İÇİNDEKİLER 1. BANKA VE BANKACILIK... 1 1.1 Bankanın Tanımı... 2 1.2 Bankacılığın Tarihi Gelişimi... 2 1.3 Türkiye de Bankacılığın Tarihi Gelişimi... 3 1.3.1 Cumhuriyet ten Önce Ülkemizde Bankacılık... 4 1.3.2 Cumhuriyet Döneminde Türk Bankacılığı... 4 1.4 Banka Sisteminde Yer Alan Banka Türleri... 11 1.4.1 Ziraat Bankaları... 11 1.4.2 Halk Bankaları... 12 1.4.3 Katılım Bankaları... 13 1.5 Banka Sistemleri... 15 1.5.1 Küçük, Orta ve Büyük Banka... 15 1.5.2 Uzmanlaşmış ve Uzmanlaşmamış Banka... 15 1.5.3 Holding Bankacılığı... 16 1.5.4 Perakende Bankacılık... 16 1.5.5 Toptancı Bankacılık... 16 2. MERKEZ BANKACILIĞI... 17 2.1 Merkez Bankalarının Tarihi Gelişimi Fonksiyonları Görev ve Yetkileri...17 2.1.1 Merkez Bankalarının Tarihi Gelişimi... 17 2.1.2 Merkez Bankalarının Fonksiyonları... 19 2.1.3 Merkez Bankalarının Görev ve Yetkileri... 20 2.1.4 Merkez Bankalarının Kredi Düzenleme ve Kontrol Politikalarıyla İlgili Araçlar... 23 2.2 Merkez Bankalarının Bağımsızlığı... 25 2.2.1 Amerika Birleşik Devletleri ve Bazı Avrupa Ülkelerinde Merkez Bankalarının Bağımsızlığı... 26 IX
X Bankacılık 2.3 T.C. Merkez Bankası nın Tarihi Gelişimi, Görev ve Yetkileri... 28 2.3.1 T.C. Merkez Bankası nın Tarihi Gelişimi... 28 2.3.2 T.C. Merkez Bankası nın Temel Görevleri... 30 2.3.3 T.C. Merkez Bankası nın Temel Yetkileri... 30 2.3.4 T.C. Merkez Bankası nın Danışmanlık Görevleri... 31 2.3.5 T.C. Merkez Bankası nın Bağımsızlığı... 31 2.3.6 T.C. Merkez Bankası nın Bilançosunu Oluşturan Hesaplar ve Banka nın Finansal Pozisyonu... 32 EK: 2.1. T.C. Merkez Bankası Bilançosu... 37 EK: 2.2. T.C. Merkez Bankası Kâr Zarar Tablosu... 39 EK: 2.3. T.C. Merkez Bankası Analitik Bilançosu... 40 3. TİCARİ BANKACILIK... 41 3.1 Ticari Bankacılık ve Ticari Bankacılığın Tarihi Gelişimi... 41 3.2 Ticari Bankaların Amacı, Önemi ve Fonksiyonları... 44 3.2.1 Ticari Bankaların Amacı... 44 3.2.2 Ticari Bankaların Önemi... 44 3.2.3 Ticari Bankaların Fonksiyonları... 45 3.3 Ticari Bankaların Para, Kredi ve Sermaye Piyasalarında Oynadığı Roller ve Etkinliği... 48 3.3.1 Ticari Bankaların Para-Kredi Piyasalarında Oynadığı Roller... 48 3.3.2 Ticari Bankaların Sermaye Piyasalarında Oynadığı Roller... 49 3.3.3 Ticari Bankaların Para ve Kredi Piyasalarındaki Etkinliği... 50 3.3.4 Ticari Bankaların Sermaye Piyasalarındaki Etkinliği... 50 3.4 Ticari Bankalarda Fon Yönetimi... 50 3.4.1 Fon Yönetiminin Unsurları... 51 3.5 Fon Yönetimi Yaklaşımları... 54 3.5.1 Ticari Kredi Yaklaşımı... 54 3.5.2 Nakde Dönüştürülebilir Krediler Yaklaşımı... 55 3.5.3 Taksitli Krediler Yaklaşımı... 55 3.5.4 Fon Havuzu Yaklaşımı... 55 3.5.5 Aktif Yönetimi Yaklaşımı... 56 3.5.6 Pasif Yönetimi Yaklaşımı... 56
İçindekiler XI 4. KALKINMA VE YATIRIM BANKACILIĞI... 59 4.1 Kalkınma Bankacılığı... 59 4.1.1 Kalkınma Bankalarının Kaynakları... 60 4.1.2 Kalkınma Bankalarının Türleri... 60 4.1.3 Kalkınma Bankalarının Fonksiyonları... 61 4.2 Yatırım Bankacılığı... 62 4.2.1 Yatırım Bankalarının Fonksiyonları... 62 4.3 Türkiye de Kalkınma ve Yatırım Bankaları... 65 4.3.1 Türkiye de Kalkınma Bankaları... 65 4.3.2 Türkiye de Yatırım Bankaları... 67 5. ULUSLARARASI BANKACILIK... 69 5.1 Uluslararası Bankacılık Hizmetleri... 69 5.1.1 Uluslararası Klasik Bankacılık Hizmetleri... 69 5.1.2 Bilgi Aktiflerini Kullanmaya Dayalı Hizmetler... 73 5.2 Uluslararası Bankacılıkta Gelişme... 77 5.3 Uluslararası Bankacılıkta Örgüt Yapısı... 78 5.3.1 Uluslararası Bankacılık Departmanı... 79 5.3.2 Muhabir Bankacılığı... 79 5.3.3 Temsilcilik Büroları... 80 5.3.4 Acenteler... 81 5.3.5 Şube Bankalar... 81 5.3.6 Bağımlı Bankalar... 82 5.3.7 İlişkili Banka... 83 5.3.8 Konsorsiyum Bankaları... 83 5.4 Kıyı Ötesi Bankacılık (Off-Shore Banking)... 84 5.4.1 Türkiye de Kıyı Bankacılığı Faaliyetlerinde Bulunulması... 85 5.5 Uluslararası Bankacılıkta Krizler... 85 6. BANKALARDA KULLANILAN TEMEL FİNANSAL TABLOLAR VE BANKA BİLANÇOLARININ ANALİZİ... 89 6.1 Banka Bilançolarının Alt Kalemleri... 89 6.1.1 Banka Bilançolarının Aktifinde Yer Alan Kalemler... 90 6.1.2 Banka Bilançolarının Pasifinde Yer Alan Kalemler... 94
XII Bankacılık 6.2 Gelir Tablosu... 99 6.2.1 Faiz Gelirleri... 99 6.2.2 Faiz Giderleri... 100 6.2.3 Faiz Dışı Gelirler... 100 6.2.4 Faiz Dışı Giderler... 101 6.2.5 Vergi Öncesi Kâr-Zarar... 103 6.2.6 Vergi Karşılığı... 103 6.2.7 Net Dönem Kâr (Zarar)... 103 6.2.8 Bilanço Dışı Yükümlülükler... 104 6.3 Banka Bilançolarının Analizi... 104 6.3.1 Yatay ve Dikey Analiz... 104 6.3.2 Trend Analizi (Eğilim Yüzdeleri Yöntemi)... 105 6.3.3 Oran Analizi... 105 7. MEVDUAT VE BANKACILIK HİZMETLERİ... 109 7.1 Mevduat... 109 7.1.1 Mevduatın Tanımı ve Niteliği... 109 7.1.2 Mevduatın Önemi... 110 7.1.3 Mevduatın Sınıflandırılması... 111 7.1.4 Mevduatla İlgili Hukuki Esaslar... 116 7.1.5 Mevduat Hesaplarının İşleyişi... 121 7.2 Bankacılık Hizmetleri... 127 7.2.1 Çek İşlemleri... 127 7.2.2 Havale İşlemleri... 132 7.2.3 Kiralık Kasalar... 136 7.2.4 Senet ve Diğer Belgelerin Tahsili İşlemleri... 137 7.2.5 Repo İşlemleri... 139 7.2.6 Menkul Değerler İşlemleri... 139 8. KREDİ İŞLEMLERİNDE TEMEL BİLGİLER... 141 8.1 Kredinin Tanımı, Unsurları ve Fonksiyonları... 141 8.2 Kredilerle İlgili Kavramlar... 142 8.3 Bankacılıkta Kredinin Önemi... 143 8.4 Kredilerin Sınıflandırılması... 143
İçindekiler XIII 8.5 Kredi Açmaya Yetkili Organlar... 148 8.6 Kredi Kullandırma İlkeleri... 148 8.7 Kredi Sınırlamaları... 150 8.7.1 Genel Kredi Sınırları... 150 8.7.2 Sınırlamaya Tabi Olmayan Krediler... 151 8.7.3 Kredi Verilmesi Yasak Olan Durumlar... 152 8.8 Bankaların Kredi Vermesine Engel Durumlar... 152 8.9 Kredi Kullandırılmasında Uyulması Gereken Kurallar... 153 8.10 Yabancılara Kredi Kullandırılması... 155 8.11 Kredi Tespiti ve Kullandırılması... 158 8.12 Kredi Yönetimi... 158 8.13 Kredinin Sona Ermesi... 159 9. KURUMSAL KREDİLER... 161 9.1 Kurumsal Kredi Türleri... 161 9.1.1 Kısa Vadeli Nakit Krediler... 162 9.1.2 Gayrinakdi Krediler... 167 9.1.3 Orta ve Uzun Vadeli Krediler... 174 9.1.4 Kurumsal Kredi Taleplerinde Düzenlenmesi Gereken Kredi Belgeleri... 178 10. BİREYSEL KREDİLER... 181 10.1 Tüketici Kredileri... 181 10.1.1 Tüketici Kredilerinin Tanımı... 181 10.1.2 Tüketici Kredilerinin Tarihi Gelişimi... 182 10.1.3 Tüketici Kredilerinin Özellikleri... 183 10.1.4 Tüketici Kredilerinin Sınıflandırılması... 184 10.1.5 Tüketici Kredisi Verilmesi İşlemi... 185 10.2 Kredi Kartları... 189 10.2.1 Kredi Kartlarının Tanımı... 189 10.2.2 Kredi Kartları Sisteminde Kullanılan Terimler ve Kavramlar...189 10.2.3 Kredi Kartlarının Tarihi Gelişimi... 192 10.2.4 Kredi Kartı Çeşitleri... 193 10.2.5 Kredi Kartı Sistemleri... 196
XIV Bankacılık 10.2.6 Kredi Kartı Kullanımının Taraflar Açısından Değerlendirilmesi... 199 10.2.7 Kredi Kartı Verilmesi İşlemi... 200 11. KREDİLERDE GÜVENCE... 205 11.1 Kefalet... 206 11.1.1 Kefalet Türleri... 206 11.1.2 Kefalet Alınmasında Önemli Hususlar... 207 11.1.3 Kefaletin Süresi... 209 11.1.4 Kefaletten Kurtulma... 210 11.2 İpotek... 210 11.2.1 İpotek Alınmasında Önemli Hususlar... 211 11.2.2 İpoteğin İlkeleri... 213 11.2.3 İpotekte Alınması Gereken Belgeler... 214 11.2.4 İpotek Edilemeyecek Gayrimenkuller... 215 11.2.5 İpoteğin Hukuki Sonuçları... 215 11.2.6 İpoteğin Kaldırılması... 216 11.3 Kambiyo Senetleri... 216 11.3.1 Poliçe... 217 11.3.2 Bono... 221 11.4 Ciro... 223 11.5 Aval... 225 11.6 Ticari İşletme Rehni... 225 11.6.1 Ticari İşletme Rehninin Hukuki Mahiyeti... 225 11.6.2 Ticari İşletme Rehninin Tarafları... 226 11.6.3 Ticari İşletme Rehninin Kapsamı... 226 11.6.4 Ticari İşletme Sahibinin Tasarruf Yetkisi... 227 11.6.5 Ticari İşletme Rehninin Kurulması... 227 11.6.6 Ticari İşletme Rehninde Dikkat Edilmesi Gereken Konular... 227 11.6.7 Ticari İşletme Rehninin Sona Ermesi ve Ticari İşletmenin Sicil Kaydından Terkini... 228 11.7 Menkul Rehni... 229 11.7.1 Menkul Rehninin Kurulması... 229 11.7.2 Genel Olarak Menkul Rehni Alınması Sırasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar... 229
İçindekiler XV 12. BANKALARDA İSTİHBARAT VE KREDİ TALEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ... 233 12.1 İstihbaratın Tanımı... 233 12.2 İstihbaratın Önemi... 234 12.3 İstihbaratın Amacı... 234 12.4 İstihbaratın İlkeleri... 234 12.4.1 Gizlilik... 234 12.4.2 Tarafsızlık ve Doğruluk... 235 12.4.3 Süreklilik... 235 12.5 İstihbarat Konusu Olmayanlar... 235 12.6 İstihbarat Kaynakları... 236 12.6.1 Kalitatif İstihbarat... 236 12.6.2 Kantitatif İstihbarat... 238 12.7 Kredi Taleplerinin Değerlendirilmesi... 239 12.7.1 Şahsi Faktörler... 239 12.7.2 Mali Faktörler... 240 12.7.3 Ekonomik Faktörler... 241 12.7.4 Kısa Vadeli Kredi Taleplerinin Değerlendirilmesi... 242 12.7.5 Orta ve Uzun Vadeli Kredi Taleplerinin Değerlendirilmesi...243 Ek: 12.1 Kredi Talebinin Değerlendirilmesiyle İlgili Bir Uygulama Örneği... 247 13. SORUNLU KREDİLER... 257 13.1 Sorunlu Kredilerin Nedenleri... 257 13.1.1 Firmaya Ait Nedenler... 257 13.1.2 Çevreden Kaynaklanan Nedenler... 258 13.1.3 Bankadan Kaynaklanan Nedenler... 259 13.2 Sorunlu Kredilerin Bankaya Maliyeti... 261 13.3 Sorunlu Kredilerin Oluşmasına Karşı Alınabilecek Önlemler... 261 13.3.1 İzleme Yöntemleri... 261 13.3.2 Olumsuzluk İşaretlerinin Zamanında Tespit Edilmesi... 262 13.3.3 Bozulan Banka Müşteri İlişkileri... 264 13.4 Sorunlu Kredilerde Çözüm Yolları... 264 13.4.1 Sorunlu Kredilerin Çözümlenmesinde Yapılacak Ön Analizler... 265 13.4.2 Sorunlu Krediyi Çözebilecek Personelin Seçimi... 266
XVI Bankacılık 13.4.3 Sorunlu Kredilerin Çözümünde Banka İçin Alternatifler... 266 13.5 Karşılıklar Kararnamesi... 270 13.5.1 Krediler ve Diğer Alacaklar Kavramı... 270 13.5.2 Krediler ve Diğer Alacakların Gruplandırılması... 270 13.6 Teminatlar... 275 13.7 Genel ve Özel Karşılıklar... 277 13.7.1 Genel Karşılık... 277 13.7.2 Özel Karşılıklar... 278 14. BANKALARDA DIŞ TİCARET İŞLEMLERİ... 281 14.1 Bankalarda Dış ticaret İşlemleri... 281 14.2 Dış Ticaret İşlemlerinde Bankaların Önemi... 281 14.3 Kambiyo İle İlgili Kavramlar... 282 14.4 Dış Ticarette Kullanılan Terimler... 285 14.5 Dış Ticarette Ödeme Şekilleri... 287 14.5.1 Akreditif Ödeme... 287 14.5.2 Vesaik Mukabili Ödeme... 290 14.5.3 Mal Mukabili Ödeme... 291 14.5.4 Kabul Kredili Ödeme... 291 14.5.5 Peşin Ödeme... 292 14.5.6 Özel Ödeme Yöntemleri... 292 14.6 Dış Ticarette Kullanılan Belgeler... 292 14.7 Dış Ticaretin Finansmanı... 295 14.7.1 İhracatın Finansmanı... 295 14.7.2 İthalatın Finansmanı... 301 Ek: 14.1 Konşimento Örneği (Deniz Taşımacılığı)... 303 Ek: 14.2 Konşimento Örneği (Kara Taşımacılığı)... 304 Ek: 14.3 Ticari Fatura Örneği... 305 Ek: 14.4 Sigorta Poliçesi Örneği... 306 Ek: 14.5 Çeki Listesi Örneği... 307 Ek: 14.6 Dolaşım Belgesi Örneği (Eur.1)... 308 Ek: 14.7 Dolaşım Belgesi Örneği (A.TR)... 309 Ek: 14.8 Menşe Şahadetnamesi Örneği... 310
İçindekiler XVII 15. ELEKTRONİK BANKACILIK... 311 15.1 Elektronik Para... 311 15.1.1 Elektronik Para Kavramı... 311 15.1.2 Elektronik Para Kullanımının Sağlayacağı Yararlar... 312 15.1.3 Elektronik Para Kullanımının Neden Olacağı Sorunlar... 313 15.1.4 Dünyada ve Türkiye de Elektronik Para Uygulamaları... 314 15.2 Elektronik Ticaret... 318 15.2.1 Elektronik Ticaret Kavramı... 318 15.2.2 Elektronik Ticaretin Hacmi... 318 15.3 Elektronik Bankacılık... 319 15.3.1 Elektronik Bankacılığın Tarihi Gelişimi... 320 15.3.2 Elektronik Bankacılıkta Ödeme Araçları... 320 15.3.3 Elektronik Bankacılık ve Elektronik Para Faaliyetlerinde Riskler... 331 Ek: 15.1 Elektronik Bankacılıkta Risk Örnekleri ve Riski Önleme Yöntemleri... 310 16. BANKALARDA DENETİM... 343 16.1 Bankalarda Denetim... 344 16.2 Bankalarda Denetimin Tarihi Gelişimi... 344 16.3 Denetçi Türleri... 345 16.3.1 Bağımsız Denetçiler... 345 16.3.2 İç Denetçiler... 346 16.3.3 Kamu Denetçileri... 347 16.4 Denetçilerin Sahip Olması Gereken Özellikler... 347 16.5 Denetim Türleri... 348 16.5.1 İç Denetim... 349 16.5.2 Dış Denetim... 357 16.5.3 Bağımsız Denetim... 360 16.6 Bankalarda Etkin Gözetim ve Denetime İlişkin Temel Prensipler... 362 Ek: 16.1 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu nun Basel Komitesinin Belirlediği Bankaların Etkin Denetimi İçin Temel Prensiplere Uyumunun Karşılaştırılması... 367
XVIII Bankacılık 17. BANKALARIN KURULMASI VE FAALİYETE GEÇMESİ... 371 17.1 Yeni Bir Bankanın Kurulması Şartları... 371 17.2 Yabancı Bankaların Türkiye de Şube Açma Şartları... 376 17.3 Kuruluş İzni Alan Bankanın Faaliyete Geçmesi... 377 17.4 Bankaların Ana Sözleşme ve Ortak Değişiklikleri... 378 17.5 Bankaların Teşkilat ve Organları... 380 17.6 AB de Bankacılık Düzenlemeleri ve Bankalar Kanunu... 383 17.6.1 Avrupa Birliği ne Üye Devletlerde Banka Kurulması Şartları... 383 17.6.2 AB ne Üye Devletlerde Bankaların Faaliyetlerine İlişkin Şartlar... 387 Ek: 17.1 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu ile Avrupa Birliği Temel Direktiflerinin Özet Karşılaştırılması...389 18. BANKALARDA ORGANİZASYON VE YÖNETİM... 391 18.1 Organizasyon Kavramı... 391 18.1.1 Bankalarda Organizasyonun Önemi... 394 18.1.2 Bankaların Organizasyon Yapısı... 395 18.2 Yönetim Kavramı... 402 18.2.1 Yönetici ve Banka Yöneticiliği... 402 18.2.2 Bankaların Yönetim Yapıları... 403 18.2.3 Yönetimde Yeni Kavram ve Teknikler ve Bankalarda Uygulanması... 412 19. BANKALARDA RİSK YÖNETİMİ SİSTEMLERİ... 415 19.1 Bankalarda Risk Yönetimi... 416 19.2 İç Sistemlerin Kurulması... 416 19.3 Yönetim Kurulunun Sorumlulukları... 417 19.4 Üst Düzey Yönetimin Görev ve Sorumlulukları... 418 19.5 Denetim Komitesi Üyelerinin Yetki ve Sorumlukları... 419 19.6 Denetim Komitesi Üyelerinin Nitelikleri... 421 19.7 Bankalarda Risk Yönetimiyle İlgili Kavramlar... 423 19.8 İç Kontrol Sistemi... 425 19.8.1 İç Kontrol Faaliyetleri... 427 19.8.2 İşlevsel Görev Ayırımı ve Sorumlulukların Tespit Edilmesi... 430 19.8.3 Bilgi Sistemlerinin Tesisi... 430
İçindekiler XIX 19.8.4 İletişim Yapısı ve İletişim Kanallarının Tesisi... 431 19.8.5 İş Sürekliliği Yönetimi ve Planı... 431 19.9 İç Denetim Sistemi... 433 19.9.1 İç Denetim Sisteminin Amacı ve Kapsamı... 433 19.9.2 İç Denetim Birimi... 435 19.9.3 Müfettişlerin Nitelikleri ve Yetkileri... 436 19.9.4 İç Denetimde Mesleki Özen... 436 19.9.5 Riske Dayalı Denetim... 437 19.9.6 İç Denetim Planı... 438 19.9.7 Çalışma Programları... 439 19.9.8 İç Denetim Raporları... 440 19.9.9 İzleme Faaliyetleri ve Danışmanlık Hizmetleri... 441 19.10 Risk Yönetimi Sistemi... 441 19.10.1 Risk Yönetimi Politikaları ve Uygulama Usulleri... 442 19.10.2 Risk Limitleri... 442 19.10.3 Yeni Ürün ve Hizmetler... 443 19.10.4 Risk Yönetimi Faaliyetleri... 443 19.10.5 Risk Yönetimi Birimi ve Personeli... 444 19.10.6 Risklerin Ölçülmesi... 445 Ek: 19.1 Banka Risk Değerlendirme Matrisi... 446 20. BANKALARDA PLANLAMA VE BÜTÇELEME... 447 20.1 Planlama Kavramı... 447 20.2 Sürelerine Göre Planlar... 448 20.3 Stratejik Planlama Süreci... 449 20.3.1 Geçmişte Performansın Analizi... 450 20.3.2 Görev Dağılımı... 451 20.3.3 Durum Analizi... 451 20.3.4 Direnç, Zayıflık, Fırsat ve Tehlikelerin Analizi (SWOT Analizi)... 453 20.3.5 Hedefler ve Zaman Tabloları... 453 20.4 Bütçeleme ve Kontrol... 454 20.4.1 Operasyon Bütçesi... 454 20.4.2 Kontrol... 454
XX Bankacılık 21. BANKALARDA PAZARLAMA YÖNETİMİ... 457 21.1 Bankalarda Pazarlama... 457 21.1.1 Banka Hizmetlerinin Pazarlama Özellikleri... 459 21.1.2 Pazar Araştırmaları ve Pazar Potansiyelinin Belirlenmesi...460 21.1.3 Bankacılıkta Pazarlama Politikasının Boyutları... 461 21.1.4 Bankalarda Fiyatlama... 465 21.1.5 Fiyatlama Amaçları... 465 21.1.6 Fiyatlama Yöntemi Seçimi... 466 21.2 Bankacılıkta Kurumsal Pazarlama... 467 21.3 Bankacılıkta Bireysel Pazarlama... 468 22. BANKALARDA AKTİF PASİF YÖNETİMİ... 471 22.1 Aktif Pasif Yönetimi Kavramı... 471 22.2 Aktif Pasif Yönteminin Unsurları... 472 22.3 Aktif Pasif Yönetiminin Tarihi Gelişimi... 472 22.4 Aktif Pasif Yönetiminin Planlanması... 474 22.4.1 Aktif Pasif Yönetimi İçin Gereken Bilgiler... 474 22.4.2 Aktif Pasif Yönetimi Raporları... 476 22.4.3 Aktif Pasif Yönetimi ile İlgili Hedef, Amaç, Miktar ve Oranların Belirlenmesi... 480 22.5 Aktif Pasif Yönetimi Komiteleri... 481 23. BANKALARDA TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ... 483 23.1 Kalite ve Toplam Kalite Yönetimi Kavramı... 483 23.1.1 Bankalarda Kalitenin Boyutları... 484 23.1.2 Bankalarda Kalitenin Unsurları... 485 23.2 Bankalarda Fonksiyonlarına Göre Toplam Kalite Uygulamaları... 487 23.2.1 Çek işlemleri... 487 23.2.2 Bilgisayar İşlemleri... 488 23.2.3 Otomatik Vezne Makineleri (ATM) İşlemleri... 489 23.2.4 Havale İşlemleri... 491 23.2.5 Kasa İşlemleri... 491 23.2.6 Kredilerin Onaylanması İşlemleri... 491 23.2.7 Diğer İşlemler... 491 23.3 Bankacılık Hizmetlerinde Toplam Kalite Yönetimini Etkileyen Faktörler... 492
İçindekiler XXI 23.4 Bankalarda Toplam Kalite Yönetiminde Sorun Oluşturan Konular ve Toplam Kaliteyi Artırmak... 494 23.4.1 Bankalarda Toplam Kalite Yönetiminde Sorun Oluşturan Konular... 494 23.5 Bankalarda Toplam Kalite Yönteminde Başarıya Ulaşma Şartları... 498 23.5.1 Katılım ve Motivasyon... 499 23.5.2 Araştırma ve Geliştirme... 499 23.5.3 İletişim ve Takım Ruhu... 499 23.5.4 Topyekün Değişim, Yenilik ve İyileştirme... 500 23.5.5 Ölçümleme... 500 23.6 Bankacılık Hizmetlerinde Teknolojinin Kullanılması ve Toplam Kalite Yönetimindeki Önemi... 500 23.6.1 Bilgisayarlar... 501 23.6.2 İnternet Bankacılığı... 501 23.6.3 Para Sayma ve Otomatik Vezne Makineleri (ATM)... 501 23.6.4 Elektronik Fon Transferi (EFT)... 502 23.6.5 SWIFT... 502 23.7 Bankalarda Toplam Kalite Yönetiminde Yönetici Sorumluluğu... 502 23.7.1 Kalite Politikası... 503 23.7.2 Kalite Hedefleri... 503 23.7.3 Kalite Yönetimi Organizasyonu... 504 24. BANKALARDA ŞUBE PERFORMANSININ ÖLÇÜMÜ VE DEĞERLENDİRİLMESİ... 507 24.1 Bankalarda Şube Performansının Ölçümü... 507 24.1.1 Şubelerin Önemi... 508 24.1.2 Şube Performansının Ölçülmesinde Temel Konular... 509 24.2 Banka Performansının Değerlendirilmesi... 514 24.2.1 Banka Performans Analizi... 515 24.2.2 Bankanın Performans Planlaması... 517 25. BANKALARDA DERECELENDİRME... 519 25.1 Derecelendirme Kavramı... 519 25.2 Derecelendirme Kuruluşları... 520 25.3 Derecelendirme Notları... 521
XXII Bankacılık 25.3.1 Derecelendirme Yöntemleri... 523 25.4 Derecelendirme Sürecinin Aşamaları... 524 25.5 Bankaların Risk Derecelendirmesinde Kullanılan Ölçütler... 527 25.5.1 Kantitatif Ölçütler... 527 25.5.2 Kalitatif Ölçütler... 531 25.5.3 Çevresel Ölçütler... 532 25.6 Vade ve Para Biriminin Derecelendirmeye Etkisi... 537 25.7 Derecelendirmenin Etkileri ve Sınırları... 538 26. BANKACILIK KRİZLERİ... 539 26.1 Finansal Krizler ve Çeşitleri... 539 26.1.1 Para Krizi... 540 26.1.2 Sistematik Finansal Krizler... 540 26.1.3 Dış Borç Krizi... 541 26.1.4 Bankacılık Krizleri... 541 26.2 Türkiye de Bankacılık Krizleri... 545 26.2.1 Türkiye de Bankacılık Krizlerine Neden Olan Faktörlerin Gelişimi... 545 26.2.2 Türk Bankacılık Sistemini Krize Götüren Genel Sorunlar.. 545 26.2.3 Türkiye de Bankacılık Krizlerinin Önlenebilmesi İçin Alınması Gereken Önlemler... 547 27. BANKA BİRLEŞMELERİ... 549 27.1 Banka Birleşmeleri... 549 27.1.1 Banka Birleşmelerinin Nedenleri... 550 27.2 Dünyada Banka Birleşmeleri... 550 27.3 Türkiye de Banka Birleşmeleri... 551 27.4 Kanuni Açıdan Türkiye de Banka Birleşmeleri... 554 27.5 Dünyada Banka Birleşmelerine Örnekler... 555 28. TÜRKİYE DE BANKACILIK FAALİYETLERİNİ SINIRLAYAN FAKTÖRLER VE SİSTEMİN SORUNLARI... 557 28.1 Bankaların Kuruluş ve Faaliyetlerini Düzenleyen Kuruluşlar... 557 28.1.1 Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı... 558 28.1.2 T. C. Merkez Bankası... 559 28.1.3 Sermaye Piyasası Kurulu... 559
İçindekiler XXIII 28.2 Banka Faaliyetlerini Sınırlayan Faktörler... 561 28.2.1 Dış Faktörler... 561 28.2.2 İç Faktörler... 563 28.3 Türkiye de Bankacılık Sektörünün Sorunları... 565 28.3.1 İştirakler... 565 28.3.2 Türk Bankacılık Sisteminin Dışa Açılması... 566 28.3.3 Öz Kaynak Yetersizliği... 566 28.3.4 Kaynak Maliyetinin Yüksekliği... 567 28.3.5 Bankaların Kaynaklarının Büyük Bir Bölümünü Krediye Dönüştürememeleri... 568 28.3.6 Muhasebe Sorunları... 568 28.3.7 Oligopolistik Yapı ve Kamu Banlarının Ağırlığı... 569 28.3.8 Tahsili Gecikmiş Alacaklar... 569 29. BANKALARDA RİSK YÖNETİMİ VE BASEL II... 571 29.1 Birinci Yapısal Blok-Asgari Sermaye Yükümlülüğünün Belirlenmesi... 573 29.1.1 Kredi Riski... 573 29.1.2 Piyasa Riski... 578 29.1.3 Standart Ölçüm Yöntemi... 578 29.1.4 İçsel Model Yaklaşımı (RMD-Riske Maruz Değer)... 580 29.2 Operasyonel Risk... 582 29.2.1 Temel Gösterge Yaklaşımı... 582 29.2.2 Standart Yaklaşım... 583 29.2.3 İleri Ölçüm Yaklaşımları... 584 29.3 İkinci Yapısal Blok-Denetim Otoritesinin İncelemesi... 586 29.3.1 Denetim Otoritesinin İncelenmesinin Önemi... 586 29.3.2 Denetim Otoritesinin İncelenmesinin Dört Temel Prensibi... 587 29.3.3 Denetim Otoritesinin İncelenmesi Sürecinde Ele Alınacak Spesifik Konular... 591 29.3.4 Denetim Otoritesinin Şeffaflığı ve Hesap Verebilirliği... 593 29.3.5 Sınır Ötesi İletişim ve İşbirliğinin Geliştirilmesi... 593 29.4 Üçüncü Yapısal Blok-Piyasa Disiplini... 593 29.5 Basel II Kurallarının Türkiye de Uygulanması... 595 29.6 Basel III... 596
XXIV Bankacılık 30. BANKALARDA KURUMSAL YÖNETİM... 599 30.1 Kurumsal Yönetim... 599 30.2 Kurumsal Yönetim Sistemleri... 600 30.3 Kurumsal Yönetim İlkeleri... 601 30.4 Bankalarda Kurumsal Yönetim... 601 30.4.1 Kurumsal Hedeflerin Oluşturulması... 603 30.4.2 Yetki ve Sorumlulukların Açıkça Belirlenmesi... 603 30.4.3 Etkin Kurumsal Yönetim Uygulamasında Yönetim Kurulunun Önemi... 603 30.4.4 Üst Düzey Yönetim... 604 30.4.5 Komiteler... 605 30.4.6 Banka Müfettişleri ve Denetçiler... 605 30.4.7 Ücret ve Teşvik Politikası... 606 30.4.8 Banka Şeffaflığı... 606 30.5 Türkiye de Kurumsal Yönetim Uygulamaları... 606 KAYNAKÇA... 609