PARÇACIK FĠZĠĞĠ ve CERN Aytül ADIGÜZEL (Çukurova Üniversitesi) Tayfun ĠNCE (University of Bonn) 1
PARÇACIK FĠZĠĞĠ Evren nasıl bugünkü halini aldı? Maddenin temel yapıtaģları nelerdir? Bu yapıtaģlarının davranıģlarını en temel düzeyde kontrol eden kuvvetler nelerdir? 2
Maddenin YapıtaĢları 3
PARÇACIK FĠZĠĞĠ Yapıtaşları: Kuarklar ve Leptonlar örn: u,d,.. Elektron(e).. Temel Etkileşmeler: Kuvvetli Etkileşme Elektromanyetik Etkileşme Zayıf Etkileşme Kütle Çekimi 4
PARÇACIK FĠZĠĞĠ VE EVRENĠN GELĠġĠMĠ Evrenin Tarihi 13.7 milyar yıl önce Büyük Patlama Günümüz Kuarklar ve Leptonlar Proton ve Nötronlar 5 Çekirdekler Atomlar Yıldızlar ve Galaksiler
Evren in ne kadarını biliyoruz? Evren nelerden oluşur? %95 gizemli Karanlık Madde Normal Madde AĞIR ELEMENTLER %5 bilinen NÖTRİNOLAR Karanlık Enerji YILDIZLAR HİDROJEN/HELYU M 6
Merak ettiklerimiz? Karanlık madde, karanlık enerji nedir? Parçacıkların kütleleri nereden geliyor? Büyük patlamanın ardından evren neye benziyordu? Neden madde evreni algılıoruz? Temel parçacıklar gerçekten temel mi?... 7
Karanlık Madde ve Karanlık Enerji Karanlık çünkü doğrudan gözleyemiyoruz. Varlığını galaksiler üstündeki etkilerinden dolayı biliyoruz. Karanlık madde henüz keşfedilmemiş parçacıklardan oluşabilir. BHÇ bu parçacıkları yaratabilir ve algıçlarımız bunları algılayabilir. Evren, Büyük Patlama (Big Bang) dan beri genişlemektedir ve zamanla evrenin genişleme hızı artmaktadır. Bu hızı arttıran enerji karanlık enerji olarak adlandırıldı. 8
Madde Karşıt-Madde Nasıl madde parçacıklardan meydana geliyor ise karşıt- madde de karşıt-parçacıklardan meydana gelir. Her bir parçacık için birkarşıt-parçacık vardır. Parçacıklar ve karşıt-parçacıklar zıt elektrik yüküne sahipleridir. Karşıt madde doğada bulunsaydı enerji kaynağı olarak kullanılabilirdi ama ; Karşıt madde doğada bulunmuyor, üretilmesi lazım. Üretilmesi ve deplanması için enerji lazım. Karşıt madde üretimi çok verimsiz, harcadığınız enerjinin 10 milyarda birini geri alıyorsunuz. 9
CERN Avrupa Nükleer AraĢtırma Merkezi 1954 te kurulan bir Avrupa organizasyonu organizasyonu.. 20 Üye ülke ve gözlemciler gözlemciler.. Dünya nın en büyük Parçacık Fiziği Laboratuarı. 10
CERN in Amaçları Parçacık Fiziği. Uluslar Arası BarıĢa Katkı. Yarının bilim insanlarını ve mühendislerini yetiģtirme. Teknoloji GeliĢimi ve Transferi. 11
CERN E ÜYE ÜLKELER 20 üye ülke 12
CERN-TÜRKĠYE ĠLĠġKĠSĠ "Türkiye'nin CERN'e aslî üye olması" meselesi yıllardır sürüncemede kalmış ve halledilememiş bir konuydu Bu konuda güzel haberler 2009 yılında geldi: Türkiye nin (CERN) üye olmasına yönelik olarak, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Dr. M. Hilmi Güler tarafından imzalanan ve Hükümetimizin konuya ilişkin kararlılığını gösteren üyelik başvuru mektubu Birleşmiş Milletler Cenevre Ofisi nezdindeki Daimi Temsilciliğimiz aracılığıyla CERN Konsey Başkanına 25 Mart 2009 da iletilmiştir. (TAEK Basın Duyurusu) CERN Konseyi bu ve diğer dört başvuruyu (Sırbistan, Slovenya, Kıbrıs ve İsrail) incelemek üzere bir çalışma grubu kurdu ve bu çalışma grubu Türkiye ye gelip incelemelerde bulundu. Böylece tam üyelik için prosedürler başlatılmış oldu. Tam üyeliğe giden yolda CERN ile müzakereler devam etmektedir. 13
CERN KURULU CERN Kurulu, 20 üye ülkenin herbirinden görevlendirilen 2 Ģer resmi temsilciden oluģuyor. Üye ülke temsilcilerinin biri, ülkesinin bakanlar kurulunu, diğeri ise ulusal bilim politikasını temsil ediyor. CERN e üyelik sürecimiz tamamlandığında, CERN kurulunda bulunacak temsilcilerimiz aracılığıyla Türkiye de CERN için alınan kararlarda söz sahibi olacak... 14
CERN KULLANICILARI 20 Üye Ülke + 6 Gözlemci +72 Ülke ~ 10.000 kişi ABD-Rusya ve İran in birlikte çalıştıkları tek yer 15
CERN deki teknolojinin günlük yaģama etkileri var mı? www. Hadron terapisi Grid PET (Pozitron Emisyon Tomografisi) Yıllık 15 milyon gigabyte veri işleme ve depolama. 33 ülkeden, 140 bilgisayar grubundan oluşan 100.000 işlemcili mega bir bilgisayar ağı. 16
Merak ettiklerimizi öğrenmek ve teknolojiyi geliştirmek için araç olarak kulladığımız devasa makine 17