıştırılacak, 5) Başka havalimanından alınan Araç Kullanma Belgesi ve buna ilişkin sağlık raporunun, Araç Kullanma Belgesini veren havalimanı İşletmesinden alınan aslının aynı olduğuna dair onaylı fotokopisinin verilmesi halinde Madde 2 ve 3 aranmaz. NOTLAR : 1) Suret Belgeler Talep Edenlerce Aslının Aynı Olduğuna Dair Onaylanacaktır. 2) PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Talep Formu ve ekleri bilgisayar ortamında bir nüsha olarak hazırlanacak ve üst yazı ile birlikte müracaat edilecektir. 3) Kayıp çalıntı durumlarında bu formda belirtilen ekler hariç olmak üzere müracaat edilecektir. 4) PAT Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi kurumumuz www.dhmi.gov.tr WEB adresinde yayınlanmaktadır.

01..2003 53 / 221 DHMİ APRON ARAÇ ÖZEL PLAKA ÖRNEKLERİ EK 2 1- DAİMİ APRON ARAÇ ÖZEL PLAKASI ATA-APR 1453 2- DAİMİ APRON ARAÇ ÖZEL PLAKASI (BAĞAJ ARABASI) ATA-APR BAGAJ-1453 3- GEÇİCİ APRON ARAÇ ÖZEL PLAKASI ATA-APR G-1453 NOT : Apron Plakaları ve Apron Bagaj Plakalarının zemini gri, Geçici plakaların zemin rengi ise Kırmızı

01..2003 54 / 221. HAVALİMANI İLK KAZA BİLGİ FORMU EK 3 1-MEYDANA GELEN OLAY a) Cinsi (Kaza, Patlama vb.) b) Yeri c) Tarih ve saat 2-ZARAR GÖREN PERSONEL SAYISI a) Ayakta Tedavi b) Hafif Yaralı c) Ölü 3-HASARA UĞRAYAN BİNA, TESİS ARAÇ VEYA MALIN HASAR DERECESİ a) Hafif Hasar b) Ağır Hasar c) Tüm Hasar 4-OLAYIN GERÇEKLEŞME BİÇİMİ 5-SONUÇ a) Olayla ilgili yapılan işlem b) Alınan tedbirler c) Teklifler d) Ekler (Hasarla ilgili resim/resimler vb.) 6- FORMU HAZIRLAYANIN Adı Soyadı Görevi Sicili İmza 7- KAZA HAKKINDA BİLGİ ALINABİLECEK Adı Soyadı Unvanı Telefon No (Sabit/Mobil) Teleks/Faks No

01..2003 55 / 221 DHMİ PAT SAHALARI KAZA TESPİT RAPORU FORMU EK 4 RAPOR TARİHİ VE SAYISI./ /201. SAYI : B.11.2.DHM../.. 1. KAZAYA İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER Kaza Tarih, Saat ve Yeri.././201.. :. (Yerel) Kaza Türü 1. Araç-Araç (...) 2. Araç-Tesis (...) 3. Araç-İnsan (...) 4. Araç-Uçak (...) 5.Diğer/...-... (...) Hava Durumu (Açık/Bulutlu/Sisli/Yağmurlu/Karlı) Yol/Zemin durumu (Kuru/Islak/Çamur/Kar/Buz/Yağ/Akaryakıt/Su Birikintisi/Bozuk Satıh/..) Gün/Görüş Durumu (Gündüz/Gece/Alacakaranlık/ ) 2. KAZAYA KARIŞAN ŞAHIS/KİŞİ 1 Adı Soyadı T.C. Kimlik No Trafik Sürücü Belgesi Cinci ve No Araç Kullanma Belgesi Cinsi ve No Çalıştığı/Görev Yaptığı Kuruluş Sağlık Durumu 2 3 3. KAZA İLE İLGİLİ ARAÇ/TESİS/VB. 1 Ait Olduğu Kuruluş Apron/Trafik Plaka No Marka, Model, Cinsi Sigorta Poliçesi No vb. Bilgileri Hasar Durumu Diğer Bilgiler 2 3 4. EK/LER: KAZAYA İLİŞKİN BİLGİ VE BELGELER Miktar Kaza krokisi Apron araç kullanma belgesi fotokopisi İfade tutanağı Apron araç kullanma belgesi (aslı ) Kaza şahit ifade tutanağı Sigorta police fotokopileri Alkol muayene raporları Fotoğraf Apron terminal giriş kartı veya izin fotokopisi Kamera, telefon vb. kayıtlar Sürücü belgesi fotokopileri.. Miktar 5. KAZAYA SEBEP OLAN KUSURLAR/UNSURLAR 6. KAZANIN ÖZETİ 7. RAPORU TANZİM EDENLER 8. RAPORU KONTROL EDEN YETKİLİ Adı soyadı Sicili Görevi Tarih ve imza 9. ONAY (Havalimanı Başmüdürü/Müdürü) ONAY.././201 İMZA Adı Soyadı, Görevi

01..2003 56 / 221 DHMİ PAT SAHALARI AYRINTILI KAZA RAPORU FORMU EK 5 AYRINTILI KAZA RAPOR TARİHİ VE SAYISI./ /201. SAYI : B.11.2.DHM../.. İNCELENEN KAZAYA AİT KAZA RAPORU TARİH VE SAYISI (İLGİ)./ /201. SAYI : B.11.2.DHM../.. 1. KAZAYA İLŞİKİN BİLGİ VE BELGELER 2. REFERANS DOKUMANLAR 3. KAZAYA KARIŞANLARIN KAZADAN SONRAKİ DURUMU (sağlık/faaliyet vb.) 4. KAZANIN AYRINTILI İNCELEME VE DEĞERLENDİRİLMESİ: Bu bölümde;en az Kazanın nedenleri (Doğrudan, Dolaylı), Yapılan/yapılacak işlemler, fiziki/uygulama/dokuman eksiklik/aksaklıklarının olup olmadığı, kazaların tekrarlanması vb. hususlarda teklifler ve benzeri konular yer almalıdır. (Bu bölüm gerektiğinde ek olarak düzenlenebilir.) 5. KAZA İNCELEMESİNİ YAPAN VE RAPORU TANZİM EDEN GÖREVLİLER Adı soyadı Sicili Görevi İnceleme Tarihi/Dönemi İmza 6. KONTROL EDEN YETKİLİ (İşletme Müdürü/Şefi/Sorumlusu ve/veya Nöbetçi Müdür/Sorumlusu) Adı Soyadı Kontrol Edenin Açıklaması: Sicil No Görevi İmzası 7. ONAY (Havalimanı Başmüdürü/Müdürü) ONAY.././201 İMZA Adı Soyadı, Görevi NOT : a. Bilinen tüm maddeler doldurulur. Gerekirse yeni sayfalar eklenir. b. DHMİ PAT Sahaları Ayrıntılı Kaza Raporu; DHMİ PAT Sahaları Kaza Tespit Raporu/Kazanın meydana geliş tarihini müteakip, ayrıntılı bir şekilde yapılacak gerekli inceleme ve araştırma neticesinde en geç 15 gün içinde hazırlanır.

01..2003 57 / 221 Olayın Tarih, Saat ve Yeri Olayı Tanımlayan Kısa Bilgi. HAVALİMANI GÖRGÜ ŞAHİDİ / OLAYLA İLGİLİ (BİLDİREN VB.) KİŞİ İFADE FORMU.././201 A. OLAYA İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER.. :. B. GÖRGÜ ŞAHİDİ / OLAYLA İLGİLİNİN İFADESİ EK 6 Adı Soyadı T.C.Kimlik No Görevi Kurum/Kuruluş İfade Tarih ve Saati C. İFADE SAHİBİNİN İmza

01..2003 58 / 221 BAGAJ OLAY RAPOR FORMU EK 7 A. OLAYA İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER Tarih, Saat ve Yer.././201.. :. İlgili Kurum/Kuruluş ve/veya Şahıs Olayı Tanımlayan Kısa Bilgi B. OLAYLA İLGİLİ AÇIKLAMA C. OLAYLA İLGİLİ YAPILAN İŞLEMLER, ALINAN TEDBİRLER VE SONUÇ D. RAPORU DÜZENLEYEN/LER Adı Soyadı Görevi Sicili İmza

01..2003 59 / 221 EK 8 PERSONEL/ARAÇ İÇİN APRON GEÇİCİ GİRİŞ/ÇIKIŞ TALEP VE İZİN BELGESİ FORMU TALEP... HAVALİMANI... Havalimanı sınırları içerisindeki çalışma ve PAT sahalarına girmesini talep ettiğimiz araç/personel kuruluşumuza/tarafımıza hizmet verecek/ait olup; İzin verilen sahalardaki bu araç/personele tarafımızdan refakat edilecektir. Refakatimiz ve sorumluluğumuzda hareket edecek olan araç/personelin söz konusu saha içerisinde herhangi bir nedenle kişi ve kuruluşların can ve mallarına karşı vereceği zararlar ile çalışma sahaları ve PAT sahalarında gayri kanuni fiil ve eylemlerinden de doğrudan sorumlu olduğumuzu TAAHHÜT eder, uygun mahallere giriş izni verilmesi hususunda, Gereğini arz ederim. İZİN TALEP EDEN KURUM/KURULUŞ/KİŞİ ADI VE SOYADI YETKİLİ T.C.KİMLİK NO ÜNVANI TARİH VE İMZA İZİN TALEP EDİLEN KURUM/KURULUŞ/KİŞİ ADI VE İRTİBAT TELEFONU TALEP AMACI TALEP EDİLEN ALAN PAT SAHALARINDA ARAÇ KULLANMA YÖNERGESİNİN 14.MADDESİNDE YER ALAN NETİCE ZARARLARI MALİ MESULİYET SİGORTASI KONUSUNDA BİLGİ (Sorumluluk, Varsa Poliçe Bilgisi, Taahhüt v.b) GİRİŞ İZNİ TALEP EDİLEN PERSONEL BİLGİLERİ S.NO ADI SOYADI T.C. KİMLİK NO GEÇİCİ GİRİŞ İZİN BAŞLANGIÇ VE BİTİŞ TARİHİ 1... /.. /201..... /../201.. 2... /.. /201..... /../201.. 3... /.. /201..... /../201.. 4... /.. /201..... /../201.. GİRİŞ İZNİ TALEP EDİLEN ARAÇ BİLGİLERİ S.NO CİNSİ/MARKA RUHSAT SAHİBİ TRAFİK PLAKASI SÜRÜCÜ ADI/SOYADI EHLİYET CİNSİ VE NO 1 2 FOLLOW-ME HİZMETİ FOLLOW-ME ÜCRETİ GEÇİCİ APRON PLAKA NO MUAF MUAF DEĞİL TALEBİN UYGUN GÖRÜLDÜĞÜNE DAİR DHMİ YETKİLİSİ PARAFI GBT SORGULAMASI DHMİ DEĞERLENDİRME VE ÜCRET BİLGİLERİ KİŞİ / ARAÇ SAYISI / GEÇERLİLİK SÜRESİ BAŞLANGIÇ TARİHİ BİTİŞ TARİHİ KİŞİ /. ARAÇ..GÜN / GÜN../../201.../../201. ÜCRET TUTARI FATURA-MAKBUZ NO HASILAT MÜDÜRLÜĞÜ (PEŞİN TAHSİLAT OFİSİ) İMZA Yukarıda bilgisi ve ek'te belgeleri sunulan araç-sürücüsü ve hizmetine ihtiyaç duyulan personeline, talebinize uygun sahalara gerekli kontroller dahilinde giriş yapması uygun görülmüştür. OLUR../../20.. NOT: 1. Form 2 Nüsha olarak hazırlanacaktır. 2. Talepte bulunulan personel sayısı 5'yi geçmesi durumunda onaylı imzalı ek liste hazırlanacaktır. 3. Form şirket yetkilisi tarafından imzalanacaktır. 4. Giriş izninin bir nüshası araç içersinde bulundurulacaktır. 5. LPG/LNG benzeri yakıtla çalışan araçların girişine izin verilmez. 6. Refakatçisi olmayan araçların girişine izin verilmez. EKLER: 1. Personelin Kimlik Fotokopisi, Araç Ruhsatı, Ehliyet Fotokopisi 2. Geçici Giriş Plakası talebinde bulunulması halinde ARAÇ RUHSATI'nın aslının ibrazı ZORUNLUDUR

01..2003 60 / 221 EK 9 PAT SAHALARINDA ARAÇ KULLANMA BELGESİ SINIFLANDIRMALARINA İLİŞKİN TABLO Araç Cinsi/Kategorisi PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıfı Yönergenin 10(e) ve (f) Maddelerinde Belirtilen Belge İsteniyor mu? 1 2 3 4 5 6 7 8 Otomobil Minibüs Kamyonet Bagaj çekme aracı Forklift Follow-me Boyama Aracı Ambulans 9 YÜKSELEBİLİR PLATFORM ( uçak bakım hizmetinde veya yüksek alanlarda çalışma için kullanılanlar ) 10 Kamyon 11 Havalandırma Aracı (Aircondition) B-C-D-E istenmiyor istenmiyor istenmiyor İsteniyor istenmiyor Hava Aracı Doğru/Alternatif Akım Jeneratörü 13 Hava Aracı Motor Çalıştırma Ünitesi (Air Starter Unit) 14 Akaryakıt İkmal Aracı 15 Akaryakıt Hidrant Aracı 16 Yolcu Merdiveni Motorlu/Çekerli 17 Fosseptik Aracı /Çöp arabası /Su ikmal aracı 18 Çöp Arabası 19 Su İkmal Aracı 20 Yükleme aracı (High Loader) 21 Buzlanmayı Önleme ve Buz Temizleme Aracı (De-Anti Icing) 22 Bantlı yükleyici (Konveyör vb.) 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 İkram yükleme aracı Ambulift (Yükselebilir Platformlu Hasta Nakil Aracı) Skyworker Grayder Dozer Vinç Kar mücadele araçları Lastik İzi Silme Aracı PAT Sahaları temizlik araçları Towcar-Uçak itme çekme aracı C-D-E İsteniyor 32 Apron Otobüsü E 32 Otobüs 33 Çekici D NOT: Tabloda bulunmayan araç cinsi için en yakın benzeriyle aynı uygulama yapılır. E istenmiyor

01..2003 61 / 221 EK 10 HAVALİMANI PAT SAHALARINDA ARAÇ KULLANACAKLAR İÇİN ÖRNEK "SAĞLIK RAPORU" RAPORUN Tarihi Sıra No :. :. BAŞVURU SAHİBİNİN Adı-Soyadı Baba Adı Anne Adı Doğum yeri/tarihi Adres RAPOR : : : : : : Fotoğraf./ /19 doğumlu.oğlu/kızı..... 26/09/2006 tarih 26301 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik"'te belirtilen hususlara uygun olarak muayenesi yapılmış olup;............... şeklinde karar verilmiştir. Tabip Adı Soyadı Diploma/Uzmanlık No İmza-Kaşe././.. ONAY Kurum/Şirket Yetkilisinin (*) Adı-Soyadı-Tarih İmza-Kaşe *Özel hastanelerde başhekim, diğer özel sağlık kuruluşlarında mesul müdür, muayenehanelerde sağlık grup başkanlığı, sağlık grup başkanlığı bulunmayan merkez ilçelerde il sağlık müdürlükleri tarafından onaylanır. Ayrıca, personel ve tabip bilgilerinin doğruluğu açısından onay işlemi resmi ve özel kurumlarda/şirketlerde kurum/şirket yetkilisi tarafından da yapılabilir.

01..2003 62 / 221.. HAVALİMANI PAT SAHALARI KURAL İHLALİ TESPİT TUTANAĞI FORMU EK 11 TUTANAK TARİHİ VE SAYISI./ /201. SAYI : B.11.2.DHM../.. 1. KURAL İHLALİNE İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER Kural İhlali Tespit Tarih, Saat ve Yeri.././201.. :. (Yerel) Kural İhlali Yapan Şahıs/Kişi Kural İhlali ile İlgili Araç/Tesis/Vb. Adı Soyadı Araç Kullanma Belgesi No Çalıştığı/Görev Yaptığı Kuruluş Ait Olduğu Kuruluş Apron/Trafik Plaka No Marka, Model, Cinsi Vb. Bilgi Olaya ilişkin var ise çekilen fotoğraflar dahil tüm belgeler. 2. EK/LER: KURAL İHLALİNE İLİŞKİN BİLGİ VE BELGELER Yukarıda temin edilebilen bilgileri yer alan: 3. KURAL İHLALİ TESPİT AÇIKLAMASI 1) 2). 3).. kuralları ihlal ettiği tespit edilmiştir. İş bu kural ihlali tespit tutanağı formunun 1., 2. ve 3. bölümleri tarafımızdan düzenlenmiştir. Adı Soyadı Denetim ve Tespit Yapan Personel Sicil No Görevi Kural İhlali Yapan Kişi Adı Soyadı Sicil No Görevi İmzası İmzası Adı Soyadı İmzası Kural İhlali Yapan Kişiye Ait Açıklama: 4. KONTROL EDEN YETKİLİ (İşletme Müdürü/Şefi/Sorumlusu ve/veya Nöbetçi Müdür/Sorumlusu) Kontrol Edenin Açıklaması: 5. ONAY (Havalimanı Başmüdürü/Müdürü) ONAY.././201 İMZA Adı Soyadı, Görevi NOT: İhlal yapan personel imzadan imtina ediyorsa, imza hanesine imzadan imtina etmiştir ibaresi yazılacaktır.

01..2003 63 / 221 ÖRNEK PAT SAHALARINDA ARAÇ KULLANMA BELGESİ EK ÖN YÜZ ARKA YÜZ GENEL MAKSATLI ARAÇ KULLANMA YETKİSİ 1 OTOMOBİL, 5 KAMYON DHMİ PAT SAHALARINDA ARAÇ KULLANMA BELGESİ KURUMU / CAMPANY 2 MİNİBÜS, 6 OTOBÜS 3 KAMYONET 7 ÇEKİCİ 4 LASTİK TEKERLEKLİ TRAKTÖR ÖZEL MAKSATLI ARAÇ VE İŞ MAKİNESİ KULLANMA YETKİSİ 1 BAGAJ ÇEKME ARACI 2 FORKLİFT 3 FOLLOW-ME ARACI GÖREVİ / OCCUPATION 4 BOYAMA ARACI 5 HAVALANDIRMA ARACI (AİRCONDİTİON) 6 HAVA ARACI DOĞRU/ALTERNATİF AKIM JENERATÖRÜ ADI SOYADI / NAME SURNAME 7 HAVA ARACI MOTOR ÇALIŞTIRMA ÜNİTESİ (AİR STARTER UNİT) 8 AKARYAKIT HİDRANT ARACI 9 YOLCU MERDİVENİ SAĞLIK RAPORU BİTİŞ TARİHİ 10 FOSSEPTİK ARACI 11 ÇÖP ARABASI TC. KİMLİK NO FOTOĞRAF DHMİ ARAÇ KUL. SINIFI / KAYIT NO DHMİ BELGE VERİLİŞ TARİHİ GEÇERLİ OLDUĞU HAVALİMANI TRAFİK SÜRÜCÜ BELGESİ SINIFI / NO SU İKMAL ARACI 13 YÜKLEME ARACI (HİGH LOADER) 14 BUZLANMAYI ÖNLEME VE BUZ TEMİZLEME ARACI (DE-ANTİ ICİNG) 15 BANTLI YÜKLEYİCİ 16 İKRAM YÜKLEME ARACI 16 AMBULİFT (YÜKSELEBİLİR PLATFORMLU HASTA NAKİL ARACI) 18 SKYWORKER 19 GRAYDER 20 DOZER 21 VİNÇ 22 KAR MÜCADELE ARAÇLARI 23 NOTLAR (EK ): 1. Bu belgenin arka yüzünde, belge sahibi personelin sadece kullanabileceği araçlar yazılacaktır. Personelin kullanma yetkisi olmayan araçlar, belgenin arkasına yazılmayacaktır. 2. Bu belgenin arka yüzünde yazılı numaralar ile araçlar arasında direk bir bağ yoktur, araçlar örnek olması bakımından yazılmış ve sıra numarası verilmiştir. 3. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesinin arka yüzünde bulunacak personelin kullanabilme yetkisi olan araçların yazılması aşağıdaki hususlar çerçevesinde yapılacaktır. a. Genel Maksatlı Araç Kullanma Yetkisi ve Özel Maksatlı Araç ve İş Makinesi Kullanma Yetkisi Olmak üzere iki ana başlık altında yazılacaktır. b. Örnek belgede tüm araçlar yazılı olarak görülse de, her başlık altına sadece personelin yetkili olduğu araç adları yazılacaktır. c. Yazılacak araçla ilgili personelin Yönerge çerçevesinde ilgili belgesi bulunmak zorundadır. 4. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesinin boş PVC ye (Pasif Kart) yapılacak baskısı, uygulamada birliğin sağlanması bakımından, aşağıdaki şekil ve

01..2003 64 / 221 renkte olacaktır. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi baskısı yapılacak Havalimanlarına Atatürk Havalimanı Başmüdürlüğünce birer adet orijinal örnek gönderilecek ve gerekli destek sağlanacaktır.

01..2003 65 / 221 EK 13 PAT SAHALARINDA ARAÇ KULLANMA BELGESİNİN BASKISI SIRA NO HAVALİMANI PAT SAHALARINDA ARAÇ KULLANMA BELGESİ BASKISI YAPILACAK HAVALİMANI SIRA NO HAVALİMANI PAT SAHALARINDA ARAÇ KULLANMA BELGESİ BASKISI YAPILACAK HAVALİMANI 1 ADANA ADANA 26 GAZİANTEP GAZİANTEP 2 HATAY ADANA 27 ADIYAMAN GAZİANTEP 3 İZMİR A.MENDERES İZMİR A.MENDERES 28 MARDİN GAZİANTEP 4 UŞAK İZMİR A.MENDERES 29 ŞANLIURFA GAZİANTEP 5 BALIKESİR MERKEZ İZMİR A.MENDERES 30 K.MARAŞ GAZİANTEP 6 BALIKESİR KÖRFEZ İZMİR A.MENDERES 31 SİİRT GAZİANTEP 7 ANTALYA ANTALYA 32 DİYARBAKIR GAZİANTEP 8 ISPARTA S.DEMİREL ANTALYA 33 BATMAN GAZİANTEP 9 İSTANBUL ATATÜRK İSTANBUL ATATÜRK 34 ŞIRNAK ŞERAFETTİN ELÇİ GAZİANTEP 10 BURSA YENİŞEHİR İSTANBUL ATATÜRK 35 BİNGÖL GAZİANTEP 11 TEKİRDAĞ ÇORLU İSTANBUL ATATÜRK 36 MUĞLA MİLAS BODRUM MUĞLA MİLAS BODRUM ÇANAKKALE İSTANBUL ATATÜRK 37 DENİZLİ ÇARDAK MUĞLA MİLAS-BODRUM 13 ÇANAKKALE GÖKÇEADA İSTANBUL ATATÜRK 38 TRABZON TRABZON 14 KOCAELİ CENGİR TOPEL İSTANBUL ATATÜRK 39 ERZURUM TRABZON 15 MUĞLA DALAMAN MUĞLA DALAMAN 40 AĞRI TRABZON 16 ANKARA ESENBOĞA ANKARA ESENBOĞA 41 ERZİNCAN TRABZON 17 N.KAPADOKYA ANKARA ESENBOĞA 42 TOKAT TRABZON 18 KAYSERİ ANKARA ESENBOĞA 43 SAMSUN TRABZON 19 KONYA ANKARA ESENBOĞA 44 KARS TRABZON 20 VAN FERİT MELEN ANKARA ESENBOĞA 45 AMASYA MERZİFON TRABZON 21 SİVAS NURİ DEMİRAĞ ANKARA ESENBOĞA 46 SİNOP TRABZON 22 MALATYA ANKARA ESENBOĞA 47 IĞDIR TRABZON 23 MUŞ ANKARA ESENBOĞA 24 ELAZIĞ ANKARA ESENBOĞA 25 KASTAMONU ANKARA ESENBOĞA NOTLAR: i. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesinin boş PVC ye (Pasif Kart) baskısı, bu işlemi yapabilecek sistemi bulunan havalimanlarında yapılacaktır. Söz konusu belgenin baskısını yapacak faal sistemi bulunan havalimanları, belgenin baskısını kendi yapacaktır. ii. Baskı yapabilecek sistemi bulunmayan veya sistemi gayri faal olan havalimanları; yukarıdaki tabloda belirtilen havalimanlarına, söz konusu belgenin bilgilerini onaylı liste halinde göndererek basılmasını sağlayacaklardır.

01..2003 66 / 221 PAT SAHALARINDA SARI FLAŞÖR (FLASHER) TAKILACAK ARAÇ LİSTESİ EK 14 SIRA NO ARAÇ 1 Çöp Arabası (Motorlu) 2 Fosseptik Aracı 3 Su İkmal Aracı 4 Buz Temizleme Aracı (De-Icıng) 5 Akaryakıt İkmal Tankı (Tanker) 6 Akaryakıt Hidrant Aracı 7 Vinç 8 Hasta Ve Özürlü Nakil Aracı 9 Follow-Me 10 Bagaj Çekiçi Traktörü 11 Bantlı Yükleyici (İkaz ışığına sahip bir araç tarafından çekiliyor ise aranmaz) Jeneratör (İkaz ışığına sahip bir araç tarafından çekiliyor ise aranmaz) Hava Aracı Motor Çalıştırma Ünitesi (Air Starter) (İkaz ışığına sahip bir araç tarafından 13 çekiliyor ise aranmaz) 14 Uçak Çekme-İtme Traktörü 15 Apron Otobüsü 16 Forklift 17 Yolcu Merdiveni (Motorlu) 18 Air Condition Aracı A/C (İkaz ışığına sahip bir araç tarafından çekiliyor ise aranmaz) 19 Yükleme Aracı (High Loader) 20 Kombine Kar Mücadele Araçları 21 Kar Küreme 22 Uçak ve Köprü Altı Kar Mücadele Aracı 23 Rotatif (Kar Üfleme) 24 FOD Temizlik Araçları 25 Konveyör(Bantlı Yükleyici) Aracı 26 İkram Yükleme Aracı 27 Sky Worker 28 Lastik İzi Silme Aracı 29 Pist Çizgi Makinesi 30 Pat Alanları Temizlik Aracı (Apron Süpürgesi) 31 Vakumlu Süpürge 32 Vidanjör 33 Basınçlı Kanal Açma Makinası 34 Apron Hizmet Aracı 35 Uçağa Hizmet Amacıyla Yanaşan Bütün Araçlar 36 Pat Sahasına Kontrol, Bakım-Onarım Amacıyla Çıkan Araçlar

01..2003 67 / 221 ÖRNEK APRON ARAÇ TANITIM KARTI EK 15. HAVALİMANI APRON ARAÇ TANITIM KARTI KART NO : APRON PLAKA NO : TRAFİK PLAKA NO (VARSA) : ARAÇ SAHİBİ KİŞİ/KURULUŞ : GEÇERLİ OLDUĞU SÜRE : GEÇERLİ OLDUĞU MAHAL * : ARACIN CİNSİ * : Havalimanı Başmüdürü/Müdürü * İşaretli sütunlar geçici girişlerde detaylı olarak doldurulur. İmza/Mühür

01..2003 68 / 221 EK 16 MEVZUAT HÜKÜMLERİ GEREĞİ UYGULANAN MÜEYYİDELER LİSTESİ YIL - AY : 201... - HAVALİMANI: SIRA NO TARİH KURULUŞ ADI PERSONEL ADI SOYADI T.C. KİMLİK NO. MÜEYYİDEYE ESAS MEVZUATA AYKIRI HUSUS UYGULANAN MÜEYYİDELER MÜEYYİDEYE ESAS MEVZUAT ADI VE İLGİLİ MADDE(LER) MÜEYYİDE UYGULANMASINA ESAS BELGENİN TARİH VE SAYISI AÇIKLAMALAR 1 2 3 4 5 6 NOT: Uygulanan müeyyide bulunması halinde, bu liste aylık olarak hazırlanacak ve takip eden ayın en geç 7 sinde Genel Müdürlükte olacak şekilde gönderilecektir.

01..2003 69 / 221 PAT SAHALARINDA MEYDANA GELEN YER KAZALARI LİSTESİ EK 17 YIL - AY : 201... - HAVALİMANI: Sıra No Tarih Kaza Tipi Kazaya Karışan Taraflar Kaza Nedeni Uygulanan Ceza 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

01..2003 70 / 221... HAVALİMANI PAT SAHALARI ARAÇ GEREÇ VE TEÇHİZAT İLE SÜRÜCÜ DENETLEME FORMU Tarih:.../.../201... Denetleme Yılı/No: 201../... EK 18 Sıra No Kurum/Kur uluş Adı Aracı Kullanan Personel Adı Soyadı Sürücü Belgesi Sınıfı ve No PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi Sınıfı ve No Araç Apron ve/veya Trafik Plakası No Araç Cinsi Denetim Yeri ve Saati Tespit Edilen Eksikler 1 2 3 4 5 Denetim ve Tespit Yapan Personel Adı Soyadı Sicil No Görevi İmzası Kontrol ve Değerlendirme Yapan Yetkili Personel Adı Soyadı Sicil No Görevi Değerlendirme ve Açıklamalar: Tarih ve İmzası

01..2003 71 / 221 EK 19 PAT SAHALARINDA ARAÇ KULLANMA YÖNERGESİ'NDE DEĞİŞİKLİK ÖNERİ FORMU TARİH : HAVALİMANI: SIRA NO MEVCUT DURUM TALEP AÇIKLAMA / GEREKÇE / DAYANAK BELGE EK NO VB. 1 2 3 4

01..2003 72 / 221 BÖLÜM - 3 HAVALİMANLARI YER HİZMET SÖZLEŞMESİ (A Grubu Çalışma Ruhsatlı Kuruluşlar İçin) TARAFLAR MADDE 1- Bu Sözleşme bir tarafta Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (bundan sonra DHMİ olarak anılacaktır.) ile diğer tarafta...... (bundan sonra Yer Hizmet Kuruluşu olarak adlandırılacaktır.) arasında aşağıda yazılı şartlar dahilinde akdedilmiştir. KONU MADDE 2- Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğinde (SHY-22) yer alan hizmet türlerinden; Yer Hizmet Türü Hizmet Verilecek Havalimanı a- TEMSİL b- GÖZETİM VE YÖNETİM c- YOLCU TRAFİK d- YÜK KOTROLÜ VE HABERLEŞME e- RAMP f- UÇAK HAT BAKIM g- UÇUŞ OPERASYON h- ULAŞIM ı- İKRAM SERVİS j- UÇAK ÖZEL GÜVENLİK HİZMET VE DENETİMİ hizmetlerinin, bu hizmetlerin karşılarında belirtilen hava limanlarında hava taşıyıcılarına verilmesi için A Grubu Çalışma Ruhsatı verilen Yer Hizmet Kuruluşu ile Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü arasındaki karşılıklı hak ve yükümlülükler ile SHY-22 Yönetmeliğinde ve bu Sözleşmede belirtilen kural ve kaidelere aykırı davranışların müeyyidelerinin belirlenmesi bu Sözleşmenin konusunu teşkil eder. TANIMLAR MADDE 3- Sözleşmenin tatbiki esnasında, bu Sözleşmede yer alan, Bakanlık : T.C. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı dır.

01..2003 73 / 221 Yer Hizmet Kuruluşu: SHY-22 Yönetmeliği ne uygun olarak A Grubu Çalışma Ruhsatına sahip özel hukuk tüzel kişiliği statüsündeki kuruluştur. Hava Yolu Kuruluşu : Yerli ve yabancı hava taşıyıcısıdır. Yönetmelik Yer Hizmet Türleri : SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği dir. : SHY-22 Yönetmeliği Madde-5 de tanımlanan hizmet türleridir. Hizmet Türü Grubu : Aynı hizmet türü içerisinde alt hizmet çeşitlerini de içeren hizmet türü anlamındadır. (Örnek : Ramp hizmet türü grubu aynı zamanda; Ramp, Kargo ve Posta, Uçak Temizlik, Birim Yükleme Gereçlerinin Kontrolü olarak bir grup teşkil etmektedir. Benzer şekilde Yük Kontrol ve Haberleşme, Uçak Hat Bakım : Uçak Hat Bakım, Yakıt ve Yağ olarak hizmet grubu teşkil etmektedirler.) PAT Sahası : Pistler, Apronlar ve Taksi Yolları ile Uçuş Operasyonuna yönelik yardımcı alanlar (Teçhizat Park Yerleri, Akaryakıt İstasyonları, Hangarlar, Genel Havacılık Tesisleri, İkram Üretim Tesis ve Depoları, Gümrük alanları bağlantı yolları ve benzeri yerler) anlamındadır. Standart Anlaşma : Yer Hizmetleri Kuruluşları ile Hava Taşıyıcıları arasında veya SHY-22 Yönetmeliğinde yer alan özel yetkilere dayanılarak hava taşıyıcılarının kendi aralarında yapacakları Standart Yer Hizmetleri Anlaşmasıdır. Havalimanı : Kısmen veya tümüyle uçakların iniş, kalkış ve yer hareketleri için kullanılmak amacıyla (binalar, tesisler ve donatım dahil) belirlenmiş bir sahadır. Apron : Havalimanıandaki uçakların park ettiği yolcu veya yük yükleme boşaltmalarının, akaryakıt ikmalinin veya bakım ihtiyacının karşılanması amacıyla tahsis edilmiş sahalardır. Pist dikdörtgen sahadır. : Bir havalimanında uçakların inişi ve kalkışı için hazırlanmış Taksi Yolu : Bir havalimanında taksi yapan uçakların kullanabilmeleri için seçilmiş ve hazırlanmış bir yoldur. SÜRELER MADDE 4- Bu Sözleşmenin süresine ilişkin hususlar aşağıda yer almaktadır. a. Bu Sözleşme; 2 yıl için geçerli olup,.. /... /...... tarihinde başlar,.../.../... tarihinde sona erer. b. Bu Sözleşme Yer Hizmet Kuruluşunun SHY-22 Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde almış bulunduğu A Grubu Çalışma Ruhsatlarının ayrılmaz bir parcasını teşkil eder.

01..2003 74 / 221 1. Çalışma ruhsatlarının tümünün geçerlilik süresinin sona ermesi ve/veya herhangi bir nedenle iptal edilmesi ve/veya geçersiz duruma gelmesi halinde bu Sözleşme herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın ve geçerlilik süre sonu beklenmeksizin kendiliğinden sona erer. 2. Yer Hizmet Kuruluşunun sahip olduğu çalışma ruhsatlarından herhangi birisinin geçerlilik süresinin sona ermesi ve/veya herhangi bir nedenle iptal edilmesi ve/veya geçersiz duruma gelmesi halinde bu çalışma ruhsatı kapsamındaki havalimanı ile hizmet türü Sözleşme kapsamı dışına çıkartılır. 3. Çalışma ruhsatlarının tamamının veya bir kısmının geçerlilik süresinin sona ermesi ve/veya herhangi bir nedenle iptal edilmesi ve/veya geçersiz hale gelmesi durumunda Yer Hizmet Kuruluşunun havalimanındaki tüm faaliyetleri sona erip Yer Hizmet Kuruluşunun faaliyetleri tasfiye edilene kadar yer hizmet kuruluşunun bu Sözleşmeden doğan yükümlülükleri aynen devam eder. 4. Çalışma ruhsatının yenilenmesi/temdidi/geçerlilik süresinin uzatılması halinde çalışma ruhsatının ayrılmaz bir parçası olan iş bu Sözleşme temdit süresince yenilenmiş sayılır. 5. Yer Hizmet Kuruluşunun mevcutlarına ilaveten çalışma ruhsatı alması halinde, taraflar bu Sözleşmenin yerine geçmek üzere yeniden güncellenen Hizmet Sözleşmesi imzalamakla yükümlüdür. DHMİ NİN YETKİLERİ MADDE 5- SHY-22 Yönetmeliği gereğince, DHMİ iş bu Hizmet Sözleşmesi kapsamında Yer Hizmet Kuruluşunun yürürlükteki ulusal ve uluslararası kurallara uygun olarak ulusal ve uluslararası standartlarda hizmet vermesini/faaliyatte bulunmasını sağlayacak tedbirleri almaya ve aldırtmaya yetkilidir. YER HİZMET KURULUŞUNUN YÜKÜMLÜLÜĞÜ MADDE 6- a. Yer Hizmet Kuruluşu, yürürlükteki ulusal ve uluslararası kurallar ile birlikte bu Sözleşmede belirtilen usul ve esaslara uygun olarak ulusal ve uluslararası standartta yer hizmeti vermekle/faaliyette bulunmakla yükümlüdür. b. Yer Hizmet Kuruluşu Hava Taşıyıcısı ile akdetmiş bulunduğu Standart Yer Hizmetleri Anlaşmasının imzalamasını müteakip 30 gün içerisinde onaylanmak üzere DHMİ ye göndermekle yükümlüdür. c. Yer Hizmet Kuruluşu, hava taşıyıcısı ile akdetmiş bulunduğu Standart Yer Hizmet Anlaşmasının karşılıklı olarak feshi halinde veya hukuken sona ermesi halinde de bu durumu 15 gün içinde DHMİ ye bildirmekle yükümlüdür.

01..2003 75 / 221 d. Yer Hizmet Kuruluşu; SHY-22 Yönetmeliğine göre Standart Yer Hizmetleri Anlaşması yapılma zorunluluğu bulunan birbirbirini izleyen iki (2) ay içerisinde 4 seferden fazla planlanan uçuş düzenleyen hava taşıyıcısına, aralarında Standart Yer Hizmetleri Aanlaşması imzalanmadan ve bu Anlaşma DHMİ tarafından onaylanmadan yer hizmeti veremez. Diğer taraftan Yer Hizmet Kuruluşu; yer hizmetlerinin kessintisiz yapılması ve yolcu mağduriyeti yaşanmaması çerçevesinde, DHMİ onaylı geçerli Anlaşması bulunan havataşıyıcılarının yer hizmetleri ile birlikte, herhangi bir yer hizmet kuruluşu ile aralarında imzalanan DHMİ onaylı geçerli Anlaşması bulunmayan hava taşıyıcılarının yer hizmetlerini DHMİ bilgisi dahilinde olmak üzere DHMİ tarafından belirlenecek usul ve esaslar ile DHMİ talimatlarına uygun şekilde yapmakla yükümlüdür. e. Yer Hizmet Kuruluşu standart yer hizmet anlaşması yaptığı hava taşıyıcısına vermiş olduğu yer hizmetini en seri şekilde ve uluslararası standartlarda vermekle yükümlü olup, hava taşıyıcısının kendisine olan yükümlülüklerini yerine getirmediğinden bahisle bu yükümlülüğünden kurtulamaz. Ancak Standart Yer Hizmetleri Anlaşmasının Sözleşmesine veya hukuki kurallara uygun olarak fesh edilmesi ve bunun DHMİ ye bildirilmesinden sonra bu hizmeti verme yükümlülüğünden kurtulur. f. Yer Hizmet Kuruluşu, iş bu Hizmet Sözleşmesinin 2. maddesinde belirtilen hizmet türlerinin hava taşıyıcısına verilmesi esnasında bu hizmet türlerinin detaylarına ilişkin olarak Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce yayınlanan Talimatlar ile hizmet türleri için DHMİ ce belirlenen araç gereç ve personeli bulundurmak zorundadır. g. Yer Hizmet Kuruluşu sahip olduğu A Grubu Çalışma Ruhsatlarının ilk veriliş/temdit geçerlilik bitiş tarihinden en geç 30 gün önce, DHMİ ne söz konusu ruhsat/ları için süre uzatımı isteyip istemediğini resmi yazı ile bildirmekle yükümlüdür. h. Yer Hizmet Kuruluşu sahip olduğu A Grubu Çalışma Ruhsatlarının temdit ücretlerini son ödeme tarihinden önce yapmakla yükümlüdür. i. Yer Hizmet Kuruluşu DHMİ banka hesabına veya verznesine yapacağı ruhsat temdit ücreti ödemelerine ilişkin belgelerin aslı veya bir suretini/fotokopisini, ilgili ücretin ödenme/son ödeme tarihini takip eden 5 gün içinde resmi yazı ile DHMİ ilgili birimlerine bildirmekle yükümlüdür. j. Yer Hizmet Kuruluşu ödemelerini DHMİ ilgili birimlerine mevzuata uygun bir şekilde zamanında bildirmekle yükümlü olup, ödemelerini geç bildirmesi veya bildirmemesinden kaynaklanacak her türlü işlem ve neticesinden sorumludur. k. Yer Hizmet Kuruluşu, iş ve işlemleriyle ilgili bilgi ve belgelerin düzenli olarak dosyalanması ile denetim ve/veya inceleme yapan yetkililerin talebi halinde bunları göstermekle/suret (fotokopi) vermekle yükümlüdür.

01..2003 76 / 221 l. Yer Hizmet Kuruluşu SHY-22 Yönetmeliği çerçevesinde A Grubu Çalışma Ruhsatlarının verilmesine esas olan bilgi ve belgelerdeki değişiklikler ile adres, telefon, faks vb. iletişim bilgilerindeki değişiklikleri var ise belirlenmiş sürede yok ise en geç 15 gün içinde DHMİ ne bildirmekle yükümlüdür. UYARLAMA MADDE 7- İş bu Hizmet Sözleşmesinin imzalanmasını müteakip hizmet türlerinin ve/veya hizmet koşullarının değişmesi yeni kurallar konulması, Sözleşmenin 13 maddesinde belirtilen ceza miktarlarında değişiklik yapılması halinde taraflar değişen yeni koşullara göre iş bu Hizmet Sözleşmesini gözden geçirerek yeni koşullara uyarlamayı kabul ederler. UYULACAK ESASLAR MADDE 8- a. Yer Hizmet Kuruluşu, sahip olduğu çalışma ruhsatına dayalı olarak hava taşıyıcısına verdiği yer hizmetinin uluslararası standartlarda ve SHY-22 Yönetmeliği ile bu Sözleşmede belirtilen usul ve esaslarda verilmesinden sorumludur. b. Yer Hizmet Kuruluşu, havalimanlarındaki ortak kullanım alanlarının en verimli şekilde kullanılması ile diğer kurum ve kuruluşların faaliyetlerini engellememek için gerekli tedbirlerin alınmasından sorumludur. c. Hizmetin verilmesi esnasında PAT Alanlarında ve havalimanının PAT Alanları dışında kalan diğer bölümleri ile terminal binaları ve diğer hizmet binalarında DHMİ Genel Müdürlüğünce konulan kurallara uygun hareket etmek, istihdam ettiği personelin bu kurallara uygun davranmasını sağlamak Yer Hizmet Kuruluşunun yükümlülüğündedir. d. Yer Hizmet Kuruluşu yer hizmetinde kullandığı araç ve gerecin bakım, onarım ve boyalarının zamanında yapılmasından, kullanılmayan araç gerecin en seri şekilde havalimanı hudutları dışına çıkartılmasından, motorlu araçların eksoz gazı emisyonlarının yürürlükteki mevzuat ile belirlenen sürelerde yaptırılmasından ve sonuçlarının düzenli olarak dosyalanmasından ve görevlilerin talebi halinde gösterilmesinden sorumludur. e. Yer Hizmet Kuruluşu istihdam ettiği personelin hizmet içi eğitiminin yaptırılmasından ve hizmet kalitesinin yükseltilmesi için gerekli özen ve gayreti göstermekle yükümlüdür. f. Yer Hizmet Kuruluşu, istihdam ettiği personelin; DHMİ Genel Müdürlüğüne ve üçüncü şahıslara vermiş olduğu zararlardan dolayı istihdam eden sıfatıyla doğrudan doğruya sorumlu olup, kusurunun bulunmadığını ve/veya personel istihdamında gerekli özeni gösterdiğinden, SHY-22 Yönetmeliğinin 19/o maddesinde belirtilen netice zararları mali mesuliyet sigortasının verilmiş olduğundan bahisle sorumluluktan kurtulamaz. g. Yer Hizmet Kuruluşu, bu Sözleşmede yer alan hususlarla birlikte Bakanlıkça yayınlanan Yönetmelik, Yönerge ve Talimatlar, DHMİ Genel Müdürlüğünce yayınlanan Yönerge ve Talimatlar ile Havalimanı Başmüdürlüğünce Müdürlüğünce yayınlanan Emir ve Talimatlarda yer alan hususlara uygun davranmak ve istihdam ettiği personelinde bunlara uygun davranmasını sağlamakla yükümlüdür.

01..2003 77 / 221 h. Yer Hizmet Kuruluşu yer hizmetlerinde kullandığı araç ve gereçleri hizmet dışında bulundukları süre içinde DHMİ ce kendisine araç park sahası olarak tahsis edilerek kiralanmış bulunan mahalde muhafaza etmek ve (havaliman hudutları dışına çıkartılacak olanlar hariç) herhangi bir şekilde bu sahaların dışına çıkartılmasını engelleyici tedbirleri almakla yükümlüdür. i. Yer Hizmet Kuruluşu istihdam ettiği personelin görevleriyle ilgili olarak kendisine verilen havalimanı giriş kartını veriliş amacı dışında kullanılmasını engelleyici tedbirleri almakla yükümlüdür. DENETLEME VE CEZA UYGULAMASI MADDE 9- Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü, Yer Hizmet Kuruluşunun SHY- 22 Yönetmeliğinde yer alan hükümler ile bu Sözleşmede belirtilen hususlara ve Sözleşmenin imzalanmasından önce ve/veya sonra yetkili mercilerce yayınlanan Yönetmelik, Yönerge, Talimat ve Emirlere uygun davranıp, davranmadığını denetlemeye ve bu Sözleşmenin ve 13. maddelerinde belirtilen cezai müeyyideleri uygulamaya yetkilidir. TEMİNAT MADDE 10- a. Yer Hizmet Kuruluşu, A Grubu Çalışma Ruhsatı nedeniyle SHY-22 Yönetmeliğinin 7/f maddesinde yer alan hüküm uyarınca 1.000.000 (bir milyon) ABD Doları tutarındaki kesin ve süresiz banka teminat mektubunu, DHMİ ne ödeyeceği Hizmet Yapabilme Hakkı karşılıkları ile bu Sözleşmeden doğabilecek aykırı davranışlar nedeniyle tahakkuk ettirilen cezalar ve diğer yükümlülüklerine bağlı olarak tahakkuk etirilen ücretin süresi içinde ödenmemesi halinde, bu ücretlerin yasal faaizi ile birlikte karşılanması/tahsil edilmesi için DHMİ ne verecektir. b. Yer Hizmet Kuruluşunun Hizmet Yapabilme Hakkı karşılıkları ile bu Sözleşmeden doğabilecek cezalar ve diğer yükümlülüklerine bağlı olarak DHMİ tarafından tahakkuk etirilen ücreti/tutarı zamanında ödememesi halinde, tahhakkuk ettirilen söz konusu tutar ayrıca bir ihbara gerek kalmaksızın Madde 10(a) da yer alan banka teminat mektubundan yasal faizi ile birlikte mahsup edilir. Bu teminatın kafi gelmemesi durumunda kalan meblağ Yer Hizmet Kuruluşunun DHMİ ye verdiği diğer teminatlardan karşılanır, bununda kafi gelmemesi durumunda tahsil edilemeyen kısmın yürürlükteki mevzuat/dhmi Tahsilat Yönetmeliği çerçevesinde tahsili yoluna gidilir. 1. Tahsilat ünitelerinin mahsup işleminden sonra eksilen veya tamamen silinen teminat tutarının eski seviyesine çıkarılması için teminat tutarının sözleşme ve sair mevzuat hükümleri gereği tamamlatılması hususu tahakkuk ünitesi veya havalimanınca yerine getirilir. 2. Yer Hizmet Kuruluşu Madde 10(a) kapsamındaki banka teminat mektubu tutarını 30 (otuz) gün içinde eski seviyesine çıkarmak zorundadır.

01..2003 78 / 221 c. DHMİ tarafından alınan söz konusu banka teminat mektubu her ne suretle olursa olsun haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz. d. Yer Hizmet Kuruluşunun DHMİ ne borcu ve hukuki ihtilafı yok ise Sözleşme bitim tarihinden itibaren 2 (iki) yıl içerisinde Yer Hizmet Kuruluşu tarafından talep edilmeyen teminat mektupları ilgili bankaya iade edilir. GENEL YÜKÜMLÜLÜK MADDE 11- Yer Hizmet Kuruluşu ile DHMİ arasında bu Sözleşmenin akdedilmiş olması Yer Hizmet Kuruluşunu SHY-22 Yönetmeliği ile birlikte yürürlükteki diğer mevzuatlarda belirtilen yükümlülüklerinden kurtarmaz, Yer Hizmet Kuruluşunun SHY-22 Yönetmeliği ve yürürlükteki diğer mevzuatlarda belirtilen yükümlülükleri aynen devam eder. CEZAİ MÜEYYİDELER MADDE - DHMİ Genel Müdürlüğü; SHY-22 Yönetmeliğinin 22. maddesinde yer alan ve bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara aykırı davranışlarda bulunan kuruluş ve kişilere uygulanacak müeyyideleri belirleyen hüküm saklı kalmak kaydı ile Yer Hizmet Kuruluşu ve çalıştırılmakta olduğu personelin: DHMİ'ce yayımlanmış bulunan ve Yer Hizmet Kuruluşunun uymakla mükellef olduğu Emir, Talimat ve Yönerge hükümlerine uygun davranmamaları, SHY-22 Yönetmeliğinde yeralan hususlara riayet etmemeleri, DHMİ ce yayınlanmış bulunan PAT Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi hükümlerine uymamaları, PAT Sahalarında Araç Kullanma Yönergesinde belirtilen Asli Kusur hallerini işlemiş olmaları, DHMİ ce yayınlanmış bulunan İkram Üretim ve Servis Hizmetinin Yürütülmesi ve Denetim İşleri Yönergesi hükümlerine uymamaları, Peşin tahsilata tabi uçakların belge ve bilgilerinin DHMİ peşin tahsilat ofisine bildirilmemesi, ödemenin yapılmaması, Üçüncü şahıslara karşı verilecek zararları kapsayacak şekilde yapılması zorunlu olan Netice Zararları Mali Mesuliyet Sigortasınının yaptırılmaması veya yenilenmemesi veya geçerliliğini kaybetmesi, Esas olarak SHY-22 Yönetmeliğinde yer alan hükümler ile bu Sözleşmede belirtilen hususlara ve Sözleşmenin imzalanmasından önce ve/veya sonra yetkili mercilerce yayınlanan Yönetmelik, Yönerge, Talimat ve Emirlere Yer Hizmetleri Kuruluşu ve/veya personelinin uygun davranmamaları,

01..2003 79 / 221 Hallerinde, Yer Hizmet Kuruluşunun çalışma ruhsatı ve apron plakası, personelin havalimanı giriş kartı, apronda araç kullanma belgesi ve benzeri belgeleri geçici veya daimi olarak geri alma hakkına sahiptir. Ayrıca, yukarıda sayılan müeyyidelerle birlikte Yer Hizmet Kuruluşunun ve/veya istihdam ettiği personelin 13. maddede belirtilen fiil ve davranışlarda bulunması halinde Yer Hizmet Kuruluşu 13. maddede belirtilen kural ihlallerine karşılık gelen parasal cezaları DHMİ ne ödemeyi kabul eder. UYGULANACAK PARASAL CEZALAR VE MÜEYYİDELER MADDE 13- Yer Hizmet Kuruluşu ve/veya çalıştırmakta olduğu personelin SHY-22 Yönetmeliğinde ve bu Sözleşme ile gerek Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca ve gerekse DHMİ Genel Müdürlüğünce yayınlanan Yönetmelik, Yönerge, Emir ve Talimatlarda belirtilen usul ve esaslara aykırı davranmaları halinde Yer Hizmet Kuruluşu, SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen diğer müeyyidelerle birlikte aşağıda belirtilen cezaları; DHMİ ne ödemekle yükümlüdürler. A) Aşağıda belirtilen kural ihlallerinden herhangi birinin gerçekleşmesi durumunda 100 (yüz) ABD Doları parasal ceza uygulanır. 1. Bagaj maniplasyon sahasında gereksiz yere çalışır vaziyette araç bırakmak, 2. Apronda yaya için belirlenmiş yerlerin dışında dolaşmak, 3. PAT Sahalarında uygunsuz park etmek, geçici park sahalarını gereksiz yere işgal etmek, 4. PAT Sahalarında taraflarına tahsisli alanların dışında uzun süreli park etmek, 5. PAT sahasında sigara içmek, 6. Yer Hizmet Kuruluşunun PAT Sahalarındaki araç-gereç ve teçhizat üzerine kuruluş adını-amblemini yazdırmamış olmak, 7. Personelin Yer Hizmet Kuruluşu tarafından belirlenen tek tip düzgün ve temiz giysi kulanmaması/kullandırılmaması, 8. Yer Hizmet Kuruluşu personelinin terminallerin iç ve dış hatlar apron giriş-çıkış ve yolcu köprüsü kapılarını açık bırakmaları, anahtarlarını ve mikrofonu kaybetmeleri veya DHMİ ye teslim etmemeleri, 9. Kamyonet vb. apron hizmet araçlarının kasalarında personel taşımak, 10. Apron plakasının aracın belirtilen yerine takılmaması, 11. Araç tanıtım kartının araçta bulundurulmaması,. PAT Sahalarında hizmet veren araçlarda Yönergede istenen özellikte yangın söndürme tüpü bulundurmamak, 13. Şerit ihlali yapmak, 14. Temizlik ve hijyen şartlarına uymamak; a. PAT Sahalarını kirletmek,(çöp atılması, yağ, yakıt dökülmesi vb.) b. Terminal tesisleri ve mütemmimlerinde, c. Araç ve teçhizatta, 15. Havalimanı giriş kartlarıyla ilgili hususlarda; a. Yer Hizmet Kuruluşu tarafından personel için havalimanı giriş kartı almamak,

01..2003 80 / 221 b. İşten ayrılan personelin havalimanı giriş kartının /PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesinin Yer Hizmet Kuruluşu tarafından iade işlemini yapmamak (kart başına), c. Görevli olmadığı halde PAT Sahalarında ve arındırılmış salonda bulunmak, d. Havalimanı sınırları içerisinde havalimanı giriş kartını görünür şekilde takmamak, e. Yer Hizmet Kuruluşu yada personeli tarafından, herhangi bir nedenle geçerliliği sona ermiş havalimanı giriş kartı kullanmak, 16. Yetkili/görevli olmadığı sahalarda bulunmak/arç kullanmak. 17. PAT Sahalarında ve bagaj maniplasyon sahalarında duraklayan araçlara gaz vermek suretiyle gürültü kirliliğine neden olmak, 18. GATE alanlarında yolcu alımında yolcu/kimlik/bilet eşleştirilmesinin yapılmaması, 19. Yolcu bereberinde bulunan bagajların ve kargoların tartılmadan ve gerekli belgeler doldurulmadan uçağa yüklenmesi, 20. Güvenlik kontrolü yapılmadan bagaj/kargo/posta vb. uçağa yüklenmesi, 21. Güvenlik talimatlarına uymamak, 22. Sahip oldukları çalışma ruhsatları kapsamında verdikleri hizmetlerde hizmet aksamasına neden olmak, 23. Bagajların/yükün; a. Yağışlı havalarda dolly/açık bagaj arabalarıyla üstü uygun malzeme ve/veya şekilde örtülmeden taşınması, b. Taşınması sırasında düşürülmesi/zarar görmesi/uygun şekilde yükleme yapılmaması, c. Uzun süre açık havada bekletilmesiyle bağlantılı olarak ışık/sıcaklık gibi nedenlerle zarar görmesi, d. Açılması/kaybolması/içinden herhangi bir şey alınması (çalınması), e. Havaaracı-bağaj arabası/dolly-konveyör vb. arası aktarılmasının bagaja/yüke zarar verecek şekilde yapılması, 24. PAT Sahalarında bakım, onarım veya boyası zamanında yapılmamış araç gereç ve malzeme kullanmak, 25. İkaz lambasını (Sarı flaşör/flasher) gerekli zamanlarda yakmamak/çalıştırmamak. 26. Motorlu araçların eksoz gazı emilsyon ölçümünü zamanında yaptırmamak, 27. Yetkili makamlarca belirlenen havalimanlarının bağaj ayırım sahasında aküsüz (elektrik enerjisi ile hareket etmeyen) araç kullanılması, B) Aşağıda belirtilen kural ihlallerinden herhangi birinin gerçekleşmesi durumunda 250 ABD Doları parasal ceza uygulanır. 1. PAT Sahaları ve bagaj maniplasyon alanları için belirlenen hız limitini aşmak, 2. Apron ve servis yollarında ileri manevra imkanı varken geri vitesle araç kullanmak, 3. Yardımcı personel olmaksızın araç ile uçağa doğru geri geri yanaşmak, 4. Araçlarla mevzuatlarda yer alan istiap haddinden fazla yük ve/veya yolcu taşımak. 5. Bagaj çekme traktörlerine dolu olarak 4, boş olarak 6 adetten fazla bagaj arabası takmak, 6. Uçakta yolcu varken, emniyet tedbiri alınmadan yakıt ikmali yapılması, 7. Apron plakasız araç kullanmak, 8. Apron plakalarını tahsisli araçların dışında kullanmak,

01..2003 81 / 221 9. PAT Sahalarında (araç-insan, araç-uçak, araç-araç, araç-tesis vb.) kaza yapmak, 10. PAT Sahalarında kaza meydana gelmesi durumunda, kazanın meydana geldiği saat itibariyle en geç 3 saat içerisinde alkol muayane raporu alınmaması, 11. Pist ve taksi yollarını izinsiz katetmek,. DHMİ'ce istenen bilgi ve belgeleri vermemek, 13. Kullanılmayan/kal edilmiş araçların havalimanı havatarafının dışına çıkartılmaması (araç başına), 14. PAT Sahalarında DHMİ tarafından belirlenen araçlara sarı flaşör (flasher) takılmaması, 15. Load Sheet belgelerinin bu konuda eğitim almamış yetkisiz personel tarafından doldurulması, 16. Load Sheet belgelerinin uçuş dosyalarında 6 ay süreyle saklanmaması, 17. Personelin görevine/yaptığı işe uygun gerekli/zorunlu temel ve/veya tazeleme eğitimlerinin alınmamış olması, (her personel için ayrı ayrı olmak üzere) 18. Yer Hizmet Kuruluşunun Onay için DHMİ ne gönderdiği Standart Yer Hizmetleri Anlaşmasını süresi içinde göndermemesi, (Herbir Anlaşma) 19. Yer Hizmet Kuruluşunun DHMİ tarafından Onaylanan Standart Yer Hizmetleri Anlaşmasının iptalini süresi içinde DHMİ ne bildirmemesi. (Herbir Anlaşma) 20. Yer Hizmet Kuruluşunun SHY-22 Yönetmeliğine göre Standart Yer Hizmetleri Anlaşması yapılma zorunluluğu bulunan hava taşıyıcılarına, DHMİ tarafından Onaylanmış Anlaşması olmadan ve/veya DHMİ bilgisi dışında DHMİ talimatlarına aykırı bir şekilde hizmet vermesi. 21. Yer Hizmet Kuruluşunun DHMİ onaylı geçerli Anlaşması bulunan hava taşıyıcılarına ve/veya herhangi bir yer hizmet kuruluşu ile aralarında imzalanan DHMİ onaylı geçerli Anlaşması bulunmamakla birlikte DHMİ tarafından hizmet yapılması istenen hava taşıyıcılarına yer hizmeti vermemesi. 22. Yer Hizmet Kuruluşunun sahip olduğu A Grubu Çalışma Ruhsatlarının süre uzatımına ilişkin talebini, belirlenen esas ve süre içinde DHMİ ne bildirmemesi. (Herbir Ruhsat) 23. Yer Hizmet Kuruluşunun sahip olduğu A Grubu Çalışma Ruhsatlarının temdit ücreti ödemelerini belirlenen esas ve süre içinde DHMİ ne ödememesi veya yapılan ödemeyi bildirmemesi. (Herbir Ruhsat) 24. Havatarafında; a. Trafik Sürücü Belgesi (Ehliyet) olmadan araç kullanmak, b. PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi olmadan araç kullanmak, c. Özel maksatlı araçlar için sertifikası (belgesi) olmadan araç kullanmak, d. Ehliyet ve/veya PAT Sahalarında Araç Kullanma Belgesi ve/veya Özel Maksatlı Araç Kullanma Sertifikası (Belgesi) ile yetkilendirilmediği aracı kullanmak, 25. Ortak kullanım alanlarının verimli şekilde kullanılması ile diğer kurum ve kuruluşların faaliyetlerini engellememek için gerekli tedbirleri almamak. 26. Her türlü adres, telefon ve faks değişikliğini bildirmemek.

01..2003 82 / 221 C) Aşağıda belirtilen kural ihlallerinden herhangi birinin gerçekleşmesi durumunda 500 (beşyüz) ABD Doları parasal ceza uygulanır. 1. Yer hizmetleri için gerekli en az personel ve/veya en az teçhizat sayısının altına düşülmek.(çalışma ruhsatı bulunduğu her bir hizmet türü için ayrı ayrı olmak üzere), 2. İkram servis/üretim tesislerinde temizlik ve hijyen şartlarına uymamak, 3. PAT Sahalarında LPG ve LNP yakıtlı araç kullanmak, 4. VIP Hizmeti verilmemesi, 5. Üçüncü şahıslar mali mesuliyet sigorta poliçesini yaptırmamış veya yenilememiş olmaları, 6. De Iceing/Anti Iceing araçlarının her an hizmete hazır bulundurulmaması/yeterli kimyasal sıvı veya teknik personel bulundurulmaması sonucunda hizmet aksaması yaşanması, 7. Azalan teminatı süresi içinde belirlenen miktara tamamlamamak. D) Aşağıda belirtilen kural ihlallerinden herhangi birinin gerçekleşmesi durumunda 1.000 (bin) ABD Doları parasal ceza uygulanır. PAT Sahalarında alkollü araç kullanmak, E) Aşağıda belirtilen kural ihlallerinden herhangi birinin gerçekleşmesi durumunda 5.000 (beşbin) ABD Doları parasal ceza uygulanır. 1. Yer Hizmet Kuruluşunun yer hizmetlerini verdiği uçağın; resmi müdehaleler (bomba ihbarı vb. güvenlik uygulamaları, uçuş ve/veya kalkış izninin kısa veya uzun süreli iptali gibi) veya doğal afet veya olumsuz hava şartlarından kaynaklananlar dışında, yer hizmet kuruluşunun herhangi bir şekilde hizmet sunumu/eksikliğinden kaynaklanan nedenle sefer iptali/geçikmesi/rotar yapması halinde; Havayolu ile Yolculuk Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik ile yürürlükdeki diğer ulusal/uluslararası kurallar gereği saatlere bağlı olarak yolculara ikram (içecek ve/veya yiyecek) vermemek ve/veya yolcularının konaklamasını ve/veya yolcuların konaklama yerine ulaşımını ve/veya yardım ve/veya kolaylık sağlamamak. 2. Yer Hizmet Kuruluşunun hava taşıyıcısının kendisine olan yükümlülüklerini yerine getirmediğinden bahisle hizmet yapmaması, hizmeti aksatması, gecikmeye ve yolcu mağduriyeti yaşanmasına sebep olması,

01..2003 83 / 221 F) Aşağıda belirtilen şartların gerçekleşmesi durumunda çalışma ruhsatı geçici ve/veya daimi geri alınır. 1. Yer Hizmet Kuruluşunun DHMİ tarafından verilecek süre içinde noksan personel ve/veya teçhizatı tamamlamaması durumunda ilgili çalışma ruhsatının geçici ve/veya daimi geri alınması konusunda SHY-22 Yönetmeliği esaslarına uygun olarak işlemler yapılır. 2. Yer Hizmet Kuruluşunun maliyetinin altında ve SHY-22 Yönetmeliğinde belirtilen usul ve esaslara aykırı hizmet yaptığının tespiti halinde, bu konuda, yapılan denetleme raporundaki sonuca göre çalışma ruhsatının geçici ve/veya daimi geri alınması konusunda SHY-22 Yönetmeliği esaslarına uygun olarak işlemler yapılır. CEZA UYGULAMASINDA UYULACAK ESASLAR MADDE 14- a. Yer Hizmet Kuruluşu ve personeli için Madde 13 de yer alan hususlarla ilgili olarak tahakkuk ettirilen tüm cezalar öncelikle Yer Hizmet Kuruluşundan yazılı talep edilir,. Yer Hizmet Kuruluşu tarafın söz konusu cezalar DHMİ banka hesabına veya veznesine süresi içinde ödenir. Ödenmediğinde bu meblağ yasal faizi ile birlikte bu Sözleşmenin 10(a) maddesine göre Yer Hizmet Kuruluşunun DHMİ ye verdiği teminattan karşılanır, bu teminatın kafi gelmemesi durumunda kalan meblağ Yer Hizmet Kuruluşunun DHMİ ye verdiği diğer teminatlardan karşılanır, bununda kafi gelmemesi durumunda tahsil edilemeyen kısmı yürürlükteki mevzuat/dhmi Tahsilat Yönetmeliği çerçevesinde tahsili yoluna gidilir. b. Cezaların tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlemler. 1. DHMİ görevlilerinin aykırı durum ile ilgili tanzim edeceği tutanak Yer Hizmet Kuruluşu personeli ile karşılıklı imza edilecektir. Yer Hizmet Kuruluşu yetkilisinin ve/veya görevlisinin tanzim edilen tutanağı imzalamaktan imtina etmesi halinde bu husus tutanakla belirtilerek DHMİ yetkililerince tutanak tek taraflı olarak imzalanır. Bu şekilde tanzim edilen tutanağın geçerli olduğunu taraflar kabul eder. Olaya ilişkin var ise çekilen fotoğraflar dahil tüm belgeler tutanağa eklenir. 2. Tanzim edilen tutanaklar; Havalimanlarında İşletme Müdürü/Şefi/Sorumlusu ve/veya Nöbetçi Müdür/Sorumlusu tarafından imzalandıktan sonra Havalimanı Başmüdürü/Müdürü tarafından onaylanarak yürürlüğe girecektir. 3. Karşılıklı imzalanmak üzere tutanak tanzimine ihtiyaç duyulmayan aykırı durum tespitlerinde resmi yazışma kuralları uygulanır. c. Alıkonmuş belgenin iadesi için; ödenmesi gereken cezalar DHMİ veznesine veya banka hesabına yatırılacak ve ödemenin yapıldığını gösteren belge ile birlikte ilgili birime müracaat edilecektir. AKDEDİLEN DİĞER SÖZLEŞMELER

01..2003 84 / 221 MADDE 15- Yer Hizmet Kuruluşunun yapmış olduğu hizmet nedeniyle DHMİ tarafından Havalimanlarında tahsis edilen yerlere ilişkin olarak akdedilen Sözleşmelerde yeralan hükümler bu Sözleşmeden bağımsız olarak hüküm ifade ederler. SÖZLEŞME EKLERİ MADDE 16- Yer Hizmet Kuruluşunun hava taşıyıcıları ile akdetmiş bulunduğu Standart Yer Hizmetleri Anlaşması, Yer Hizmet Kuruluşunun SHY-22 Yönetmeliği gereğince DHMİ ye vermiş olduğu banka teminat mektubu (Madde 10/a) ve netice zararları mali mesuliyet sigorta poliçesi ile Yer Hizmet Kuruluşunun sahip olduğu A Grubu Çalışma Ruhsatlarının bilgilerini içeren liste iş bu Sözleşmenin ayrılmaz parçasını teşkil ederler. SÖZLEŞMEYE İLİŞKİN VERGİ VE GİDERLER MADDE 17- İş bu Sözleşmenin hertürlü vergi resim harç ve diğer giderler yer hizmet kuruluşu tarafından karşılanacaktır. İHTİLAFLARIN HALLİ MADDE 18- Sözleşme ve eklerinin uygulanmasından doğan ihtilaflar öncelikle tarafların 1.derece imza yetkisine sahip yetkilileri arasında yapacakları görüşmeler sonucunda karşılıklı anlaşma yoluyla çözümlenir. Bu suretle çözüme ulaştırılamayan ihtilafların hallinde taraflar Ankara Mahkeme ve İcra Dairelerinin yetkisini kabul ederle

01..2003 85 / 221 MADDE 19-19 maddeden ibaret iş bu Sözleşme..../../ tarihinde Konya Yolu Etiler- Ankara adresinde mukim DHMİ Genel Müdürlüğü ile......... adresinde mukim...... arasında akdedilmiştir. T A R A F L A R RUHSAT SAHİBİ KURULUŞ (Yer Hizmet Kuruluşu) Firma Adı: Yetkililerinin DHMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Firma Yetkilisinin/Yetkililerinin Adı : Adı : Adı : Soyadı : Soyadı : Soyadı : T.C.Kimlik No: Ünvanı : Ünvanı : İmza : İmza : İmza : Yer Hizmet Kuruluşu Vergi dairesi : Vergi numarası : Ticaret sicil numarası:

01..2003 86 / 221 BÖLÜM - 4 EN AZ PERSONEL VE TEÇHİZAT LİSTESİ İLE UYGULAMA ESASLARI TALİMATI 1. AMAÇ: Bu Talimatın amacı, DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından işletilen Havalimanlarında Yer Hizmetleri Kuruluşlarının (A, B ve C Grubu Çalışma Ruhsatı almış veya alacak kuruluşların) bulundurması gerekli en az personel ve teçhizat listesi ile ilgili usul ve esasların belirlenmesidir. 2. KAPSAM: Bu talimat DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından işletilen Havalimanlarında, bu talimatta belirtilen hizmetlerin birini veya birkaçını vermek üzere A, B, C, gurubu Çalışma Ruhsatı almış veya alacak kuruluşların bulundurması gerekli en az personel ve teçhizat listesi ile ilgili usul ve esasları kapsamaktadır. 3. SORUMLULUK: 3.1 Bu Talimat hükümlerini uygulanmasından İşletme Dairesi Başkanlığı ve Havalimanı Başmüdürü/Müdürü sorumludur. 3.2 SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği kapsamında Çalışma Ruhsatı almış ve/veya Çalışma Ruhsatı talebinde bulunan tüm kuruluşlar talimatta yer alan usul ve esaslara uymak zorundadır. 4. TANIM VE KISALTMALAR: 4.1 DHMİ : Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğünü ifade eder. 4.2 ICAO : Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünü ifade eder. 4.3 Havaalanı Hizmetleri : Uluslararası ve ulusal düzenlemelerde belirtilen/öngörülen şekilde işletilebilmesi için gerekli tüm idari, işletme ve teknik hizmetleri ifade eder. 4.4 SHY-22 : Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğini ifade eder. 4.5 Yer Hizmetleri Kuruluşu : Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY- 22) ne uygun olarak, yer hizmetleri yapmak üzere çalışma ruhsatı almış kuruluşları ifade eder. 28 Ağustos 1996 tarih ve 22741 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği nin 14. Maddesine istinaden, Yer Hizmetleri Kuruluşlarının (A, B, C Grubu Çalışma Ruhsatı almış veya alacak kuruluşların) bulundurması gerekli En Az Personel ve Teçhizat Listesi ile Uygulama Esasları aşağıda belirlenmiştir.

01..2003 87 / 221 EN AZ PERSONEL VE TEÇHİZAT LİSTESİ İLE UYGULAMA ESASLARI 5. GENEL ESASLAR: 5.1. Bu Talimatın uygulanmasında öncelikle Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) hükümleri geçerlidir. 5.2. Sorumluluklarını yerine getirmeyen yer hizmet kuruluşlarına; DHMİ ce SHY-22 Yönetmeliği, Hizmet Sözleşmesi ve ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde gerekli uygulama yapılır. 5.3. Yer hizmet kuruluşu bu Talimat ve Eklerini, hizmet sunumunda personel ve teçhizat yetersizliğinden kaynaklanacak eksiklik ve/veya aksaklığa neden olarak gösteremez. 5.4. Yer hizmet kuruluşları, ilk çalışma ruhsatı talebi esnasında ve çalışma ruhsatının geçerli olduğu süre içinde bu talimat çerçevesinde personel ve teçhizat (araç, gereç ve donanım) bulundurmaktan sorumludur. 5.5. Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği nde (SHY-22) izin verilen haller dışında; ruhsat düzenlenen kuruluşun personel bordrosunda, teçhizat ise envanterinde olmak zorundadır. 5.6. Bu talimat ile her bir havalimanında her bir yer hizmet türü için istenen en az personel ve teçhizat ile miktarı belirlenmiştir. 5.7. Yer hizmet kuruluşu, hizmetlerin uluslararası standartlarda yapılması ve mevcut personel ve teçhizatın verilecek olan hizmetlerde yetersiz kalmaması için gerekli tedbirleri almaktan sorumludur. 5.8. Hizmetlerde bir aksama olmaması için gerektiğinde DHMİ ce mevcut personel ve teçhizatın artırılması ve/veya bu talimatta yer almayan personel ve teçhizat bulundurulması istenir. Ruhsatlı kuruluşlar bu talebi yerine getirmekten sorumludur. 5.9. Yer hizmet kuruluşları, bu talimat ile belirlenen en az personel ve teçhizat ile miktarı konusundaki taleplerini; yeterli açıklıkta talep, gerekçeler ile ilgili bilgi ve belgelerle birlikte DHMİ ne yapacaktır. 5.10. Bu Talimatta yer alan ayrıca belirlenir ifadesi, ilgili konuda ayrı bir talimat çıkarılacağı ve/veya yayımlanacağı ve/veya bu Talimata ilave edileceği anlamını taşımaz. Bu ifade, her bir konunun münferiden veya birden fazla konunun birlikte DHMİ ce incelenmesi ve değerlendirilmesini müteakip sonuçlandırılması ve bu sonucun gerekli görülen ilgililere bildirilmesi anlamını taşır. 5.11. Bu Talimat gereğince; Personel ve Teçhizat ile sayısının DHMİ ce ayrıca belirlenmesinde, Bu Talimatta yer alan personel ve teçhizatın kaldırılması veya yer almayan personel ve teçhizatın ilavesinde, Bu Talimatta yer alan personel ve teçhizat sayısının artırılması veya azaltılmasında, DHMİ ce yapılacak denetleme ve inceleme ve/veya çalışma ruhsatı alacak veya ruhsat sahibi kuruluşun talebi üzerine,

01..2003 88 / 221 a) Hizmet verilecek havalimanının niteliği, faaliyetin özelliği, hava aracının tipi, b) Hizmet verilen hava taşıyıcısı, yolcu, sefer sayısı ile verilen hizmetin gün içindeki dağılımı (zaman), c) Olabilecek plansız seferler, d) Acil personel ve teçhizat ihtiyacının karşılanabilirliği / lojistik destek, e) Ülke kaynaklarının en verimli şekilde kullanılması, f) İlgili havalimanında, ilgili hizmetin kaç kuruluş tarafından yapıldığı, g) İlgili havalimanında personel ve teçhizatın diğer kuruluşlardan kiralama vb. şekilde karşılanabilirliği, gibi kriterler esas alınarak, yapılacak inceleme ve değerlendirmeyi müteakip DHMİ ce sonuçlandırılacaktır. 5.. Havalimanları, gelen-giden yolcu trafiğine göre EK-1 deki şekilde kategorilere ayrılmıştır. Havalimanı kategorisinin tespitinde, içinde bulunulan yıldan bir önceki yılın gerçekleşen trafiği esas alınır. Ancak, trafikte yaşanacak gelişmeler üzerine, DHMİ içinde bulunulan yılın trafiğini esas alarak havalimanlarının kategorisini değiştirebilir. 5.13. SHY-22 Yönetmeliğinde bahsi geçen özelliği olan teçhizat ve bu teçhizata ilişkin hususlar aşağıda yer almaktadır. a) Doğru Akım Jeneratörü Su İkmal Aracı Alternatif Akım Jeneratörü Buz Temizleme Aracı Air Starter Unit Havalandırma Aracı (Aircondition) Yükleme Aracı (High Loader) İkram yükleme aracı Bagaj Çekme Aracı El Detektörü Uçak Çekme İtme Aracı Güvenlik Kontrol Etiket Cihazı Motorlu Yolcu Merdiveni Çekerli Yolcu Merdiveni Palet, Konteyner, Dolly Fosseptik Aracı özelliği olan teçhizattır. b) Madde 5.13 (a) da isimleri yer alan özelliği olan teçhizatlar; a. İlk çalışma ruhsatı alınışında, çalışma ruhsatına esas denetimin yapıldığı gün itibariyle azami 3 yaşında (3 yaş dâhil) olması zorunludur. b. Bilahare temin edilecek teçhizat ise havalimanına ilk giriş yaptığı gün itibariyle azami 3 yaşında (3 yaş dâhil) olması zorunludur. c. Yer Hizmet Kuruluşlarının ruhsatları bulunan Havalimanları arasında İdarenin uygun görüşünü müteakip yapılacak teçhizat transferinde azami 3 yaş (3 yaş dahil) zorunluluğu aranmaz. d. Yıllık yolcu trafiği 300.000 e (üç yüz bin) kadar olan havalimanlarında, özelliği olan teçhizatta, çalışma ruhsatına esas denetimde yaş sınırı aranmaz.

01..2003 89 / 221 5.14. Yer hizmetleri kuruluşları, personeline ulusal ve uluslararası kuruluşlarca öngörülen ilgili eğitimleri öngörülen süre kadar verildikten sonra göreve başlatmak, her yıl eğitim verilmesini sağlamak, personeline verilen eğitimlere ilişkin kayıtları tutmak, bilgi ve belgeleri muhafaza etmek ve istenildiğinde DHMİ ye vermek zorundadır. 5.15. Yer hizmetleri kuruluşları, personelinin günlük çalışma saatlerine (puantaj) ilişkin kayıtları tutmak, bilgi ve belgeleri muhafaza etmek ve istenildiğinde DHMİ ye vermek zorundadır. 5.16. Yer hizmetleri kuruluşları, araç, gereç ve teçhizatının periyodik ve diğer tüm bakımlarını yapmak veya yaptırmak, değiştirilen parçalar dâhil kayıtlarını tutmak, bilgi ve belgeleri muhafaza etmek ve istenildiğinde DHMİ ye vermek zorundadır. 5.17. Yer hizmetleri kuruluşlarının; yer hizmetlerinin ifasına yönelik toplam personelinin ve hizmet ifası sırasında oluşturulan her bir ekipte görevlendirdiği personelin en az %40 ı görevlendirildiği konuda en az 1 yıllık iş tecrübesine sahip olması zorunludur. Ekip şefleri ise görevlendirildiği konuda en az 3 yıllık iş tecrübesine sahip olmak zorundadır. 5.18. Yer hizmetleri veren kuruluşlar ulusal ve uluslararası mevzuat çerçevesinde istenen protokol ve sözleşmeleri yapmak, hizmet ifası sırasında kullanılacak olan program ve sistemleri temin etmek zorundadır. 5.19. Havalimanlarında çalışma ruhsatı bulunan Yer hizmetleri kuruluşları yılda en az 2, ikram hizmet kuruluşları ise en az 4 kez DHMİ ce denetlenir ve/veya denetletilir. 6. EN AZ PERSONEL VE TEÇHİZAT LİSTESİ İLE MİKTARI: 6.1 Çalışma ruhsatı bulunan veya alacak yer hizmetleri kuruluşlarının bulundurması gereken En Az Personel ve Teçhizat ile Miktarı aşağıda açıklanmıştır. a) A, B, C Kategori Havalimanlarında hizmet türü bazında belirlenen En Az Teçhizat Listesi ve miktarı EK-2 de, En Az Personel Listesi ve miktarı EK-3 de yer almaktadır. 7. Madde 6.1 de Belirlenen Personel ve Teçhizata İlişkin Ortak İstisnalar: 7.2.1. DHMİ ce gerek görülmesi durumunda ve/veya çalışma ruhsatı bulunan veya alacak yer hizmetleri kuruluşlarının çalışma ruhsatı müracaatı esnasında veya ruhsatı bulunduğu dönemde bu Talimata göre müracaat etmesi halinde; I. Kategori A Havalimanında en az 4 ünde çalışma ruhsatı bulunan yer hizmet kuruluşlarının, söz konusu 4 havalimanında da aldıkları veya alacakları hizmet türleri için 4 havalimanı dışındaki havalimanları için, II. İç hat çalışma ruhsatları için, III. Bu Talimatta yer verilmeyen yer hizmet türleri için Bulundurulması gereken En Az Personel ve Teçhizat ile Miktarı DHMİ ce ayrıca belirlenir.

01..2003 90 / 221 7.2.2. A Kategori Havalimanlarından en az 4 ünde A veya C Grubu Çalışma Ruhsatı alacak veya almış olan yer hizmet kuruluşlarının, söz konusu 4 havalimanında da ruhsat aldıkları veya alacakları hizmet türleri için 4 havalimanı dışındaki Havalimanlarında alacakları veya mevcut A veya C Grubu Çalışma Ruhsatlarında, Hava taşıyıcılarının herhangi bir hizmet türü için herhangi bir havalimanında alacağı veya mevcut B Grubu Çalışma Ruhsatlarında, Aşağıdaki esaslar çerçevesinde personel ve teçhizat bulundurulacaktır. II. III. A ve B Kategori Havalimanlarında, her bir 2 saatlik zaman diliminde 1 uçağa hizmet verilmesi halinde EK-2/C Kategori uygulanır. 2 saatlik zaman diliminde 2 uçağa hizmet verilmesi halinde EK-2/B Kategori uygulanır. A ve B Kategori Havalimanlarında, ilgili Mevzuatlar gereği 1 vardiyalık çalışma saati içinde, her bir 2 saatlik zaman diliminde 1 uçağa hizmet verilmesi halinde EK-3/C Kategori uygulanır. 2 vardiyalık çalışma saati içinde veya 2 saatlik zaman diliminde 2 uçağa hizmet verilmesi halinde EK-3/B Kategori uygulanır. 7.2.3. B ve C Kategori Havalimanlarında, yer hizmet grupları için çalışma ruhsatları alan veya alacak yer hizmet kuruluşları, DHMİ ce izin verilmesi halinde, sadece yapacakları hizmet türü için en az teçhizat ve personeli bulundurabilirler. (Açıklama: Ramp Hizmet Grubu; Ramp, Kargo ve Posta, Uçak Temizlik ile Birim Yükleme Gereçlerinin Kontrolü hizmet türlerinden oluşmaktadır.) 7.2.4. Yer hizmetleri kuruluşları, Temsil Hizmeti çalışma ruhsatı için sadece Merkez veya üs olarak kullandıkları Havalimanında en az teçhizat ve personeli bulundururlar. 7.2.5. Merkez veya üs olarak kullandıkları Havalimanında Uçuş Operasyon Hizmeti için çalışma ruhsatı bulunan veya talep eden kuruluşlar; merkez veya üs ofislerinde, diğer Havalimanlarında da bu hizmetleri verebilecek seviyede personel, teçhizat ve teknik donanıma sahip ise, I. Merkez veya üs Havalimanında en az 5 personel (dispeçer) bulundurması kaydıyla, diğer havalimanlarında aldıkları/alacakları çalışma ruhsatı için personel ve teçhizat bulundurma mecburiyeti aranmaz. II. Merkez veya üs Havalimanında AFTN Sistemi bulunması kaydıyla diğer Havalimanında alacakları/aldıkları çalışma ruhsatı için teçhizat bulundurma mecburiyeti aranmaz. 7.2.6. Uçak Hat Bakım Hizmeti B Grubu Çalışma Ruhsatı alacak veya almış olan hava taşıyıcıları, Uçak hat bakım hizmetini SHY-145 Onaylı Bakım Kuruluşlarına yaptırması durumunda, ruhsat sahibi hava taşıyıcısınca ayrıca personel ve teçhizat bulundurulması zorunlu değildir. 7.2.7. Yaz yoğunluğu yaşanan Muğla Dalaman ve Muğla Milas/Bodrum Havalimanlarında A grubu çalışma ruhsatına sahip yer hizmetleri kuruluşları ile C grubu ikram servis hizmeti çalışma ruhsatına sahip kuruluşlar, yolcu sayılarının düştüğü 30 Ekim-30 Mayıs tarihleri arasında %50 eksik personelle çalışabilirler. 7.2.8. Merkez veya üs olarak kullandıkları Havalimanında Gözetim ve Yönetim Hizmetleri için çalışma ruhsatı bulunan veya talep eden kuruluşlar; merkez veya üs ofislerinde, diğer

01..2003 91 / 221 havalimanlarında da bu hizmetleri verebilecek seviyede personel, teçhizat ve teknik donanıma sahip ise, I. Merkez veya üs havalimanı dışındaki A Kategori Havalimanlarında İdareci, B ve C Kategori Havalimanlarında personel bulundurma mecburiyeti aranmaz. II. Merkez veya üs havalimanı dışındaki havalimanlarında teçhizat bulundurma mecburiyeti aranmaz. 7.2.9. İkram Servis Hizmeti için tesisi bulunmayan, B ve C kategori Havalimanları için İkram servis Hizmeti Çalışma Ruhsatı alan/alacak kuruluşlarda; ikram ürününün temin edileceği İkram Servis Hizmeti Çalışma Ruhsatı ve İkram Üretim Hizmeti İzni olan Havalimanında, ikram malzemesinin taşınması ve uçağa yüklenmesi için gerekli özelliklere haiz yeterli miktarda teçhizat ve personel bulundurması halinde B ve C Kategori Havalimanlarında ayrıca personel, araç, gereç ve teçhizat bulundurma mecburiyeti aranmaz. 7.3. Madde 6.1 de Belirlenen Teçhizata ilişkin istisnalar. 7.3.1. Birden fazla hizmet için çalışma ruhsatı alan veya alacak kuruluşların, aynı teçhizatın birden fazla hizmet türünde istenmesi halinde, hangi hizmet türünde en fazla isteniyor ise o miktarda bulundurması yeterlidir. 7.3.2. İzmir Adnan Menderes, Muğla Milas-Bodrum, Muğla Dalaman, Antalya ve Adana Havalimanları ile DHMİ ce ayrıca belirlenecek bunlara benzer kış mevsimi iklim özellikleri gösteren diğer havalimanları için Buzlanmayı Önleme ve Buz Temizleme Aracı (De-Anti Icing) bulundurulması zorunlu değildir. 7.3.3. Havalandırma Aracı; İstanbul Atatürk, Antalya, Muğla Milas-Bodrum ve Muğla Dalaman Havalimanları dışındakilerde DHMİ ce izin verilmesi kaydıyla zorunlu değildir. 7.3.4. B ve C Kategori Havalimanlarında; Uçak Çekme İtme Aracı (Tow Car), Buzlanmayı Önleme ve Buz Temizleme Aracı (De-Anti Icing), Yükleme Aracı (High Loader), Palet Dolly, Konteyner Dolly, Hava Aracı Doğru Akım Jeneratörü, Hava Aracı Alternatif Akım Jeneratörü, Ambulift (Yükselebilir Platformlu Hasta Nakil Aracı), İkram Yükleme Aracı, Hava Aracı Motor Çalıştırma Ünitesi (Air Starter Unit) ve Havalandırma Aracının, ilgili havalimanında faaliyet gösteren diğer kuruluşlardan, sözleşme yapılarak, hizmetlerde aksama olmayacak şekilde ve DHMİ ce müsaade edilmesi kaydıyla temini mümkündür. Bu şekilde temin edilebilen teçhizat ayrıca istenmez. 7.3.5. Sadece 45 derece uçak park pozisyonu bulunan B ve C Kategori Havalimanları için Uçak Çekme İtme Aracı (Tow Car) bulundurulması zorunlu değildir. 7.3.6. Bölgesel hava taşımacılığı kapsamında en fazla 100 koltuk kapasitesine sahip hava araçlarının sefer düzenlediği havalimanları için talep edilecek çalışma ruhsat talepleri eklerde yer alan minimum personel ve teçhizat listelerinden ayrı olarak havalimanı kapasitesi de dikkate alınarak hizmetin sunumunda yetersiz kalmayacak şekilde DHMİ Genel Müdürlüğünce ayrıca belirlenir. 7.3.7. Hizmet verilecek hava aracı tipleri itibariyle yer hizmetinin yapılmasında ihtiyaç duyulmaması halinde, B ve C Kategori Havalimanları için Yükleme Aracı (High

01..2003 92 / 221 Loader), Palet Dolly ve Konteyner Dolly bulundurulması zorunlu değildir. 7.3.8. Çekerli araç yerine motorlu araç bulundurulabilir. 7.3.9. Hava Aracı Doğru Akım Jeneratörü ve Hava Aracı Alternatif Akım Jeneratörü olmak üzere iki ayrı araç yerine, doğru ve alternatif akımın her ikisini de sağlayabilen bir Jeneratör bulundurulabilir. 7.3.10. Hava Aracı Motor Çalıştırma Ünitesi (Air Starter Unit) ve Havalandırma Aracı nın her ikisinin de görevlerini yapabilen bir araç bulundurulabilir. 7.3.11. Hizmet verilecek hava aracı tipleri itibariyle yer hizmetinin yapılmasında ihtiyaç duyulmaması ve/veya her bir 3 saatlik zaman diliminde 1 uçağa hizmet verilmesi halinde, Madde 1.11. de belirtilen kriterler ile birlikte hizmetin mahallinde yapılabilirliğinin sağlanması, yerel imkânlar, vb. hususlarda göz önüne alınarak; İkram Servis Hizmeti Çalışma Ruhsatıyla faaliyette bulunan herhangi bir kuruluş olmayan B ve C Kategori Havalimanlarında ilk İkram Servis Hizmeti Çalışma Ruhsatı talebinde bulunan kuruluşlardan İkram Yükleme Aracı bulundurulması DHMİ ce istenmeyebilir. Bu hususun DHMİ ce değerlendirilmesine esas olmak üzere, ruhsat talep eden kuruluş ile ilgili havalimanına sefer düzenleyen/düzenleyecek hava taşıyıcısı/taşıyıcıları arasındaki planlanan uçuş programını da içeren ön anlaşma, kati anlaşma ya da hava taşıyıcısının niyet mektubunun orijinali veya noter tasdikli kopyası DHMİ ne verilecektir. 7.4. Madde 6.1 de Belirlenen Personele ilişkin istisnalar. 7.4.1. Gruplandırılmış yer hizmet türleri için hizmet türüne göre belirlenen personelden amir veya idareciler, bu hizmet grubunda yer alan her bir hizmet türü için ayrı ayrı aranmaz. Bir grup için bir idareci veya amir yeterlidir. 7.4.2. SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği gereğince taşere edilebilen hizmetler için; taşeron kuruluşun bulundurduğu (yapılan yer hizmeti için) personeli ruhsat sahibi kuruluşun ayrıca bulundurması zorunlu değildir. 7.4.3. SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği gereğince, DHMİ ce Onaylı Standart Yer Hizmetleri Anlaşması ile yer hizmetlerini yaptıran hava taşıyıcılarının; anlaşma kapsamında yaptırdıkları hizmetlerden, B Grubu Çalışma Ruhsatı bulunan hizmetler için anlaşmanın geçerli olduğu süre içinde ayrıca personel ve teçhizat bulundurması zorunlu değildir. 7.4.4. İstanbul Atatürk Havalimanı dışındaki havalimanlarında Özel Güvenlik Müdürü ve/veya Özel Güvenlik Amirinden birisinin bulundurulması yeterlidir. 7.4.5. Uçak Hat Bakım Hizmeti B Grubu Çalışma Ruhsatı alacak veya almış olanların, taraflarınca sayıca yeterli görülen lisanslı personeli uçakta veya havalimanında bulundurması yeterlidir. 7.4.6. Birden fazla havalimanında Uçak Özel Güvenlik Hizmet ve Denetim Hizmeti için çalışma ruhsatı alan/alacak kuruluşların merkez veya üs olarak kullandıkları havalimanına ait çalışma ruhsatı kapsamında Patlayıcı Madde

01..2003 93 / 221 Uzmanı bulundurması halinde, diğer havalimanlarında söz konusu personeli bulundurması zorunlu değildir. 8.KAYITLAR/FORMLAR VE İLGİLİ DOKÜMAN: 8.1 SHY-22 Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği 9. Ekler : 9.1 Ek-1 Havalimanı Kategorileri Tablosu 9.2 Ek-2 A,B,C Kategori Havaalanları Enaz Teçhizat Listesi ve Miktarı Tablosu 9.3 Ek-3 A,B,C, Kategori Havaalanları Enaz Personel Listesi ve Miktarı Tablosu

01..2003 94 / 221 EK-1 : YER HİZMETLERİ KURULUŞLARININ BULUNDURMASI GEREKLİ EN AZ PERSONEL VE TEÇHİZAT LİSTESİ İLE UYGULAMA ESASLARI TALİMATI'NIN 6.1 MADDESİNE GÖRE HAVALİMANI KATEGORİLERİ TABLOSU HAVALİMANI ADI İSTANBUL ATATÜRK HAVALİMANI ANTALYA HAVALİMANI ANKARA ESENBOĞA HAVALİMANI İZMİR ADNAN MENDERES HAVALİMANI MUĞLA DALAMAN HAVALİMANI MUĞLA MİLAS-BODRUM HAVALİMANI ADANA HAVALİMANI TRABZON HAVALİMANI KAYSERİ HAVALİMANI GAZİANTEP HAVALİMANI SAMSUN/ÇARŞAMBA HAVALİMANI ERZURUM HAVALİMANI MALATYA HAVALİMANI KONYA HAVALİMANI DİYARBAKIR HAVALİMANI VAN FERİT MELEN HAVALİMANI KARS HAVALİMANI ÇARDAK HAVALİMANI ELAZIĞ HAVALİMANI MUŞ HAVALİMANI ŞANLIURFA GAP HAVALİMANI MARDİN HAVALİMANI ERZİNCAN HAVALİMANI SİVAS NURİ DEMİRAĞ HAVALİMANI HATAY HAVALİMANI ADIYAMAN HAVALİMANI AMASYA/MERZİFON HAVALİMANI BATMAN HAVALİMANI BURSA-YENİŞEHİR HAVALİMANI ÇANAKKALE HAVALİMANI TEKİRDAĞ ÇORLU HAVALİMANI ISPARTA SÜLEYMAN DEMİREL HAVALİMANI TOKAT HAVALİMANI UŞAK HAVALİMANI SİNOP HAVALİMANI BALIKESİR/MERKEZ HAVALİMANI ZONGULDAK/ÇAYCUMA HAVALİMANI ANTALYA/GAZİPAŞA HAVALİMANI NEVŞEHİR-KAPADOKYA HAVALİMANI AĞRI HAVALİMANI BALIKESİR KOCASEYİT HAVALİMANI SİİRT HAVALİMANI KAHRAMANMARAŞ HAVALİMANI KOCAELİ CENGİZ TOPEL HAVALİMANI IGDIR HAVALİMANI ÇANAKKALE GÖKÇEADA HAVALİMANI KASTAMONU HAVALİMANI BİNGÖL HAVALİMANI ŞIRNAK ŞERAFETTİN ELÇİ HAVALİMANI ZAFER BÖLGESEL HAVALİMANI HAVALİMANI KATEGORİSİ A A A A A A B B B B B B C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C C

01..2003 95 / 221 EK-2 : A, B ve C Kategori Havalimanları En Az Teçhizat Listesi ve Miktarı. YER HİZMET GRUBU YER HİZMET TÜRÜ TEÇHİZAT CİNSİ A KATEGORİ B KATEGORİ C KATEGORİ TEMSİL YOLCU TRAFİK YÜK KONTROLÜ VE HABERLEŞME RAMP UÇAK HAT BAKIM UÇUŞ OPERASYON İKRAM SERVİS RAMP UÇAK TEMİZLİK Teleks/Sitatex 1 Adet 1 Adet 1 Adet AFTN Sistemi 1 Adet 1 Adet 1 Adet Teleks/Sitatex 1 Adet 1 Adet 1 Adet El Telsizi 3 Adet 3 Adet 2 Adet Teleks/Sitatex 1 Adet 1 Adet 1 Adet El Telsizi 2 Adet 2 Adet 2 Adet Hava Aracı Doğru Akım Jeneratörü 1 Adet 1 Adet 1 Adet Hava Aracı Alternatif Akım Jeneratörü 1 Adet 1 Adet 1 Adet Hava Aracı Motor Çalıştırma Ünitesi (Air Starter Unit) 1 Adet 1 Adet 1 Adet Yükleme Aracı (High Loader) 1 Adet 1 Adet 1 Adet Bantlı Yükleme Aracı (Konveyör) 6 Adet 4 Adet 2 Adet Bagaj Çekme Aracı 3 Adet 2 Adet 1 Adet Uçak Çekme İtme Aracı (Tow Car) 1 Adet 1 Adet 1 Adet Motorlu Yolcu Merdiveni 3 Adet 2 Adet --- Çekerli Yolcu Merdiveni 3 Adet 2 Adet 2 Adet Bagaj Arabası (Remork) 50 Adet 30 Adet 10 Adet Ambulift (Yükselebilir Platformlu Hasta Nakil Aracı) 1 Adet 1 Adet 1 Adet Palet Dolly Adet 6 Adet 3 Adet Konteyner Dolly 24 Adet Adet 6 Adet Uçak Takozu Yeteri Kadar Yeteri Kadar Yeteri Kadar Tekerlekli İskemle 4 Adet 2 Adet 1 Adet Uçak Çağırma Flaması veya Raketi 3 Çift 2 Çift 1 Çift Çift Kulaklık (Head Set) 3 Takım 2 Takım 1 Takım Uçak Çağırma Lambası 3 Çift 3 Çift 1 Çift Yangın Söndürücü Yeteri Kadar Yeteri Kadar Yeteri Kadar Hasta Taşıma Sedyesi 3 Adet 2 Adet 1 Adet Apron Hizmet Aracı 3 Adet 2 Adet 1 Adet Seyyar El Telsizi 9 Adet 6 Adet 2 Adet Yolcu ve Mürettebat Taşıma Aracı 3 Adet 1 Adet 1 Adet Foseptik Aracı 1 Adet 1 Adet 1 Adet Su İkmal Aracı 1 Adet 1 Adet 1 Adet Buzlanmayı Önleme ve Buz Temizleme Aracı (De-Anti Icing) 1 Adet 1 Adet 1 Adet Havalandırma Aracı (Aircondition) 1 Adet 1 Adet 1 Adet Çöp Arabası 1 Adet 1 Adet 1 Adet Elektrikli Süpürgesi 3 Adet 2 Adet 1 Adet Yangın Söndürme Cihazı Yeteri Kadar Yeteri Kadar Yeteri Kadar Apron Hizmet Aracı 1 Adet 1 Adet --- Uçak Krikosu Yeteri Kadar Yeteri Kadar Yeteri Kadar Teleks/Sitatex 1 Adet 1 Adet 1 Adet Hava Yer Haberleşme Telsizi (VHF) 1 Adet 1 Adet 1 Adet El Telsizi 2 Adet 2 Adet 2 Adet Apron Hizmet Aracı 1 Adet 1 Adet 1 Adet AFTN Sistemi 1 Adet 1 Adet 1 Adet İkram Yükleme Aracı 2 Adet 1 Adet --- Apron Hizmet Aracı 2 Adet 1 Adet --- Soğutucu Sistemler (araç, gereç, depo vb.) Yeteri Kadar Yeteri Kadar Yeteri Kadar ULAŞIM Otobüs / Minibüs 1 Adet Otobüs GÖZETİM VE YÖNETİM UÇAK ÖZEL GÜVENLİK HİZMET VE DENETİMİ 1 Adet Otobüs /Minibüs 1 Adet Otobüs /Minibüs Teleks/Sitatex 1 Adet 1 Adet 1 Adet AFTN Sistemi 1 Adet 1 Adet 1 Adet Faks --- --- --- Teleks/Sitatex 1 Adet 1 Adet 1 Adet El Telsizi 10 Adet 4 Adet 2 Adet El Dedektörü 6 Adet 2 Adet 1 Adet Apron Hizmet Aracı 1 Adet 1 Adet 1 Adet Güvenlik Kontrol Etiket Cihazı 1 Adet 1 Adet 1 Adet

01..2003 96 / 221 EK-3 : A, B ve C Kategori Havalimanları En Az Personel Listesi ve Miktarı. YER HİZMET GRUBU YER HİZMET TÜRÜ PERSONEL GÖREVİ A KATEGORİ B KATEGORİ C KATEGORİ RAMP TEMSİL YOLCU TRAFİK YÜK KONTROLÜ VE HABERLEŞME UÇAK HAT BAKIM RAMP KARGO VE POSTA UÇAK TEMİZLİK BİRİM YÜKLEME GEREÇLERİN İN KONTROLÜ UÇUŞ OPERASYON ULAŞIM İKRAM SERVİS GÖZETİM VE YÖNETİM UÇAK ÖZEL GÜVENLİK HİZMET VE DENETİMİ İdareci 1 --- --- Memur 1 --- --- İdareci 1 1 1 Ekip Şefi 3 2 1 Yolcu Trafik Memuru 6 3 Kayıp Eşya Memuru 2 2 1 Yolcu Trafik İşçisi 6 4 1 İdareci 1 1 --- Yük Kontrolü ve Haberleşme Memuru 3 2 1 İdareci 1 1 1 Ramp Ekip Şefi 3 2 --- Ramp Memuru 3 2 1 Ramp İşçisi 24 16 6 Şoför-Operatör 6 4 2 İdareci 1 --- --- Kargo ve Posta Ekip Şefi 2 --- --- Kargo ve Posta Memuru 6 --- --- Kargo ve Posta İşçisi 6 --- --- Şoför-Operatör 3 --- --- İdareci 1 --- --- Temizlik İşçisi 6 --- --- Şoför-Operatör 2 --- --- İdareci 1 --- --- Birim Yükleme Gereçleri Kontrol Memuru 3 --- --- İdareci 1 --- --- Teknisyen (Lisanslı) 3 --- --- İdareci 1 --- --- Dispeçer (Lisanslı) 3 --- --- İdareci 1 1 1 Memur 1 --- --- Şoför 3 2 1 İdareci 1 1 --- Ekip Şefi 3 2 1 Şoför-Operatör 3 2 1 İkram Özel Antrepo Memuru 3 1 --- İkram Memuru/İşçisi 9 4 1 İdareci 1 1 1 Gözetim ve Yönetim Memuru 2 1 --- Özel Güvenlik Müdürü 1 --- --- Özel Güvenlik Amiri 1 1 1 Özel Güvenlik Grup Şefi 2 2 --- Özel Güvenlik Memuru 8 6 2 Şoför 2 2 1 Patlayıcı Madde Uzmanı 1 1 --- X-Ray Operatörü 1 1 ---

01..2003 97 / 221 BÖLÜM 5 DEVLET HAVA MEYDANLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İKRAM ÜRETİM VE SERVİS HİZMETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİ VE DENETİM İŞLEMLERİ YÖNERGESİ 1-AMAÇ : Bu yönergenin amacı, Hava Liman ve Meydanlardaki ikram üretim ve ikram servis hizmetlerinin düzenlenmesi ile denetlenmesini temin etmektir. 2- KAPSAM : Bu yönerge DHMİ Genel Müdürlüğü ile hava taşıyıcıları, ikram üretim ve ikram servis hizmeti yapan kuruluşları kapsar. 3- SORUMLULUK : Bu yönergedeki hükümleri yerine getirmekten DHMİ, hava taşıyıcıları, ikram üretim ve servis hizmeti yapan kuruluşlar sorumludur. 4- İKRAM ÜRETİM HİZMETLERİ : a) Hava Liman ve Meydan Hudutları İçerisindeki Üretim Tesisleri : 1) Hava liman ve Meydan hudutları içindeki ikram üretim tesisleri kurma izni SHY-22 Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğinin 10 b (3) ve (6) maddelerine göre DHMİ yetkisindedir. 2) Bu iznin verilebilmesi için mevcut ikram üretim tesislerinin kapasitesi, mevcut yolcu kapasitesi ile yer tahsis imkanları göz önüne alınır. 3) DHMİ yeni yapılacak olan ikram üretim tesislerinin tamamlanarak faaliyete geçeceği zamanı belirler. Bu hususun gerçekleştirilememesi halinde irat kaydedilmek üzere ilgili kuruluştan DHMİ ce belirlenecek tutarda banka teminat mektubu veya nakit teminat alınır. 4) İkram üretim tesislerinde; Sıcak, soğuk ve pasta mutfaklarının birbirlerinden ayrı olması, Her mutfak için küçük bir yıkama mahalli olmakla birlikte genel bulaşıkhanenin bu hacimlerin dışında tutulması ve otomatik yıkama makinası bulunması, Mutlak surette kuru erzak ve üretime girmemiş mamul için mutfaklar dışında ayrı bir depolama yeri bulunması, Üretimden çıkan mamulün uçağa sevk edileceği zamana kadar bozulmadan

01..2003 98 / 221 korunması için şok odaları ile soğuk hava depolarının bulunması, Uçaktan gelen kirlilerin temizlenmesi için genel bulaşıkhanenin dışında ayrı bir mahallin olması, Hammaddenin tesise girişi için kalite kontrol mahallinin sağlanması, Üretim anında çıkan artıkların mutfak hacimleri içinde fazla yol katedmeden en kısa yoldan dışarıya atılmasının sağlanması, Hizmet verdiği dış hat hava taşıyıcılarının uçak içi duty-free eşyalarının muhafazası için yeteri miktarda fiktif deponun temin edilmesi, Yeteri kadar tepsi açma mahallinin bulunması, İkram konteynerleri için yeteri kadar depo mahallinin bulunması, Mutfak hacimlerine ulaşmadan personel için soyunma, giyinme ve duş yerlerinin mevcut olması, Gümrük teşkilatının kontrol ve denetimi için gerekli imkanın sağlanması, şartları aranacaktır. b) Hava Liman ve Meydan Hudutları Dışındaki Üretim Tesisleri: Hava Liman ve Meydan hudutları dışındaki üretim tesislerinde; Sadece hava araçları için ikram üretimi yapılmaması halinde ayrı mutfak hacimleri aranmayacaktır. Ancak sıcak, soğuk ve pasta mutfaklarının birbirlerinden ayrı bulunması, İkram üretim tesisinde kalite kontrol mahallinin sağlanması, Kirlilerin yıkanması için müstakil bulaşıkhane bulunması ve burada otomatik yıkama makinesi bulunması, Üretimin havaalanına sevki sırasında bozulmamasını sağlayacak özel soğutucu sistemli arabaya sahip olunması, Üretim anında çıkan atıkların mutfak hacimleri içinde fazla yol katedmeden en kısa yoldan dışarı atılmasının sağlanması, Mutfak hacimlerine ulaşmadan personel için soyunma, giyinme ve duş yerlerinin mevcut olması, Merkezi sistemlerden ayrı olarak yedek güç ünitelerinin bulundurulması, şartları aranacaktır. 5- İKRAM SERVİS HİZMETİ İÇİN KURULACAK TESİSTE ARANACAK HUSUSLAR: a) Uçağa sevk edilecek ürünler için tepsi açma mahalli, b) Şok odası ile soğuk oda, c) İkram konteyner deposu, d) Hizmet verdiği hava taşıyıcılarının ikramla ilgili eşyalarının muhafazası için yeteri

01..2003 99 / 221 miktarda fiktif deponun (İkram malzeme deposu) temin edilmesi, e) Uçaktan gelen kirliler için yıkama ünitesi ve otomatik yıkama makinesi, f) Steril ünitelerden ayrı olarak müstakil personel soyunma ve giyinme mahalli, g) Gümrük teşkilatının kontrol ve denetimi için gerekli imkanın sağlanması, şartları aranır. 6- GENEL HUSUSLAR : a) Hava Liman ve Meydan sınırları içinde veya dışında üretilen ikram ürünlerinin hava araçlarına intikali ancak ikram servis hizmeti çalışma ruhsatına sahip kuruluşlarca yapılabilir. b) İkram Üretim İzni her hava alanı için ayrı ayrı verilir. c) İkram Üretim izni, B Kategori Hava Alanlarında fizibıl olması halinde en fazla 2, C Kategori Hava Alanlarında ise en fazla 1 kuruluşa verilebilir. d) DHMİ ce şirketlerin yer tahsisi taleplerinin karşılanamaması ve/veya şirketlerce fizibıl bulunmaması halinde, hizmetlerde aksamaya meydan verilmemesi için İkram Servis Hizmeti tesisi kurulmasına imkan bulunmayan B ve C Kategori Hava Alanlarında (EK- 3), DHMİ nin uygun görmesi halinde, başka bir mahalde ikram üretim tesisi bulunan kuruluşlardan, ayrıca İkram Servis tesisi kurulması şartı aranmaz. İkram Servis Hizmeti için tesisi bulunmayan kuruluşlar; İkram ürünlerinin bozulmaması için özel soğutucu sistemli araçlar ile uçağa yüklenmeye hazır şekilde ikram üretiminin bir yerden bir yere taşınması ve muhafazasını sağlayacaktır. İkram Servis yapacak kuruluş, ilgili tüm işlemleri, DHMİ ce izin verilen mahallerde yapacaktır. Gümrük, ikram güvenliği vb. yasal gerekliliklerin yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almaktan sorumludur. e) DHMİ ce İkram Üretim İzni verilen kuruluşlar, İkram üretim tesislerinde üretilen ikram ürünlerini, İkram Servis Hizmeti Çalışma Ruhsatı aldıkları B ve C Kategori Hava Alanlarına da soğutucu sistemli araçlarla sevk ederek, o hava alanında ikram üretim ve servis tesisi kurmadan, ikram servis hizmeti yapabilirler. Bu uygulama için DHMİ den önceden izin alınması zorunludur. DHMİ izin talebinin değerlendirilmesi aşamasında, ikram ürünü sevki yapılacak ikram üretim tesisi ile ilgili tepsi garantilerinin artırılması yoluna gidebilir. Bu konuda izin verilmesi halinde, diğer hava alanlarına sevk edilen ikram üretimi tepsi sayısı, bu tesiste üretilen diğer ikram üretim

01..2003 100 / 221 tepsi miktarına ilave edilerek tepsi başı ücretlendirme yapılır. f) İkram Üretim ve İkram Servis Hizmeti tesisi bulunmayan B ve C Kategori Hava Alanlarında/Hava Alanlarına yönelik İkram Üretim ve İkram Servis Hizmeti için kurulacak tesislerde aranan şartlar hizmetin bir bütün olarak mahallinde yapılabilirliğinin sağlanması, yerel imkanlar vb. hususlarda göz önüne alınarak 4. ve 5. maddelerden bağımsız olarak ilgili şirketin talebi de dikkate alınarak DHMİ ce ayrıca belirlenir. g) Hava Liman ve Meydan sınırları içinde veya dışında üretilen ve servis edilen ikram ürünlerinin uluslararası standartlara ve sağlık şartlarına uygunluğunun sorumluluğu, ikramı alan hava taşıyıcısına, ikram servis hizmetini veren kuruluşa ve ikram üretimini yapan kuruluşa aittir. h) İkram servis ve üretim tesisinde/hizmetinde çalışan tüm personelin yılda en az iki defa sağlık kontrolünden geçirilmesi zorunludur. i) SHY-22 Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğinin 10 b (7) maddesi gereğince ödenecek ücretlerin takip edilebilmesi için ikram üretimi yapan kuruluşlar ile ikram üretim alan hava taşıyıcıları arasında yapılacak olan anlaşmaların birer suretinin DHMİ Genel Müdürlüğü ne gönderilmesi zorunludur. 7- DENETLEME: a) İkram Servis ve/veya Üretim tesisleri ile ikram ürünlerine ilişkin yapılacak denetlemeler için Hava Limanı Başmüdürlüğü/Meydan Müdürlüğü tarafından 3 kişilik bir heyet oluşturulacak olup, bu heyette İşletme, Hasılat ve Sağlık biriminden birer kişi olacaktır. Sağlık birimi olmayan meydanlarda İşletme biriminden 2 kişi olacaktır. b) Denetleme ile ilgili olabilecek her türlü masraf, ikram üretimi ve/veya ikram servisi yapan kuruluş tarafından karşılanacaktır. c) Denetlemeler; ikram hizmeti alan hava taşıyıcısının vaki şikâyeti üzerine yapılabildiği gibi yılda en az ve birbiri arasında 15 günden az olmamak kaydıyla DHMİ tarafından 4 defa, en az Ek-1 ve Ek-2 denetme formlarındaki hususları kapsayacak şekilde yapılır. d) DHMİ tarafından haberli veya habersiz yapılan denetlemelerin dışında, ilgili kuruluşlar kendi tesislerini yılda 2 defa DHMİ ce belirlenecek kuruluşlarından birine denetlettirerek, sağlık kurallarına uygun üretim ve servis yapıldığına dair uygunluk raporu alacaktır. e) İkram üretimiyle ilgili denetlemede hijyenik şartlar denetlendiği gibi üretimde kullanılan mamullerden ve sıvılardan numune alınarak ulusal ve uluslararası kurallara göre laboratuar tahlilleri yaptırılmasını isteyebilir. f) İkram üretim için ilk İzin alınışta DHMİ ce tespit edilen kuruluşlarının yapacağı denetleme dışında tesisin 4. maddede belirtilen hususları kapsayıp kapsamadığı, ayrıca DHMİ tarafından teşkil edilecek heyet marifetiyle tespit edilir.

01..2003 101 / 221 g) İkram Servis ve İkram Üretim Hizmetleriyle ilgili olarak yapılacak denetlemeler konusunda bu Yönergede yer alan hususlarla birlikte SHY-22 Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği hükümleri de esas alınır. h) Yürürlükteki mevzuata göre kendi özel kanunları ile bu gibi tesislerde denetleme yetkisine haiz olan Kurum ve Kuruluşların yetkili birimlerinin ayrıca müstakilen denetleme hakları saklıdır. 8- YAPTIRIMLAR : DHMİ Heyetlerince Ek Denetleme Formlarına göre yapılacak denetlemelerde uygunsuzluk raporu verilmesi halinde bu rapor ilgili Başmüdürlüğün/Meydan Müdürlüğünün tasdiki ile Genel Müdürlüğe intikal ettirilir. Genel Müdürlükçe yapılacak durum değerlendirilmesine müteakip, gerektiğinde Ulaştırma Bakanlığınca belirlenen sağlık kuruluşlarından herhangi birisine denetleme yaptırılır ve burada da uygunluk raporu alınmaması halinde bu hizmetler geçici olarak durdurulur. Uygunluk raporu alındıktan sonra tekrar üretim ve servis hizmetinin yapılmasına müsaade edilir. Denetleme neticesi uygunluk raporu alınmaması halinde, geçici süreyle durdurulan hizmet için en geç 3 ay içinde uygunluk belgesi alınması zorunludur. Bunun sağlanamaması veya bir yıl içinde yapılan denetlemelerde 3 ve daha fazla uygunsuzluk raporu verilmiş olan kuruluşun ikram üretim izni süresiz olarak iptal edilir. 9- DEĞİŞİKLİK : Hava Limanı Başmüdürlükleri ve Meydan Müdürlükleri tarafından Yönerge üzerinde yapılacak değişiklik önerileri her yıl Aralık ayında Genel Müdürlük İşletme Dairesi Başkanlığı na gönderilir. 10- YÜRÜRLÜK : Bu Yönerge, 21/07/2006 tarihinde yürürlüğe girer ve 01.01.1992 tarihinde yürürlüğe giren İkram Üretim ve Servis Hizmetlerinin Yürütülmesi ve Denetimi İşlemleri Yönergesini iptal eder. 11. YÜRÜTME : Bu Yönerge hükümlerini merkezde Genel Müdür, Hava Liman ve Meydanlarda ise Başmüdür ve Meydan Müdürleri yürütür

01..2003 102 / 221 EK-1 İKRAM SERVİS TESİSİ ASGARİ ŞART DENETLEME FORMU HAVA LİMANI ADI : DENETLENEN KURULUŞUN ADI : DENETLEME TARİHİ : DENETLENECEK KONULAR UYGUN UYGUN DEĞİL AÇIKLAMA Her ay muntazam olarak sağlık 1 kuruluşundan rapor alınıp alınmadığı, Personelinin sağlık kontrolünden 2 geçip geçmediği Kullanma suyunun daimi akıp 3 akmadığı 4 5 6 Kullanma suyunun klorlanıp klorlanmadığı Pis su giderlerinin bağlı olup olmadığı açıkta bulunan kısmının olup olmadığı, Soğuk hava tesislerinin istenilen özellikte olup olmadığı, 7 Yıkama ünitesinin faal olup olmadığı Kullanılan kap kaçağın bakımı ve kalaylı olup olmadığı, 8 Çevre ve tesis temizliğinin gerektiği 9 şekilde yapılıp yapılmadığının, Çöplerin korunup bir yerde 10 muhafaza edilip edilmediği Standart anlaşmaların DHMİ Genel Müdürlüğünce onaylanıp onaylanmadığı, 11 DENETLEME HEYETİ

01..2003 103 / 221 EK-2 İKRAM ÜRETİM TESİSİ ASGARİ ŞART DENETLEME FORMU HAVA LİMANI ADI : DENETLENEN KURULUŞUN ADI : DENETLEME TARİHİ : DENETLENECEK KONULAR UYGUN UYGUN DEĞİL AÇIKLAMA 1 2 3 Her ay muntazam olarak sağlık kuruluşundan rapor alınıp alınmadığı Personelinin sağlık kontrolünden geçip geçmediği Kullanma suyunun daimi akıp akmadığı 4 5 6 Kullanma suyunun klorlanıp klorlanmadığı Pis su giderlerinin bağlı olup olmadığı açıkta bulunan kısmının olup olmadığı Soğuk hava tesislerinin istenilen özellikte olup olmadığı 7 Yıkama ünitesinin faal olup olmadığı Mutfakta üretimde kullanılan malzemelerin bakımlı ve 8 temiz olup olmadığı 9 10 11 Çevre ve tesis temizliğinin gerektiği şekilde yapılıp yapılmadığı Çöplerin korunup bir yerde muhafaza edilip edilmediği İkram üretim tesisine ayrı bir hammadde girişinin olup olmadığı Hammadde deposu ile mutfak arasındaki irtibatta hijyenik şartlarda malzeme intikalinin sağlanıp sağlanmadığı 13 14 15 Üretimler ile ilgili kalite kontrolünün sürekli yapılıp yapılmadığı Üretim kısmındaki mutfak teçhizatının faal olup olmadığı sağlık kurallarına uygun olup olmadığı Hava taşıyıcılarıyla yaptıkları anlaşmalarının DHMİGenel Müdürlüğüne gönderilip gönderilmediği DENETLEME HEYETİ

01..2003 104 / 221 EK-3 : İKRAM ÜRETİM VE SERVİS HİZMETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİ VE DENETİMİ İŞLEMLERİ YÖNERGESİ İÇİN BELİRLENEN HAVA ALANI KATEGORİLERİ TABLOSU HAVA ALANI ADI ATATÜRK HAVA LİMANI ANTALYA HAVA LİMANI ESENBOĞA HAVA LİMANI ADNAN MENDERES HAVALİMANI DALAMAN HAVA LİMANI MİLAS-BODRUM HAVA LİMANI ADANA HAVA LİMANI TRABZON HAVA LİMANI DİYARBAKIR HAVA ALANI KAYSERİ HAVA ALANI GAZİANTEP HAVA ALANI SAMSUN/ÇARŞAMBA HAVAALANI ERZURUM HAVA ALANI FERİT MELEN HAVA ALANI MALATYA HAVA ALANI KONYA HAVA ALANI KARS HAVA ALANI ÇARDAK HAVA ALANI ELAZIĞ HAVA ALANI MUŞ HAVA ALANI ŞANLIURFA HAVA ALANI MARDİN HAVA ALANI BURSA-YENİŞEHİR HAVA ALANI ERZİNCAN HAVA ALANI ÇORLU HAVA ALANI NEVŞEHİR-KAPADOKYA HAVA LİMANI AĞRI HAVA ALANI SİVAS HAVA ALANI SÜLEYMAN DEMİREL HAVA LİMANI KÖRFEZ HAVA MEYDANI ÇANAKKALE HAVA ALANI SİİRT HAVA ALANI K.MARAŞ HAVA ALANI HAVA ALANI KATEGORİSİ A A A A A A A A B B B B B B C C C C C C C C C C C C C C C C C C C

01..2003 105 / 221 ADIYAMAN HAVA ALANI TOKAT HAVA ALANI UŞAK HAVA ALANI C C C BÖLÜM - 6 (ANNEX 14 CİLT 1) HAVA ALANI DİZAYNI VE İŞLETME Uluslar arası Sivil Havacılık anlaşmasının 37. Maddesi uyarınca Hava Alanlarına ait Standart ve Önerilen Uygulamalar 1951 yılında uyarlanarak anlaşmanın ek 14 ü olarak yayınlanmıştır Eğer devletler bu ekteki maddelere uymazlar ise (Kendi milli usul ve uygulamaları farklı ise) anlaşmanın 38. Maddesine göre Hava Enformasyon Servisleri bu farklılıkları bildirmek zorundadırlar. ANNEX 14 NELERİ KAPSAR? Hava Alanlarının fiziki özelliklerini, tespiti gerekli olan mania tahdit yüzeylerini ve meydanlarda verilmekte olan teknik hizmetler ile normal olarak bulundurulan belirli tesisleri belirten Uluslar arası Standartlar, Önerilen Uygulamalar ve belirlemeleri kapsar. HAVA ALANI : AERODROME Karada veya suda, içerisindeki bina, tesis ve donatımlar dahil kısmen veya tamamen uçakların iniş,kalkış ve yer hareketlerini yaparken kullanabilmeleri amacıyla belirlenmiş sahalardır. HAVA ALANI RAKIMI : AERODROME ELEVATION İniş sahasının (pistin) en yüksek noktasının deniz seviyesinden yüksekliğidir. PİST : RUNWAY (RWY) Bir kara Meydanında uçakların iniş ve kalkışları için hazırlanmış dikdörtgen şeklinde belirlenmiş bir sahadır. Pistin uzunluğunun belirlenmesinde sıcaklık, rakım ve basınç faktörleri dikkate alınır.

01..2003 106 / 221 UÇAĞA GÖRE MEYDAN UZUNLUĞU : AERODROME REFERENCE FIELD LENGTH Bir uçağın durgun hava, sıfır pist eğimi, deniz seviyesi ve standart atmosfer şartları için sertifika veren otoritelerin uçuş kılavuzunda belirttiği değerlere veya imalatçısı tarafından verilen benzeri bilgilere göre onaylanmış azami kalkış kitlesi ile kalkabileceği en az meydan(pist) uzunluğudur. REFERANS KODU : REFERENCE CODE Pistler bir Rakam ve Harf ile kodlandırılırlar. -REFERANS RAKAMI (Uçağa göre Meydan Uzunluğu) Pist uzunluğu >= 00 M. İse referans kodu- 3 4 Pist uzunluğu < 00 M. İse referans kodu- 1 2 dir. -REFERANS HARFİ A-B-C-D-E gibi kodlandırılır. Kıstas ; Uçağın kanat uçları arasındaki mesafe Uçağın ana iniş takımı tekerleklerinin dıştan dışa mesafe sidir. Kodun pist uzunluğunu veya kaplama mukavemetini belirlemek için kullanılması amaçlanmamıştır. Referans kodu uçağın performans özellikleri ve ebatlarına ilişkin iki elementin tümlemesidir. Birinci element uçağın referans Meydan Uzunluğunu belirten bir rakamdır.(1-2-3-4)

01..2003 107 / 221 İkinci element ise uçağın kanat uçları arasındaki mesafe veya ana iniş takımı tekerleklerinin dış kenarları arasındaki mesafe esasına göre değerlendiren bir harftir.(a-b- C-D-E-F) Kod numarası 1-2 olan Hassas Yaklaşma pistlerinin genişlikleri 30 metreden az olamaz. Uygulamada önce Meydanı kullanacak uçaklar, sonrada kodun iki elementi belirlenir. Uçağa göre Meydan Uzunluğunun tespit edilmesi sadece kod numarasının seçilebilmesi için olup, mevcut olan hakiki pist uzunluğunun etkilenmesi amaçlanmamıştır.

01..2003 108 / 221 EŞİK : THRESHOLD Pistin iniş için kullanılabilen bölümünün başlangıcıdır.

01..2003 109 / 221 KONMA NOKTASI BÖLGESİ : TOUCH DOWN ZONE (TDZ) İniş yapacak uçakların pist üzerine ilk temas ettikleri ve eşikten daha içeride bulunan bölümüdür.

01..2003 110 / 221 APRON Bir hava alanında uçakların parklandırılmaları, akaryakıt ikmalleri, yolcu, yük, posta, kargo indirme bindirmeleri ve bakımlarının yapılabilmesi için belirlenmiş sahalardır.

01..2003 111 / 221 AŞMA SAHASI : CLEARWAY (CWY) Bir kara veya su meydanında uçakların belli bir yüksekliğe kadar ilk tırmanışlarını yapabilmelerine elverişli şekilde hazırlanmış veya seçilmiş ilgili otoritelerin kontrolü altında tutulan dikdörtgen şeklinde belirlenmiş bir sahadır. Genişliği pist merkez hattının her iki yanında 75 Metredir. (Kod no 3-4 için), Eğer pistimiz 00 Metreden daha kısa ise (Kod no 1-2) aşma sahasının toplam genişliği 75 Metredir. Aşma Sahasının (CWY) uzunluğu pist uzunluğunun yarısından daha fazla olamaz. -CWY nin toplam uzunluğu pistin (RWY) uzunluğunun yarısından fazla olamaz. -Kod no 3-4 için CWY nin toplam genişliği 150 Metre -Kod no 1-2 için CWY nin toplam genişliği 75 Metre dir.

01..2003 1 / 221 DURMA UZANTISI : STOPWAY (SWY) Kalkıştan vazgeçme halinde uçağın durabilmesine elverişli şekilde hazırlanmış, kalkış için mevcut koşu mesafesinin sonunda ve yer üzerinde belirlenmiş bir sahadır. Pist ile aynı genişliktedir Kod no 3-4 olan pistlerde uzunluk 60 Metre Kod no 1-2 olan pistlerde uzunluk 30 Metre dir. DETAY BİLGİLER (aşma sahası ve durma uzantısı) Pist, Durma Uzantısı (Stopway-SWY), ve Aşma Sahalarının (CWY) uzunlukları uçakların kalkış performansına göre tespit edilir. Ancak pisti kullanacak uçaklara yeterli iniş mesafesinin temini için bu uçakların iniş performansları da dikkate alınmalıdır. Çünkü Aşma Sahasının (CWY) uzunluğu kalkış için mevcut koşu mesafesinin (pist) yarısından fazla olamaz. Meydanlarda temin edilen pist, durma uzantısı (SWY) ve aşma sahaları (CWY) uzunluklarının kalkış kitlesi, pist özellikleri ve mahalli atmosferik şartlar hesap edildikten sonra, en uzun kalkış veya hızlanarak durma mesafesine ihtiyaç duyan uçağa yeterli olmaları düşünülür.

01..2003 113 / 221 DENGELENMİŞ MEYDAN UZUNLUĞU Karar hızı için ihtiyaç duyulan kalkış mesafesinin, hızlandıktan sonra durma mesafesine eşit olmasıdır. Kalkış mesafesi = Hızlandıktan sonra durma mesafesi TORA TODA ASDA LDA İLAN EDİLMİŞ MESAFELER TORA : TAKE-OFF RUN AVAILABLE (Kalkış koşusu için mevcut mesafe) Kalkan bir uçağın yerdeki koşusu için mevcut ve elverişli olarak ilan edilen pist uzunluğudur. TORA = RWY(PİST) TODA : TAKE-OFF DISTANCE AVAILABLE (Mevcut kalkış mesafesi) Mevcut olan bir aşma sahası (CWY) var ise bunun kalkış için koşu mesafesine (TORA) eklenmesiyle oluşan mesafedir. TODA = TORA(PİST) + CWY(AŞMA SAHASI) Örnek : RWY=3000 x 45 m. olan pistte TODA =3000 + 1500 =4500 m.dir(en fazla)

01..2003 114 / 221 ASDA : ACCELERATED STOP DISTANCE AVAILABLE (Mevcut durma mesafesi) Mevcut olan bir Durma Uzantısı (SWY) var ise bunun kalkış için koşu mesafesine eklenmesi ile oluşan mesafedir. ASDA =TORA(PİST) + SWY(DURMA UZANTISI) Örnek : RWY=3000 x 45 m. olan pistte ASDA =3000 + 60 =3060 m.dir LDA : LANDING DISTANCE AVAILABLE (Mevcut iniş mesafesi) İnen bir uçağın yer koşusu için mevcut ve elverişli ilan edilen pist uzunluğudur. (Eğer kaydırılmış eşik var ise, kaydırılmış eşik mesafesinin pist uzunluğundan düşüldükten sonra kalan kısımdır) Örnek : RWY=3000 x 45 m. olan pistte 500m eşik kaydırma yapılırsa; LDA =3000-500 = 2500 m. olur. Eğer kaydırılmış bir eşik olmasaydı; LDA=RWY olacaktı.

01..2003 115 / 221

01..2003 116 / 221 ÖRNEK 1 RWY : 2500 X 60 m. İse ; TORA = 2500 m. LDA = 2500 m.(kaydırılmış eşik yok) ASDA = 2500 + 60 = 2560 m. TODA = 2500 + 50 = 3750 m. RWY : 1100 x 30 m. ise ; TORA = 1100 m. LDA = 1100 m.(kaydırılmış eşik yok) ASDA = 1100 + 30 = 1130 m. TODA = 1100 + 550 = 1650 m. ÖRNEK 2 Hangi durumda bu dört mesafe birbirine eşit olur? Bir pist için aşma sahası ve durma uzantısı temin edilmemiş ise ve eşik pistin başındaki normal yerinde ise, ilan edilen mesafelerin dördü de pist uzunluğuna eşittir. Swy yok, cwy yok, ve kaydırılmış eşik yoksa; TORA=TODA=ASDA=LDA dır.

01..2003 117 / 221

01..2003 118 / 221 PİST ÜZERİNDEKİ İŞARETLER (ÇİZGİLER) Pist üzerindeki tüm çizgiler beyaz renklidir. EŞİK ÇİZGİLERİ Eşik işareti en az 4 çizgi, En çok 16 çizgiden oluşur. (Eni 60 m. olan pistlerde) Uzunlukları 30 m.dir Genişlikleri 1.8 m.dir Pistin kaplamalı yerinin 6 m. ilerisinden başlar. Eğer pist iki başından da kullanılıyor ise, pistin iki başında da eşik çizgileri bulunmak zorundadır.

01..2003 119 / 221 PİST NUMARASI (ORIENTATION /DESIGNATION NUMBER) - 01 ile 36 arasında bir sayıdır. Mutlaka iki basamaklı yazılır. -Sayıların uzunlukları 9 m. dir. -Eşik çizgilerinden m. İleriye yazılır. -Birbirine paralel pistler var ise Sağ(R), Sol(L),Merkez( C ) diye pistlerin her iki yönüne de yazılır.

01..2003 0 / 221

01..2003 1 / 221 PİST MERKEZ HATTI ÇİZGİLERİ Bir çizgi bir boşluktan oluşur Bir çizgi + bir boşluk boyu 50 m.den az, 75 m.den fazla olamaz. Pist numarasından itibaren m. ileriden başlar. Uygulamada genellikle çizgi boyu 30 m. boşluk boyu 20 m. şeklinde yapılır. Çizgi genişliği Hassas Yaklaşmalı CAT 1 (kategori 1) olan pistlerde 45 cm.dir Çizgi genişliği Hassas Yaklaşmalı CAT 2 (kategori 2) olan pistlerde 90 cm.dir KONMA NOKTASI BÖLGESİ ÇİZGİLERİ : TOUCH DOWN ZONE (TDZ) (Teker Koyma Bölgesi Çizgileri) Pistin kaplamalı kısmından 150 m. İçeriden başlar Çizgilerin uzunluğu en az 22.5 m.dir

01..2003 2 / 221 Çizgilerin genişliği 1.8 m.dir 2.grup çizgiler birinci grubu da içine alacak şekilde 150 m. Sonra başlar 3. grup çizgiler ikinci grubu da içine alacak şekilde 150 m. Sonra başlar 2400 m.den fazla olan pistlerde 6 çift TDZ çizgisi bulunur. Bu çizgiler Sabit Mesafe Çizgileri ile çakışacak olur ise çizilmezler. SABİT MESAFE ÇİZGİLERİ -Pistin kaplamalı kısmından 400 m. içeriden başlar Uzunluğu 2400 m. olan pistlerde ; -Çizgilerin uzunluğu 45 ile 60 m. arasında olabilir. - Çizgilerin genişliği 6 ile 10 m. arasında olabilir. -Karşılıklı (paralel) iki çizginin birbirine içten içe uzaklığı 18 ile 22.5 m. Arasındadır. -Eğer Sabit Mesafe Çizgileri ile, TDZ çizgileri çakışacak olursa ya da aralarında 50 m.den daha az mesafe kalır ise TDZ çizgileri çizilmezler. PİST KENAR ÇİZGİLERİ Pistin genişliği 30 m.den küçük ise, çizginin genişliği(kalınlığı) 45 cm.dir Pistin genişliği 30 m.den büyük ya da eşit ise, çizginin genişliği(kalınlığı) 90 cm.dir Pist genişliği <30 m. ise, pist kenar çizgisi kalınlığı=45 cm Pist genişliği <=30 m. ise, pist kenar çizgisi kalınlığı=90 cm.dir

01..2003 3 / 221

01..2003 4 / 221 PİST ÇEŞİTLERİ VE ÜZERİNDE BULUNMASI GEREKEN ASGARİ ÇİZGİLER Pistin üzerindeki çizgilerin (işaretlerin) sayısı, pistin IFR (aletli pist-aletli uçuş) yada VFR (Görerek uçuş kurallarına göre uçuş) amaçlı kullanılmasına göre değişir. BASİT PİST (ALETSİZ PİST-VFR) Pist numarası + Merkez hattı çizgileri olmalıdır. HASSAS YAKLAŞMASIZ PİST Eşik çizgileri + Pist numarası + Merkez hattı çizgileri olmalıdır. HASSAS YAKLAŞMA PİSTİ Eşik çizgileri + Pist numarası + Merkez hattı çizgileri + TDZ çizgileri + Sabit mesafe çizgileri olmalıdır.

01..2003 5 / 221 DÖNÜŞ CEBLERİ

01..2003 6 / 221 TASİYOLU ÜZERİNDE BULUNAN İŞARETLER ARA BEKLEME İŞARETİ UÇALŞARIN PİSTE GİRMEDEN ÖNCE TANIMLANMIŞ OLARAK BEKLEDİKLERİ YERLER MODEL A-B

01..2003 7 / 221

01..2003 8 / 221

01..2003 9 / 221 PİST ÇEŞİTLERİ FAA E GÖRE (Federal Aviation Administration) A. BASİT PİST VFR (Görerek uçuş) şartlarında kullanılması amaçlanan pistlerdir. (Pist numarası + Merkez hattı çizgileri olmalıdır.) B. HASSAS YAKLAŞMASIZ PİST : Non precision approach runway NP Bir VOR istasyonu yardımı ile direkt yaklaşma yapılabilen pisttir. (Eşik çizgileri + Pist numarası + Merkez hattı çizgileri olmalıdır.) C. HASSAS YAKLAŞMA PİSTİ : Precision approach runway ILS ile donatılmış pistlerdir. Kendi arasında üç e ayrılır. (Eşik çizgileri + Pist numarası + Merkez hattı çizgileri + TDZ çizgileri + Sabit mesafe çizgileri olmalıdır.) Instrument Landing System Aletli İniş Sistemi Marker, Localizer, Glide Path ILS nedir? Bu sistem içinde hangi cihazlar vardır?

01..2003 130 / 221 CAT I PİSTİ (Kategori 1) ILS ve veya MLS ile teçhiz edilmiş görsel yardımcılarla desteklenmiş, karar yüksekliğinin (DH) 60 m, Görüşün 800 m. veya RVR ın 550 m.den az olmadığı durumlarda kullanılması amaçlanan pistlerdir. Karar Yüksekliği(DH) 60 M. Görüş...800 M. RVR... 550 M. CAT II PİSTİ (Kategori II) Görsel yardımcılar ve ILS ve veya MLS ile donatılmış karar yüksekliğinin 30 ila 60 M. Arasında olduğu ve RVR ın 350 M.den az olmadığı durumlar için kullanılması amaçlanan pistlerdir. Karar Yüksekliği (DH).. 30 ile 60 M. arasında RVR... 350 M. (en az) Kategori II uygulamasına hava şartları bozulduğunda (görüşün 350 ila 550m. Arasına düştüğünde) geçilir ve CAT II uygulamasına geçildiği duyurulur. CAT III PİSTİ (Kategori 3) Pist yüzeyi boyunca ILS ve veya MLS ile donatılmış aletli pistler olup, aşağıdaki şartlarda kullanılması amaçlanmıştır. a) Karar Yüksekliğinin (DH) < 30 M. Olduğu ve RVR ın = 200 M. Olduğu şartlardaki operasyonlar için Karar Yüksekliğinin (DH) < 15 M. Olduğu ve b)rvr ın 50 ile 200 M. Arasında olduğu şartlardaki operasyonlar için c) Herhangi bir Karar Yüksekliği ve RVR sınırlamasının olmadığı durumlardaki operasyonlar için kullanılması amaçlanmıştır. DH=0, RVR=0

01..2003 131 / 221 TANIMLAR KARAR YÜKSEKLİĞİ (Decision Height) Pilotun inmeye veya pas geçmeye karar verdiği yüksekliktir. RVR : Runway Visual Range (Pist görüş mesafesi) Pist merkez hattı üzerindeki uçağın pilotunun, pist yüzeyindeki işaretlemeleri, pisti belirleyen ışıkları veya pist merkez hattı ışıklarını görebileceği mesafedir.

01..2003 132 / 221 KAYDIRILMIŞ EŞİK : DISPLACED THRESHOLD Bozuk olan satıha SWY uzunluğu da eklenerek pisti enine birleştiren ve genişliği en az 1,2 M. olan bir çizgi çizilir. Pistin kullanılmayan tarafındaki çizginin arkasına 5 adet ok( > ) başı çizilir. Merkez hattı çizgileri ok ( > )haline getirilir. Pistin kullanılan kısmındaki pist ortasına kadar olan yerdeki merkez hattı çizgilerinin haricindeki çizgiler silinir. Pistin eşikten önceki kısımda da sadece ok ( > ) haline getirilmiş merkez hattı çizgileri bulunur. SÜREKLİ (KALICI) KAYDIRILMIŞ EŞİK Ortadan kaldırılması mümkün olmayan bir engel var ise eşik daimi olarak kaydırılır. Yine kullanılmayan kısımda SWY amacıyla 60m.lik bir kısım bırakılır. Kullanılmayan kısımdaki merkez hattı çizgileri ok haline getirilir. Sonra pisti enine birleştiren ve genişliği en az 1,8 M. olan bir çizgi çizilir. Bu çizgi pistin kaplamalı alanının başlangıcı gibi düşünülerek normal bir pistte bulunması gereken çizgiler çizilir.

01..2003 133 / 221

01..2003 134 / 221 KAPALI PİST Kullanıma kapatılan alana merkez hattı çizgilerinin üzerine çarpı işareti yapılır. Bu işaretlerin arasındaki mesafe (boşluk) 300 M.dir. Diğer bütün çizgiler durur. Çarpıyı oluşturan çizginin eni 1.8 M. kesişen iki çizginin uzun tarafı 36 M.(en uçları arasındaki mesafe), kısa taraf içten içe 14.5 M.dir.

01..2003 135 / 221 KAPALI TAKSİ YOLU Taksi yollarının işareti SARI olup, kapatma işareti de SARI dır. Kapama işareti artı (+)şeklindedir. Artının eni 1,5 M. Boyu 9 M.dir

01..2003 136 / 221 TAKSİ YOLLARI Hava alanı tel örgüsü içerisinde kalan ve pist ile apronu ya da pistleri birbirine bağlayan yollara denir. a.bağlantı taksi yolları b.hızlı çıkış taksi yolu c.parelel taksi yolu d.apron taksi yolu

01..2003 137 / 221

01..2003 138 / 221 MANEVRA SAHASI : RWY + TWY (Pist + Taksi Yolları) Bir meydanın apronlar hariç uçakların iniş, kalkış ve taksi yapmaları için kullanılan bölümüdür. HAREKAT SAHASI : RWY + TWY + APRON (PAT:Pist + Apron + Taksi yolları) Bir meydanda uçakların iniş, kalkış ve taksi yapmaları için kullanılan manevra sahaları ve apronları da içine alan bölümdür. DE-ICING / ANTI-ICING FASİLİTESİ Temiz bir yüzey sağlamak üzere uçak üzerindeki kırağı, kar yada buzun giderildiği (DE- ICING), yüzeyi temizlenmiş uçağın sınırlı bir süre için kırağı yada buz oluşmasına, kar veya sulu kar ın birikmesine karşı koruma (ANTI-ICING) aldığı yerdir. DE-ICING / ANTI-ICING PAD Park etmiş uçaklara DE/ANTI-ICING uygulanacağı iç (kapalı) alan ve iki ya da daha fazla ekipmanının manevra yapabileceği bir dış alandır.

01..2003 139 / 221 GLİKOZ+ALKOL DE/ANTI-ICING SIVISI NELERDEN OLUŞUR? ANTI-ICING sıvısının tatbik edildiği uçak yüzeyi üzerinde buz ve kırağı oluşması ile kar birikmesini önleyeceği düşünülen tahmini süredir. MANİA TAHDİT YÜZEYLERİ Uçağın yüzey harekatı için amaçlanmış sahalarda yada uçuştaki uçağın korunması için bu sahaların uzantısında yer alan tüm sabit (geçici yada sürekli) ve hareketli cisimler yada bunların parçalarıdır. MANİA: Mania hava limanı ve meydanları sahası ve etrafında hava limanı ve meydanı için tanımlanmış Annex 14 mania kriterlerine uymayan doğal ve suni (yapay) manialardan oluşmaktadır. Doğal manialar; mania kriterlerini aşmış kaldırılamayacak dağlar, tepeler dir. Suni manialar(yapay); mania kriterlerini aşmış insanlar tarafından yapılan bina, gökdelen, iş merkezleri, enerji nakil hatları, telsiz antenleri V.B. kaldırılabilir yapılardır. MANİA KRİTERLERİ: Mania kriterleri Annex 14 bölüm 4 Maniaların Kısıtlaması ve Kaldırılması hususundaki kriterleri tanımlanmış ayrıca mania tahdit yüzeylerini ise şekillerle belirtmiştir. Amacı, hava meydanlarında emniyetli bir şekilde uçakların kullanılmasını sağlamaktır. Hava meydanlarının çevresinde manialardan arındırılmış bir hava sahası belirlemek ve hava meydanlarının kullanılmaz hale gelmesini önlemektir. Bu manialara sınır getiren bir seri mania tahdit yüzeyleri oluşturmakla yapılabilir. ŞERİT SAHA İNİŞ VE KALKIŞ KONİSİ GEÇİŞ YÜZEYİ İÇ YATAY DÜZLEM KONİK YÜZEY MANİA YÜZEYLERİ

01..2003 140 / 221 ŞERİT SAHA: Şerit saha; pist merkez hattından sağa ve sola 150 şer metre olmak üzere 300 metredir. Piste paralel, her iki pist başındaki durma uzantısı (stopway (kod numarası 2,3,4,olan pistlerde en az 60 metre olmalıdır. Annex 3.3.2)) dahil (pist uzunluğu+ durma uzantıları X 300) metrelik bir dik dörtgen sahadır. -Bu saha içerisinde seyrüsefer amaçlı kırılabilir özelliği taşıyan elektronik sistemlerden başka hiçbir yapılaşma yapılamaz.( Annex 14-3.3.7) -Pist şerit sahasındaki yanlamasına eğimler daima pist merkez hattından dışa doğru düzenlenir. -Şerit saha içerisinde kalan arazi yüksekliği (kotu) pist en kesitinde pist kotunu geçemez (Annex 14-3.1.18) -Eğim değişiklikleri ve belirtilen düzenlemeler şerit saha yüzeyinde suyun toplanmasını engellemeye yetecek kadar olmalıdır. (Annex 14-3.3.14) -Pist merkez hattından itibaren sağa ve sola olmak üzere 75 şer metrelik bölümler uçakların rule ihtimaline karşın pist mukavemetine yakın değerde sıkıştırılmış olmalıdır. (Annex 14-3.3.17) -Şerit sahada uzunlamasına eğimler kod numarası 4 olan pistlerde %1.5 kod numarası 3 olan pistlerde ise %1.75 i geçmemesi önerilmektedir. -Enlemesine eğimin % 2.5 geçmemesi belirtilir. -Şerit sahalarda yağmur sularının tahliyesi için yapılan kanallar AIP sayfalarında belirtilmemişse ebatları ve konumları belirlenerek mutlaka bildirilmesi gerekmektedir. -Hava Limanı ve Meydanlarında ILS Sisteminde Glide Path anteni Şerit Saha ve Geçiş Yüzeyi içerisinde bulunmaktadır. Localizer antenleri yayını da Şerit Saha içerisinden geçmektedir. Şerit Sahada ILS hassas kritik sahaların şartlarına da uyulmalıdır. -ICAO dokümanlarında şerit saha şartları ve eğimleri verilmiştir.

01..2003 141 / 221

01..2003 142 / 221 YAKLAŞMA KONİSİ Yaklaşma konisi: Şerit Sahanın bittiği yerde her iki köşe noktaları başlangıç olmak üzere şerit boyunun aynı istikamette 100 er metre uzatılması ve bu uzatımlara dışa doğru 15 er metre dik çıkılması ( %15 açılma) suretiyle köşe noktaları ile dik çıkılan doğrunun uç noktalarının birleştirilmesi ile uzunluğu 15 km bulan sahadır. Yaklaşma sahası eğim başlangıcı pist başına 15. inci km den başlar pist başına 6600 metreye kadar olan yaklaşma sahası içerisinde pist başı kotuna göre 150 metre yükseklikte yatay devam eder. 150 metre kotunu geçen doğal veya suni manialar tanımlanması gerekmektedir. 6600 metreden 3000 metreye kadar olan 3600 metrelik kısımda eğim %2.5 olduğuna göre pist başı kotuna göre 150 metreden 60 metreye doğru bir eğim oluşur. Diğer 3000 metrelik kısımda eğim %2 olması sebebiyle ile stopway de son bulur. Anlaşılması bakımından tersten başlarsak kotu 000 olan sopway den başlayarak ilk 3000 metre için eğim % 2 olduğundan bu noktada pist başına göre yükseklik 60 metredir. Buradan 3600 metrelik kısmın eğimi % 2.5 olduğuna göre buradaki yükseklik 90 metredir. 6600 metredeki yükseklik 60+90=150 metredir. Kalan 8400 metrelik kısım da ise 150 metre yatay olarak belirlenmiştir. Yaklaşma konisi İçerisinde belirlenmiş mania kriterlerinin kesinlikle aşılmaması gerekmektedir.

01..2003 143 / 221 YAKLAŞMA VE KALKIŞ KONİSİ DLHİ Genel Müdürlüğünce Üretilen ve günümüzde kullanılan Mania Planlarında Yaklaşma ve Kalkış Konisi bir arada değerlendirilmiştir. Hava limanı ve meydanlarında aktif pist başlarının belirlenmesine rağmen her iki pist yönünün meteorolojik koşullara göre iniş ve kalkış için kullanılması nedeniyle yaklaşma ve kalkış yüzeylerinin ve eğimlerinin bir arada değerlendirilmesi gerekliliktir. Mania planlarında; Yaklaşma Konisi, Kalkış Konisinden geniş bir alanı kapsadığı için Kalkış Konisi ve eğimi aynen alınmıştır. Yaklaşma ve Kalkış Konilerinde başlangıç noktası Şerit Saha bitimi olmak üzere ilk 3000 metrede eğim %2 dir. Kalkış Konisi ve Yaklaşma Konisi arasında kalan diğer yüzeylerde eğim %2.5 alınmıştır. Bu

01..2003 144 / 221 nedenle çizilmiş bulunan ve uygulamaya esas olan mania planında belirtilen yüzey alanlarına ve eğimlerine uyulmalıdır.

01..2003 145 / 221

01..2003 146 / 221

01..2003 147 / 221

01..2003 148 / 221 GEÇİŞ YÜZEYİ; Geçiş Yüzeyi; pist boyuna paralel şerit saha bitiminden başlayarak 315.ci metreye kadar %14.3 eğim ile yükselen yaklaşma ve kalkış konisini kesen kısımlarda biten yüzeydir. geçiş yüzeyi ulaştığı yükseklik pist referans noktası 000 alınırsa ( mania planlarında referans noktası genellikle pist orta noktası alınmaktadır.) geçiş yüzeyinin bittiği yükseklik 45 metreye ulaşır. Bu aynı zamanda Yatay Düzlem kotudur. Buradaki yapılaşmalar geçiş yüzeyi limitlerini aşmaması gerekir. Geçiş yüzeyi pist boy kesitine paralel gider ( Annex 4.1.15-4.1.16 ) burada pist uzunluğu ve her iki başındaki kot farklılığı neticesinde, şerit saha üst düzeyi kesişim noktası olan yatay düzlem kotu ve piste paralel giden geçiş yüzeyi kotunun kıyaslanmasında kısıtlı olanı esas alınır.

01..2003 149 / 221

01..2003 150 / 221

01..2003 151 / 221 İÇ YATAY DÜZLEM: İç Yatay Düzlemi; pist referans noktası esas alınarak yarıçapı 4000 metre ( 4 km) olan bir dairedir. Bu dairenin içerisinde kalan Şerit Saha, Yaklaşma ve Kalkış yüzeyleri ile Geçiş Yüzeyi dışında kalan kısımlardan oluşur. İç Yatay Düzlemi Annex 14 Bölüm 6 Engel Kontrolü pist kod numarası 4 olan pistlerde İç Yatay Düzlem pist ortası ve pist başlarından itibaren 4 km yarı çapında oluşturulan dairelerin birleştirilmesi ile oluşturulan oval bir oluşum teşkil eder bu durumda da Şerit Saha, Yaklaşma ve Kalkış yüzeyleri ile Geçiş Yüzeyi dışında kalan kısımlar Yatay Düzlem olarak değerlendirilir. Paralel ve çoklu pistlerde ise hava alanı pistleri konumuna göre kurallara uygun düzenlemeler yapılır.

01..2003 152 / 221

01..2003 153 / 221

01..2003 154 / 221

01..2003 155 / 221 KONİK YÜZEY: Konik yüzey; pist referans noktası esas alınarak yarıçapı 6000 metre ( 6 km) olan bir dairedir. Bu dairenin içerisinde kalan Şerit Saha, Yaklaşma ve Kalkış yüzeyleri, Geçiş Yüzeyi ile İç Yatay Düzlemi dışında kalan kısımlardan oluşur. Bu iç yatay çemberin bitiği yerden başlayarak %5 eğim ile yükselerek 2000 metre (2km) devam eder pist referans noktası 000 alınırsa iç yatay yüksekliği 45 olduğuna göre konik yüzey 2000X%5= 100 metre olmaktadır. Konik Yüzey üst noktası kotu referans noktasına göre 145 metre olacaktır. konik yüzey bölümünde ise konik yüzey kriterlerinin aşılmaması gerekmektedir.

01..2003 156 / 221

01..2003 157 / 221 MANİA GENEL: Mania tahdit yüzeyleri kriterlerinin tümüne uyulmalıdır. Mania yüzey kriterleri altında bulunan yapılaşmalar mania limitleri altında kalsalar bile eğer uçuş can ve mal emniyetini tehlikeye düşüreceğine karar verilmesi halinde tehlike oluşturabilecek yapılaşmalar kaldırılır. örneğin kuşları cezp edici un fabrikaları yem fabrikaları bisküvi fabrikaları v.b. yapılaşmalara müsaade edilmez (Annex14-4.4-4.4.11-4.4.2) hava limanı veya meydanı mania kriterleri dışında seyrüsefer yardımcı cihazları yayın performansı ile ilgili olarak elektronik sistemlerin yayın akışının engelleyen unsurlarında bertaraf edilmesi gerekmektedir. Elektronik hassas kritik sahaları kriterlerine de uyulmalıdır. Hava limanı ve meydanı etrafında kara yolu, hava meydanı çevre tel örgü, spor tesisleri aydınlatılması vb. uçağın emniyetini tehlikeye düşürecek olan hava meydanı yakınlarında bulunan havacılıkla ilgisi olmayan yer ışıkları söndürülecek kapatılacak veya tehlikeyi ortadan kaldıracak şekilde modifiye edilecektir. (Annex14-5.3.1.1.) Manialardan dolayı uçuş usulleri ile ilgili çalışmalar ve düzenlemeler Seyrüsefer Dairesi Başkanlığınca yapılmaktadır. doğal maniaların üzerinde yapılaşma kriterleri ise Sivil Havacılık Talimatında belirtilmektedir.

01..2003 158 / 221 MANİALARIN TESPİTİ VE BİLDİRİLMESİ Maniaların kontrolü engellenmesi ve bildirilmesi hususunda ICAO dokümanlarında birinci derecede işleticiler sorumludur. Doc 9137 Part 6 ( kısım 2.2.4.: Engellerin kontrolü ve sınırlaması için en üst düzeyde sorumluluk havaalanı yöneticisinindir. Bu havaalanı sınırları dışındaki var olan engellerin alçaltılması veya kaldırılmasını düzenlemek ve aynı zamanda havaalanı içindeki engellerin kontrolünü da içerir. (İrtifak haklarının) ve toprağın satın alınması ve kamulaştırılmasına yol açan sonraki zorunluluklar anlaşmalarla düzenlenir.)

01..2003 159 / 221 Bu durumda öncelikle hava liman ve meydanları işleten Baş Müdürlükler Meydan Müdürlükleri Mania Birimleri sorumludur. Hava limanı veya meydanı mania kriterleri sahası dahilinde yapılaşma ile ilgili olarak gerekli araştırmalar yapılmalıdır. yapılan araştırmada örneğin hava limanı bitişiğinde bir bina yapılıyorsa gerekli araştırmanın yapılması yapılan çalışmada mania limitlerinin aşılıp aşılmadığının tespiti gerekmektedir. Şayet tespit edilemiyorsa bu durumda ilgili Belediye İmar Dairesi ile koordine kurularak yapılaşma yüksekliğinin mania limitlerinin aşılıp aşılmadığı hususunda bilgi alınır. Limitleri aştığını tespit edilmişse yapının bulunduğu yerin koordinatları, yapı yükseklikleri ve maniayı limitlerini ne kadar geçtiği üzerinde mania ışığının bulunup bulunmadığı bilgilerinin tespitleri ile bu bilgiler Başmüdürlük ve Müdürlükçe Genel Müdürlüğümüze bildirilir. Genel Müdürlüğümüzce Ulaştırma Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne maniaların kaldırılması hususunda Türk Sivil Havacılık Kanunu 2920 nin 47 Maddesi Gereği mania oluşturan yapıların uçuş can ve mal emniyetini tehlikeye düşürdüğü için kaldırılması talep edilir. Bakanlıkça ilgili Valilik Kaymakamlık ve Belediye Başkanlıklarına yapı sahiplerine gerekli tebliği yapar. Neticesi Bakanlığımız Genel Müdürlüğümüz liman ve meydan İşleticileri tarafından takip edilir. BANKET : SHOULDER PİST BANKETLERİ Kod Harfi D ve E olan ve genişliği 60 M.den az olan pistlere banket yapılmalıdır. Pist banketleri pistin her iki yanında simetrik olarak uzanmalı ve pist ile toplam genişlikleri 60 M.den az olmamalıdır. Piste bitişik banket yüzeyi pist yüzeyinden akıntı sağlamalı, ve yanlamasına eğimi % 2,5 u geçmemelidir. KIRILABİLEN CİSİM : FRANGIBLE OBJECT Uçağın çarpması durumunda uçağa minimum hasarı vermesi için kırılıp, eğilip, bükülebilecek şekilde dizayn edilen düşük kütleli cisimdir. HAREKAT SAHALARI İLE İLGİLİ FASİLİTELERİN DURUMU Hava enformasyon ve hava trafik üniteleri için sefer yapan uçaklara gerekli bilginin sağlanabilmesi için harekat sahaları ve ilgili fasilitelerin işletme statüleri bildirilecektir. İnşaat yada bakım çalışmaları Pist taksi yolu yada apron üzerindeki bozulmuş ve kırık olan yüzeyler Pat sahalarındaki kar, sulu kar ya da buz

01..2003 160 / 221 Pat sahalarındaki su Pat sahaları yakınında bulunan kar yığınları Pist ve taksi yolu üzerindeki ANTI-ICING ya da DE-ICING kimyasalları Park halindeki uçaklar dahil diğer geçici tehlikeler Görsel yardımcıların tamamını yada bir kısmını etkileyen aksaklıklar Normal yada ikinci güç kaynağındaki arızalar.

01..2003 161 / 221 BÖLÜM - 7 HAVA ALANLARI PAT SAHALARI HİZMETLERİ YÖNERGESİ 1. Bölüm Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Sorumluluk, Tanım ve Kısaltmalar Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı, DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından işletilen hava alanlarında, üyesi bulunduğumuz uluslararası sivil havacılık örgütlerince yayımlanmış ve Ülkemizce kabul edilmiş kural ve standartlarla, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve yönetmelikleri ile yürürlükteki diğer ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak hava alanı pist, apron ve taksirut (PAT) sahalarındaki hizmetlerin düzenlenmesi ve yürütülmesiyle, hizmet verenler arasında gerekli eşgüdümün sağlanmasına yönelik genel esasların belirlenmesidir. Kapsam Madde 2- Bu Yönerge, DHMİ tarafından işletilen hava alanlarında, tüm kamu kurum ve kuruluşları, terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları, yer hizmetleri kuruluşları ve gerçek ve özel tüzel kişilerin PAT sahalarında verdikleri hizmetlerin tamamını kapsar. Hizmet detayları izleyen maddelerde verilmiştir. Uygulamalarda, DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından, Yap İşlet Devret Modeli kapsamında veya diğer bir şekilde, terminal tesislerinin yanı sıra bağlantılı olarak PAT sahalarında da hizmet/tesis/işletmecilik devri halinde, işletmeciler ile imzalanmış bulunan İşletme Sözleşme hükümleri de dikkate alınır. Hukuki dayanak Madde 3- Bu Yönetmelik, esas olarak, 4749 Sayılı Kanunla onaylanan Uluslararası Sivil Havacılık Anlaşması Ekleri, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Ulaştırma Bakanlığı nın Hava Alanı Yapım, İşletim ve Sertifikalandırma Yönetmeliği (SHY-14A) ile Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği(SHY-22) ne dayanılarak hazırlanmıştır. Sorumluluk Madde 4- Bu Yönergenin uygulanmasında, PAT sahalarında verilen hizmetlerde, ülkemiz tarafından kabul görmüş uluslararası kural ve standartların yerine getirilmesinden İşletme Dairesi Başkanlığı ve Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri sorumludur. PAT sahalarında hizmet veren kamu kurum ve kuruluşları, terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları, yer hizmetleri kuruluşları ve gerçek ve özel tüzel kişiler de, yukarıda belirtilen uluslararası düzenlemeler ve ulusal mevzuat ile İşletme/Hizmet Sözleşmelerinde yer alan hususlar çerçevesinde kendi hizmet ve uygulamalarından sorumludurlar. Kamu kurum ve kuruluşlarının tabi bulundukları kendi mevzuat hükümleri saklıdır.

01..2003 162 / 221 Tanım ve kısaltmalar Madde 5- Bu Yönergede geçen; DHMİ ve Genel Müdürlük terimleri; DHMİ Genel Müdürlüğünü, Hava Alanları terimi; DHMİ tarafından işletilen hava limanları ve meydanları, Hava Alanı İşletmecisi terimi; DHMİ adına hava alanını işletmekte olan Hava Limanı Başmüdürlüğü/Meydanı Müdürlüğünü, Terminal İşletmecisi terimi; DHMİ tarafından işletilmekte olan hava alanlarında, DHMİ adına terminali işleten olan Hava Limanı Başmüdürlüğü/Meydan Müdürlüğünü ve/veya Yap, İşlet, Devret Modeli kapsamında veya diğer bir şekilde, terminal işletmeciliği yapmakta olan kurum ve kuruluşlar ile gerçek ve özel tüzel kişileri, PAT Sahaları terimi; Pist, Apron ve Taksiyolu sahaları ile hava alanı sınırları içerisinde, hava tarafındaki diğer bitişik sahaları, PAT Sahaları Hizmetleri terimi; Hava alanları PAT sahalarında verilen ve ayrıntıları izleyen maddelerde yer alan hizmetleri, ICAO kısaltması; Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünü, ECAC kısaltması; Avrupa Sivil Havacılık Konferansını, Uluslararası kural ve standartlar terimi; özellikle, Ek-14 (Hava Alanları), Ek-17 (Güvenlik) ve ECAC Doküman 30 (Sivil Havacılık Güvenliği Alanında İlkeler) da yer alan ve Ülkemizce kabul edilmiş kural ve standartları (Uygulamalarda, Ulaştırma Bakanlığı tarafından uygun görülen ICAO nun öngörülen tavsiyeleri de, standart olarak dikkate alınır.), Hizmet Sözleşmesi terimi; DHMİ Genel Müdürlüğünün, hava alanında hizmet veren kamu kurum ve kuruluşlarıyla yaptığı Protokoller ile gerçek ve özel tüzel kişilerle yaptığı Sözleşmeleri, İşletme Sözleşmesi terimi; DHMİ Genel Müdürlüğü ile, Yap, İşlet, Devret Modeli kapsamında veya diğer bir şekilde terminal işletmeciliği yapmaya yetkili kılınan Terminal İşletmecileri arasında yapılan İmtiyaz Sözleşmeleri ve eklerini, ifade eder.

01..2003 163 / 221 2. Bölüm Genel Hususlar Uluslararası ve ulusal düzenlemeler Madde 6- Hava alanı PAT sahalarında hizmetlerde, öncelikle ICAO nun Ülkemizce kabul edilmiş hava alanları konusundaki standartlarının sağlanması esastır. Ayrıca, düzenlemelerde, ulusal ve Ülkemizce kabul edilmiş diğer uluslararası {örneğin; ECAC, JAA (Avrupa Havacılık Otoriteleri Birliği), Dünya Gümrük Örgütü (WCO), Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Uluslararası Posta Birliği (IPU), vb.} kurallar da karşılanmak zorundadır. Uçuş ve yer emniyeti Madde 7- PAT sahalarında hizmet veren tüm kamu kurum ve kuruluşları, terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları, yer hizmetleri kuruluşları ve gerçek ve özel tüzel kişiler, bu kapsamda verdikleri hizmetler sırasında ulusal ve uluslararası kural ve standartlar ile düzenlemeler doğrultusunda uçuş ve yer emniyetinin gerektirdiği hususlara bire bir uyarlar. Hava alanı işletmecisi, bu çerçevede gerekli kuralları koyar, uygular, uygulatır, denetler. Hizmetler sırasında, hava trafik/seyrüsefer birimleri ve ramp kontrol tarafından verilen talimatlara aynen uyulması gerekli ve zorunludur. Yer hizmetleri Madde 8- Hava alanlarında yer hizmetleri, Ulaştırma Bakanlığı nın Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) çerçevesinde, sadece ruhsatlandırılmış yer hizmetleri kuruluşlarınca yapılır. PAT sahalarında hava araçları ve yolculara verilecek yer hizmetleri türleri ve ayrıntıları ile hizmetlerin yerine getirilmesinde uyulması gerekli kurallar, anılan Yönetmelik ile belirlenmiştir. Yer hizmetleri kuruluşları ve hava taşıyıcıları ile diğer kurum/kuruluşlar anılan Yönetmelikte öngörülen kural ve düzenlemelere uymak zorundadır. Yönetmelik çerçevesinde, hava alanı yer hizmetlerinin uluslararası seviyede yapılmasını sağlayacak tedbirlerin alınmasından DHMi sorumlu olup, bu bağlamda, DHMİ/Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri yer hizmetleri için uluslararası kural ve standartlar ile ulusal mevzuat doğrultusunda gerekli düzenlemeleri yapar, yaptırır ve denetler. Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlüklerince, denetimlerde, anılan Yönetmeliğe, bu Yönergeye ve DHMİ nin konuya ilişkin diğer düzenlemelerine aykırı davranışları tespit edilenler

01..2003 164 / 221 hakkında, belirlenen cezai müeyyideler uygulanır ve Ulaştırma Bakanlığı na rapor edilir. Hizmet araç, gereç ve teçhizatları Madde 9- Hava alanı işletmecisi ve hizmet veren tüm kurum/kuruluşlar, hizmetlerin gerektirdiği araç, gereç ve teçhizatı bulundurmak ve sürekli faal tutmak zorundadırlar. Araç, gereç ve teçhizat, hava alanı işletmecisi tarafından belirlenen/gösterilen sahalar dışında geçici dahi olsa bırakılamaz. Özel eğitim ve belge gerektiren araç, gereç ve teçhizat, yalnızca bu eğitimi almış ve uygun belgeye sahip kişiler tarafından kullanılır. Araçların, PAT sahalarında uyulması gerekli kurallar, Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) ve DHMİ PAT Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi nde ayrıntılı olarak yer almış olup bunlara uyulması gerekli ve zorunludur. Altyapı hizmetleri Madde 10- Hava alanı işletmecisi, PAT sahalarında gerekli altyapı tesislerinin planlanması, düzenlenmesi, inşaatı, kontrolu, bakımı ve onarımından sorumludur. Bu hizmetler, Genel Müdürlük talimatları (İşletme ve İnşaat Dairesi Başkanlıkları) ve ilgili Yönetmelik/Yönergelerine göre yapılır. Kurum/kuruluşlara tahsis edilen sahalarda, Genel Müdürlüğün ve/veya hava alanı işletmecisinin izni olmadan hiç bir yapılaşma ve hizmet bütünlüğünü olumsuz etkileyecek düzenleme yapılamaz. Tesisler Madde 11- Hava alanı işletmecisi, hava alanının uçak, yolcu ve kargo trafiğine uygun olarak tesis yapım, geliştirme ve işletim düzenlemelerini, uluslararası ve ulusal kural, standart ve öngörülen tavsiyeler ile DHMİ Yönetmelik/Yönergeleri doğrultusunda yapar. İşaret ve yönlendirme levhaları Madde - Hava alanı işletmecisi, PAT sahalarında hava ve kara araçlarına hareket kolaylığının sağlanması için gerekli olan işaret ve yönlendirme levha ve çizgilerini uluslararası kural ve standartlara uygun olarak düzenler. Hava nakliyatını kolaylaştırma Madde 13- Hava alanı işletmecisi, Ulaştırma Bakanlığı nın, hava seyrüseferini/hava nakliyatını kolaylaştırma ve uçuş emniyet/güvenlik uygulamalarına ilişkin önlemlerini alır, aldırtır ve denetler.

01..2003 165 / 221 Güvenlik önlemleri Madde 14- Hava alanı PAT sahalarında güvenlik önlemleri, ICAO Ek-17 (Güvenlik), ECAC Döküman 30 ve Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı doğrultusunda sağlanır.güvenlik hizmetleri eşgüdümü ve denetimi, Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı hükümleri doğrultusunda sağlanır/yapılır. 3. Bölüm Hava Alanı İşletmecisi Tarafından Verilen PAT Sahaları Hizmetleri Kapsamı ve Yerine Getirilme Esas ve Usulleri PAT sahası hizmetleri kapsamı Madde 15- Hava alanı işletmecisi tarafından verilen/sağlanan PAT sahaları hizmetleri/kolaylıkları aşağıda gösterilmiştir. 1) Genel Hizmet Organizasyonu, 1.1) PAT Sahaları Düzenleme ve İşletimi, 1.2) Yer Tahsisleri, 1.3) Hizmet Sözleşmeleri. 2) İdari Hizmetler, 2.1) Hava Alanı Acil Durum Uygulamaları, 2.2) PAT Sahaları Genel Emniyet (Safety) Önlemleri, 2.3) PAT Sahaları Genel Güvenlik (Security) Önlemleri, 2.4) Özel Güvenlik Hizmetleri, 2.5) Maniaların Önlenmesi, 2.6) PAT Sahalarında Araç Kullanımı, 2.7) Vahşi Hayat ve Kuşla Mücadele, 2.8) PAT Sahalarının Temizliği ve Ot Mücadele Hizmetleri, 2.9) Tehlikeli Maddelerin Kabul, Depolama ve Dağıtımı, 2.10) Sağlık Hizmetleri, 3) Teknik Hizmetler/Sistemler, 3.1) PAT Sahalarında Uçakların Hareketleri, 3.2) Follow-Me ve Marshalling Hizmetleri, 3.3) Köprü Hizmetleri, 3.4) Ramp Hizmetleri, 3.5) Uçak Park Sahaları Planlama ve İşletme Hizmetleri, 3.6) Genel Elektrik Sistemleri, 3.7) Aydınlatma ve Işıklandırma, 3.8) Yakıt Hidrant Sistemleri, 3.9) Yangın İhbar, Müdahale ve Söndürme Sistemleri, 3.10) Diğer Teknik Hizmetler, 3.10.1) Sıhhi Tesisat ve Su Sistemleri, 3.10.2) Atık Su Sistemleri, 3.10.3) Güvenlik Denetim Sistemleri,

01..2003 166 / 221 3.10.4) Diğer. 4) Özel Güvenlik Hizmetleri, 5) Diğer Hizmetler. Hizmetlerin yerine getirilme esas ve usulleri Madde 16- DHMİ tarafından, PAT sahalarında verilen hizmetler ve yerine getirilme esas ve usulleri izleyen maddelerde açıklanmıştır. Uygulamalarda, Hava Alanı Yapım, İşletim ve Sertifikalandırma Yönetmeliği (SHY-14A), Hava Alanı Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) ile DHMİ Hasılat Yönergesi ve Hasılat Komisyonu Yönergesi ile diğer DHMİ düzenlemelerinin de dikkate alınması gereklidir. Genel hizmet organizasyonu Madde 17- DHMİ Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, PAT sahaları hizmetlerinin ulusal ve Ülkemizce kabul edilmiş uluslararası kural ve standartlara uygun yerine getirilmesine ilişkin tüm düzenlemelerin yapılmasından sorumludur. Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, hava alanının özellikleri bağlamında PAT sahaları hizmetlerinin emniyet yönetimi dahil genel yönetim/organizasyonuna yönelik önlemler alır ve uygularlar. Bu düzenlemeler sırasında, başta Hava Limanı/Meydanı Mülki İdare Amirleri olmak üzere hizmet veren tüm kamu kurum ve kuruluşlar, terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları, yer hizmetleri kuruluşları ve gerçek ve özel tüzel kişilerle gerekli eşgüdüm sağlanır. PAT sahaları düzenleme ve işletimi Madde 18- PAT sahalarının düzenlenme ve işletimi, esas olarak ICAO Ek-14 (Hava Alanları) ve ilgili rehber belgelerinde yer alan kuralllara göre yapılır. Düzenleme ve işletimde, ICAO Ek-17 (Güvenlik), ECAC Döküman 30 (Sivil Havacılık Güvenliği Alanında İlkeler), 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Yönetmelikleri ile Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı kapsamında yer alan kuralların da sağlanması gereklidir. Apron yönetimi ve emniyeti Madde 19- Hava Limanı Başmüdürleri//Meydan Müdürleri, Hava Alanı Yapım, İşletim ve Sertifikalandırma Yönetmeliği (SHY-14A) ve Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY- 22) çerçevesinde; hava trafik kontrol servisi ile apron yönetim birimi arasında gerekli eşgüdümü de sağlayarak, aşağıdaki konuları kapsayacak şekilde apron yönetimini oluşturur ve uygular. a) Uçak park konumları planlanması, b) Motor çalıştırılması ve uçak itme/çekme dahil uçak hareketleri, c) Follow-me ve marshalling hizmetleri, d) Apronda araç kullanma.

01..2003 167 / 221 Ayrıca, apron da verilen hizmetlerde, yer (can ve mal) emniyetinin sağlanmasını teminen, aşağıda belirtilen konuları kapsayacak Apron Emniyet Yönetimi oluşturulur. a) Jet itişlerinden korunma, b) Uçak yakıt dolumu sırasında emniyet tedbirlerinin uygulanması, c) Apron temizliği, d) Apron üzerindeki olay ve kazaların raporlanması, e) Apronda çalışan tüm personelin yeterliliği. Düzenleme ve uygulamalarda, bu konuları kapsayan Yönerge ve Talimatlar esas alınır. Yer tahsisleri Madde 20- PAT sahalarında hizmetlerin, ulusal ve uluslararası kural ve standartlara uygun yürütülmesine esas olarak yapılacak yer (tesis, sistem, teçhizat vb. dahil) tahsisleri, DHMİ Hasılat Yönergesi, Hasılat Komisyonu Yönergesi ve diğer ilgili düzenlemelere göre olarak yapılır. Hizmet Sözleşmeleri ; Madde 21- PAT sahalarında hizmet veren tüm kamu kurum ve kuruluşları, terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları, yer hizmetleri kuruluşları ve gerçek ve özel tüzel kişiler ile DHMİ arasında İşletme/Hizmet Sözleşmeleri imzalanır. Hizmetlerin, Sözleşmelerde belirtilen esas ve usullere uygun yürütülmesi gereklidir. İdari hizmetler Madde 22- PAT sahalarında, verilen idari/işletme hizmetleri ve bu hizmetlerin yerine getirilme esas ve usulleri izleyen maddelerde açıklanmıştır. Hava alanı acil durum uygulamaları Madde 22.1- Hava Limanı Baş Müdürlükleri/Meydan Müdürlükleri, ulusal ve uluslarararası kural ve standartlar ile düzenlemelere uygun olarak, Hava Alanı Acil Durum Planları nı hazırlar ve uygularlar. Acil Durum Planları nın bir örneği Genel Müdürlüğe gönderilir. PAT sahaları genel emniyet (safety) önlemleri Madde 22.2- Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri, 7 nci madde çerçevesinde ulusal ve uluslararası kural ve standartlar ile düzenlemeler doğrultusunda genel emniyet önlemlerine yönelik uygulamaları almak, aldırtmak ve denetlemekle sorumludurlar. Bu bağlamda, özellikle 19 ncu maddede belirtilen, apron yönetimi ve emniyetine yönelik önlemlerin alınması ve uygulanması gereklidir. PAT sahaları genel güvenlik (security) önlemleri Madde 22.3- Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri, ICAO Ek-17 (Güvenlik) ve Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı doğrultusunda oluşturulan ve uygulanan güvenlik programları çerçevesinde kendilerine düşen görevlerin uygulanması konusunda gerekli önlemleri alır ve uygular.

01..2003 168 / 221 Maniaların önlenmesi Madde 22.4- Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri, DHMİ, Hava Alanları Mania Kontrol Yönergesi gereği gerekli işlemleri yapar, önlemleri alır, aldırtır. PAT sahalarında araç kullanımı Madde 22.5- Hava Alanları PAT sahalarında araç kullanımı, uçuş ve yer emniyeti açısından büyük önem arz etmektedir. Bu konudaki uygulamaya ilişkin esas ve usuller, Hava Alanları PAT Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi ile düzenlenir. Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri, uçuş ve yer emniyetinin en üst seviyede sağlanması için, anılan Yönerge nin uygulanmasını sürekli izler ve denetlerler. Vahşi hayat ve kuşla mücadele: Madde 22.6- Vahşi hayat ve kuşla mücadele usul ve esasları, Hava Alanları Vahşi Hayat ve Kuşla Mücadele Yönergesi ile düzenlenir. PAT sahalarının temizliği ve ot mücadele hizmetleri Madde 22.7- PAT sahaları, DHMİ imkanları ve/veya anlaşmalı temizlik firmaları aracılığıyla sürekli ve düzenli olarak temizlenmelidir. PAT sahalarında hizmet veren diğer kamu kurum ve kuruluşları, terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları, yer hizmetleri kuruluşları ile gerçek ve özel tüzel kişilere tahsisli mahallerin temizliği, DHMİ ile özel bir düzenleme yapılmadığı veya İşletme/Hizmet Sözleşmelerinde aksine bir hüküm yer almadığı sürece kendilerine aittir. Uygulamalarda, DHMİ Hasılat Yönergesi ve Hasılat Komisyonu Yönergeleri de dikkate alınır. PAT sahaları ve hava alanı diğer sahalarındaki ot temizliği, hava alanı işletmecisi tarafından yapılır/yaptırılır. PAT sahalarının temizliği ve ot mücadele esas ve usulleri, Hava Alanları PAT Sahalarının Temizliği ve Ot Mücadele Hizmetleri Yönergesi ile düzenlenir. Tehlikeli maddelerin kabul, depolama ve dağıtımı Madde 22.8- Hava alanlarında, tehlikeli maddelerin kabul, depolama, dağıtım ve hava araçlarına yükleme/boşaltma dahil tüm işlemleri, Ulaştırma Bakanlığı ndan bu konuda yetki almış kişi ve kuruluşlar tarafından yapılabilir. Bu işlemler sırasında, ICAO standartları ile Ulaştırma Bakanlığı ve/veya DHMİ nin konuya ilişkin diğer düzenlemelerine de uyulması zorunludur.

01..2003 169 / 221 Sağlık hizmetleri Madde 22.9- Hava alanında mevcut DHMİ Sağlık Birimi tarafından, acil vakalarda ve meydana gelebilecek her türlü hava aracı kazalarında acil tedavi hizmeti sağlanır. DHMİ Hava Hava Limanı Başmüdürlüğü/Meydan Müdürlüğü tarafından verilecek sağlık hizmetlerine ilişkin işletme esas ve usulleri Genel Müdürlük tarafından ayrıca yayımlanır. Teknik hizmetler Madde 23- PAT sahalarında, hava alanı işletmecisi tarafından verilen teknik hizmetler ve bu hizmetlerin yerine getirilme esas ve usulleri izleyen maddelerde açıklanmıştır. Teknik hizmetlerde, sistem ve cihazların kontrol, bakım ve onarımları ilgili Yönergelerine göre yapılır. PAT Sahalarında Uçakların Hareketleri Madde 23.1- PAT sahalarında uçakların motor çalıştırması, motor testi, itilmesi/çekilmesi ve jet itişlerinden /gazlarından korunmaya ilişkin usul ve esaslar, PAT Sahalarında Uçakların Hareketleri ve Jet İtişlerinden Korunma Talimatı ile düzenlenir (Ek-1). Follow-Me ve Marshalling Hizmetleri Madde 23.2- PAT sahalarında uçak ve araçlara verilen, follow-me hizmeti ile marshalling hizmeti usul ve esasları, Hava Alanları Follow-Me ve Marshalling Hizmetleri Yönergesi ile düzenlenir. Köprü Hizmetleri Madde 23.3- Hava alanında bulunan yolcu köprüleri işletme ve teknik (Köprü İşletme Sistemi, 400 Hz. Sistemi ve Otomatik Uçak Park Etme Sistemi) esas ve usulleri, Hava Alanları Yolcu Köprüleri İşletme Yönergesi ile düzenlenir. Ramp Hizmetleri Madde 23.4- Ramp hizmet birimi bulunan hava alanlarında, gerekli düzenlemeler Hava Limanı Başmüdürlüğü/Meydan Müdürlüğü tarafından yapılır. Uçak Park Sahaları Planlama ve İşletme Hizmetleri Madde 23.5- Hava alanlarında uçak park sahalarının düzenlenmesi ve planlanmasına ilişkin esas ve usuller ile ilgili birimler arası eşgüdüm hususları, Uçak Park Sahaları Planlama ve İşletme Hizmetleri Talimatı ile düzenlenir (Ek-2). Genel Elektrik Sistemleri Madde 23.6- Hava alanı, enerji nakil hatları, tali trafo postaları, kuvvet santralı, elektrojen grupları (jeneratörler), kesintisiz güç kaynakları (UPS), scada kontrol sistemi, vb. genel elektrik sistemlerine ilişkin işlemler Elektrik Sistemleri Kontrol, Bakım ve Onarım Yönergesi çerçevesinde yapılır.

01..2003 170 / 221 Aydınlatma ve Işıklandırma Madde 23.7- Hava alanı işletmecisi, ulusal ve uluslararası kural ve standartlar ile düzenlemeler doğrultusunda ve uçuş/yer emniyeti ile güvenliği en üst seviyede sağlayacak şekilde aydınlatma ve ışıklandırmaları sağlar. Yakıt Hidrant Sistemleri, Madde 23.8- Yakıt hidrant sistemi bulunan hava alanlarında, bu sistemin kullanım esas ve usulleri Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri tarafından düzenlenir. Yakıt hidrant sistemini kullanan akaryakıt şirketlerince, kullanıma esas emniyet önlemlerine ilişkin bir talimat hazırlanması ve Başmüdürlüğe/Müdürlüğe sunulması zorunludur. Sözkonusu talimat, acil durumlarda yapılacak işlemlerle, kullanıcı personel yeterlik ve eğitimlerini de kapsamalıdır. Yangın İhbar, Müdahale Ve Söndürme Sistemleri, Madde 23.9- PAT sahalarındaki yangınlara zamanında ve uygun müdahale edilmesiyle kaza/kırım yapmış uçakların kaldırılmasına esas düzenlemelerin yapılması gereklidir. Bu konudaki genel düzenlemeler DHMİ Uçak Kaza, Kırım, Kurtarma ve Yangınla Mücadele Yönergesi kapsamında ayrıntılı olarak yer almaktadır. Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri, anılan Yönerge doğrultusunda gerekli düzenlemelerin yapılmasından sorumludurlar. Diğer Teknik Hizmetler Madde 23.10- PAT sahalarında, hava alanı işletmecisi tarafından verilen diğer teknik hizmetler aşağıda gösterilmiş olup Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri bu hizmetler konusunda gerekli düzenlemelerin yapılmasından sorumludurlar. 1) Sıhhi Tesisat ve Su Sistemleri, 2) Atık Su Sistemleri, 3) Güvenlik Denetim Sistemleri, 4) Diğer. Özel Güvenlik Hizmetleri Madde 24- Hava alanları güvenlik ve koruma hizmetleri; ICAO Ek-17 (Güvenlik), Doküman 8973 (Kanun Dışı Eylemlere Karşı Sivil Havacılığı Koruma ve Güvenlik), ECAC Doküman 30 (Sivil Havacılık Güvenliği Alanında İlkeler), Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı ve diğer ilgili mevzuatta yer alan kural ve standartlar ile düzenlemelere uygun olarak, Mülki İdare Amirler koordinesinde yürütülmektedir. Pat Sahaları güvenlik hizmetleri de ilgili ulusal mevzuat hükümlerine uygun olarak milli sivil havacılık güvenlik programıyla öngörülen şekilde yapılır. DHMİ Özel Güvenlik Teşkilatı hizmetleri, buna ilişkin ulusal mevzuat hükümleriyle, Genel Müdürlük talimat ve emirlerine uygun olarak yürütülür.

01..2003 171 / 221 4. Bölüm Diğer PAT Sahaları Hizmetleri ve Yerine Getirilme Esas ve Usulleri Diğer hizmetler Madde 25- Hava alanları PAT sahalarında verilen/sağlanan diğer hizmet/kolaylıklar aşağıda gösterilmiştir. 1) Güvenlik (Emniyet) Hizmetleri 2) Gümrük Muhafaza Hizmetleri, 3) Sağlık Hizmetleri, 4) Hava Yolu Taşıyıcıları Hizmetleri, 5) Yer Hizmetleri Kuruluşları Hizmetleri, 6) Diğer Hizmetler. Diğer Hizmetlerin Yerine Getirilme/Sağlanma Esas Ve Usulleri Madde 26- PAT sahalarında hizmet veren tüm kamu kurum ve kuruluşları ile terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları, yer hizmetleri kuruluşları ve diğer gerçek ve özel tüzel kişiler, hizmetleri yerine getirmede, ulusal ve uluslararası kural ve standartlar ile düzenlemelere ve İşletme/Hizmet Sözleşmelerinde yer alan hükümlere uymak zorundadırlar. PAT sahalarında hava araçlarına yönelik hizmet veren kurum/kuruluşların, bu hizmetler sırasında uçuş ve yer emniyetinin sağlanmasına yönelik önlemleri kapsayacak talimatlar hazırlamaları ve bunların birer örneğini Hava Limanı Başmüdürlüğü/Meydan Müdürlüğüne vermeleri gereklidir. Kamu kurum ve kuruluşları, ayrıca tabi bulundukları ulusal mevzuat hükümlerine göre hizmet verirler. Kamu kurum ve kuruluşlarınca verilen hizmetlerin düzenlenmesinde, Hava Limanı/Meydanı Mülki İdare Amirlerinin yasalarla belirlenmiş yetki ve sorumlulukları saklıdır. 5. Bölüm Eşgüdüm ve Denetim Faaliyetleri Genel Eşgüdüm Madde 27- Hava alanı işletmecisi olarak Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, PAT sahalarında verilen hizmetlerin ulusal ve uluslararası kural ve standartlar ile düzenlemelere uygun yürütülmesini teminen, kamu kurum ve kuruluşları ile terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları ve yer hizmetleri kuruluşlarıyla diğer gerçek ve özel tüzel kişilerle gerekli eşgüdümün sağlanmasından sorumludur.

01..2003 172 / 221 Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, bu bağlamda, PAT sahalarında verilen hizmetlerin ulusal ve uluslararası kural ve standartlar ile düzenlemelere uygun yürütülüp yürütülmediğini sürekli izlemek, denetlemek ve gereken durumlarda uyuma yönelik önlemleri almak/aldırmak ve/veya girişimlerde bulunmakla sorumludur. Hizmet Eşgüdümü Madde 28- Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, PAT sahalarında verilen hizmetlerinin ulusal ve uluslararası kural ve standartlar ile düzenlemelere uygun olarak, emniyetli/güvenli, etkin, verimli ve düzenli yürütülmesini teminen, PAT sahalarında hizmet veren tüm kamu kurum ve kuruluşları ile terminal işletmecileri, hava yolu taşıyıcıları, yer hizmetleri kuruluşları ve diğer gerçek ve özel tüzel kişilerin verdikleri hizmetler için yeterli/uygun eğitimli personel ile yeterli/uygun özellikte sistem ve cihaz bulundurulmasıyla bunların sürekli faal tutulmaları için ilgililerle eşgüdüm içinde uygun önlemleri almak veya aldırmaya yönelik eşgüdümü sağlamaktan sorumludur. Güvenlik Eşgüdümü Madde 29- Hava alanları güvenlik kapsamındaki çalışmaların genel eşgüdümü ve yönlendirmesi, esas olarak, Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı amir hükümleri çerçevesinde, Mülki İdare Amir başkanlığında, DHMİ Başmüdürü/Müdürü, Emniyet Şube Müdürü, Jandarma Bölük Komutanı, Gümrük ve Gümrük Muhafaza Müdürlerinden oluşan Hava Meydanı Güvenlik Komisyonu tarafından sağlanır. Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, anılan çalışmaların her aşamasında yer almalı ve PAT sahaları güvenlik hizmetlerinin aksaksız yürütülmesine katkı sağlamalıdır. Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, yine Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı çerçevesinde, Mülki İdare Amire bağlı olarak DHMİ Baş Müdürlüğü/Müdürlüğü, Emniyet Şube Müdürlüğü, Gümrük ve Gümrük Muhafaza Müdürlüğü ile Jandarma Bölük Komutanlığı personelinden oluşan Hava Meydanı Eğitim, Araştırma ve Denetleme Birimi çalışmalarına düzenli katılım ve katkıyı sağlamalıdır. Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, Hava Alanı Kriz Masası oluşumuna da gereken katkıyı sağlamalıdır. 5.Bölüm Son Hükümler Hava Liman/Meydan Talimatları Madde 30- Bu Yönergenin yürürlüğe girmesini izleyen en geç bir ay içerisinde, DHMİ Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, mevcut hizmet/kolaylık, sistem/cihazları çerçevesinde, kendi uygulamalarına yönelik eklerde yer alan Örnek Talimatları esas alarak ve bunlar üzerinde gerekli gördükleri ilave/değişiklikleri yaparak uygulayacakları Talimatları hazırlayıp, Onay için Genel Müdürlük İşletme Dairesi Başkanlığına sunacaklardır. Mevcut hizmet/kolaylık, sistem/cihazları bağlamında, ekli Talimatları aynen uygulayabilecek

01..2003 173 / 221 Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri ise, bu görüşlerini aynı şekilde en geç bir ay içerisinde Genel Müdürlük İşletme Dairesi Başkanlığına bildireceklerdir. Personel Eğitimi Madde 31- Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, PAT sahalarında verilen hizmetlerinin ulusal ve uluslararası kural ve standartlar ile düzenlemelere uygun olarak, emniyetli/güvenli, etkin, verimli ve düzenli yürütülmesini teminen personel eğitim gereklerini planlar ve gerçekleşmesine yönelik gerekli önlemleri alırlar. Genel Müdürlük tarafından sağlanması/gerçekleştirilmesi gerekli eğitim programları, uygun zamanlama ile Genel Müdürlüğe sunulur. Değişiklikler Madde 32- Yönerge ve eki Talimatlar üzerinde yapılacak değişiklik önerileri her yıl Aralık ayında Genel Müdürlük İşletme Dairesi Başkanlığı na gönderilir. Yapılan değişiklikler, Ulaştırma Bakanlığına da bildirilir. Yürürlük Madde 33- Bu Yönerge Genel Müdür Onayı ile yürürlüğe girer. Yürütme Madde 34- Bu Yönerge hükümlerini, merkezde Genel Müdürlük adına İşletme Dairesi Başkanlığı, Hava Liman ve Meydanlarda ise Başmüdürlük ve Müdürlükler yürütür. BÖLÜM -8 HAVA ALANLARI VAHŞİ HAYAT VE KUŞLA MÜCADELE YÖNERGESİ 1. Bölüm Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Sorumluluk, Tanım ve Kısaltmalar Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı, DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından işletilen havalimanlarında, üyesi bulunduğumuz Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından yayımlanmış standartlarla, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve yönetmeliklerine uygun olarak havalimanlarında vahşi hayat ve kuşla mücadele hizmetleri usul ve esaslarını belirlemektir. Kapsam Madde 2- Bu Yönerge, DHMİ tarafından işletilen havalimanlarını kapsar. Hukuki dayanak Madde 3- Bu Yönerge, esas olarak, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) nün 14 sayılı Eki (Havalimanları) ile 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Ulaştırma, Denizcilik ve

01..2003 174 / 221 Haberleşme Bakanlığı nın Hava Alanı (SHY-14A) ne dayanılarak hazırlanmıştır. Yapım, İşletim ve Sertifikalandırma Yönetmeliği Sorumluluk Madde 4- Bu Yönergenin uygulanmasında, İşletme Dairesi Başkanlığı Başmüdürlükleri/Müdürlükleri sorumludur. ve Havalimanı Havalimanı Başmüdürleri/Müdürleri, esas sorumluluk kendilerinde kalmak kaydıyla, havalimanı içi sorumluluklarını ayrıca düzenlerler. DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından kısıtlı işletmecilik (örneğin sadece terminal/apron) yapılan askeri havalimanlarına yönelik uygulamalarda, Meydan Özel Protokolleri hükümleri saklıdır. Tanım ve kısaltmalar Madde 5- Bu Yönergede geçen; DHMİ ve Genel Müdürlük terimleri; DHMİ Genel Müdürlüğünü, ICAO kısaltması; Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünü, Havalimanları terimi; DHMİ tarafından işletilen havalimanlarını, Hizmet Veren Kuruluşlar terimi; havalimanında hizmet veren tüm kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel tüzel kişileri, PAT Sahaları terimi; pist, apron ve taksiyolu sahaları ile havalimanı sınırları içerisinde, hava tarafındaki diğer bitişik sahaları, ifade eder.

01..2003 175 / 221 2. Bölüm Genel Uygulamalar Genel esaslar Madde 6- Vahşi hayat ve kuşla mücadelede hedef, uçuş ve yer emniyetine yönelik olumsuz etkilerin giderilmesidir. Vahşi hayat ve kuşla mücadelede, genel ilke, yabani ve/veya sahipsiz hayvanların havalimanı sınırları içine girmesini engellemek, girenleri uzaklaştırmak, kuşların da yuvalanmasını önlemek ve kaçırmaktır. Uygulamalarda, bölgesel ekolojik dengeler üzerinde olumsuz etki yaratılmaması gerekli ve zorunludur. Çevreye ve hayvanlara zararlı kimyasal maddeler kullanılamaz. Havalimanı Başmüdürleri/Müdürleri, havalimanının bölgesel özelliklerini dikkate alarak, vahşi hayat ve kuşla mücadele programları geliştirmeli ve uygulamalıdır. Programlar, uygulanacak mücadele yöntemlerini, görev alacak personeli, bunların eğitimini, kullanılacak araç, gereç ve malzeme ile havalimanında hizmet veren kuruluşlar, mahalli idare ve kurumlarla yapılacak eşgüdüm ve işbirliği hususlarını kapsamalıdır. Bölgesel koşulları nedeniyle, yoğun kuş aktivitesi yaşanan havalimanlarında, söz konusu programın etkin uygulanması açısından, Havalimanı Başmüdürü/Müdürü başkanlığında, hizmet veren ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla bir Vahşi Hayat ve Kuşla Mücadele Komitesi oluşturulması gereklidir. Havalimanı Başmüdürleri/Müdürleri, havalimanı sorumlu personelince hazırlanan ve havalimanında meydana gelen kuş çarpma olaylarını her ayın sonunda Kuş Çarpma Sayısı Raporu, Kuş Çarpma Önleme Faaliyet Raporu ve Kuş Çarpma Kaza Rapor Formlarını Genel Müdürlüğe İşletme Daire Başkanlığına rapor eder. Ayrıca, Havalimanı Başmüdürleri/Müdürleri yaptıkları vahşi hayat ve kuşla mücadele yönergesi kapsamındaki bilgi/faaliyetlerini, her yıl Ocak ayı içinde Genel Müdürlüğe İşletme Daire Başkanlığına rapor eder. Uluslararası standartlar Madde 7- Havalimanlarında vahşi hayat ve kuşla mücadele hizmetleri, ICAO Ek-14 standartları ile ICAO Doküman 9137-AN/898 (Part 3- Kuş Kontrol ve Azaltma/Önleme) ve Doküman 9332-AN/909 (ICAO Kuş Çarpmaları Bilgi Sistemi Rehberi) nde yer alan uygulama esaslarına göre yürütülür. Uluslar arası kuş komitesi tarafından yayınlanan Havaalanı Kuş Çarpma ve Vahşi Hayatla Mücadele Standartları ICAO EK-14 standartları gereği, kuş çarpma olaylarına ilişkin pilotlar tarafından düzenlenecek raporların, ICAO IBIS (Bird Strike Information System-Kuş Çarpmaları Bilgi Sistemi) kapsamında değerlendirilmek ve ICAO ya gönderilmek üzere Genel Müdürlük tarafından SHGM ne gönderilir.

01..2003 176 / 221 Ayrıca, yine ICAO standartları çerçevesinde, kuşların uçaklara yapabileceği hasarların önlenmesi amacıyla, ülke sathında kuşların yoğun bulunduğu bölgeler, göç dönemleri, yolları, yuvalanma alanları vb. bilgilerin ülkelerin AIP(Havacılık Bilgi Yayını) lerinde yayımlanması, havalimanları içinde ve/veya civarında oluşabilecek yoğun kuş aktivitelerinin de, Havalimanı Başmüdürlükleri/ Müdürlükleri tarafından ilgili NOTAM Ofisine bildirilerek, BIRDTAM (Kuş NOTAM ı) şeklinde duyurulması gerekmektedir. (BIRDTAM ların kapsamı ve yayımına ilişkin esas ve usuller NOTAM Ofislerinden temin edilir). Bu kapsamda, a) Havalimanı için tehlike teşkil eden kuşların bulundukları yerler ile transit geçmeleri durumunda göç yollarına ilişkin bilgilerin, b) Kuşların hangi dönemde ve sürede/saatlerde havalimanında bulundukları veya havalimanını etkilediklerine ilişkin bilgilerin, c) Kuşun cinsi uçak için önem teşkil etmemekte olup, her cins kuş, farklı tehlike yaratabilmektedir. Bu nedenle cins ile birlikte ortalama ağırlık ve sayı bilgisinin, d) Uçuş yüksekliklerine ilişkin bant aralıklarının, e) Kuşların uçuş yönlerinin (doğudan batıya vb.), f) Kuş sayılarındaki yoğunluğun uçuş için önem teşkil etmesi nedeni ile belirtilen hususlara BIRDTAM da yer verilmesi gerekmektedir. 3. Bölüm Vahşi Hayatla Mücadele Genel esaslar Madde 8- Havalimanlarında vahşi hayatla mücadelenin iki amaca yönelik uygulanması gereklidir. Birincisi, havalimanı (özellikle PAT) sahalarında uçuş harekatı için tehlike yaratabilecek yabani ve/veya sahipsiz (sahibi olup da sahibinden habersiz havalimanı sınırları içine girenler dahil) hayvanlara uygun ortam (çekici unsur) yaratılmaması, ikincisi de, bunların dışarıdan havalimanı içeri girmelerinin engellenmesidir. Yabani ve/veya sahipsiz hayvanlarla mücadelede, ana önlem, bu hayvanların havalimanı ve civarında bulunmalarını sağlayıcı unsurların ortadan kaldırılmasıdır. Bunlar için çekici beslenme kaynakları (çöpler, atıklar vb.) yok edilmeli, barınma yerleri ortadan kaldırılmalıdır. Bunun için; Havalimanı Başmüdürlükleri/Müdürlüklerince havalimanı dışında oluşturulmuş cazibe merkezlerinin ıslah edilmesi için ilgili yerel otorite ile koordine kurulur. Tavşan vb. hayvanlar için ise, öncelikle, bölgesel zirai ve veterinerlik birimleriyle eşgüdüm sağlanarak, bu hayvanların daha uygun yaşam alanlarına aktarılması, bu mümkün olmadığı takdirde, mevcut yasalara uygun mücadele yöntemleri uygulanması gereklidir.

01..2003 177 / 221 Ayrıca, Belediyelerle işbirliği ve eşgüdüm sağlanarak, havalimanı yakın çevresinde hayvan (balık üretimi dahil) yetiştirme çiftlikleri kurulması, mümkün olduğunca, önlenmelidir. Havalimanı çevre tel örgüleri sık sık kontrol edilerek, dışarıdan yabani ve diğer hayvanların girmesi engellenmelidir. Ürkütme/yakalama yöntemleri Madde 9- Havalimanı PAT sahalarına giren yabani ve/veya sahipsiz hayvanlar görüldüğünde, yapılacak işlemler aşağıdadır. a) Köpek ve benzeri hayvanların öncelikle PAT sahalarından ürkütülerek uzaklaştırılması, sonra da yakalanması yoluna gidilir. Yakalanmasında güçlük çekilmesi durumunda, uygun bayıltma silahları kullanılabilir. Yakalanan hayvanların, ilgili Belediyelere verilmesi esas olmakla birlikte, bu mümkün olmadığı takdirde, havalimanı uzağında serbest bırakılmaları sağlanır. b) Bayıltma silahları ve malzemesi (ilacı) kullanımında, Belediyeler/bölgesel veterinerlik birimleriyle eşgüdüm sağlanır. c) Pist ve taksi yolları üzerinde yapılacak ürkütme/yakalama çalışmaları, kule izni ve eşgüdümünde yapılır.

01..2003 178 / 221 4. Bölüm Kuşla Mücadele Genel esaslar Madde 10- Kuşla mücadele faaliyetlerinde, öncelikle havalimanı ve çevresindeki kuş türlerinin ve mümkünse tahmini sayılarının tespitiyle (yoğun kuş aktivitesi bulunan havalimanlarında ekolojik çalışma yapılması tavsiye edilir), bölgesel özellikler bağlamında kuşları çeken etkenlerin belirlenmesi ve bunların giderilmesine yönelik işlemlerin belirlenmesi ve uygulanması gereklidir. Ayrıca, havalimanının bulunduğu bölge özellikleri dikkate alınarak, bölgedeki kuş göçü faaliyetleri hakkındaki bilgilerin de temin edilerek, göç mevsimleri öncesinde, uçuş ve can emniyetini olumsuz etkileyebilecek yoğun kuş aktivitesinin önlenmesi yönünde gerekli hazırlıkları yapılmalıdır. Ülkemizin ana kuş göç yolları ve yuvalanma alanları AIP de (ENR 5.6-1) yayımlanmaktadır. Kuş çekici etkenler ve önlemler Madde 11- Kuşlar, çok genel ifadeyle, havalimanı sahalarına beslenmek (yiyecek, su vb.) ve yuva yaparak belli bir dönemi (veya tüm yaşamını) geçirmek üzere gelirler. Öte yandan, kuşların mevsimlik göç güzergahında bulunan havalimanlarında, göç dönemlerinde yoğun bir kuş aktivitesi olacaktır.

01..2003 179 / 221 Kuşları havalimanlarına çekmesi muhtemel etkenler aşağıda gösterilmiştir. a) Yiyecek kaynakları, b) Su kaynakları, c) Tarım alanları, d) Çöp yığınları, e) Bitki türleri, Kuş çeken bu unsurların ortadan kaldırılması/giderilmesi için alınabilecek önlemler aşağıdadır. a) Kuşları çeken yiyecek, içecek, vb. kaynaklar ortadan kaldırılmalıdır. b) Kuşların; fare, köstebek, solucan, örümcek ve her çeşit böcekle beslendiği dikkate alınarak, havalimanı sahalarında otla mücadele ve temizlik faaliyetleri, Hava Alanı PAT Sahalarının Temizliği ve Otla Mücadele Yönergesi doğrultusunda, titizlikle yürütülmelidir. c) Otla mücadele faaliyetlerinde, bölgesel zirai ve veterinerlik kuruluşlarının işbirliği ve desteği sağlanarak, kuşlara besin teşkil edecek toprak altı canlılarının aşırı yoğunlaşmalarını önleyici uygulamalar yapılmalıdır. d) Çimenler uzun bırakılmamalıdır. e) Kuşların diğer beslenme kaynakları bitkiler (tarımsal ürünler, meyve vb.) olduğundan hareketle, özellikle yoğun kuş aktivitesinin görüldüğü havalimanları sınırları içerisinde tarımsal faaliyetlerden kaçınılması, meyve veren ağaçların yetiştirilmemesi gereklidir. f) Su havuzları, su birikintileri, bataklık araziler, yok edilmeli, kurutulmalı, pis su akıntılarının üzerleri mutlaka kapatılmalıdır. Drenaj kanalları sürekli kontrol edilerek, tıkanmalara anında müdahale edilmelidir. Buralar, besin özelliği taşıyan bitki ve yosun türlerinden arındırılmalıdır. g) Yukarıda belirtilen işlemler yapılırken, ilgili kuruluşlarla işbirliği sağlanarak, bölgenin ekolojik dengesi üzerinde olumsuz etki yaratabilecek gelişmelerden kaçınılmalıdır. h) Kuşların barınma ve yuva yapabilecekleri yerler tespit edilmeli, yuvalanmaya müsait eski terk edilmiş bina ve kalıntıları kaldırılmalıdır. i) İkram hizmetleri bina ve tesislerinin (açık alanlardaki restoran, kafeterya vb. dahil) temizliği sürekli denetlenmeli ve kuş çekici unsurların giderilmesi sağlanmalıdır. j) Çöp araba ve kutuları temiz tutulmalı, düzenli olarak dezenfekte edilmeli, çöplerin açıkta kalması/bekletilmesi engellenmeli, en seri şekilde havalimanı dışındaki çöp mahallerine (pistlere göre kalkış ve tırmanma satıhları altında olmamak kaydıyla en az 13 km. uzaklıktaki) götürülmesi için gerekli önlemler alınmalıdır. Çöp müstecirleri ile yapılan sözleşmelerde, kurum ve kuruluşlara yer tahsislerinde ve denetlemelerde, bu hükümler göz önünde bulundurulmalıdır. 179

01..2003 180 / 221 k) Havalimanı yakın çevresindeki (alçalma ve tırmanma satıhları altı dahil) diğer kurum ve kuruluşlarla temasa geçirilerek, benzer önlemlerin alınması istenmeli, teşvik edilmelidir. Belediyelerle yakın işbirliği sağlanmalıdır. l) Havalimanlarında ağaçlandırma yapılırken, hava tarafında; hava seyrüsefer cihazları ile hava trafiğini olumsuz etkileyecek bölgelere ve mania oluşturacak bölgelere hiçbir ağaç dikimine müsaade edilmemelidir. Dikilecek ağaçlarda funda ve dikenli ağaçlar tercih edilmelidir. Yapılacak işlemler Madde - Göç mevsimleri başta olmak üzere pistler ve tırmanma/yaklaşma yüzeyleri kitlesel kuş hareketleri yönünden havalimanı kontrol kulesi tarafından gözle ve dürbünle devamlı gözlenerek, uçakların kalkış ve inişlerinden önce gerekli önlemler alınmalıdır. Uçuş kontrol kulesi, gerek kendi gözetimi sonucunda ve gerekse pilot tarafından kendilerine bildirilen kuş yığılmaları ihbarı olduğunda, Başmüdürlük/Müdürlük tarafından görevlendirilmiş birim tarafından öncelikle, hangi mücadele yönteminin en etkin ve pratik olduğuna karar verilerek, kümelenmeler havalimanı içinde ise en hızlı şekilde mücadele işlemine başlanmalıdır. Ayrıca, havada pilot tarafından bildirilen veya gözlemlerle tespit edilen kuş tehlikesinin, gerek muhabere araçları vasıtasıyla ve gerekse ATIS aracılığıyla, yerde ve havada bulunan pilotlara haber verilmesi zorunludur. Mücadele usulleri Madde 13- Kuşların havalimanından uzaklaştırılması gereken durumlarda, uygulanabilecek yöntemler aşağıdadır. Sesle korkutma; a) LPG(gazlı) li patlayıcılar, b) Silah patlatma, c) Tehlike sesleri, insan kulağının duyamayacağı frekansta kuş kaçırıcı ultrasonik sesler/yırtıcı kuş sesleri vb. insan kulağının duyabileceği frekansta, kuşların tehlike çağrılarını andıran sesler. d) Alarm sesleri, sirenler e) Solunum yolunu etkilemeyen gazlar ve kimyasallar, f) Şahin ve atmaca gibi yırtıcı kuşların çevrede dolaştırılması, g) Av köpekleri, h) Diğer. 180

01..2003 181 / 221 Görüntüyle korkutma; a) diğer kuş kaçırtıcı nesneler, (çeşitli maketler vb.) b) Bayrak ve flamalar, c) Işıklar, hava trafiğini olumsuz etkilemeyecek lazer ışınları, d) Diğer teknikler. Havalimanı Başmüdürleri/Müdürleri, bu Yönergede belirtilen genel usul ve esaslara uyulması kaydı ile, diğer mücadele yöntemlerini de uygulayabilirler. 5. Bölüm Son Hükümler Havalimanı uygulaması Madde 14- Havalimanları, bu Yönerge de yer alan usul ve esaslar doğrultusunda, havalimanlarının bölgesel özellikleri bağlamında, kendi uygulamalarına esas ayrıntılı düzenlemeleri yaparlar. Personel eğitimi Madde 15- Havalimanı Başmüdürleri/Müdürleri, vahşi hayat ve kuşla mücadele hizmetlerinin öngörülen seviyede, emniyetli, etkin, verimli ve düzenli yürütülmesini teminen personelin işbaşı ve teorik eğitim gereklerini planlar ve gerçekleşmesine yönelik gerekli önlemleri alırlar. İş Sağlığı ve Güvenliği Madde 16- Havalimanı Başmüdürlükleri/Müdürlükleri tarafından, vahşi hayat ve kuşla mücadele hizmetlerinde çalışacak personelin iş sağlığı ve güvenliğine yönelik koruyucu malzemenin sağlanması için gerekli önlemler alınır. Değişiklikler Madde 17- Yönerge üzerinde yapılacak değişiklik önerileri Genel Müdürlük İşletme Dairesi Başkanlığına gönderilir. Yapılan değişiklikler, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığına da bildirilir. Yürürlük Madde 18- Bu Yönerge, 21 Haziran 1984 tarih ve MİMYÖ 29-4 sayılı Kuş Mücadele Yönergesi ni iptal ederek, Genel Müdür Onayıyla yürürlüğe girer. Yürütme Madde 19- Bu Yönerge hükümlerini, merkezde Genel Müdürlük adına İşletme Dairesi Başkanlığı, Havalimanlarında Havalimanı Başmüdürlük ve Havalimanı Müdürlükleri yürütür. 181

01..2003 182 / 221 BÖLÜM - 9 HAVA ALANLARI PAT SAHALARININ TEMİZLİĞİ VE OTLA MÜCADELE YÖNERGESİ 1. Bölüm Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Sorumluluk, Tanım ve Kısaltmalar Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı, DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından işletilen hava alanlarında, üyesi bulunduğumuz Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından yayımlanmış standartlarla, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve yönetmeliklerine uygun olarak PAT sahalarının temizliği ve otla mücadeleye yönelik usul ve esasları belirlemektir Kapsam Madde 2- Bu Yönerge, DHMİ tarafından işletilen hava alanlarını kapsar. Hukuki dayanak Madde 3- Bu Yönerge, esas olarak, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) nün 14 sayılı Eki (Hava Alanları) ile 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Ulaştırma Bakanlığı nın Hava Alanı Yapım, İşletim ve Sertifikalandırma Yönetmeliği (SHY-14A) ne dayanılarak hazırlanmıştır. Sorumluluk Madde 4- Bu Yönergenin uygulanmasında, İşletme Dairesi Başkanlığı ve Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri sorumludur. Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, esas sorumluluk kendilerinde kalmak kaydıyla, hava liman/meydan içi sorumlulukları ayrıca düzenlerler. DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından kısıtlı işletmecilik (örneğin sadece terminal/apron işletmeciliği) yapılan askeri hava alanlarına yönelik uygulamalarda, Meydan Özel Protokolleri hükümleri saklıdır. Tanım ve kısaltmalar Madde 5- Bu Yönergede geçen; DHMİ ve Genel Müdürlük terimleri; DHMİ Genel Müdürlüğünü, ICAO kısaltması; Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünü, 182

01..2003 183 / 221 Hava Alanları terimi; DHMİ tarafından işletilen hava limanları ve meydanları, Hava Alanı İşleticisi terimi; DHMİ adına hava alanını işletmekte olan Hava Limanı Başmüdürlüğü/Meydanı Müdürlüğünü, Hizmet veren kuruluşlar terimi; hava alanında hizmet veren tüm kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel tüzel kişileri Hizmet Sözleşmesi terimi; DHMİ Genel Müdürlüğünün, hava alanında hizmet veren kamu kurum ve kuruluşlarıyla yaptığı Protokoller ile gerçek ve özel tüzel kişilerle yaptığı Sözleşmeleri, İşletme Sözleşmesi terimi; DHMİ Genel Müdürlüğü ile, Yap-İşlet-Devret Modeli kapsamında veya diğer bir şekilde terminal işletmeciliği yapmaya yetkili kılınan Terminal İşletmecileri arasında yapılan İmtiyaz Sözleşmeleri ve eklerini, PAT Sahaları terimi; pist, apron ve taksiyolu sahaları ile hava alanı sınırları içerisinde, hava tarafındaki diğer bitişik sahaları, Pist terimi; hava alanlarında, uçakların iniş ve kalkışları için hazırlanmış sahayı, Apron terimi; hava araçlarının parklandırılmaları, akaryakıt ikmalleri, yolcu, yük, posta, kargo, indirme/bindirmeleri ve bakımlarının yapılabilmesi için belirlenmiş sahayı, Taksi Yolu terimi; taksi yapan uçakların kullanabilmeleri için seçilmiş ve hazırlanmış yolu, Harekat Sahası terimi; uçakların kalkış, iniş ve taksi yapması için kullanılan manevra ve park sahalarını, Durma uzantısı (stopway) terimi; kalkıştan vazgeçilmesi halinde, uçağın durabilmesi için belirlenmiş sahayı, Eşik terimi; pistin iniş için kullanılabilen bölümünün başlangıcını, FOD (Foreign Object Damage) terimi; PAT sahaları üzerinde olabilecek çakıl, asfalt parçası, tahta parçası, vida, somun, emniyet telleri, vb. uçak motorlarına zarar verebilecek yabancı maddeleri, Pist Süpürme Aracı terimi; süpürme ve vakumlama özellikleri ile donatılmış FOD temizleme aracını, Fosseptik Mahalli terimi; uçaklardan çekilen fosseptik atıklarının boşaltılması için yapılmış tesisleri, 183

01..2003 184 / 221 Çöp Toplama Mahalli terimi; PAT sahalarında uçaklardan ve hizmet veren kuruluşlardan çıkan çöplerin toplanarak hava alanı dışına çıkarılması için oluşturulmuş ve çevreye zarar vermeyecek şekilde tedbirler alınmış kapalı mahalleri, ifade eder. 2. Bölüm Genel Uygulamalar Uluslararası standartlar Madde 6- Hava alanları PAT sahalarının temizlenmesi ve otla mücadele işlemleri, ICAO Ek- 14 standartları ve ICAO Doküman 9137-AN/898 (Kısım 8- Hava Alanı İşletme Hizmetleri ve Kısım 9- Hava Alanı Bakım İşlemleri) de yer alan uygulama esaslarına göre yürütülür. Genel esaslar Madde 7- Hava alanı PAT sahalarının temizliği ve özellikle uçak harekat alanları üzerinde hiç bir FOD olmaması/fod den arındırılması, uçuş emniyeti açısından önem arz etmektedir. Uçakların jet motorları büyük bir emiş gücüne sahip olduğundan, PAT sahaları üzerinde olabilecek FOD ler, motorlar tarafından emilebileceğinden, motorlara zarar verebilecektir. FOD lerin önlenmesi konusunda, hava alanı işletmecisi tarafından gerekli önlemlerin alınması ve temizliğin yapılmasının yanı sıra PAT sahalarında çalışan tüm personelin de bilinçlendirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, hava alanı işletmecileri, PAT sahalarında hizmet veren kuruluşlarla eşgüdüm içinde, kuruluşlar personelinin FOD ler hakkında bilgilendirilmelerine yönelik gerekli önlemleri almak zorundadır. Diğer taraftan, görsel yardımcı cihazların görüşünün etkilenmemesi, FOD oluşturmaması, kuş türlerinin çekilmemesi ve sıcak havalarda yangın tehlikesi yaratmaması açısından, hava alanı içindeki otların da düzenli olarak temizlenmesi ve biçilmesi gerekmektedir. Yüzey şartları değişimi Madde 8- Hava alanı pist ve taksi yollarının işletmeye verilmesi sonrasında, uçaklar tarafından kullanım yoğunluğuna bağlı olarak yüzey şartlarında FOD oluşması, yakıt-yağ lekesi oluşması, lastik izi oluşması vb. nitelikte değişme olmaktadır. Aynı durum, uçaklar haricinde araç trafiğinin de olduğu apronlar için de söz konusudur. Bu bağlamda, hava alanı işlemecileri tarafından; 184

01..2003 185 / 221 - Hava Alanları Altyapı Kontrol, Bakım ve Onarım Yönergesi, - Hava Alanları Pist Yüzey Şartları Yönergesi ile, - Hava Alanları Kar Mücadele Hizmetleri Yönergesi doğrultusunda gerekli işlemler yapılacaktır. 3. Bölüm PAT Sahaları Temizliği Genel temizlik Madde 9- Hava alanı işletmecileri, hava alanının fiziksel yapısı, uçak trafiği gibi unsurları göz önünde tutarak PAT sahalarının düzenli, sürekli ve her ihtiyaç duyulduğunda temizlenmesi için bir program oluşturmak ve uygulamak zorundadırlar. PAT sahaları yüzeyi, özel (pist) süpürme araçları ile süpürülmeli, PAT sahaları çevresi ve araçların yanaşamadığı alanlar ise temizlik görevlilerince temizlenmelidir. Temizlik işlemleri Madde 10- PAT sahaları temizliği konusu 3 farklı kapsamda ele alınmalıdır: a) FOD Temizliği, b) Lastik İzlerinin Temizlenmesi, c) Yakıt-yağ Temizliği. 1) FOD Temizliği: a) PAT sahaları, sürekli ve düzenli olarak kontrol edilmeli ve uçaklara/uçak motorlarına zarar verebilecek ya da uçak sistemlerini bozacak tüm taş vb. parçalardan temizlenmelidir. b) Uçakların jet motorları büyük bir emiş gücüne sahip olduklarından pist, taksi yolu ve apron üzerinde bulunabilecek FOD ler öncelikle temizlenmelidir. c) Zemin bozukluklarından meydana gelebilecek FOD ler günlük periyodik olarak kontrol edilmeli, temizlenmeli ve acil onarımı planlanmalı ve gerçekleştirilmelidir. d) Uçak taksi yolu bekleme yerleri üzerinde ve pistlerde bitişik alanların aşınmasından kaynaklanan taş ve diğer döküntüler ortadan kaldırılmalıdır. e) Kargo alanlarında, yükleme, boşaltma işlemleri sırasında sandıklardan veya diğer konteynerlerden kopabilecek her türlü parça temizlenmelidir, 185

01..2003 186 / 221 f) Apron park sahalarında uçağa hizmet verme esnasında meydana gelen FOD ler, uçak park sahasından ayrılmadan önce park sahasını kullanan yer hizmetleri kuruluşu veya hava taşıyıcısı tarafından temizlenerek park sahası temiz olarak bırakılmalıdır. g) Apronlarda yakıt ve yağ artıklarını temizlemek için kullanılan kumlar, kullanıldıktan sonra kaldırılmalıdır. h) PAT sahaları ve çevresinde inşaat çalışmaları yapılması esnasında inşaat araçlarının geçtiği harekat sahası kontrol altında tutulmalıdır. i) PAT sahaları ve çevresinde yapılan inşaat çalışmaları neticesinde çıkan inşaat atıkları en kısa zamanda kaldırılmalıdır. j) PAT sahalarına girecek tekerlekli her türlü aracın, lastik temizliğini sağlamak üzere, giriş noktalarına lastik yıkama havuzları yapılmalıdır. k) Hava Liman ve Meydanlarında inşaat çalışmaları sürerken, müteahhit araçları tarafından mümkün mertebe hava alanı hareket alanlarının kullanılmasının önlenmesi amacıyla alternatif güzergahlar geliştirilmelidir. l) Hareket alanı yakınlarındaki inşaat çalışmaları sırasında, kuvvetli rüzgar ve jet rüzgarları tarafından kum ve küçük taş parçalarının hareket alanına sürüklenmesini önlemek için gerekli önlemler alınmalıdır. m) Hareket alanı yakınlarındaki inşaat çalışmalarının bitimini müteakip hiçbir şekilde toz, moloz vb. yığınlar kalmayacak şekilde çevredeki tüm döküntülerin ilgili müteahhit tarafından kaldırılması sağlanmalıdır. n) Yağışlı havalarda bagajların üzerine örtülen naylonlar ile çöp poşetleri, gerekli tedbirler alınmaması durumunda rüzgarın etkisiyle çok kısa zamanda harekat sahasına ulaşarak uçaklar için tehlike yaratmaktadır. Apronda hizmet veren tüm kuruluşlar uçaklara tehlike oluşturabilecek bu tür FOD ler için önlem almalıdır. o) PAT sahalarından çıkan her türlü çöpün, PAT sahasından uzaklaştırılması için çöp mahalleri oluşturulmalıdır. p) Apronların muhtelif yerlerine yerleştirilen çöp römorklarına, çöpler düzgün atılmalı, römorkların çevresine çöp bırakılmamalıdır. Dolan römorklar boşaltılmamış ise hava alanı işletmecisi yetkililerine bildirilmelidir. q) Çöpler, çöp mahalline ağızları bağlı poşetlerde ve düzenli bir şekilde bırakılmalıdır. r) PAT sahaları içinde oluşturulan fosseptik mahalleri, kullananlar tarafından temiz bırakılmalıdır. s) Uçak park sahalarında uçak yıkanamaz. 186

01..2003 187 / 221 t) PAT sahalarında, hiç bir araç-gereç temizlenemez, yıkanamaz. 2) Lastik Atıklarının Temizlenmesi: a) İniş yapan uçak tekerleklerinin yere temas ettiği yerlerde, tekerlek lastiklerinden kopan parçaların oluşturduğu lastik kalıntıları, pist işaretlerini tamamen siler ve ıslandığında da pist yüzeyinde oldukça kaygan bir alan oluşturur. Lastik kalıntıları; kimyasal çözücüler, yüksek basınçlı su püskürtme veya sıcak sıkıştırılmış hava yöntemleri kullanılarak ortadan kaldırılmalıdır. b) PAT Sahalarındaki tüm çizgilerin en az 6 ayda bir incelenmesini müteakip, lastik atıkları temizlendikten sonra, solan ve rengi atan çizgiler yeniden boyanmalıdır. PAT sahalarındaki lastik atıklarının temizlenmesinde uygulanabilecek yöntemler de aşağıdadır. Kimyasal Yöntem: Temizlenecek olan saha, sprey bölümü olan depolu bir araçtan kimyasal sıvı ile, ya da hortum yoluyla elle spreylenir. Kimyasalın reaksiyon süresi lastik atığın derinliğine bağlı olarak 8 15 dakika arasında değişir. Bu süre içerisinde lastik boya kabarır ve yüksek basınçlı su ile silinir. Süpürücü kamyon veya diğer aletler gevşek lastiği yüzeyden emerek suyla dolu bölgeyi temizlemelidir. Yüksek Basınçlı Su Yöntemi: Yüksek basınçlı su fıskiyelerinin eğik açılarla döşeme yüzeyine tutulmasıyla lastik artığı temizliği yapılır. Temizleme belirli bir mesafeden kamyonu takip eden süpürücülerle yapılmak zorundadır. Su tedarikinin sorun olmadığı yerlerde yüksek basınçlı su yöntemi, çevre koruması yönünden de en etkili yöntemdir. Sıcak Kompres Havalı Yöntem: Bu yöntem, yanma olayının gerçekleştiği yanma odasına gönderilen bir hava/gaz karışımına dayanan bir makina ile yapılır. Çıkan egzoz, hızla doğrudan yüzeye gönderilir. Bu gazlar, yüzeydeki lastik artıklarını yumuşatıp parçalar. Söz konusu parçalar fırçalama makinasının yardımıyla süpürülür. 3) Yakıt ve Yağların Temizlenmesi: Hareket halindeki uçakların yakıt tanklarından sıçrayan karosen, yüzeyin bozulmasına ve motor hasarına neden olabilir. Bu alanların sık sık kontrol edilmesi ve kaplamanın daha fazla parçalanmasını önlemek için hemen tamir işleminin yapılması gereklidir. a) PAT sahalarında hizmet veren kuruluşlar bulundukları mahalli yağ, yakıt, hidrolik, vb. yanıcı ve çevreyi kirletici kimyasal maddelerden arındırmak ve çevreyi temiz tutmak zorundadır. b) Apronlarda uçaklara yakıt ikmali sırasında, yakıt, hidrolik ve yağların zemine akmaması için gerekli tedbirler alınmalıdır. 187

01..2003 188 / 221 c) De/Anti-icing uygulamalarında kullanılan sıvılar ile PAT sahalarında kullanılan kimyasal maddelerin çevreye zarar vermemesi için, hizmet veren kuruluşlar tarafından önlemler alınmalıdır. d) Uçak fosseptiklerinin boşaltma alanlarında temizlik imkanlarını sağlayacak her türlü olanak sağlanmalıdır. Yakıt ve yağların temizlenmesinde uygulanabilecek yöntemler aşağıdadır. Bu maddelerin serbest kalıntıları; toz toprak, kum vb. malzemelerin yapışmasıyla kararır, lekeler oluşturur. Kirleticiler yağ çözelticilerinin spreylenmesinin ardından su fışkırtılmasıyla temizlenebilir. Kazara yakıt ya da yağ dökülen yerler, hemen yağ emici maddelerle kaplanmalıdır. Bu maddeler, döküntünün üstüne atıldığında sıvıyı emen ve daha sonra süpürülme yoluyla kolayca temizlenebilen toz veya taneli maddelerdir. Ancak, döşeme malzemesine iyice işlemiş yağı emmezler. Beton veya asfalt kaplamalarda, tekrar tekrar yağ geçmesi yüzey malzemesine zarar verebilir. Bu durumda temizleme yerine yüzey onarımı yapılmalıdır. 4. Bölüm Otla Mücadele Genel esaslar Madde 11- Hava alanlarında, öncelik uçuş ve yer emniyetinin sağlanmasında olmak üzere, çevre düzenlemesi ve güzelleştirilmesi amacıyla, tüm arazi, bina ve tesis çevrelerinin sürekli olarak kontrol edilmesi, düzeltilmesi, atık maddelerden temizlenmesi ve bütün sahaların yeşillendirilerek, büyüyen otların biçilmesi gereklidir. Saha yeşillendirme ve ağaçlandırma çalışmalarında İşletme ve İnşaat ve Emlak Daire Başkanlıklarıyla eşgüdüm sağlamaktadır. Uçuş ve yer emniyeti açısından, hava alanlarında pist, taksiyolu ve apron sahalarında ve yakın çevresinde oluşan otlar bir program çerçevesinde ve düzenli olarak temizlenecektir. Hava alanı diğer sahaları, iklim şartlarının da elverdiği ölçüde, yeşillendirilecek ve sürekli olarak temiz ve bakımlı tutulacaktır. PAT Sahaları çevresinde bulunan ot ve çalılar ile drenaj kanalları, ihtiyaca ve iklim şartlarına göre belirli periyotlarla temizlenecektir. Ot mücadelesinin hava alanı kendi imkanlarıyla yapılması esastır. Ancak, mücadelenin hava alanı imkanlarıyla tam olarak yapılamadığı/yapılamayacağı durumlarda, öncelikle mahalli ziraat vb. teşkilatlardan ücretsiz destek imkanları araştırılacak; bu mümkün olmadığı takdirde, Genel Müdürlük bilgisi (gerektiğinde Onayı) dahilinde ve DHMİ genel uygulamaları (ihale/satın alma usul ve yetkileri) doğrultusunda, ücreti karşılığı iş yaptırma yoluna gidilecektir (Biçilen otlar, işi ücretli veya ücretsiz yapan kuruluş veya kişilere anlaşma şartlarına uygun şekilde ücretli/ücretsiz verilebilir). 188

01..2003 189 / 221 Otla mücadele planı Madde - Ot mücadelesinin bilinçli olarak ve istenilen seviyede etkin bir şekilde yapılabilmesi için tüm hava alanlarında ot mücadele planları hazırlanacaktır. Plan, değerlendirilmek ve onaylanmak üzere Genel Müdürlüğe (İşletme Dairesi Başkanlığı) gönderilecektir. Ot Mücadele Planı aşağıdaki hususları kapsayacaktır: a) Ot tan temizlenecek sahaların önem ve öncelik sırasına göre etüdü ve bölümlere ayrılması, b) Temizlik yapacak araç ve teçhizatın planlaması, c) Temizlik yapacak personel ve araçların kullanacak personelin planlaması, d) Temizlenecek sahalardan çıkacak otların satışı, alan dışına taşınması veya alan içinde imhası. Ottan temizlenecek sahalar için öncelik sıralaması aşağıdaki gibi olmalıdır. a) Pist şeridi (pist ekseninden 150 m. yanlara, pist başlarından 60 m. ileriye doğru), b) Taksiyolu kenarları (eksenden 50 m. yanlara doğru), c) Apron kenarları (50 m. ileriye doğru), d) Hava tarafı yolları (20 m. yanlara doğru), e) Hava alanı sınırları içindeki diğer yollar, f) Yapı ve tesislerin çevresi, g) Sınır tel çitleri çevresi (20 m. içeriye doğru), h) Tüm direnç ve kuşaklama kanallarının içi ve kanal kenarlarındaki otlar, i) Diğer sahalar Planın uygulanması Madde 13- Ot mücadele planının etken bir şekilde uygulanabilmesi için alınacak önlemler aşağıda gösterilmiştir. Ayrıntılar, Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri tarafından ayrıca belirlenir ve uygulanır. a) Ot mücadelesi yapılması gerekli sahalar, bölümler halinde, hava alanı genel vaziyet planı üzerine işlenerek, numaralandırılacaktır. 189

01..2003 190 / 221 b) Belirlenen sahalar (bölümler), hava alanı makine gücü, otların cinsi ve büyüme süresi dikkate alınarak, mevsime göre, periyodik temizleme tarih ve süreleri önceden tespit edilecektir. c) Planlamanın istenen seviyede etkin uygulanabilmesi için, gerekli ot mücadelesi araç ve teçhizatın belirlenecek, eksik görülenlerin usulune uygun temini yoluna gidilecektir. d) Ot mücadelesi yapılacak bölümler sahalar üzerinde enerji, uzak kumanda, telefon kabloları, su boruları vb. hat/tesisatın yer ve güzergahları işaretlenecek ve ot mücadelesinde bunların zarar görmemesi temin edilecektir. e) Genel olarak, bir bölümdeki mücadele bitmeden diğerine başlanmayacaktır. f) Makine ile ot biçme işlemi sırasında, seyrüsefer cihazlarının zarar görmemesi için, el ile ot biçme aletleri ya da yabancı ot mücadele ilaçları kullanılmalıdır. g) Ot mücadelesinde görevlendirilecek personel, hava alanının diğer hizmetleri dikkate alınarak belirlenecektir. Görevlendirilecek personele, otla mücadele esasları, araç ve teçhizatın kullanımı ve bakımı konularında eğitim verilecektir. h) Ot mücadelesinde kullanılan araç ve teçhizatın bakım ve onarımlarının düzenli yapılarak sürekli faal tutulması sağlanacaktır. i) Kesinlikle yakılarak ot mücadele yapılmayacaktır. 5. Bölüm Son Hükümler Cezai müeyyideler Madde 14- Hizmet sırasında gerekli tedbirlerin alınmaması nedeni ile apronların kirletilmesi ve kirleten kuruluş tarafından gerekli şekilde temizlenememesi halinde, kirli mahal hava alanı işletmecisi tarafından temizletilir. Temizlikte kullanılan araç, malzeme ve personel ücretleri, DHMİ ücret tarifesine göre sorumlu kuruluştan tahsil edilir. Ayrıca, PAT sahaları ve çevresini kirleten kuruluşlara Hizmet/İşletme Sözleşmesi hükümlerine göre cezai müeyyide uygulanır. Hava liman/meydan uygulaması Madde 15- Hava Liman/Meydanları, bu Yönerge de yer alan usul ve esaslar doğrultusunda, mevcut kapasite ve uçak trafikleri bağlamında, kendi uygulamalarına esas ayrıntılı düzenlemeleri yaparlar. 190

01..2003 191 / 221 Personel eğitimi Madde 16- Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, PAT sahaları temizlik ve otla mücadele hizmetlerinin öngörülen seviyede, emniyetli, etkin, verimli ve düzenli yürütülmesini teminen personelin işbaşı ve teorik eğitim gereklerini planlar ve gerçekleşmesine yönelik gerekli önlemleri alırlar. Genel Müdürlük tarafından sağlanması/gerçekleştirilmesi gerekli eğitim programları, uygun zamanlama ile Genel Müdürlüğe sunulur. İş güvenliği Madde 17- Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri tarafından, PAT sahalarının temizliği ve otla mücadele hizmetlerinde çalışacak personelin iş güvenliğine yönelik koruyucu malzemenin sağlanması için gerekli önlemler alınır. Değişiklikler Madde 18- Yönerge üzerinde yapılacak değişiklik önerileri her yıl Aralık ayında Genel Müdürlük İşletme Dairesi Başkanlığı na gönderilir. Yapılan değişiklikler, Ulaştırma Bakanlığına da bildirilir. Yürürlük Madde 19- Bu Yönerge, Kasım 1984 tarih ve DHMİY 29-5 sayılı Ot Mücadele Yönergesi ni iptal ederek, Genel Müdür Onayıyla yürürlüğe girer. Yürütme Madde 20- Bu Yönerge hükümlerini, merkezde Genel Müdürlük adına İşletme Dairesi Başkanlığı, Hava Liman ve Meydanlarda ise Başmüdürlük ve Meydan Müdürlükleri yürütür 191

01..2003 192 / 221 BÖLÜM -10 HAVAALANLARI FOLLOW-ME VE MARSHALLİNG HİZMETLERİ YÖNERGESİ 1. Bölüm Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Sorumluluk, Tanım ve Kısaltmalar Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı, DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından işletilen hava alanlarında, üyesi bulunduğumuz Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından yayımlanmış standartlarla, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve yönetmeliklerine uygun olarak verilmesi gerekli follow-me ve marshalling hizmetleri usul ve esaslarını belirlemektir Kapsam Madde 2- Bu Yönerge, DHMİ tarafından işletilen hava alanları PAT sahalarında verilmekte olan follow-me ve marshalling hizmetlerini kapsar. Hukuki dayanak Madde 3- Bu Yönerge, esas olarak, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) nün 14 sayılı Eki (Hava Alanları) ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ile Ulaştırma Bakanlığı nın Hava Alanı Yapım, İşletim ve Sertifikalandırma Yönetmeliği (SHY-14A) ve Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) ne dayanılarak hazırlanmıştır. Sorumluluk Madde 4- Bu Yönergenin uygulanmasında, İşletme Dairesi Başkanlığı ve Hava Limanı Başmüdürlükleri/ Meydan Müdürlükleri sorumludur. Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, esas sorumluluk kendilerinde kalmak kaydıyla, hava liman/meydan içi sorumlulukları ayrıca düzenlerler. DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından kısıtlı işletmecilik (örneğin sadece terminal/apron işletmeciliği) yapılan askeri hava alanlarına yönelik uygulamalarda, Meydan Özel Protokolleri hükümleri saklıdır. Hava alanlarında hizmet veren tüm kuruluşlar, bu Yönergede yer alan hükümlerin uygulanmasından sorumludurlar. Tanım ve kısaltmalar Madde 5- Bu Yönergede geçen; 192

01..2003 193 / 221 ICAO kısaltması; Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünü, DHMİ ve Genel Müdürlük terimleri; DHMİ Genel Müdürlüğünü, Hava Alanları terimi; DHMİ tarafından işletilen hava limanları ve meydanları, Hava Alanı İşletmecisi terimi; DHMİ adına hava alanını işletmekte olan Hava Limanı Başmüdürlüğü/Meydanı Müdürlüğünü, Yer Hizmetleri Kuruluşu terimi; Ulaştırma Bakanlığı, Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) ne uygun olarak, hava alanlarında yer hizmetleri yapmak üzere çalışma ruhsatı almış kuruluşları, Hava Taşıyıcısı terimi; Yerli ve yabancı tüm hava taşıyıcılarını, Hizmet Veren Kuruluşlar terimi; hava alanı PAT sahalarında hizmet veren tüm kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel tüzel kişileri, PAT Sahaları terimi; Pist, apron ve taksiyolu sahaları ile hava alanı sınırları içerisinde, hava tarafındaki diğer bitişik sahaları, Follow-me Aracı terimi; PAT Sahalarında hizmet vermek için tahsis edilmiş ve hizmetin yapılabilmesi için belirlenmiş donanıma sahip araçları, Marshalling terimi; uçakların parklandırılması ve park yerinden çıkışı için belirlenmiş uluslararası yönlendirme hareketlerini, Marshalling Flaması terimi; uçaklara marshalling hizmetinin verilmesinde kullanılan, gece ışıklı gündüz fosforlu kırmızı renkte boyanmış işaret verme araçlarını, Uçak Park Sahası Rehber Çizgisi terimi; apron ve taksi yolundan, uçağı park edeceği alana yönlendiren ve uçağın emniyetli bir şekilde parklanması için oluşturulmuş sarı çizgileri, ifade eder. 2. Bölüm Genel Uygulamalar Uluslararası standartlar Madde 6- Hava alanları PAT sahalarında follow-me ve marshalling hizmetleri, ICAO Ek-14 (Hava Alanları) standartlarıyla, Ulaştırma Bakanlığı Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) ile DHMİ Hava Alanları PAT Sahaları Hizmetleri Yönergesi ve Hava Alanları PAT Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi nde yer alan usul ve esaslara göre yürütülür 193

01..2003 194 / 221 Yer hizmetleri Madde 7- PAT Sahalarında hava araçlarına verilecek yer hizmetleri türleri ve ayrıntıları ile hizmetlerin yerine getirilmesinde uyulması gerekli kurallar, Ulaştırma Bakanlığı nın Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) ile belirlenmiştir. Hava alanlarında PAT sahaları follow-me ve marshalling hizmetleri, sadece sözkonusu Yönetmelik kapsamında yetkilendirilmiş yer hizmetleri kuruluşlarınca yapılır. Bu kapsamda hizmet verenler, Yönetmelikte öngörülen kural ve düzenlemelere uymak zorundadır. Yönetmelik çerçevesinde, hava alanı yer hizmetlerinin uluslararası seviyede yapılmasını sağlayacak tedbirlerin alınmasından DHMi sorumlu olup, bu bağlamda hava alanı işletmecileri, yer hizmetleri için uluslararası kural ve standartlar ile ulusal mevzuat doğrultusunda gerekli düzenlemeleri yapar, yaptırır ve denetler. Hava alanı işletmecileri tarafından yapılan denetimlerde, Yönetmeliğe, bu Yönergeye ve DHMİ nin konuya ilişkin diğer düzenlemelerine aykırı davranışları tespit edilenler hakkında, belirlenen cezai müeyyideler uygulanır. 3. Bölüm Follow-Me Hizmetleri Uygulama esasları Madde 8- Hava alanı PAT sahalarında uçaklara ve araçlara verilen yönlendirme amaçlı follow-me hizmeti uygulama esaslar izleyen maddelerde verilmiştir. Uçaklara verilen hizmet Madde 9- Uçaklara verilen follow-me hizmetleri esasları aşağıda belirtilmiştir. a) Follow-me hizmeti esnasında Kontrol Kulesiyle devamlı irtibat halinde olunmalıdır. b) Follow-me hizmeti, uçağın her türlü maniadan arındırılmış emniyetli bir şekilde seyrini sağlamalıdır. c) Follow-me hizmetinin başlama noktaları önceden belirlenerek ilgili kuruluşlara bildirilmelidir. d) Hizmet alacak uçakların bilgileri, uçak inmeden önce follow-me aracına bildirilmelidir. e) Follow-me aracı ile uçak arasındaki mesafe ayarlanmalıdır. Bu mesafe, pilotun follow-me panosunda verilen bilgileri görebileceği ve aracı kullananın da, dikiz aynasından pilot mahalini görebileceği mesafede olmalı, follow-me aracı ile uçak bir bütünlük arz etmelidir. 194

01..2003 195 / 221 f) Follow-me hizmetine başlamadan önce, aracın sarı renkte tepe lambaları ve FOLLOW-ME yazısı yakılır. Uçak durdurulmak istenirse FOLLOW-ME yazısı kapatılır ve STOP yazısı yakılır. Hizmetin bitiminde pano ışıkları ve tepe lambaları kapatılarak, araç uçak önünden ayrılır. g) Düşük görüş şartları oluşmamışsa, inen uçak için follow-me hizmeti, taksi yolunun aprona giriş noktasından başlar. Uçak park sahasında sona erer. h) Düşük görüş şartlarında inen uçak için follow-me hizmeti, pisti terk eden taksi yolunda başlar, park sahasında biter. Kalkışa gidecek uçak için park sahasında başlar, kalkış pisti giriş taksi yolunda sona erer. i) Otomatik parklama sistemi olan park sahalarında, follow-me hizmeti uçağın park sahasına girişini belli etmeli, ancak sistemin devreye giriş sınırlarından önce followme aracı uçak önünden ayrılmalıdır. j) Follow-me hizmeti verecek personel, hava alanı PAT sahalarının tanıtımı, follow-me hizmetinin özellikleri, uçak park sahalarının yerleri ve planlanabilecek uçak tipleri, telsizle muhabere usulleri, düşük görüş şartları operasyonları ve apron emniyet kuralları hakkında uygulamalı eğitimden geçmiş olmalıdır. Araçlara verilen hizmetler Madde 10- Hava alanı dışından gelip PAT sahaları kurallarını bilmeyen (araç kullanma belgesi almamış) sürücülerin kullandığı araçlar ile ağır hareket eden iş makinelerinin apron, taksi yolu ve pistlere giriş ve kat edişleri esnasında, kule ile irtibatı olmayan araçların taksi yolu ve pistlere girişlerinde follow-me hizmeti verilir. Follow-me araçlarının özellikleri Madde 11- Sarı veya sarı siyah damalı renkte ve araç genişliğinde sinyal panosuna haiz olması gereken follow-me araçlarında bulunması gerekli özellikler aşağıdadır. a) Panoda, en az dönüşümlü kullanılan yeşil renkte ışıklı FOLLOW-ME ve kırmızı renkte STOP yazıları, b) Pano yanlarında sarı renkte iki adet flaş çakar, c) Panoda sağa ve sola dönüş sinyal sistemi, d) Kule-yer kontrol frekansına uygun muhabere cihazı, e) Araç içinde marshalling hizmeti için birer çift ışıklı ve ışıksız flama. Ayrıca, her follow-me aracının üzerinde tespit edilmiş bir numara bulunmalıdır. Follow-me hizmeti verme yetkisi 195

01..2003 196 / 221 Madde - Hava Alanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) çerçevesinde, follow-me hizmeti verme yetkileri aşağıdadır. a) Follow-me hizmeti, Atatürk Hava Limanında dış hat seferlerinde zorunlu, bu hava alanındaki iç hat seferler ile diğer hava alanlarında istek üzerinedir. b) Atatürk Hava Limanında, yerli hava taşıyıcıları dışındaki, tüm hava taşıyıcılarına (yabancı hava taşıyıcılarına, askeri meydana park etmeyen Türk Askeri uçaklarına, VIP uçaklarına ve araçlarına), bu hizmet DHMİ (Hava Alanı İşletmecisi) tarafından verilir. c) Follow-me hizmeti, yerli hava taşıyıcılarına, ruhsatları dahilinde yer hizmetleri kuruluşları veya kendileri tarafından verilebilir. d) PAT sahalarına girmesi gereken araçlara (banka araçları, film çekim vb. faaliyetler) hizmet, Hava Alanı İşletmecisi tarafından verilir. e) Yer hizmetleri kuruluşları, hava taşıyıcıları ve PAT sahalarında hizmet veren diğer kuruluşlara hizmet vermek için PAT sahalarına izinle giren araçlara bu hizmet, Hava Alanı İşletmecisinin bilgisi dahilinde olmak şartıyla, anılan kuruluşların araç kullanma belgesine sahip sürücüsü tarafından verilebilir. 4. Bölüm Marshalling Hizmetleri Uygulama esasları Madde 13- Uçakların hizmet verilerek parklandırılması ve gerekiyorsa park sahasından ayrılmasının sağlanması hizmeti olan marshalling hizmeti esasları aşağıdadır. a) Marshalling hizmetlerinde kullanılan uluslararası işaretler Ek-1 de verilmiştir. b) Hava alanına gelen tüm uçaklara marshalling hizmeti verilerek parklandırılma yapılır. c) Uçaklara marshalling hizmeti öncelikli olarak yer hizmetleri kuruluşları ve hava taşıyıcıları yetkili personeli tarafından verilir. d) Otomatik parklama sistemi bulunan park sahalarında, uçağın parklanması sistem marifeti ile olur. Ancak sistemin devre dışı kalması ihtimaline karşı yer hizmetleri kuruluşunun marshalling hizmeti verecek personeli hazır bulunmalıdır. 196

01..2003 197 / 221 e) Uçağın park sahasına herhangi bir nedenle yer hizmetleri kuruluşu veya hava taşıyıcısı personeli gelmemiş ise, uçak Hava Alanı İşletmecisi yetkili personeli tarafından marshalling hizmeti verilerek parklandırılır. f) Marshalling hizmetini veren personel, marshalling işaretleri, uçak park sahaları, uçak park sahası çizgileri, uçak tipleri ve apron emniyet kuralları hakkında eğitimden geçirilmiş olmalıdır. 5. Bölüm Son Hükümler Hava liman/meydan uygulaması Madde 14- Hava Liman/Meydanları, bu Yönerge de yer alan usul ve esaslar doğrultusunda, mevcut kapasite ve uçak trafikleri bağlamında, kendi uygulamalarına esas ayrıntılı düzenlemeleri yaparlar. Personel eğitimi Madde 15- Hava Alanı İşletmecisi, PAT sahalarında follow-me ve marshalling hizmetlerinin öngörülen seviyede, emniyetli, etkin, verimli ve düzenli yürütülmesini teminen personelin işbaşı ve teorik eğitim gereklerini planlar ve gerçekleşmesine yönelik gerekli önlemleri alırlar. Genel Müdürlük tarafından sağlanması/gerçekleştirilmesi gerekli eğitim planları, hazırlanarak, Eğitim Programına alınmak üzere, Genel Müdürlüğe gönderilir. İş güvenliği Madde 16- Hava Alanı İşletmecisi tarafından, PAT sahalarında follow-me ve marshalling hizmetlerinde çalışacak personelin iş güvenliğine yönelik koruyucu malzemenin sağlanması için gerekli önlemler alınır. Değişiklikler Madde 16- Yönerge üzerinde yapılacak değişiklik önerileri her yıl Aralık ayında Genel Müdürlük İşletme Dairesi Başkanlığı na gönderilir. Yapılan değişiklikler, Ulaştırma Bakanlığına da bildirilir. Yürürlük Madde 17- Bu Yönerge Genel Müdür Onayı ile yürürlüğe girer. Yürütme Madde 18- Bu Yönerge hükümlerini, merkezde Genel Müdürlük adına İşletme Dairesi Başkanlığı, Hava Liman ve Meydanlarda ise Başmüdürlük ve Meydan Müdürlükleri yürütür. 197

01..2003 198 / 221 198

01..2003 199 / 221 199

01..2003 200 / 221 200

01..2003 201 / 221 201

01..2003 202 / 221 BÖLÜM -11 HAVA ALANLARI KAR MÜCADELE YÖNERGESİ 1.BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Sorumluluk, Tanım ve Kısaltmalar Amaç; Madde 1- Bu Yönergenin amacı, DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından işletilen havaalanlarında, üyesi bulunduğumuz Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından yayımlanmış standartlarla, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Yönetmelikleri ile yürürlükteki diğer ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak uçuş ve yer emniyetini etkileyebilecek ve uçuş trafiğini aksatabilecek kar yağışı ve buzlanmaya karşı yapılacak mücadele yöntemi ve uygulanacak esasları belirlemektir. Kapsam; Madde 2- Bu Yönerge, DHMİ tarafından işletilen ve kış şartlarının hakim olduğu havaalanlarını kapsar. Kış şartlarının hakim olmadığı havaalanlarında, kar, don ve buzla mücadele etme durumu ortaya çıktığı takdirde, Yönerge hükümleri uygulanmak zorunda olmakla birlikte, araç, gereç ve malzeme için mahalli kuruluşların desteği sağlanır. Hukuki Dayanak; Madde 3- Bu Yönerge, esas olarak Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO)'nün 14 sayılı Eki (Havaalanları) ve Doc 9137-AN/898 (Bölüm 2-Kaplama Yüzey Şartlan), 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Ulaştırma Bakanlığı'nın Havaalanı Yapım, İşletim ve Sertifikalandırma Yönetmeliği (SHY- 14A)'ne dayanılarak hazırlanmıştır. Sorumluluk; Madde 4- Bu Yönergenin uygulanmasında, DHMİ Genel Müdürlüğü hizmetlerinden İşletme Dairesi Başkanlığı ve Havalimanı Başmüdürlükleri/Havaalanı Müdürlükleri sorumludur. Havalimanı Başmüdürleri/Havaalanı Müdürleri, esas sorumluluk kendilerinde kalmak kaydıyla, havalimanı/havaalanı içi sorumlulukları ayrıca düzenlerler. PAT Sahalarında hizmet veren diğer kurum ve kuruluşlarla gerçek ve özel tüzel kişiler de, yukarıda belirtilen mevzuat ve İşletme/Hizmet Sözleşmelerinde yer alan hususlar çerçevesinde kendi hizmet ve uygulamalarından sorumludurlar. DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından kısıtlı işletmecilik (örneğin, sadece terminal/apron) yapılan askeri hava alanlarına yönelik uygulamalarda, Havaalanı Özel Protokolleri hükümleri saklıdır. 202

01..2003 203 / 221 Tanım ve Kısaltmalar; Madde 5- Bu Yönergede geçen; DHMİ ve Genel Müdürlük terimleri; DHMİ Genel Müdürlüğünü, Havaalanları terimi; DHMİ tarafından işletilen havalimanları ve havaalanlarını, Hizmet veren kuruluşlar terimi; havaalanında hizmet veren tüm kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel tüzel kişileri, Hizmet Sözleşmesi terimi; DHMİ Genel Müdürlüğünün, havaalanında hizmet veren kamu kurum ve kuruluşlarıyla yaptığı Protokoller ile gerçek ve özel tüzel kişilerle yaptığı Sözleşmeleri, İşletme Sözleşmesi terimi; DHMİ Genel Müdürlüğü ile, Yap-İşlet-Devret Modeli kapsamında veya diğer bir şekilde terminal işletmeciliği yapmaya yetkili kılınan Terminal İşletmecileri arasında yapılan İmtiyaz Sözleşmeleri ve eklerini, PAT Sahaları terimi; Pist, Apron ve Taksi Yolları sahalarını, Hareket Sahası (movement area) terimi; Bir havaalanında uçakların iniş, kalkış ve taksi yapması için kullanılan manevra ve park sahalarını, Banket (shoulder) terimi; Kaplanmış yüzeyler ile çevresindeki arazi arasında geçiş sağlayan kaplanmış yüzeylere bitişik sahayı, Sulu Kar (slush) terimi; Suya doymuş, özgül ağırlığı 0,5 ile 0,8 arası olan karı, Kura Kar (dry snow) terimi; Esintiyle savrulabilen, sıkıştırılıp bırakıldığında dağılan, özgül ağırlığı 0,35'e kadar olan karı, Islak Kar (wet snow) terimi; Elle sıkıştırıldığında birbirine yapışan kar topu oluşturmaya yatkın ve özgül ağırlığı 0,35 ile 0,5 olan karı, Sıkıştırılmış Kar (compacted snow) terimi; Kütle halinde sıkıştırılıp yerden kaldırıldığında dağılmayan yada büyük parçalara ayrılan, özgül ağırlığı 0,5 ve üzeri olan karı, Kar Notamı (SNOWTAM) terimi; Harekat sahasındaki kar, buz, sulu kar veya su birikintisi nedeniyle oluşan tehlikeleri bildiren özel formatlı NOTAM'ları, ATS kısaltması; Hava Trafik Hizmetleri birimini, De-icing/Anti-icing terimi; Buz çözücü-buzlanmayı önleyici uygulamaları, ifade eder. 203

01..2003 2.BÖLÜM Genel Uygulamalar 204 / 221 Uluslararası Standartlar; Madde 6- Havaalanı kar mücadele hizmetleri, ICAO Ek-14'de yer alan standartlar ile Doc 9137-AN/898 (Bölüm 2- Kaplama Yüzey Şartları)'nda yer alan uygulama esaslarına göre yürütülür. Tarifeli uçuşların yapıldığı havaalanlarının, kar yağışı boyunca harekat sahalarını faal durumda tutmak için, ICAO tarafından öngörülen minimum kar mücadele teçhizatları ile; a) Yıllık 40000 ya da daha fazla sayıda tarifeli sefer yapılan havaalanlarında, 2.5 cm kalınlığındaki kar 30 dakika içerisinde, b) Yıllık 10000-40000 tarifeli sefer yapılan havaalanlarında, 2.5 cm kalınlığındaki kar bir saat içerisinde, c) Yıllık 6000-10000 tarifeli sefer yapılan havaalanlarında, 2.5 cm kalınlığındaki kar iki saat içerisinde, d) Yıllık 6000 yada daha az sayıda tarifeli sefer yapılan havaalanlarında, 2.5 cm kalınlığındaki kar iki saat içerisinde kaldırılmalıdır. Buna ek olarak, yoğun hava trafiği olan havaalanlarında, apronun yaklaşık %20'si kar yağışı esnasında temizlenmelidir. Tarifeli uçuş yapılmayan havaalanlarında, kar mücadele hizmetlerinin, mümkün olan en hızlı şekilde yapılması esastır. Araç, Gereç ve Malzeme; Madde 7- Kar mücadele araç, gereç ve teçhizatları aşağıda gösterilmiştir; a) Kar Küreme/Süpürme Araçları, b) Kar Küreme Araçları, c) Kar Püskürtme Araçları (Rotatif), d) Kimyasal Madde Atma/Serpme Makine ve Araçları, e) Buz Çözücü Malzeme Kamyonları, f) Grayderler (Greyderler, kar mücadelesinde değil sadece buz kırma operasyonlarında kullanılır. ) g) Sıcak Su Makinaları, h) Traktörler (önden ve arkadan yüklemeli kepçeler vb.), i) Frenleme Ölçüm Aletleri, 204

01..2003 j) Kazma ve Kürekler, Buz Kazıyıcılar, Kar Gelberileri, Çelik Örgü ve Hasırlar, Ölçme Çubukları, Flamalar, Araç Kurtarma Malzemeleri, vb. 205 / 221 Kar mücadelesinde kullanılabilen kimyasal maddeler aşağıda belirtilmiştir; a) Katı haldeki kimyasal maddeler, b) Sıvı haldeki kimyasal malzemeler. Her kar mücadelesi sonunda araç/gereç, teçhizat ve malzemeyle koruyucu teçhizatların bakımları yapılması ve malzeme stokunun gözden geçirilerek gerekli ikmalin sağlanması zorunludur. Hizmet Organizasyonu; Madde 8- Havalimanlarında Başmüdür adına Havalimanı Nöbetçi Müdürünün, Havaalanlarında ise Havaalanı Müdürü adına İşletme Şefi veya görevlendireceği diğer personelin sorumluluğunda sürdürülecek kar mücadele hizmetinde, aşağıda belirtilen personel, Kar Mücadele Ekibine her türlü yardımı yapmaktan sorumludur. a) Nöbetçi Apron Trafik Memurları, b) Nöbetçi İş Makinaları Operatörleri, c) Nöbetçi Şoförler, d) Nöbetçi Elektrik/Elektronik/Makine Teknisyenleri, e) Nöbetçi ARFF Memurları, f) Hizmetliler, g) Başmüdür, Havalimanı Nöbetçi Müdürü veya Havaalanı Müdürünce ihtiyaç duyulabilecek diğer tüm personel. Kar mücadelesinin başlama ve bitiş saatleri, mücadeleye katılan araç, personel sayıları ve kullanılan kimyevi madde miktarları düzenli olarak kayıt edilir. 3.BÖLÜM Kış Öncesi Hazırlıklar Kar Komitesi; Madde 9- Havalimanı Başmüdürlükleri/Havaalanı Müdürlükleri tarafından, ağır kış koşullarında karşılaşılabilecek sorunların belirlenmesi, çözümü ve uygulamaları konularında fikir alışverişi yaparak, havaalanının en iyi şekilde kullanılmasını sağlamak için, ATS Birimleri, Meteoroloji, havayolu taşıyıcıları ve yer hizmet kuruluşları üyelerinden oluşacak bir KAR KOMİTESİ kurulur. Bu Komite, havaalanında hızlı, etkin, verimli ve uygulanabilir bir kar mücadele planının hazırlanmasına katkı sağlamalıdır. 205

Hazırlıklar; 01..2003 Madde 10- Kış sezonu öncesi aşağıdaki hazırlıklar yapılmış olmalıdır; 206 / 221 a) Kar mücadele mevsimi başlamadan önce, bu hizmetin gerektirdiği çalışmaların istenilen düzeyde yapılabilmesi için gerekli bütün hazırlıklar tamamlanacaktır. b) Havaalanları, kendi kış şartlarına uygun olarak, gerekli kar temizliğini yapabilecek kapasitede araç, gereç, teçhizat ve malzemeye sahip olmalıdır. c) Buzlanma önleyici ve buz eritici kimyasal maddelerin, önceki yıldan kalanlarının özelliklerini koruyup korumadıkları kontrol edilmeli, stoklar yeterli seviyeye çıkartılmalıdır. d) Kışın kar tipisini önlemek için, sezon başında pist ve yol kenarlarındaki ot ve bitkiler mümkün olduğu kadar kısa biçilmelidir. e) Tüm araç, gereç ve teçhizatın bakım ve onarımları yapılmış olmalıdır. f) Kar mücadele ekiplerinin ihtiyaç duyacakları malzeme, tespit edilerek alınmış olmalıdır. g) Havaalanlarına bağlı SSY İstasyonlarının yakıt ve diğer ihtiyaçları giderilmiş olmalıdır. h) Kendi olanaklarıyla kar mücadelesi yapamayacak olan havaalanları, 1 İdaresi (veya Kaymakamlık), TCK, DSİ, YSE Kuruluşları ve Askeri Birliklerin araçlarından faydalanabilmek için hazırlıklarını yapmalıdır. Ekip Planlaması; Madde 11- Kar mücadele ekiplerinin planlanması, bölgenin genel kış şartları özellikleri dikkate alınarak, havaalanının kapasitesi ve uçuş yoğunluğuna göre yapılır. Kar temizleme işlemleri sırasında diğer hizmetlerin de aksatılmadan yürütülmesi gereklidir. Planlamalar, nöbetçi ekiplerin yanı sıra, takviye ekipleri de kapsar. Ekiplerde yer alacak tüm personelin, normal ve acil zamanlarda göreve çağrılabileceği adres/telefon listeleri hazırlanır ve sürekli güncel tutulur. Eğitim; Madde - Kar mücadele hizmetinde çalışacak ve ihtiyaç duyulabilecek tüm personelin istenilen düzeyde etkin bir çalışma yapabilmesi için bu Yönerge'de belirtilen konular üzerinde iyi eğitilmiş olması gerekir. Kar mücadele mevsimi başlamadan önce, hizmetin gerektirdiği konularda personel eğitimlerinin tamamlanmış olması gerekir. Eğitimler, ATS terimleri ve talimatları, PAT Sahalarının tanıtımı, kaplama tipleri, pist ve taksi yolları ışıklandırma sistemleri, kar mücadelesine tahsis edilen araç, gereç ve teçhizat ile, kar mücadele malzemelerinin kullanım özellikleri ve kar temizleme çalışmalarındaki öncelik sırasını (p ist/taks iy o Har ı/apron 1ar) vb. bilgileri kapsar. 206

01..2003 4.BÖLÜM Kar Mücadele Faaliyetleri 207 / 221 Kar Temizleme Öncelikleri; Madde 13- Uçak harekat sahalarından kar, buz, yarı erimiş kar vb.nin aynı anda temizlenememesi durumunda aşağıdaki öncelik sırası takip edilir. a) Kullanılan pist(ler), b) Kullanılan pist(ler)e servis sağlayan taksi yollan, c) Apron(lar), d) Uçak Bekleme Sahaları, e) Diğer alanlar. Birden fazla pisti/apronu olan havaalanlarında, pist, apron ve taksi yolları için temizleme öncelik sırası belirlenmelidir. Apronlarda acil müdahale gerektiren durumların dışında, kar temizleme çalışmaları şu önceliğe göre yapılmalıdır; a) Apron Merkez Hatları, b) Park Yeri Rehber Çizgileri, c) Araç Seyir Yolları, d) Boş Park Yerleri, e) Park Halindeki Uçak Çevresi (Handling Araçları Manevra Sahası), f) Terminal-Apron Bağlantıları. Ayrıca; a) Köprülerin uçağa çarpmaması için, hareket mekanizmalarının manevra sahaları kardan/buzdan temizlenmelidir. b) Yolcuların aprondaki uçağa binerken veya uçaktan inip terminale giderken kaymamaları için park yerleri ile terminal binası arasındaki kar birikintilerinde küçük geçitler açılması yararlı bir uygulamadır. c) Terminalin kara tarafındaki araç ve yolcu trafiğinin aksamaması için terminal bağlantı yolları ve terminal önleri temizlenmeli ve buzlanmaya karşı önlem alınmalıdır. d) Belediye sorumluluk alanı içerisinde olan meydan girişlerine veya terminallere bağlantı sağlayan yakın araç yollarında bir aksama söz konusu ise Belediye görevlileri beklenmeden temizlik yapılmalı ve buzlanmaya karşı önlem alınmalıdır. 207

01..2003 208 / 221 Kar Yağışı Öncesi ve Sırası Faaliyetler; Madde 14- Havalimanı Başmüdürlüğü/Havaalanı Müdürlüğü tarafından görevlendirilmiş birimlerce, Meteoroloji Birimleriyle sürekli irtibat içinde bulunularak, muhtemel yağışlar öncesi gerekli önlemlerin alınması sağlanır. Olası yağış bilgisinin alınmasını müteakip; Kar mücadele ekiplerine hazır ol emri verilir. Anında müdahale edebilmek için, kar mücadele araçları pist başına yakın uygun bir noktada toplanır (Toplanma yeri harekat sahasına engel teşkil etmeyecek şekilde önceden tespit edilir.). Kar yağışı başlayınca; a) PAT Sahası sürekli kontrol edilerek durum tespiti yapılır. b) Pist ve taksi yollarının kar temizleme işlemi eksenleri boyunca ve sağa/sola genişletilerek yapılır. Ancak, güçlü yan rüzgarları olduğunda temizleme, yüzeyin rüzgara doğru olan tarafından başlayıp, rüzgar yönünde yapılmalıdır. c) Pistte sulu karın 1,5 cm, kuru karın 5 cm'yi geçmesi kesinlikle önlenmelidir. Kar tabakası ince olduğu sürece araçlar azami hızda çalışabilir. d) Pist kenarlarında kar yüksekliğinin 30 cm'yi geçmesine izin verilmemeli, geçiyorsa dağıtılmalı ve kenar lambalarının kapanması önlenmelidir, e) Pist, taksi yolu veya apronların yakınındaki alanlarda bulunan kar kümelerinin yüksekliğinin kanat çıkıntılarına değmeyecek ve türbün motorlarına kar kaçması yüzünden işlevsel sorunların oluşmasını engelleyecek bir yüksekliğe indirilmesi şarttır. f) Yoğun trafiği olan havalimanlarında kar yağışının sürekli ve etkili olduğu durumlarda, Kule ile mutabakat sağlanarak iniş-kalkış trafiği kısa süre durdurulup temizlik çalışmalarına devam edilebilir (Bu süre hiçbir zaman iniş için havada bekletilen uçakları yakıt kritiğine sokabilecek ve/veya trafik akışını etkileyebilecek uzunlukta olmamalıdır). g) Pist ve taksi yolları merkez hattı armatürlerine zarar vermemek için buralarda, kar küreme/süpürme bıçakları bakalit ya da sert plastikten yapılma kar küreme/süpürme araçları kullanılmalıdır. h) Pistte kar kalınlığı mm'ye kadar olduğunda süpürme işlemi yapılmalı; mm'den fazla olduğunda ise kombine araçlarla, küreme, süpürme ve üfleme işlemi aynı anda uygulanarak temizlik yapılmalıdır. i) Temizlikte kullanılan kar küreme ve süpürme araçlarının hızı, araçların kullanma kılavuzunda belirtilen azami hızı geçmemeli ve süpürge ayarı kuru karda 7 cm, sulu karda 10 cm olmalıdır (Süpürge ayarı, parçaların düz bir zeminde yere indirildiği zaman yerde bıraktığı izin genişliğidir). j) Apron temizliği yapılırken, park eden uçak varsa, kaygan yüzeyin yol açacağı kontrol kayıplarına bağlı hasarlardan sakınmak için, hiçbir ağır araç, gereç ve teçhizat uçağa 5 metreden daha yakın çalışmamalıdır. k) ILS hassas/kritik sahaları sürekli temiz tutulmalıdır. 208

01..2003 209 / 221 1) PAT sahalarının durumu ve alınan frenleme ölçüm değerleri formata işlenerek SNOWTAM yayınlanır. Pistin tümü temizlenmemiş ise, temizlenmemiş uzunluk veya genişlik ölçülerek SNOWTAM mesajında belirtilir. m) Havanın don yapması bekleniyorsa ve temizlik işleminden sonra pistte birikinti varsa; buzlanmayı önlenmek veya buzlanma olmuş ise eritmek için, buz çözücü/buzlanmayı önleyici kimyevi malzeme kullanılır. Çözülme sağlandıktan sonra, bu sahalar hızla süpürülerek sudan arındırılmalıdır. n) Pist yüzeyindeki birikintinin cinsi (kuru kar, sulu kar, ıslak kar, su birikintisi) ve pist frenleme ölçümü pist(ler)in her üçte birlik bölümü için belirlenir. o) Kar Mücadele çalışmaları süresince kule ile telsiz bağlantısı hiçbir zaman kesilmemelidir. ö) Kar mücadele araçları, kar mücadele çalışmaları süresince Havalimanı Başmüdürü/Havaalanı Müdürü veya yetkili kıldıkları personelin zaruri gördüğü haller dışında başka bir hizmet için kullanılamaz. Genel önlemler; Madde 15- Kar mücadelesi sırasında dikkate alınması gerekli genel önlemler aşağıdadır; a) Kar temizlemesinde PAT sahalarının teknik özelliklerinin bilinmesi ve kar temizlemenin alt yapıya zarar vermeden gerçekleştirilmesi gerekir. Buz önleme ve eritme işlemlerinde de alt yapıya zarar vermeyen kimyasallar kullanılmalıdır. b) Yoğun trafiği olan havalimanlarında pistte kalma süresi kısıtlı olacağından, temizleme işlemine başlamadan önce kar mücadele araçlarının mücadele esnasındaki pozisyonu, bıçak ve süpürgelerinin yönü, pist sonu dönüşlerinde yapacakları manevranın ve piste giriş çıkışlarda takip edecekleri güzergâhların önceden belirlenmiş ve kar mücadele ekibinin bilgilendirilmiş olması gereklidir. c) Pist ve taksi yollarında temizlik yapılırken, kar mücadele araçlarının planlanan pozisyonlarını bozmaması ve geride kar kalıntısı bırakmalarının önlenmesi için mücadele çalışmalarını yöneten yetkilinin bir binek aracıyla araçların arkasından takip etmek suretiyle, araçların süpürme ve küreme teçhizatında olabilecek aksaklıkları görerek sürücüyü telsizle ikaz etmesi gereklidir. d) Pist ve taksi yollarında kar temizliği, merkez hatlarının her iki tarafında eşit şekilde yapılmalıdır. Pistin merkez hattındaki (ortadaki) 20 metrelik bölüm temizlenmiş ise, merkez hatlarının 10 metre sağından ve 10 metre solundan temizlik yapılmalıdır. e) Pist ve taksi yollarında, merkez hattı ışıklarının bulunduğu yerlere çelik bıçak ağızlı greyder ve küreyiciler sokulmamalıdır. f) Pist ve taksi yolları kenar ve merkez hattı armatürlerine zarar verilmemesine dikkat edilmeli ve kar mücadele çalışmaları sonunda armatür camlan silinmelidir. g) Temizlik işlemlerinin sonunda pist üzerinde donması muhtemel su birikintisi varsa, hava sıcaklığı da eksi derecede ise buzlanmayı önlemek için veya buz teşekkül etmiş ise, eritmek için kimyasal madde kullanılır. 209

01..2003 210 / 221 h) Kar savurucusu bulunmayan havaalanlarında, pist kenarlarında kar yüksekliği 30 cm'yi geçmeyecek şekilde bırakılır veya geçiyorsa dağıtılır. i) Kar mücadelede araçların, belirlenen hız sınırını aşmamasına dikkat edilmelidir. Aksi takdirde süpürgelerin zemine tam basmaması nedeniyle istenilen düzeyde temizlik yapılamaz. j) Kar mücadele süresince araçların olabilecek arızalarına anında müdahale etmek için arızaları giderebilecek tecrübeye sahip teknik elemanlar, her an müdahale edebilecek şekilde görevde bulundurulmalıdır. k) Kar küreme esnasında bıçakların altında kalması muhtemel ince kar kalıntısı süpürülmeli ve gerektiğinde buz çözücü-önleyici (De-icing/Anti-icing) kimyevi madde kullanılarak donması önlenmelidir. Buzlanmanın Önlenmesi; Madde 16- Kar mücadelesi sonrasında, PAT sahalarında kürenen kısımlarda oluşabilecek ince kar kalıntısı veya su birikintilerinin donmasına fırsat vermeden buz çözücü-önleyici malzemeler kullanılmalıdır. Kullanılacak kimyasal maddeler, harekat sahasının alt yapısına ve metale (uçak parçalarına) zarar vermeyecek özellikte olmalıdır. Sodyum klorür (kaya tuzu) ve kalsiyum klorür içerikli kimyasallar çevreye, alt yapıya ve metale verdiği zararlardan dolayı harekat sahalarında kullanılmaz. Katı ve sıvı kimyasal malzemeler, pist ve taksi yollarında merkez hatlarından sağa ve sola eşit miktarda atılmalı ve bu iş için kullanılan araç hızları aracın kullanma kılavuzunda belirtilen hızı geçmemelidir. Pist Yüzey Sürtünme Seviyesinin Ölçümü; Madde 17- Havaalanlarında pist yüzeyi sürtünme seviyesinin belirlenmesi/ölçülmesi işlemleri, "Havaalanları Pist Yüzey Şartları Yönergesinde belirtilen şekilde yapılır. Anılan Yönerge'de yer alan hususlar aşağıda tekrarlanmıştır; Pist Yüzey Sürtünme Seviyesinin Belirlenmesi: Pist yüzey sürtünme seviyesinin belirlenmesinde Mu-Meter, Skiddometer, Grip Tester, Runway Friction Tester (Pist sürtünme test cihazı) veya Surface Friction Tester (Yüzey sürtünme test cihazı) gibi mekanik- elektronik araç/cihazlar kullanılır. Bu cihazlar farklılık göstermekle birlikte, genel olarak sürtünme ölçüm tekerlekleri olan ve bir çekici ile pist üzerinde çekilirken pistin her 3'te 1 iik bölümü için frenleme değerlerini çekici içine konan elektronik aygıta yazılı olarak veren yapıdadırlar. Pist yüzeyinin durumuna göre çekici araç süratleri ve sürtünme ölçüm tekerlekleri basınç değerleri aşağıda verilmiştir; (Verilen değerler pistin veya önemli bölümlerinin temsili ortalama değerleridir) 210

01..2003 211 / 221 Yeni Pist Pist Hesaplanmış Sürtünme Sürtünme Pist Yüzeyi Yüzeyi Su Ölçüm Ölçüm Test Cihazı Yüzeyi Bakım Minimum Boşaltma Test Tekerlek Basıncı Tasarım Planla Sürtünme Derinliği Sürati (kpa) ma Seviyesi Seviye Seviyesi (mm) (km/saat) si Mu-Meter 0,72 0,52 0,42 1,0 65 70 0,66 0,38 0,26 1,0 95 70 1.Metot 0,68 0,47 0,42 0,5 65 70 2.Metot 0,65 0,45 0,39 0,5 130 70 Skiddometer 0,82 0,74 0,60 0,50 0,34 1,0 1,0 65 95 210 Yüzey Sürtünme Test Cihazı Pist Sürtünme Test Cihazı 0,47 0,82 0,74 0,60 0,47 032 0,72 0,60 0,54 0,50 0,34 1,0 1,0 210 65 95 210 210 0,50 0,41 1,0 1,0 65 95 210 210 0,43 0,24 1,0 1,0 65 95 140 140 Grip Tester 0,82 0,72 0,53 0,36 Pist Yüzey Sürtünme Seviyesinin Ölçümü : Pist yüzeyinde frenleme ölçümü, özellikle pist ıslak veya su birikintili olduğunda ve pist yüzeyi kar veya buzla kaplı olduğunda yapılır. Pist frenleme ölçümü, frenleme ölçüm aracı ile pist eşiğinden ve merkez hattının sağından başlanarak gidiş- dönüş yapmak sureti ile tamamlanır. Frenleme ölçüm sonuçları bir dosyada muhafaza edilmelidir. Pist frenleme ölçüm cihazlarının kullanımı sonunda alınan sonuçların değerlendirmesi aşağıda verilmiştir. 211

01..2003 2 / 221 Ölçülen veya hesaplanan sürtünme katsayısı Tahmin edilen frenleme durumu 0,40 ve üzeri İYİ 5 0,39-0,36 VEYA ORTA/İYİ 4 0,35-0,30 ORTA 3 0,29-0,26 ORTA/ZAYIF 2 0,25 ve aşağısı ZAYIF 1 NOT : SNOWTAM formatında, kullanılan frenleme ölçüm cihazının adı belirtilmelidir. KOD Gerekli özel teçhizatın bulunmadığı durumlarda, araç ile frenleme ölçümü yapıldığında, 1500 kg ağırlığında ve tekerlek basıncı 2 kg/cm 2 olan araç ile 40 km/saat hızla seyir halindeyken ani yapılan frenleme sonucunda elde edilen değerler aşağıda verilmiştir (Frenleme işlemi pistin her 3'te l'lik bölümü için ayrı ayrı yapılmalıdır). Durma Mesafesi Zaman Rapor Edilecek (m) (sn) Değer 15 2,7 SİYİ 16-17 2,9 4 ORTA/İYİ 18-20 3,2 3 ORTA 21-24 3,6 2 ORTA/ZAYIF 25-40 3,7-5,2 1 ZAYIF Pist Yüzey Sartlanndaki Değişikliklerin Yayımlanması: Pist yüzey şartlarında sürtünmeyi olumsuz etkileyen gelişmelerin, ICAO EK-14 ve EK-15 (Havacılık Bilgi Hizmetleri) gereğince, ölçüm değerleriyle birlikte NOTAM'lanır. NOTAM'lama usul ve esasları "Havacılık Enformasyon Hizmetleri YönergesPnde yer almaktadır. SNOWTAM Yayınları; Madde 18- Havaalanları harekat sahası üzerindeki kar, buz, sulu kar ve su birikintileri ile bu sahalardaki frenleme durumları, uluslararası kabul edilen ve bir örneği Ek-l'de yer alan SNOWTAM formu tanzim edilerek yayınlanır. SNOWTAM yayınlarında, aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir; a) SNOWTAMİarın geçerlilik süresi normal olarak 6 saat olmalı ve maksimum süresi 24 saati geçmemelidir. b) Aşağıdaki değişiklikler olduğunda yeniden SNOWTAM düzenlenerek yayınlanmalıdır. 2

konular. 01..2003 1. Pist frenleme değerlerindeki değişme, 2. Pist yüzeyindeki birikinti cinsi ve derinliğinde olan değişme, (Kuru kar için 20 mm, yumuşak kar için 10 mm, sulu kar için 5 mm'den daha fazla olan değişmeler), 3. Pistin uzunluğunun veya genişliğinin tümünün temizlenememesi durumunda, 4. Pist kenarlarında kar birikintilerinin olması ve bunların pist merkez hattı çizgisine olan mesafelerinde bir değişme olduğu zaman, 213 / 221 5. Pist ışıklarında olabilecek bir arıza veya ışıkların kar altında kalması durumunda, 6. İniş ve kalkış trafiğini etkileyebilecek ve duyurulmasında fayda görülen diğer Çevre Koruma; Madde 19- Kar mücadele hizmetlerinde kimyasal özellikli maddeler kullanıldığı zamanla rda, çevre korumaya yönelik önlemler alınmalıdır. 5.BÖLÜM Son Hükümler Havalimanı/Havaalanı Uygulaması; Madde 20- Havalimanı/Havaalanı, bu Yönerge'de yer alan usul ve esaslar doğrultusunda, mevcut hizmet/kolaylık, sistem/cihazlar bağlamında, kendi uygulamalarına esas ayrıntılı düzenlemeleri yaparlar. Bu düzenlemelere, Havaalanı Kılavuzlarında yer verilir. Genel Müdürlük Denetimi; Madde 21- İşletme Dairesi Başkanlığı, kış mevsiminden önce, bir program dahilinde, havaalanlarının kar mücadele hazırlıklarını yerinde denetler ve eksik görülen hususların giderilmesini sağlar. Personel Eğitimi; Madde 22- Havalimanı Başmüdürleri/Havaalanı Müdürleri, kar mücadele hizmetlerinin öngörülen seviyede, emniyetli/güvenli, hızlı, etkin, verimli ve düzenli yürütülmesini teminen personelin işbaşı ve teorik eğitim gereklerini planlar ve gerçekleşmesine yönelik gerekli önlemleri alırlar. Genel Müdürlük tarafından sağlanması/gerçekleştirilmesi gerekli eğitim programları, uygun zamanlama ile Genel Müdürlüğe sunulur. İş Güvenliği; Madde 23- Havalimanı Başmüdürlükleri/Havaalanı Müdürlükleri tarafından, kar mücadele hizmetlerinde çalışacak personelin iş güvenliğine yönelik koruyucu malzemenin sağlanması için gerekli önlemler alınır. 213

01..2003 214 / 221 Değişiklikler; Madde 24- Yönerge üzerinde yapılacak değişiklik önerileri her yıl Aralık ayında Genel Müdürlük İşletme Dairesi Başkanlığı'na gönderilir. Yapılan değişiklikler, Ulaştırma Bakanlığına da bildirilir. Yürürlük; Madde 25- Bu Yönerge, 01.11.1983 tarih ve DIIMÎY 29-3 sayılı Kar Mücadele Hizmetleri Yönergesi'ni iptal ederek, Genel Müdür Onayıyla yürürlüğe girer. Yürütme; Madde 26- Bu Yönerge hükümlerini, merkezde Genel Müdürlük adına İşletme Dairesi Başkanlığı, Havalimanı ve Havaalanlarında ise Başmüdürlük ve Havaalanı Müdürlükleri yürütür. BÖLÜM - HAVA ALANLARI PİST YÜZEY ŞARTLARI YÖNERGESİ 1.BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Sorumluluk, Tanım ve Kısaltmalar Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı, DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından işletilen hava alanlarında, üyesi bulunduğumuz Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından yayımlanmış standartlarla, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve yönetmeliklerine uygun olarak pist, taksi yolları ve apron sahaları yüzey şartlarının incelenmesi, değerlendirilmesi ve ölçülmesine yönelik usul ve esasları belirlemektir Kapsam Madde 2- Bu Yönerge, DHMİ tarafından işletilen hava alanlarını kapsar. Hukuki dayanak Madde 3- Bu Yönerge, esas olarak, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) nün 14 sayılı Eki (Hava Alanları) ile 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Ulaştırma Bakanlığı nın 214

01..2003 215 / 221 Hava Alanı Yapım, İşletim ve Sertifikalandırma Yönetmeliği (SHY-14A) ne dayanılarak hazırlanmıştır. Sorumluluk Madde 4- Bu Yönergenin uygulanmasında, İşletme Dairesi Başkanlığı ve Hava Limanı Başmüdürlükleri/Meydan Müdürlükleri sorumludur. Hava Limanı Başmüdürleri/Meydan Müdürleri, esas sorumluluk kendilerinde kalmak kaydıyla, hava liman/meydan içi sorumlulukları ayrıca düzenlerler. DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından kısıtlı işletmecilik (örneğin sadece terminal/apron işletmeciliği) yapılan askeri hava alanlarına yönelik uygulamalarda, Meydan Özel Protokolleri hükümleri saklıdır. Tanım ve kısaltmalar Madde 5- Bu Yönergede geçen; DHMİ ve Genel Müdürlük terimleri; DHMİ Genel Müdürlüğünü, Hava Alanları terimi; DHMİ tarafından işletilen hava limanları ve meydanları, PAT Sahaları terimi; Pist, Apron ve Taksi Yolları sahalarını, AIP kısaltması; Havacılık Enformasyon Yayınını, Banket (shoulder) terimi; Kaplanmış yüzeyler ile çevresindeki arazi arasında geçiş sağlayan kaplanmış yüzeylere bitişik sahayı, Durma uzantısı (stopway) terimi; kalkıştan vazgeçilmesi halinde, uçağın durdurulabilmesi için kalkış yönünde pist sonunda ve devamı arazi üzerindeki dikdörtgen şeklinde belirlenmiş sahayı, ifade eder. 2. Bölüm Genel Uygulamalar Uluslararası standartlar Madde 6- Hava alanı pist, taksi yolları ve apron yüzey şartları inceleme, değerlendirme ve ölçme işlemleri, ICAO Ek-14 standartları ve ICAO Doküman 9137-AN/898 (Bölüm 2- Kaplama Yüzey Şartları) de yer alan uygulama esaslarına göre yürütülür Yüzey şartları özellikleri ve değişimi Madde 7- Hava alanı pist ve taksi yollarının işletmeye verilmesi sonrasında, uçaklar tarafından kullanım yoğunluğuna bağlı olarak yüzey şartlarında değişme olmaktadır. Ayni durum, araç trafiğinin de olduğu apronlar içinde söz konusudur. PAT sahaları yüzeyinde değişime neden olarak sürtünmeyi etkileyen ve giderilmesi gereken hususlar aşağıda gösterilmiştir. 215

01..2003 216 / 221 a) Yapısal bozukluklar, b) Lastik izleri, c) Çizgiler, d) Yakıt, yağlayıcı maddeler, hidrolik yağlar, e) Kar mücadele araçları ve malzemelerinin etkileri. Ayrıca, yağışlı havalarda pist üzerindeki su ve kar birikintileri ile buzlanma durumlarında, uçak lastikleri ile pist yüzeyi arasındaki sürtünmede azalma meydana gelir. PAT sahaları yüzey şartları özellikleri, değişime neden olan etkenler ve giderilme yöntemleri konusunda, Genel Müdürlük (İşletme Dairesi Başkanlığı) tarafından, 9137-AN/898 sayılı (Bölüm 2- Kaplama Yüzey Şartları) ICAO Dokümanı esas alınarak bir Rehber Belge hazırlanır ve yayımlanır. Hava Limanı Başmüdürleri ve Meydan Müdürleri, anılan belge kapsamında, ilgili personeli eğitirler. Rehber Belgenin bir örneği, Ulaştırma Bakanlığına da gönderilir. 3. Bölüm Kontrol ve Temizlik İşlemleri Kontrol, bakım ve onarım Madde 8- PAT sahalarında uygulanacak genel kontrol, bakım ve onarım esas ve usulleri Hava Alanları Altyapı Kontrol, Bakım ve Onarım Yönergesi nde belirtilmiştir. Pist yüzey şartları kontrolleri Madde 9- Hava Limanı Başmüdürleri ve Meydan Müdürleri, hava alanı uçak trafiğine göre, Hava Alanları Altyapı Kontrol, Bakım ve Onarım Yönergesi çerçevesinde, pist yüzey şartları kontrol programı geliştirmek ve uygulamak zorundadırlar. Uygulanan Program, Genel Müdürlüğe de (İşletme Dairesi Başkanlığı) bildirilir. Pist yüzey şartları kontrolleri, yoğun trafiği olan hava limanlarında en az saatte 1, diğer hava liman ve meydanlarda ise günde en az 4 defa yapılmalıdır. Kış şartlarında, kontroller, yağış durumuna göre ayrıca düzenlenir. Taksi yolları ve apron kontrolleri Madde 10- Taksi yolları ve apron kontrol usulleri ve zamanlamaları, Hava Limanı Başmüdürleri ve Meydan Müdürleri tarafından, hava alanı trafik yoğunluğuna göre belirlenir ve uygulanır. Kontrol kapsamı Madde 11- Kontroller, aşağıdaki hususları kapsamalıdır. a) Pist ve taksi yolları üzerinde kontrollere başlamadan önce, Hava Trafik Biriminden izin alınmalı ve inceleme süresince irtibat kesilmeden çıkış bildirilmelidir. 216

01..2003 217 / 221 b) Kontrollerde, pist yüzeyinin yanı sıra banketler, stopway ler ve kaplanmamış sahalar (çim sahalar) da incelenmelidir. c) Araçla yapılan kontrollerde araç hızının artması, inceleme yeterliliğini azaltır. Bu nedenle incelemenin amacına ulaşması için araç hızı mümkün olduğunca düşük tutulmalıdır. d) İncelemenin başlangıç ve bitiş saatleri ile tespit edilen aksaklıkları kapsayan bir rapor düzenlenerek, bir nüshası kontrol biriminde oluşturulan dosyaya konmalı, bir nüshası da aksaklığı gidermekten sorumlu birime gönderilmelidir. e) Belirlenen aksaklıklar, en kısa sürede, ilgili birim tarafından giderilmeli ve yapılan işlemlere esas bilgiler dosyasına konulmalıdır. f) Yoğun olarak kullanılan pistlerde, pist yüzeyindeki lastik izleri yakın incelemeye alınmalıdır. Kontrol araç ve gereçleriyle temizleme malzemeleri Madde - PAT sahaları kontrolünde kullanılan araç/gereç listesi aşağıda verilmiştir. a) Lastik izi silme araçları, b) Çizgi boyama araçları, c) Süpürme araçları, d) Pist yüzey sürtünme ölçüm araçları, e) Kar mücadele araç ve gereçleri. PAT sahaları temizliğinde kullanılacak, kimyasal özellikli malzemeler Genel Müdürlük (İşletme Dairesi Başkanlığı) tarafından yayımlanır. Araç, gereç ve malzemenin kullanımı Madde 13- PAT sahaları kontrol, bakım ve onarımında kullanılan araç, gereç ve malzemenin önemli bir kısmı özel maksatlı olduğundan aşağıdaki hususlara uyulması gereklidir. a) Özel maksatlı araçlar, sadece gerekli eğitimi almış personel tarafından, kılavuz/talimatlara uygun kullanılmalıdır. b) Her kullanım sonrasında araçların kontrol ve bakımları eksiksiz yapılmalıdır. c) Uzun süre kullanılmayan kimyasal özelikli malzeme, kontrolü yapılmadan kullanılmamalıdır. 217

01..2003 218 / 221 PAT sahaları temizliği Madde 14- PAT Sahaları temizliği konusundaki usul ve esaslar, Hava Alanları PAT Sahaları Temizliği ve Ot Mücadele Yönergesi nde belirtilmiş olup temizlik işlemlerinin bu doğrultuda yapılması gerekir. Önlemler Madde 15- PAT sahaları yüzeyinde, uçuş ve can emniyetini olumsuz etkileyebilecek unsurların en seri şekilde giderilmesi gerekmektedir. Pist yüzeyinde, ıslaklık nedeniyle kayma katsayında ciddi bir düşüş tespit edildiğinde, mevcut su birikintilerinin en hızlı şekilde temizlenmesi gereklidir. Kar mücadele yöntemleri, Hava Alanları Kar Mücadele Yönergesi nde yer almaktadır. Bakım ve onarım gerektiren durumlar, Hava Alanları Altyapı Kontrol, Bakım ve Onarım Yönergesi çerçevesinde, uygun şekilde programlanır. Lastik izlerinin temizlenmesi Madde 16- Yüksek hızla inen uçaklar, pist yüzeyinde tekerleğin temas ettiği alanlarda sürtünmenin yol açtığı yüksek ısıdan dolayı, eriyip yüzey dokusuna yapışan lastik atıkları oluştururlar. Bu atıkların temizlenmesinde üç yöntem kullanılır. Lastik atıklarının temizlenmesi Madde 8- PAT sahalarındaki lastik atıklarının temizlenmesinde uygulanabilecek yöntemler aşağıdadır. 1) Kimyasal Yöntem: Temizlenecek olan saha, sprey bölümü olan depolu bir araçtan kimyasal sıvı ile, ya da hortum yoluyla elle spreylenir. Kimyasalın reaksiyon süresi lastik atığın derinliğine bağlı olarak 8 15 dakika arasında değişir. Bu süre içerisinde lastik boya kabarır ve yüksek basınçlı su ile silinir. Süpürücü kamyon veya diğer aletler gevşek lastiği yüzeyden emerek suyla dolu bölgeyi temizlemelidir. 2) Yüksek Basınçlı Su Yöntemi: Yüksek basınçlı su fıskiyelerinin eğik açılarla döşeme yüzeyine tutulmasıyla lastik artığı temizliği yapılır. Temizleme belirli bir mesafeden kamyonu takip eden süpürücülerle yapılmak zorundadır. Su tedarikinin sorun olmadığı yerlerde yüksek basınçlı su yöntemi, çevre koruması yönünden de en etkili yöntemdir. 3) Sıcak Kompres Havalı Yöntem: Bu yöntem, yanma olayının gerçekleştiği yanma odasına gönderilen bir hava/gaz karışımına dayanan bir makina ile yapılır. Çıkan egzoz, hızla doğrudan yüzeye gönderilir. Bu gazlar, yüzeydeki lastik artıklarını yumuşatıp parçalar. Söz konusu parçalar fırçalama makinasının yardımıyla süpürülür. 218

01..2003 219 / 221 Çevre koruma Madde 17- Temizleme işlemlerinde kimyasal özellikli maddeler kullanıldığı zamanlarda, çevre korumaya yönelik önlemler alınmalıdır. Alınacak önlemler, Havalimanı Başmüdürlük/Müdürlükleri tarafından belirlenir ve uygulanır. 4. Bölüm Sürtünme Seviyesinin Ölçülmesi Ölçüm araçları ve özellikleri Madde 18- Pist yüzey sürtünme seviyesinin belirlenmesinde Mu-Meter, Skiddometer, Grip Tester, Runway Friction Tester (Pist sürtünme test cihazı) veya Surface Friction Tester (Yüzey sürtünme test cihazı) gibi mekanik-elektronik araç/cihazlar kullanılır. Bu cihazlar farklılık göstermekle birlikte, genel olarak sürtünme ölçüm tekerlekleri olan ve bir çekici ile pist üzerinde çekilirken pistin her 3 te 1 lik bölümü için frenleme değerlerini çekici içine konan elektronik aygıta yazılı olarak veren yapıdadırlar. Pist yüzeyinin durumuna göre çekici araç süratleri ve sürtünme ölçüm tekerlekleri basınç değerleri aşağıda verilmiştir (Verilen değerler pistin veya önemli bölümlerinin temsili ortalama değerleridir). Test Cihazı Mu-Meter 1. Metot Yeni Pist Yüzeyi Tasarım Seviyesi 0,72 0,66 Pist Yüzeyi Bakım Planlama Seviyesi 0,52 0,38 Pist Yüzeyi Minimum Sürtünme Seviyesi 0,42 0,26 Hesaplanmış Su Boşaltma Derinliği (mm) 1,0 1,0 Sürtünme Ölçüm Test Sürati (km/saat) 65 95 Sürtünme Ölçüm Tekerlek Basıncı (kpa) 70 70 2. Metot 0,68 0,65 Skiddometer 0,82 0,74 Yüzey 0,82 Sürtünme 0,74 Test Cihazı Pist Sürtünme Test Cihazı 0,82 0,72 Grip Tester 0,82 0,72 0,47 0,45 0,60 0,47 0,60 0,47 0,60 0,54 0,53 0,36 0,42 0,39 0,50 0,34 0,50 0,34 0,50 0,41 0,43 0,24 0,5 0,5 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 65 130 65 95 65 95 65 95 65 95 70 70 210 210 210 210 210 210 140 140 Pist yüzey sürtünme seviyesinin ölçümü 219

01..2003 220 / 221 Madde 19- Pist yüzeyinde frenleme ölçümü, özellikle pist ıslak veya su birikintili olduğunda ve pist yüzeyi kar veya buzla kaplı olduğunda yapılır. Pist frenleme ölçümü, frenleme ölçüm aracı ile pist eşiğinden ve merkez hattının sağından başlanarak gidiş dönüş yapmak sureti ile tamamlanır. Frenleme ölçüm sonuçları bir dosyada muhafaza edilmelidir. Pist frenleme ölçüm cihazlarının kullanımı sonunda alınan sonuçların değerlendirmesi aşağıda verilmiştir. Ölçülen veya hesaplanan sürtünme katsayısı Tahmin edilen frenleme durumu 0,40 ve üzeri İYİ 5 0,39-0,36 ORTA/İYİ 4 0,35-0,30 ORTA 3 0,29-0,26 ORTA/ZAYIF 2 0,25 ve aşağısı ZAYIF 1 KOD Gerekli özel teçhizatın bulunmadığı durumlarda, araç ile frenleme ölçümü yapıldığında, 1500 kg ağırlığında ve tekerlek basıncı 2 kg/cm² olan araç ile 40 km/saat hızla seyir halindeyken ani yapılan frenleme sonucunda elde edilen değerler aşağıda verilmiştir (Frenleme işlemi pistin her 3 te 1 lik bölümü için ayrı ayrı yapılmalıdır). Durma Mesafesi (m) Zaman (sn) Rapor Edilecek Değer 15 2,7 5 İYİ 16-17 2,9 4 ORTA/İYİ 18-20 3,2 3 ORTA 21-24 3,6 2 ORTA/ZAYIF 25-40 3,7-5,2 1 ZAYIF Pist yüzey şartlarındaki değişikliklerin yayımlanması Madde 20- Pist yüzey şartlarında sürtünmeyi olumsuz etkileyen gelişmelerin, ICAO EK-14 ve EK-15 (Havacılık Bilgi Hizmetleri) gereğince, ölçüm değerleriyle birlikte NOTAM lanır. NOTAM lama usul ve esasları Havacılık Enformasyon Hizmetleri Yönergesi nde yer almaktadır. 220

01..2003 221 / 221 5. Bölüm Son Hükümler Havaliman Başmüdürlük/Müdürlük uygulaması Havaliman Başmüdürlük/Müdürlükleri 21- Hava Liman/Meydanları, bu Yönerge de yer alan usul ve esaslar doğrultusunda, mevcut kapasite ve uçak trafikleri bağlamında, kendi uygulamalarına esas ayrıntılı düzenlemeleri yaparlar. Personel eğitimi Madde 22- Havaliman Başmüdürlük / Müdürlükleri, PAT sahaları yüzey şartları inceleme, değerlendirme ve ölçümü işlemlerinin öngörülen seviyede, emniyetli, etkin, verimli ve düzenli yürütülmesini teminen personelin işbaşı ve teorik eğitim gereklerini planlar ve gerçekleşmesine yönelik gerekli önlemleri alırlar. Genel Müdürlük tarafından sağlanması/gerçekleştirilmesi gerekli eğitim programları, uygun zamanlama ile Genel Müdürlüğe sunulur. İş güvenliği Madde 23- Havaliman Başmüdürlük / Müdürlükleri tarafından, PAT sahaları yüzey şartları inceleme, değerlendirme ve ölçümü işlemlerinde çalışacak personelin iş güvenliğine yönelik koruyucu malzemenin sağlanması için gerekli önlemler alınır. Değişiklikler Madde 24- Yönerge üzerinde yapılacak değişiklik önerileri her yıl Aralık ayında Genel Müdürlük İşletme Dairesi Başkanlığı na gönderilir. Yapılan değişiklikler, Ulaştırm,a Denizcılık ve Haberleşme Bakanlığına da bildirilir. Yürürlük Madde 25- Bu Yönerge Genel Müdür Onayıyla yürürlüğe girer. Yürütme Madde 26- Bu Yönerge hükümlerini, merkezde Genel Müdürlük adına İşletme Dairesi Başkanlığı, Havaliman Başmüdürlük / Müdürlükleri yürütür. 221