UDK:..:. Hirfanlı Santralı Alternatör Testleri (Geçen sayıdan devam) Hazır hy anlar: Fikret ÖNCEL Nihat TAY LAN Y. Müh -D.S.İ Y. Müh.-E.E.İ. Yukarıda izah ettiğimiz şekilde Açık Devre Yavaşlamasında her bir test için kayıplar hesaplanır. Bu kayıplardan ikaz kayıpları çıkarılırsa net kayıplar elde edilmiş olur Test neticeleri ile hesaplanmış olan kayıplar şöyledir Test. 8 9 0 Stator Gerilimi V. 0 0 00 00 0 90 ' 8800 980 00 00 0 0 0 Toplam Kayıp 9 0 0 00 0 0 9 İkaz Kayıpları.8 9.. 8..0 0. 8.0.0 0.90.0.80 Net Kayıp 9. 9. 0..9 9.0.90.80..0 99.0.0 ve bu cetvel yardımı ile kayıplar apsiste Sta tor Gerilimi ordinatta olmak üzere bir eğri çizilmiştir Kısa Devre Yavaşlaması için de ayni şekilde kayıplar hesaplanmıştır. Bu değerler şöyledir : Test 8 9 0 Stator Akımı A 0 88 990 98 8 0 8 0 88 8 Toplam Kayıp 8 0 8 8 9 İkaz Kayıpları.8. 8. 0....0.90. 0 0 Net Kayıplar 8.0.8. 0. 0.0 9..0 0. 080 Kısa devre net kayıpları içinde ayni şekilde bir eğri çizilmiştir Neticeler bu şekilde alındık tan sonra, ünite kayıpları fasıl fasıl çıkartılmıştır. Şöylekı. Sürtünme ve Vantılâsyon kayıpları açık devre neticelerinden sıfır stator gerilimi için kayıp 9.0 kw türbinin sürtünme ve vantilâsyon kaybı (Firma tarafından bildirilen değer) 80 o halde alternatörün sürtünme ve vantılâsyon kaybı, 9 0 80 =,0 kw Stator Demir Kayıpları : 0. kw nominal gerilimde toplam net kayıp (Açık Devre Yavaşlamasından) kw Türbin ve Generatör sürtünme ve Vantılâsyon kaybı 9,0 kw o halde demir kayıpları, 9,0 = 9,80 kw EM M
Stator I J R ve Dağılma Kayıpları: Kısa devre yavaşlama kayıp eğrisinden şu değerler hesaplanmıştır. Toplam kayıp Sürtünme ve Vantilâsyon Stator I R ve Dağılma 800 8.0 8. 99.8 YUK Cos $ = 0.8 00.0 8..8 (kw) 80 8..8 800 0 0 8. 8.8 Cos $ = 0. 00 0.0 8. 0.8 80.0 8..8 Kayıplar bu şekilde hesaplandıktan sonra aılernator randımanı için hesaplanan değer hülâ sası şöyledir Yük MW ikaz akımı A. Farca gerılimiv Rotor PR kayıpları Sürtünme ve Vantilâsyon Stator demir kayıpları Stator I R ve Dağılma İkaz kayıpları Toplam kayıpları Çıkış gücü kw Giriş gücü kw Randıman % 9.0 99.8. 9.0 800.0.0 9. Cos 0 = 0.8 80.0 0.8 9 0 8.8 00.0 88.8 9 8. 8 0 89..8.0. 80.0 90. 9.9.0.. 8.8.8.8 800 0.» 9 88 Cos = 0. 0. 0 8.0 00 0 8.0 9 8..0 98...8 8. 80.0 8998. 9 C ta ikaz sargıları direnci 0. ohm'dur. Isınma Çalışması. Bu testin gayesi ünitenin muayyen yüklerde muhtelif kısımlarının ısınmasının ne olduğunu tesbıttir Bu test için muhtelif metodlar olmakla beraber en pratik olanı Termometre metodu tercih edilmiştir. (A.I.E.E. Test Code No. Kısım.0) Rotor sıcaklığı mecburen direnç metodu ile hesaplanmıştır Maksimum sıcaklık tecrübe esnasında okunan son ikaz akımı ve ikaz gerilimi değerleri ile hesaplanan direnç değerine istinad ettirilmiştir Ünite 0.8 güç faktörü ile üç muhtelif yük değerinde çalıştırılmak suretile okumalar yapılmıştır Tecrübe esnasında sistem ve dolayısiyle Hirfanlı Salt sahası genlım ve reaktif yük şartları üniteyi 0 8 endükhf yüklemeye müsait olmamıştır Bu sebeple diğer bir üniteyi senkron motor olarak çalıştırmak ve lüzumlu reaktif gücü bu.üniteden temin etmek mecburiyetinde kalındı Testler esnasında lüzumlu yerlere etalon termometreler yerleştirildi ve ünitenin sabit termokupl ve cıvalı ölçü aletlerinden istifade edildi. Bu test neticesinde generatör hava soğutucularının su ayarları ve cıvalı termometre göstergelerındekı alarm ve durdurma kontaklarının ayarları yapıldı. Esasen komplike bir durum arzetmiyen bu test için okumaları ve netice olarak iki analız cetvelini vermek- İ iktifa ediyoruz EMM
Ünite II Mart Saat 0.00» 00» 00» 00».00 0» 0».00».00 > 00».00».00 0 > 0» 9.00» 0.00 Ünite II : - Mart 0 R Y 0.88 0.8 0 0. - 0. Hat Saat.00. 00 00..00.9.00 0 00. 0.0 00.0 00..00. 00.8 00.8 0 0 0.0 9.00.0 0.00.0 Gerilimi Y B 0.88 0. 0. 9.8 9.9 9.8 0. 0 0 0. 0.8 ISINMA ÇALIŞMASI 0 ve Mart 90 B R 0.8 0. 0 R 9 08 90 0 8 98 98 0 8 0 0 0 0 Hat Akımı t Y 90 90 8 9 9 98 8 0 0 0 00 0 \. B 8 90 90 8 9 98 0 08 0 00 08 MW 0.0 0 0 0. 0 90..0.0.8. 0. 0. 9.9 9.88 R o t o Amper 8 8 89 8 8 8 8 8 90 90 90 90 r Volt 9..0..9.0 0..9.0.8.0 Ohm. 0.0 0.0 0 0 0. 0. 0.8 0.8 0 0.8 0.8 08 08 0. 0. 0 0. Güç Faktörü Devir/Dak. 0.80 0.80 0.80 0.8 0.8 0.80 0.80 0.80 0.9 0.9 0.809 0.80 0.808 0.800 0 80 0 9 ISINMA ÇALIŞMASI 0 ve Mart 90...9.8.9 0.9..8.... 8 9.8.9 8..9..8..9. Soğutuculardaki Soğuk Hava Termometre ile 0. 0 0. 0...8...... 8.8.8......8 9 0...9.0 9.0.. 8 9.9 9.9 0 0. 0 0... 0 0.0 0.. 0.. 0 0.. 0.. 0.....0.8 Direne Dedektörleri ile Sıcak Hava 0..0 0.0.0...0.0 8 8 8
~~-. t Ünite II ISINMA ÇALIŞMASI 0 ve Mart 90 Mart 0 Saat.00 00.00 00'.00 Hava soğutma suyu (Termometre ile) C Soğutucu Soğutucu Soğutucu Soğutucu Gir. Çık. Gir. Çık. Gir. Çık.. Gir. Çık. 0... 8.9.0.9.9.9 0. 0 0. 0 8.8 80 0.8 Hava Sıcak. Ç Tür. Panosu Sıcak Soğuk.... 8..9.9. Taşıyıcı 0 0. 0 0. Y atakla Ü. Kılavur.... 8. r C A. Kılavuz..... Türbin. 8.8... Gir.. Yağ soğutucusu Su Çık. Gir. 8. 8. 8...0. Yağ Çık..0..8.8 0 0 00.00.00.00 İ 00....8.8 0.8...0.......8.9.9 8. 0 0. 0. 0 8 0 8 8 8. 8. 8. 8 8. 0..... '..8 8.9.9.0...0 0...0.0.0 0...0. 8. 8 8...0..0.......8.0.... 8..8 80.0.0..0.0.0.0.. 0 0 9 00 0 00 8.8...8.. 9......... 8. 8. 9.8 98.... 9. 0. 0. 0.....0... 9.8.0..0.9.9.0..... 8. 8. 8. 8..8 8.9.9 8. 8. 8. 8. H %
g S Cn Ünite II: ISINMA ÇALIŞMASI 0 ve Mart 90 Mart 0.00.00.00 00 00 0 0.00.00.00 00.00 0 0 9.00 0.00 Rotor. Sargısı (Sıcaklık kaydedici lerinden) 0 8 0 0 9 Stator Gövdesi C (Kaydedicilerden) Arka 9 9 9 9 Arka Dış Rotor Sargısı C (Hesapla). 9.0.0.....0.0..0.0.0.0..0
Ünite: II 0 ve Mart 90 ISINMA ÇALIŞMASI Rotor sıcaklık yükselmesi Imalili Test Saat Çıkış Gerilimi Stator akımı M. W. Güç faktörü Rotor Gerilimi Rotor akımı Rotor direnci Rotor Direnci (. C'da) Stator sıcaklığı C Ana giriş hava sıcaklığı C Rotor sıcaklığı yükselmesi 0 Mart.00 kv 9 Amp. 0. 0.8. 0. 0... 9. Mart.00 kv 0 Amp.. 0.80. 8 0.8 0..0.8 Mart 0.00 kv 0 Amp. 9.88 0.9 0 90 0. 0..0.. numaralı test Türbininin bu duşüde verebileceği maksimum guçtur. Ünite : II Test Saat Çıkış Gerilimi Stator akımı M. W. Güç faktörü Azami sıcaklık C (kaydediciler) Ana hava giriş sühuneti C Statorsıc aklık yükselmesi C ISINMA ÇALIŞMASI Stator sıcaklık yükselmesi 0 Mart.00 kv 9 Amp. 0. 0.8..9 analizi Mart.00 kv 0 Amp.. 0.80.8. numaralı test ' rürbıninın bu düşüde verebileceği maksimum 0 ve Mart Mart 0.00 kv 0 Amp. 9.88 0.9.. güçtür. Aşırı Hız. Türbinle tabrik edilen altrenatörlerde aşırı hız testinin yapılması lüzumludur. Su türbini-ile tahrik edilen alternatörlerde bu test hızı olarak türbinin ambalman hızını almak icabeder. Ancak bu test neticesinde ünitenin bir hayli zorlanmış olacağı ve dolayısı ile testten sonra sıkı bir muayeneden geçirilmesi tabiidir. Hirfanlı Türbinlerinin ambalman hızları 8 Dev/Dak dır Test tarihinden evvel vuku bulan hız regülâtörü arızası sebebi ile ünite II arızı olarak 8 Dev/ Dak'ya kadar yükselmiş bulunuyordu. Gerek üniteler üzerinde vukuu muhtemel hasarlardan kurtulmak ve gerekse bir ünitenin bu denemeyi muvaffakiyetle geçirmiş olduğu mülâhazaları ile aşırı hız testlerinin sadece aşırı hız rölelerinin denenmesine inhisar ettirilmesi D S.İ. müşahitlerince kabul edilmiştir. Her üç grubun aşırı hız rölelerinin Dev/Dak civarında çalış tığı görülmüştür. -- ikaz Düşürme Rölesi Testi. Üniteyi ani aşırı gerilimlerden korumak için pilot ikaz devresine bu gerilimi düşürmek üzere bir röle ile ithal edilen direnç konmuştur. Bu röle ve dolayısı ile direncin pilot ikaz gerilimi üzerindeki tesirini görmek üzere bu test yapılmıştır. Ünite normal devirle ikaz şalteri kapalı ve ana ikaz çıkış gerilimi sıfır olarak çalıştırıldı. Rölenin açık ve kapalı konumlarına tekabül eden okumalar şöyledir: Ünite I : Pilot ikaz gerilimi (Röle Açık) Pilot ikaz gerilimi (Role Kapalı) 0.0 Ünite II : Pilot ikaz gerilimi (Röle Açık) Pilot ikaz gerilimi (Röle Kapalı) 0.0 Ünite III : Pilot ikaz gerilimi (Röle Açık) 8. Pilot ikaz gerilimi (Röle Kapalı) 9 8 Ş.M M
Karakteristik Kısa devre oranı 0 8 Cos<f> de Randımanlar % 00 Yük %» %» 0 Cos <f> de Randımanlar % 00 Yük %» %» 000 V da Stator Demir kayıpları Doymuş Transıent Aeaktans Subtransient Reaktans FAS AKÜMÜLATOR Testlerin yapılısını ve değerlendirilmesini böylece gördükten sonra neticeleri umumi olarak gözden geçirelim. Testlerin neticesinde alternatörlerın aşağı yukarı bütün karakteristik-' leri tasbit edilmiş bulunmaktadır. Bu husus testlerin bir gayesidir. Fakat bir başka gayede imalâtçı firmanın garanti değerlerini sağlamış bulunduğunun tahkikidir. Bu testler «Kabul tecrübeleri» meyanında yapıldığına göre sadece spesıfikasyonlarda garanti edilmiş değerlerin tahkiki ile iktifa etmek imalâtçı firmanın müracaat edebileceği bir yol olarak gözükmektedir. Hırfanlı mukavelelerinde alternatorler için yapılacak testler ayrıca belirtilmiş bulunmaktadır. Müteahhit firmanın bu kayıtlarla dahi iktifa etmiyerek her karakteristik değerin tesbiti hususunda istensin veya istenmesin tecrübeler yapmaktan kaçınmadığı memnuniyetle müşahede edilmiştir. Karakteristikler yukarıdaki fasıllarda ayrı ayrı belirtilmiş bulunduğundan burada ayrı bir cetvel olarak tekrar etmiyoruz. Ancak imalâtçı firmanın garanti değerleri ile test neticelerini ihtiva eden bir cetveli vermeyi lüzumlu görmekteyiz. Bu şekilde okuyucularımızın bir mukayese yapmalarına imkân verdiğimiz kanaatındayız. Garanti Değeri.0 % 9 % 90 % 9.9 % 9 % 9 % 9 0 kw %9 % Test Neticeleri.08, 0,.0 % 9. % 9 % 9. ' % 98 % 9 % 9 kw %. %. FABRİKASI S Memleketimizin en modem ve en büyük fabrikası mamulüdür. FAS Akülerin kralıdır ^ Ucuzdur t Uzun. ömürlüdür A Garantisi EAS markasıdır.