Doğrudan gen aktarım teknikleri
Niçin gen aktarımı Tarımsal üretim Kaliteli ürün Dayanıklı çeşit
Klasik ıslah & genetik mühendisliği Tarımsal üretimi artırmak
Gen aktarımının diğer hedefleri Tahılların besin kalitesinin artırılması ve gıda dışındaki sektörler için hammadde olarak kullanılan nişasta, protein ve yağ kalitesinin geliştirilmesi Bitkilerin sekonder metabolitler, antibiyotikler ve aşılar gibi ilaç endüstrisinde kullanılan değerli maddeleri bol miktarda üretmeleri Toprak su, ışık ve gübre gibi ucuz gereksinimleri nedeniyle mikroorganizmalar veya hayvan hücrelerine alternatif olarak yabancı kaynaklı genlerin aktarılmasıyla,bitkilerde heterolog proteinlerin üretimi
Gen aktarımının prensibleri
Klasik ıslah Seleksiyon Doku kültürü in vitro suz seleksiyon in vitro lu seleksiyon
Fonksiyonel olarak belirlenmiş doğal yada sentetik nükleik asit dizilerinin bitki hücrelerine genetik mühendisliği teknikleri kullanılarak aktarılmasıdır. Genetik transformasyon insersiyon Yabancı nükleik asit molekülü entegrasyon ekspresyon taşınması
Genetik transformasyonda kullanılan alıcı hücreler Başarılı bir genetik transformasyon, aktarılacak geni kabul edip sonra bölünme ve değişme ile tam bir bitki haline gelebilecek hedef hücrelere bağlıdır. Doku kültürü teknikleri kullanılarak, yaprak, gövde, hipokotil, kotiledonlar, embriyolar, üreme hücreleri yada kallus, süspansiyon ve protoplast kültürüne ait hücreler 1. Alıcı hücrelerin fizyolojisi (totipotent) transformasyon ve rejenerasyon için bir bitki hücresinin yeterlilik göstermesi, bitkinin genotipine,fizyolojik durumuna ve gelişim evresine bağlıdır. 2. somaklonal varyasyon: rejenerasyon sürecinde hücrelerin genetik stabilitelerinin bozulması ve genetik varyasyonun oluşmasıdır.
promotor Seçici işaret gen Transgenik bitki Raportör gen
Aktarılan nükleik asit moleküllerinin özellikleri Bitkilere aktarılan nükleik asit molekülleri basit yapıdadırlar. Genellikle aktarılacak DNA parçası, aktarılmak istenen gene ilave olarak promotorlar Markör geni Raportör gen Bitkiye akatarılmak istenen genin bu gerekli dizileri içerecek hale getirilmesi için öncelikle in-vitro rekombinasyon teknikleri kullanılarak uygun düzenlemeler yapılır.
Promotorlar Bitki virüs veya bakteri kökenli olabilirler. Bazıları konstitütif (sürekli), bazılarıda doku- veya organa spesifik etkiye sahiptirler veya ifadeleri çevre koşullarından başlatılır. En yaygın kullanılan promotor CaMV-35S dır.
Seçici işaret genleri Bir gen aktarımı çalışmasında transformatların yabancı DNA yı almamış doku veya hücrelerden ayırt edilebilmesi için aktarılan DNA da seçici işaret genlerinin bulunması lazım nptii Neomisin fosfotransferaz kanamisin neomisin paramomisin G418 Hpt veya aphiv- Higromisin fosfotransferaz higromisin Herbisit Bar- Fosfonotrisin asetil transferaz - fosfonitrisin
Raportör genler Ürünü bir enzim olmalı ve konakta endojen aktiviteye sahip olmamalı. Gen veya gen ürünleri genetik ve biyokimyasal olaral iyi karakterize edilmiş olmalı. Gen ürünü farklı fizyolojik koşullarda stabil olmalı. Enzimatik aktivite kolaylıkla saptanabilmeli ve ölçülebilmeli. Ifadesi gen aktarımı yapılmış hücrelerde kolaylıkla gözlenebilen bir fenotipik değişikliğe neden olmalıdır.
Gen aktarım metodları Fiziksel Kimyasal Biyolojik BİTKİ Mikroenjeksiyon Biyolistik - gene gun/ particle bombardment Elektroporasyon Silica/carbon fibers Lazer mediated PEG DEAE-dextran Calcium phosphate Artificial lipids Proteins A. Tumefaciens A. Rhizogenes
Transformation Plants - physical methods Microinjection Electroporation Biolistics - gene gun Silica/carbon fibers Lazer mediated SAT
Microinjection of GOI
This electroporator is for low-current applications such as those using small electrodes
BiYOLİSTİK / PARTİKÜL BOMBARDIMANI
Biological Transformation Agrobacterium tumefaciens & Agrobacterium rhizogenes
Agrobacterium Agrobacterium (disease symptomology and host range) A. radiobacter - avirulent species A. tumefaciens - crown gall disease A. rhizogenes - hairy root disease B. rubi - cane gall disease C. vitis - galls on grape and a few other plant species Otten et al., 1984
Cellular process of Agrobacterium host interaction Tzvi Tzfira and Vitaly Citovsky, 2002, Trends in Cell Biol. 12(3), 121-129
Transgenik bitkilerin üretimi Istenilen genin klonlanması DNA segmentinin yerleşmesi seçici marker eklemek Bitki hücrelerine geni aktarmak Transgenik bitkileri seçmek Rejenerasyon
T 0 bitkilerin analizi Morfoloji Fizyoloji VERİM GUS expression Gen expression Seçici markörle doğrulama, Negative & Positive kontrol
Gen aktarım yöntemlerinin karşılaştırılması: Agrobacterium avantaj: -yüksek derecede etkinlik -Uzun DNA dizilerinin aktarılabilmesi - çoğunlukla tek yada az sayıda T-DNA entegrasyonu -Uygulama için özel bir donanıma ihtiyaç yoktur. dezavantaj: - sınırlı konukçu alanı - genetik bilginin sadece T-DNA aracılığıyla aktarımı
KİMYASAL YÖNTEMLER VE ELEKTROPORASYON: avantaj: -Basit kullanım -tek denemelerde birçok örneğe uygulanabilirlik - kimyasal yöntemler için özel bir donanıma ihtiyaç yoktur. dezavantaj: - aktarılan DNA da yüksek derecede yeni düzenlemeler görülmesi ve çok sayıda kopyanın entegrasyonu - Kimyasal yöntemlerle transgenik bitki üretimi için protoplast kültürü ve rejenerasyon sistemlerinin kurulması -somaklonal varyasyonda artış
Mikro-enjeksiyon: avantaj: dezavantaj: -genotipden bağımsız olarak kullanım -çok çeşitli hedef ve dokulara uygulanabilirlik - uygulamada görsel kontrol olanağı - kompleks ve pahalı donanım gereksinimi - başarı için deneyim gerekliliği
Biyolistik: avantaj: -genotipden bağımsız olarak kullanım -farklı hedef ve dokulara uygulanabilirlik - transgenik tahıl elde etmek için güçlü yöntem olması dezavantaj: - kompleks ve pahalı donanım gereksinimi - aktarılan DNA da yüksek derecede yeni düzenlemeler görülmesi ve çok sayıda kopyanın integrasyonu
Golden rice contains increased levels of pro-vitamin A. Traditional rice is white (a). The prototype of golden rice was developed in 2000 and is a light yellow color (b). It contains 1.6 mg/g of carotenoid. In 2005, new transgenic lines were developed that dramatically increased the amount of carotenoid synthesized, making the rice a deep golden color (c). This latest form contains 37 mg/g of carotenoid, of which 84% is b-carotene trial