RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG ÜÇLENDİRME ÇALIŞMALARI Doç.. Dr. Ercan ÖZGAN Düzce Üniversitesi

YAPILARDA OLU AN R SKLER N NEDENLER GENEL OLARAK 1. Tasar m ve Analiz Hatalar 2. Malzeme Hatalar 3. çilik Hatalar 4. Uygulama Hatalar 5. Denetim vb. eksikliklerden kaynaklanan hatalar, eklinde ifade edilebilir. Hatalar n sonucu hepimizi do rudan yada dolayl olarak etkilemektedir. Bu sunumda, yasa ve yönetmelikler dikkate al narak yukarda ki hatalar hakk nda özet bilgi verilmeye çal lm t r.

1. DÜZENS Z B NALAR Depreme kar davran lar ndaki olumsuzluklar nedeni ile tasar m ndan ve yap m ndan kaç n lmas gereken düzensiz binalar n tan mlanmas ile ilgili olarak, 1. Planda Düzensizlik ve 2. Dü ey Do rultuda Düzensizlik meydana getiren durumlar iki ba l k olarak verilmektedir.

1.1. Planda Düzensizlik Durumlar Burulma Düzensizli i Katsay s bi nin 1.2 den büyük olmas durumu. bi = ( i)max / ( i)ort > 1.2

1.2. Dö eme Süreksizlikleri I Merdiven ve asansör bo luklar dahil, bo luk alanlar toplam n n kat brüt alan n n 1/3 ünden fazla olmas durumu, II Deprem yüklerinin dü ey ta y c sistem elemanlar na güvenle aktar labilmesini güçle tiren yerel dö eme bo luklar n n bulunmas durumu, III Dö emenin düzlem içi rijitlik ve dayan m nda ani azalmalar n olmas durumu

1.3. Planda Ç k nt lar Bulunmas Bina kat planlar nda ç k nt yapan k s mlar n birbirine dik iki do rultudaki boyutlar n n her ikisinin de, binan n o kat n n ayn do rultulardaki toplam plan boyutlar n n %20'sinden daha büyük olmas durumu.

2. DÜ EY DO RULTUDA DÜZENS ZL K DURUMLARI 2.1. Kom u Katlar Aras Dayan m Düzensizli i (Zay f Kat) Betonarme binalarda, birbirine dik iki deprem do rultusunun herhangi birinde, herhangi bir kattaki etkili kesme alan n n, bir üst kattaki etkili kesme alan na oran olarak tan mlanan Dayan m Düzensizli i Katsay s ci nin 0.80 den küçük olmas durumu. 2.2. Kom u Katlar Aras Rijitlik Düzensizli i(yumu ak Kat) Birbirine dik iki deprem do rultusunun herhangi biri için, herhangi bir i inci kattaki ortalama göreli kat ötelemesi oran n n bir üst veya bir alt kattaki ortalama göreli kat ötelemesi oran na bölünmesi ile tan mlanan Rijitlik Düzensizli i Katsay s ki nin 2.0 den fazla olmas durumu.

2.3. Ta y c Sistemin Dü ey Elemanlar n n Süreksizli i a.ta y c sistemin dü ey elemanlar n n (kolon veya perdelerin) baz katlarda kald r larak kiri lerin veya guseli kolonlar n üstüne veya ucuna oturtulmas, ya da üst kattaki perdelerin alttaki kolonlara oturtulmas durumu.

(b)kolonun iki ucundan mesnetli bir kiri e oturmas durumunda, kiri in bütün kesitlerinde ve ayr ca göz önüne al nan deprem do rultusunda bu kiri in ba land dü üm noktalar na birle en di er kiri ve kolonlar n bütün kesitlerinde, dü ey yükler ve depremin ortak etkisinden olu an tüm iç kuvvet de erleri %50 oran nda artt r lacakt r.

(c) Üst katlardaki perdenin altta kolonlara oturtulmas na hiçbir zaman izin verilmez

(d) Perdelerin binan n herhangi bir kat nda, kendi düzlemleri içinde kiri lerin üstüne aç kl k ortas nda oturtulmas na hiçbir zaman izin verilmez.

3. HASARLI ve MEVCUT B NALARIN GÜÇLEND R LMES 3.1. Binalardan Bilgi Toplanmas Mevcut binalar n ta y c sistem elemanlar n n kapasitelerinin belirlenmesinde ve deprem dayan mlar n n de erlendirilmesinde kullan lacak eleman detaylar ve boyutlar, ta y c sistem geometrisine ve malzeme özelliklerine ili kin bilgiler, binalar n projelerinden ve raporlar ndan, binada yap lacak gözlem ve ölçümlerden, binadan al nacak malzeme örneklerine uygulanacak deneylerden elde edilecektir.

3.2. Bilgi Düzeyleri Binalar n incelenmesinden elde edilecek mevcut durum bilgilerinin kapsam na göre, her bina türü için bilgi düzeyi ve buna ba l olarak bilgi düzeyi katsay lar tan mlanacakt r. Bilgi düzeyleri s ras yla s n rl, orta ve kapsaml olarak s n fland r lacakt r. Elde edilen bilgi düzeyleri ta y c eleman kapasitelerinin hesaplanmas nda kullan lacakt r

3.3. Betonarme Binalarda S n rl Bilgi Düzeyi D var ise; 3.3.1.Bina Geometrisi Saha çal mas ile binan n ta y c sistem plan rölevesi ç kar l r. Mimari projeler mevcut ise, röleve çal malar na yard mc olarak kullan l r. Elde edilen bilgiler tüm betonarme elemanlar n ve dolgu duvarlar n n her kattaki yerini, eksen aç kl klar n, yüksekliklerini ve boyutlar n içermelidir ve binan n hesap modelinin olu turulmas için yeterli olmal d r. Temel sistemi bina içinde veya d nda aç lacak yeterli say da inceleme çukuru ile belirlenir. Binadaki k sa kolonlar vb. olumsuzluklar kat plan na ve kesitlere i lenir. Binan n kom u binalarla olan ili kisi (ayr k, biti ik, derz var/yok) belirlenir.

3.3.2. Eleman Detaylar Her katta en az birer adet olmak üzere perde ve kolonlar n %10 unun ve kiri lerin %5 inin pas paylar s yr larak donat ve donat bindirme boyu tespiti yap l r. S y rma i lemi kolonlar n ve kiri lerin uzunlu unun aç kl k ortas ndaki üçte birlik bölümde yap lmal, ancak donat bindirme boyunun tespiti amac yla en az üç kolonda bindirme bölgelerinde yap lmal d r. S yr lan yüzeyler daha sonra yüksek dayan ml tamir harc ile kapat l r. Pas pay s yr lmayan elemanlar n %20 sinde enine ve boyuna donat say s ve yerle imi donat tespit cihazlar ile belirlenir. Donat tespiti yap lan betonarme kolon ve kiri lerde bulunan mevcut donat n n minimum donat ya oran n ifade eden donat gerçekle me katsay s kolonlar ve kiri ler için ayr ayr belirlenir. Bu katsay donat tespiti yap lmayan di er tüm elemanlara uygulanarak olas donat miktarlar belirlenir.

3.3.3. Malzeme Özellikleri Her katta kolonlardan veya perdelerden TS-10465 de belirtilen ko ullara uygun ekilde en az iki adet beton karot örne i al narak deney yap l r, Karot örneklerden elde edilen en dü ük bas nç dayan m mevcut beton dayan m olarak al n r. Donat s n f, yukar daki paragrafta aç kland ekilde s yr lan yüzeylerde yap lan görsel inceleme ile tespit edilir, bu s n ftaki çeli in karakteristik akma dayan m mevcut çelik dayan m olarak al n r. Bu incelemede, donat s nda korozyon gözlenen elemanlar planda i aretlenir ve bu durum eleman kapasite hesaplar nda dikkate al n r.

3.4. Betonarme Binalarda Orta Bilgi Düzeyi D var ise; 3.4.1. Bina Geometrisi Binada yap lacak ölçümlerle mevcut geometrinin projesine uygunlu u kontrol edilir. Proje yoksa saha çal mas ile binan n ta y c sistem rölevesi ç kart l r. Bina geometrisi bilgileri, bina kütlesinin hassas biçimde tan mlanmas için gerekli ayr nt lar içermelidir.

3.4.2. Eleman Detaylar Pas paylar s yr larak donat kontrolü yap lacak perde, kolon ve kiri lerin say s her katta en az iki er adet olmak üzere o kattaki toplam kolon say s n n %20 sinden ve kiri say s n n %10 undan az olamaz. Pas pay s yr lmayan elemanlar n %20 sinde enine ve boyuna donat say s ve yerle imi donat tespit cihazlar ile belirlenir. Proje ile uygulama aras nda uyumsuzluk bulunmas halinde, betonarme elemanlardaki mevcut donat n n projede öngörülen donat ya oran n ifade eden donat gerçekle me katsay s kolonlar ve kiri ler için ayr ayr belirlenir. Eleman kapasitelerinin belirlenmesinde kullan lan bu katsay 1 den büyük olamaz.

3.4.3. Malzeme Özellikleri Her kattaki kolonlardan veya perdelerden toplam üç adetten az olmamak üzere ve binada toplam 9 adetten az olmamak üzere, her 400 m 2 den bir adet beton karot örne i al narak deney yap l r. Elemanlar n kapasitelerinin hesaplanmas nda beton karot örneklerden elde edilen ortalama de erden standart sapma de eri ç kart larak (ortalama-standart sapma) elde edilen de er mevcut beton dayan m olarak al n r.

3.5. Betonarme Binalarda Kapsaml Bilgi Düzeyi D var ise; 3.5.1. Bina Geometrisi Binan n betonarme projeleri mevcuttur. Projeler, ölçümler ile önemli farkl l klar gösteriyor ise proje yok say l r ve bina orta bilgi düzeyine uygun olarak incelenir. 3.5.2. Eleman Detaylar Binan n betonarme detay projeleri mevcuttur. Donat n n projeye uygunlu unun kontrolü için orta bilgi düzeyindeki i lemler, ayn miktardaki betonarme elemanda uygulan r.

3.5.3. Malzeme Özellikleri Her kattaki kolonlardan veya perdelerden toplam üç adetten az olmamak üzere ve binada toplam 9 adetten az olmamak üzere, her 200 m 2 den bir adet beton karot örne i al narak deney yap l r. Donat s n f için her s n ftaki çelikten birer adet örnek al narak deney yap l r, Çeli in akma ve kopma dayan mlar ve ekil de i tirme özellikleri belirlenerek projeye uygunlu u saptan r. Projesine uygun ise, projede kullan lan çeli in karakteristik akma dayan m mevcut çelik dayan m olarak al n r. Uygun de il ise, en az üç adet örnek daha al narak deney yap l r, elde edilen en elveri siz de er eleman kapasite hesaplar nda mevcut çelik dayan m olarak al n r.

AFET R SK ALTINDAK ALANLARIN DÖNÜ TÜRÜLMES HAKKINDAK KANUN un ÜLKEM Z Ç N HAYIRLI OLMASI D LE YLE SAYGILAR SUNARIM.