IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı

Bölüm 1 : PROJENİN TANIMI VE AMACI IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı 1.1. Tanımı, Hizmet Amaçları, Gerekliliği, Projenin Zamanlama Tablosu Koza Altın İşletmeleri A.Ş., Türkiye de maden arama ve işletme amacıyla kurulmuş bir Türk Şirketi dir. Koza Altın İşletmeleri A.Ş. nin tüm Türkiye de aktif maden arama programı mevcut olup; amacı, uluslararası standartlara göre Türkiye nin önemli bir altın üreticisi olmak, bilinen en iyi teknolojiyi kullanarak altın madenciliği endüstrisinin gelişmesine ve Türk ekonomisine katkıda bulunmak, dünyada mevcut en yüksek iş güvenliği ve çevre standartlarını uygulayarak sürekli iyileşmeyi sağlamaktır. Koza Altın İşletmeleri A.Ş., şeffaflık ölçülerinde etkin karar vermeyi destekleyen, zamanlaması uygun ve doğru bilgiyi sağlayan güvenilir sistemlerin kullanımı, çevre, iş emniyeti ve sosyal onayı işinin ayrılmaz bir parçası kabulu ve liderlik vasıfları sayesinde bu hedeflerini gerçekleştirmektedir. Koza Altın İşletmeleri A.Ş. kurduğu işletmelerde ISO 9001, ISO 14001, OHSAS 18001 İş Sağlığı ve Güvenliği standartlarının gereklerine uymakta, İhtiyaç duyulan kaynakları temin ederek, üretim ve destek süreçlerinin her aşamasında sistemin etkinliği ve geliştirilmesi yönünde sürekli iyileştirmeyi sağlamakta, iyileştirmeler için düzenli denetim ve değerlendirme programları yapmakta, Çevre, İş Sağlığı ve Güvenliği konularında şirketin tabi olduğu yerel ve uluslararası mevzuata uyumlu çalışmakta, kuruluş adına çalışan kişilerin, ziyaretçilerinin ve komşularının Koza Altın İşletmeleri nin faaliyetleri nedeniyle maruz kalabilecekleri tehlike ve riskleri ortadan kaldırmak ve/veya en aza indirmek için gerekli önlemleri almakta, çalışanların, müteahhitlerin ve geniş bir halk kitlesinin, sağlık, iş güvenliği ve çevre risklerini tespit, inceleme ve etkili bir kontrol için sağlık, iş güvenliği ve çevre sisteminin yerine getirilmesini ve muhafaza edilmesini sağlamakta, eğitim imkanları sağlayarak, ehliyetli ve yetenekli personel, müteahhit ve firmalar ekibinin geliştirilmesi sağlanmakta, teknolojik değişiklikleri takip edip uygulanması sağlanmakta, müşteri memnuniyeti en üst düzeyde tutulmaktadır. Koza Altın İşletmeleri A.Ş. tarafından Adana İli, Pozantı İlçesi, Ömerli Köyü, Karıncadağ Mevkiinde bulunan 72090 sicil numaralı maden ruhsat sahasında Karıncadağ Maden İşletmesi IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı kurulması planlanmaktadır. Koza Altın İşletmeleri A.Ş. uhdesinde bulunan 72090 sicil numaralı ruhsat alanı 1991.74 hektar'dır. Talep edilen ÇED izin alanı ise 19.96 hektardır. Talep edilen ÇED izin alanında tüvenan olarak bakır, kurşun, çinko ve gümüş kompleks cevheri üretilmesi planlanmaktadır. Üretilecek olan kompleks cevherin tüvenan olarak satışı yapılacaktır. Proje kapsamında herhangi bir zenginleştirme tesisi kurulması planlanmamaktadır. Talep edilen ÇED izin alanı 2 poligondan oluşmaktadır. 1. Poligonda ocak işletmeciliği yapılacak olup 2. Poligon dekapaj malzeme depolama sahası, cevher stok sahası, üst toprak depolama sahası olarak kullanılacaktır. Faaliyetle ilgili olarak öncelikle açık ocak işletmeciliği daha sonra ise kapalı ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacaktır. Açık ocakta öncelikli olarak patlatma yapılacak daha sonra malzeme ekskavatörle sökülecektir. Açık ocak işletmeciliği sonunda galeri çalışmalarına başlanarak kapalı ocak işletmeciliği yapılarak üretime devam edilecektir. 1

IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı İşletmede yılda 4 ay, ayda 30 gün, günde 8 saat (tek vardiya) çalışılacaktır. Açık ocak işletmeciliği 18 gün gibi kısa bir sürede tamamlanacaktır. Kapalı ocak işletmeciği ise 430 günde tamamlanacaktır. Proje ömrü yaklaşık 3,73 yıl olacaktır. 3,73 yılda sahadan 23535 ton cevher üretilecektir. 23535 ton cevher üretebilmek için 33093 ton dekapaj malzeme kaldırılacaktır. Faaliyetle ilgili olarak açık ocak işletmeciliği aşamasında 21 kişinin çalıştırılması kapalı ocak işletmeciliği aşamasında ise 28 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Çalışanlardan kaynaklı atık oluşumu hesaplamalarında çalışan sayısı 28 olarak alınmıştır. Faaliyet ÇED Yönetmeliği Kapsamında Ek-2 listesinde bulunduğu için öncelikli olarak Proje Tanıtım Dosyası hazırlanmış ve Adana Valiliği İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü'ne sunulmuştur. Adana Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından, 03.07.2012 Tarih ve 8049 Sayılı yazı ile "ÇED Gereklidir Kararı" verilmiştir (Bkz. Ek-23). Bu karar sonunda ÇED süreci başlatılmıştır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilen özel formata uygun olarak ÇED Raporu hazırlanmıştır. Ruhsat sahasında geçmiş yıllara ait 3 adet arama amaçlı galeri çalışmaları yapıldığı gözlemlenmiştir. Koza Altın İşletmeleri A.Ş. uhdesinde herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Planlanan proje kapsamında üretim yapılırken bir taraftan da rezerv tespit çalışmalarına devam edilecektir. Faaliyet alanının tamamı ormanlık alan içinde kalmaktadır (Bkz. Ek-8, Ek-16). Resim 1. Ruhsat Sahasından Bir Görünüm 2

Faaliyet alanı ile ilgili fotoğraflar Ek-17 de sunulmuştur. IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı Şekil 1. Saha Sınır Haritası 3

Yer kabuğunda ortalama % 0,01 derecesinde bakır bulunur, en çok bulunan elementler sıralamasında bakır 25. sırada yer almaktadır. Magma tabakasından yukarıya, yerkabuğuna doğru sıvı sızması sonucu ağır metal sülfürleri ayrışır, en çok rastlanan bakır minerali kalkopiritin kimyasal formülü CuFeS 2 dir. Pirinç sarısı renkte, metalik görünüşte ve yeşilimsi siyah çizgiler halinde kitle şeklinde bulunur. Kalkopiritin, bornit, demirli kuprit ve pirit ile birlikte diğer sekonder bakır minerallerinin orijinal yapısını oluşturduğu kabul edilmektedir. Kurşun; Sanayide kullanılan önemli metallerden biridir. Akü, benzin, matbaa, mühimmat, boru, alaşım, lehim, renkli televizyon tüpü yapımında, boya, cam ve kimya sanayii kollarında, radyasyon ve X-ışınlarından korunmada kurşun kullanılmaktadır. Çevre kirliliği etkisinden dolayı son yıllarda kurşun kullanımında sınırlamalar getirilmiş, hurda üretimininde artması ile Görünür metal kurşun rezervinin dünyada 100 milyon ton, Türkiye de 0.8 milyon ton olduğu tahmin edilmektedir. En büyük kurşun rezervine sahip ülkeler Avustralya, ABD, Kazakistan, Kanada ve Çin dir. Kurşun maden üretimi dünyada 3 milyon ton, hurdalarla birlikte toplam üretim 6 milyon ton civarındadır. Türkiye nin kurşun metal tüketimi ise yılda 35 bin ton kadardır. Buna karşılık yaklaşık 10 bin ton metal kurşun hurdadan, 5-6 bin ton da geçici olarak yurtdışına gönderilen cevherlerden elde edilmektedir. 15-20 bin ton mertebesindeki metal kurşun açığı da ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Çinko; Demir, alüminyum ve bakırdan sonra sanayide en çok kullanılan metaldir. Demir ve çeliğin korrazyona karşı direncinin artırılmasında, döküm sanayiinde kullanılan pirinç ve özel alaşımların yapımında, ayrıca çatı kaplama malzemeleri, lastik ve pil yapımında önemli miktarlarda çinko kullanılmaktadır. Görünür metal çinko rezervi dünyada yaklaşık 200 milyon ton, Türkiye de 2.3 milyon tondur. Avustralya, ABD, Kanada, Çin en çok çinko rezervine sahip ülkelerdir. Dünyada çinko cevher üretimi 8 milyon ton, hurda çinko üretimi 0.5 milyon ton civarındadır. Türkiye de 600 den fazla kurşun-çinko-bakır cevherleşmesi olduğu halde bulunan maden yatakları dünyadaki diğer yataklara göre orta veya küçük rezervli yataklardır. Görünür metal kurşun rezervinin dünyada 100 milyon ton, Türkiye de 0,8 milyon ton olduğu tahmin edilmektedir. En büyük kurşun rezervine sahip ülkeler Avustralya, ABD, Kazakistan, Kanada ve Çin dir. Kurşun maden üretimi dünyada 3 milyon ton, hurdalarla birlikte toplam üretim 6 milyon ton civarındadır. Türkiye nin kurşun metal tüketimi ise yılda 35 bin ton kadardır. Planlanan proje ile istihdam oluşturulacak, yapılacak üretimle ülke ve bölge ekonomisine katkıda bulunulacaktır. Projenin Zamanlama Tablosu 72090 sicil numaralı ruhsat sahasında Karıncadağ Maden İşletmesi IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı projesi ile ilgili olarak ÇED kararının olumlu olarak sonuçlanmasına müteakip, Orman İzni, İş Yeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatı, İşletme İzin Ruhsatı gibi izinler alınacaktır. Gerekli izinler alındıktan sonra hazırlık çalışmaları yapılarak üretime geçilecektir. Proje konusu faaliyetle ilgili olarak planlanan zamanlama tablosu Tablo 1. de verilmiştir. 4

Tablo 1. Faaliyetle İlgili Zamanlama Tablosu Yatırımla İlgili İşler Yıllar Aylar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ÇED Sürecinin Tamamlanması 2013 Orman İzinlerinin Alınması 2013 İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının Alınması 2013 Arazi Hazırlık Çalışmaları ve Üretime Geçilmesi (açık ocak +kapalı ocak) 2014 Üretim Çalışmalarına Devam Edilmesi (kapalı ocak) 2015 Üretim Çalışmalarına Devam Edilmesi (kapalı ocak) 2016 Üretim Çalışmalarına Devam Edilmesi (kapalı ocak) 2017 Rehabilitasyon Çalışmaları 2017 BÖLÜM 2 :PROJE ALANI VE ETKİ ALANINA AİT MEVCUT DURUMUN BELİRLENMESİ VE ÖZELİKLERİ(***) (Proje yeri ve etki alanının mevcut durumu ve planlanan durumu ile ilgili olarak çevresel özelliklerin belirtilmesi ) 2.1. Proje İçin Seçilen Yerin Konumu Proje konusu ÇED izin alanları, Adana İli, Pozantı İlçesi, Ömerli Köyü, Karıncadağ Mevkii, M33-c3 ve M33-c4 paftaları üzerinde, 72090 sicil numaralı Maden Ruhsat Sahası içinde bulunmaktadır. Faaliyet yeri Pozantı İlçesine yaklaşık 19 km, Adana İli ne ise 130 km. mesafededir. Faaliyet IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı faaliyeti olup açık ocak ve kapalı ocak işletmeciliği ile tüvenan kompleks cevher üretimi planlanmaktadır. Proje alanının üzerinde bulunduğu IV. Grup Maden Ruhsat Alanı Koza Altın İşletmeleri A.Ş. uhdesinde olup Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Ruhsat sahası ormanlık alan içinde kalmaktadır. Ruhsat sahası engebeli arazilerle kaplıdır. Saha içerinde orman ağaçları, önceki yıllarda çalışılmış galeriler, ocak içi yollar bulunmaktadır. Proje alanı ve koordinatları 1/25000 ölçekli topografik haritada (Bkz. Ek-1), ve Genel Vaziyet planında (Bkz. Ek-5) gösterilmiştir. 5

Tablo 2. Ruhsat Alanı Saha Sınır Koordinatları UTM KOORDİNATLAR DATUM : ED-50 COĞRAFİK KOORDİNATLAR PRJEKSİYON : 6 DERECE DOM : 33 ZON : 36 DATUM : WGS-84 Sıra N. SAĞA (Y) YUKARI (X) ENLEM BOYLAM P1_1 666764.000 4150000.000 37.48022543 34.88576258 P1_2 669909.000 4150000.000 37.47965247 34.92131409 P1_3 668987.000 4145000.000 37.43477827 34.90974563 P1_4 669063.000 4145414.000 37.43849399 34.91069907 P1_5 668945.000 4145000.000 37.43478594 34.90927114 P1_6 666000.000 4145000.000 37.43531885 34.87600014 P1_7 665148.000 4147129.000 37.45465123 34.86685121 P1_8 667042.000 4147913.000 37.46137396 34.88843196 P1_9 666579.000 4148867.000 37.47005187 34.88341504 P2_1 665250.000 4153825.000 37.51495614 34.86950689 P2_2 666000.000 4152965.000 37.50707401 34.87779493 P2_3 666000.000 4151174.000 37.49093932 34.87739080 P2_4 664802.000 4151070.000 37.49021693 34.86382289 P2_5 664000.000 4151000.000 37.48972906 34.85473990 Toplam Alan: 1991.74Hektar Tablo 3. Talep Edilen ÇED Alanı 1(üretim yapılması planlanan alan) Saha Sınır Koordinatları UTM KOORDİNATLAR DATUM : ED-50 COĞRAFİK KOORDİNATLAR PRJEKSİYON : 6 DERECE DOM : 33 ZON : 36 DATUM : WGS-84 Sıra N. SAĞA (Y) YUKARI (X) ENLEM BOYLAM Ç1_1 665735.551 4153253.020 37.50971623 34.87486935 Ç1_2 665990.000 4152961.252 37.50704203 34.87768100 Ç1_3 665990.000 4152789.382 37.50549369 34.87764220 Ç1_4 665521.418 4152833.175 37.50597232 34.87235325 Ç1_5 665486.087 4153207.735 37.50935299 34.87203801 Toplam Alan: 17.24 Hektar Tablo 4.Talep Edilen ÇED Alanı 2 (cevher, dekapaj malzeme, üst toprak depolama alanı) Saha Sınır Koordinatları UTM KOORDİNATLAR DATUM : ED-50 COĞRAFİK KOORDİNATLAR PRJEKSİYON : 6 DERECE DOM : 33 ZON : 36 DATUM : WGS-84 Sıra N. SAĞA (Y) YUKARI (X) ENLEM BOYLAM Ç2_1 665252.788 4153806.588 37.51478970 34.86953429 Ç2_2 665359.407 4153684.332 37.51366927 34.87071261 Ç2_3 665257.489 4153550.398 37.51248089 34.86952986 Ç2_4 665148.549 4153570.810 37.51268435 34.86830242 Toplam Alan: 2.72 Hektar Tablo 5. Cevher Stok Sahası ve Sınır Koordinatları UTM KOORDİNATLAR DATUM : ED-50 COĞRAFİK KOORDİNATLAR PRJEKSİYON : 6 DERECE DOM : 33 ZON : 36 DATUM : WGS-84 Sıra N. SAĞA (Y) YUKARI (X) ENLEM BOYLAM S1 665252.788 4153806.588 37.51478970 34.86953429 S2 665359.407 4153684.332 37.51366927 34.87071261 S3 665331.212 4153647.279 37.51334046 34.87038540 S4 665231.992 4153759.548 37.51436965 34.86928852 Toplam Alan : 0,72 Ha. 6

Şekil 2. Faaliyet Alanı Google Fotoğrafı 7

Şekil3. Faaliyet Alanı Google Fotoğrafı 8

2.1.1 Proje Yer Seçimi ( İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan yerin, Onanlı Çevre Düzeni Planı veya İmar Planı sınırları içinde ise bu alan üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım üzerinde koordinatları ile birlikte gösterimi, projenin kapladığı alan ve koordinatları) Ruhsat sahası engebeli arazilerle kaplıdır. Saha içerinde orman ağaçları, önceki yıllarda çalışılmış galeriler, ocak içi yollar bulunmaktadır. Proje alanı ve koordinatları Ek-5 de sunulan Genel Vaziyet Planında verilmiştir. Proje konusu ÇED izin alanları 1/100000 ölçekli onaylı Adana İli Çevre Düzeni Planında gösterilmiştir (Bkz. Ek-3). Faaliyet alanı arazi vasfı olarak ormanlık arazi içinde kalmaktadır. Faaliyet alanı Orman Meşcere Haritası Ek-8 de sunulmuştur. 2.1.2 Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu Planlanan faaliyet kapsamında prefabrik yapılar veya konteynırlardan yararlanılacaktır. Çalışanların bir kısmı Pozantı İlçesi ve çevre köylerde ikamet edeceğinden mesai bitiminde servisle evlerine gideceklerdir. Bir kısmı proje sahası içinde kurulacak şantiyeden yararlanacaktır. Şantiye alanı yeri ve koordinatları Ek-5 de sunulan genel vaziyet planında verilmiştir. Tablo 6. Şantiye Alanı ve Koordinatları UTM KOORDİNATLAR DATUM : ED-50 PRJEKSİYON : 6 DERECE DOM:33 ZON : 36 Sıra N. SAĞA (Y) YUKARI (X) Ş.1 665597.720 4153217.836 Ş.2 665604.950 4153184.359 Ş.3 665573.982 4153178.738 Ş.4 665566.751 4153212.215 Toplam Alan : 0,11 Ha. Planlanan faaliyetle ilgili olarak işletme vaziyet planı Ek-12 de sunulmuştur. İşletme vaziyet planında ocak alanı, şantiye alanı, yollar, depolama alanlarının yeri belirtilmiştir. 2.1.2.1 Yer Üstü Faaliyetleri 2.1.2.1.1 Açık Ocak Faaliyetleri (imalat haritası, üretim yöntemi, patlatma paterni vb.) 72090 Ruhsat Numaralı maden sahasında, ilk etapta yapılan jeolojik prospeksiyonlar ve araştırmalar sonucu elde edilen verilere göre, yüzeye yakın (mostra) 4 cevher zonu, tek kademe olarak planlanan açık ocak üretim yöntemi ile alınacaktır. Açık ocak işletmesine başlamadan önce yüzeyden ortalama 0,2 m kalınlıktaki bitkisel toprak kaldırılacak ve üretim sonrası rehabilite işlemlerinde rehabilite yüzeyine serilmek üzere depolanacaktır. Yapılacak bu tek kademeli açık ocak işletmesinde bitkisel toprak sıyırma işlemi sonrası toplamda 9150 m 3 kazı yapılacak olup, yapılan cevher modellemelerine göre yapılacak bu kazı işleminin %30'luk kısmı olan 7.410 ton'u tüvenan cevher, üretim alanında ayıklanıp ocak dışına veya cevher stok sahasına nakledilecektir. Geriye kalan 17290,0 ton dekapaj malzeme ise açık ocak alanında daha sonraki yer altı üretim boşluklarının ve açık ocak yüzeyinin rehabilitasyonu işlemlerinde kullanılmak üzere dekapaj malzeme depolama alanında depolanacaktır. İlk etapta uygulanacak bu 9

madencilik metodu, delme ve patlatmanın, yükleme ve taşıma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı konvansiyonel açık ocak işletmesi olacaktır. Üretim Yöntemi; Açık ocak işletmesinde, işin ilk aşamasını patlatma deliklerinin delinmesi işlemi oluşturmaktadır. Ocak üretiminde delik dizaynı belirlendikten sonra, delik çapı, delikler arası mesafe ve delik boyları hesaplanıp Rock Delici marifetiyle delme işlemi gerçekleştirilecektir. Patlatma esnasında delik delme düzeneği sahadaki ön çalışmalar, topografya ve patlatma sonrası elde edilmesi istenen tonaj miktarı dikkate alınarak şeş beş (Delikler Arası Mesafe > Yük Mesafesi) şeklinde yapılacaktır. Bu üretim yönteminde delik düzeni 2 sıra halinde bir patlatmada toplam 10 delik olacak şekilde planlanmıştır. Aşağıda verilen Şekil 4. de cevher üretiminde kullanılacak olan şeş-beş delik delme dizilişi gösterilmektedir. Şekil 4. Patlatma Delik Delme Düzeneği Patlatma delikleri oluşturulduktan sonra, deliklerin patlayıcı ile doldurulması işlemi gerçekleştirilecektir. Patlatma deliklerine, kapsül, yemleyici, anfo, deliklerde suya dayanıklı Emulite 150 kullanılacak ve sıkılama malzemesi yerleştirildikten sonra ateşleme işlemi yapılacaktır. Bu sistemde tüm delikler tek tek patlatılarak delikler arasında gecikme verilecektir. Ateşleme düzeni, çevresel etkileri azaltmak ve iş güvenliğini artırmak amacıyla elektriğe duyarsız elektriksiz kapsülleri kullanılarak yapılacaktır. Patlatma-Delik dizaynı ve terminolojisi Şekil.5'de gösterilmiştir. 10

Şekil 5. Patlatma-Delik Dizaynı ve Terminolojisi Aşağıda verilen Tablo.7 ve Tablo.8'de ocakta oluşturulacak patlatma delik dizaynının özellikleri ve bir delik için gerekli olan patlayıcı madde miktarı verilmiştir. Tablo 7. Patlatma Delik Dizaynı K; Basamak Yüksekliği (m) 10 B max; Dilim Kalınlığı (m) 3 d; Delik Çapı (m) 0.102 U; Alt Delik Boyu (m) 0.9 H; Delik Boyu (m) 10.9 S; Delikler arası uzaklık (m) 3.45 ho; Sıkılama Boyu (m) 4.5 ht; Taban şarj boyu (m) 3.9 hc; Kolon şarj boyu (m) 2.5 Bir delik ile gevşetilecek malzeme hacmi (m3) 103.50 Yapılacak Toplam Üretim ( m 3 ) 9148.148 n; Toplam Delik Sayısı 239 Tablo 8. Patlayıcı Madde Miktarı lt; Gerekli Taban şarj Konsantrasyonu (kg/m-delik) 6.533712 Qt; Taban Şarj Miktarı (kg) 25.48148 lc; Gerekli Kolon Şarj Konsantrasyonu(kg/m-delik) 3.266856 Qc; Kolon Şarj Miktarı (kg) 8.16714 Q; Toplam Delik Şarj Miktarı (kg/delik) 33.64862 q; Özgül Şarj (kg/m3) 0.325 Δt; Delikler Arası Gecikme Süresi (ms) 25 Yukarıdaki Tablo.8'de gösterildiği gibi bir deliğin patlatılmasında 33,64 kg ANFO kullanılacaktır. Yemleme olarak 2 kg dinamit ve gecikme elemanı dâhil 1 adet kapsül kullanılacaktır. Tablo.7'de görüldüğü gibi Bir deliğin ateşlenmesi ile elde edilecek malzeme 11

miktarı 103,5 m 3 ( 279,45 ton) tür. Hesaplanan bu sonuçlara göre açık ocak üretiminde 24700,0 ton üretim elde edebilmek için yaklaşık 89 delik açılacak, her bir patlatma 10 patlatma deliği olarak hesaplanmış olup, buna bağlı toplam 9 patlatma ile açık ocak üretimi tamamlanacaktır. Açık ocak üretimi için oluşturulan patlatma paternine bağlı alınması gereken, 24700 ton malzeme iki günde bir yapılacak patlatma çalışmasıyla 18 günde tamamlanacaktır. Çalışma alanında oluşturulacak basamağın basamak şev açısı 65, genişliği ise 15-20 m olarak alınmıştır. Basamak boyu ise 10 m. olarak belirlenmiştir. Planlanan faaliyetle ilgili imalat-üretim planı haritası Ek-11 de sunulmuştur. Açık ocak çalışmasında 7410 ton cevher ve 17290 ton dekapaj malzeme olmak üzere toplam 24700 ton'luk üretim yapılacaktır. Açık ocak üretimi 18 günde tamamlanacak olup günde 8 saat/gün çalışılacaktır. 24700 ton/gün / 18 gün = 1372,2 ton/gün (cevher+dekapaj malzeme) 1372,2 ton/gün / 8 saat/gün = 171,53 ton/saat üretim (cevher+dekapaj malzeme) yapılacaktır. 2.1.2.1.2 Yer Üstünde Kurulmuş ve Kurulması Planlanan Tesisler Mevcut durumda proje sahasında yerüstünde kurulmuş herhangi bir tesis veya yapı bulunmamaktadır. Planlanan proje kapsamında çok az bir alanda açık ocak işletmeciliği yapılacaktır. Ayrıca açık alanda dekapaj malzeme depolama alanı ve cevher stok alanı olacaktır. Proje kapsamında ocak içi ulaşım yolları yapılacaktır. Şantiye alanı oluşturulacaktır. Tüm bu alanların dışında açık alanda herhangi bir tesis kurulmayacaktır. Üretilen malzeme tüvenan olarak sahadan kamyonlarla taşınacaktır. 2.1.2.2 Yer Altı Faaliyetleri 2.1.2.2.1 Ocak Yeri Seçimi, Kuyu, Desandre, Galeri Uzunlukları, Kesiti, Üretim Yöntemi ve Uygulaması, Üretimde Kullanılacak Donanım, Bu Donanımların Teknik Özellikleri Açık ocak üretimine takiben yapılan cevher modellemeleri neticesinde yer üzerinde mostra vermeyen cevher zonlarının ekonomik açıdan yer altı işletme yöntemi kullanılarak üretilmesi ön görülmüştür. Uygulanacak kapalı işletme yöntemi kesme/doldurma üretim metodu olup dolgu, açık ocak üretimi sonucunda ayrılan dekapaj malzemenin bir kısmı, ana galeri, ara kat galeri ve servis rampası boşluklarından çıkarılan dekapaj malzemesiyle yapılacaktır. Yer altında yapılan etütler sonucu tespit edilen cevher zonlarına, açılacak 12 m 2 kesit alanı olan 8 o eğimle sürülecek ana galeri, bu ana galeriden inilen yaklaşık 9 m çapında max 5 o eğimli servis rampası, servis rampasından sürülen cevher zonlarına paralel 70, 40 ve 30 m uzunluğunda 3 adet ara kat galerilerinden açılacak başyukarılar ile ulaşılacaktır. Servis rampasında katlar arası 10 m olarak planlanmış 3 kattan ulaşılacaktır. Cevher zonlarına dik açılacak 2x2 boyutundaki başyukarılar ile üretim panoları açılarak cevher üretimi yapılacaktır. 12

Şekil 6. Cevher Oluşumlarını Gösterir 3B Modeli Şekil 7. Planlanan Ana Galeri, Servis Rampası ve Ara Katları Gösterir 3B Modeli 13

Yeraltı ocak işletmesinde ana galeri ve servis rampalarının ilerletilmesinde işin ilk aşamasını patlatma deliklerinin delinmesi işlemi oluşturmaktadır. Galeri yüzeylerinde delik dizaynı belirlendikten sonra delik çapı delikler arası mesafe ve delik boyları hesaplanıp jumbo delici marifetiyle delme işlemi gerçekleştirilecektir. Patlatma paterni teorik olarak orta çekme yöntemi ile tasarlanan delik geometrisine göre, ilk patlatma deliği boş bırakılarak istenen hacimde bir serbest yüzey oluşturulacak ve çevresinde oluşturulan diğer delikler gecikmeli olarak patlatılarak patlamanın bu serbest yüzeye doğru olması sağlanacaktır. Patlatma bu şekilde devam ederek daima bir serbest yüzey arayacak ve var olan ya da oluşturulan bir serbest yüzeye doğru hareket edecektir. Eğer bir serbest yüzey varsa ya da oluşturulmuşsa, patlatma tarafından üretilen gaz basıncı, çatlak açıklığına takoz etkisi yaparak çatlağın daha fazla ilerlemesini, dolayısıyla patlatma yapılan kayanın parçalanmasını sağlayacaktır. Orta çekme deliklerinin 25 milisaniye aralıklı, diğer deliklerin ise 500 milisaniye aralıklı gecikmeli kapsüllerle ateşlenmesi uygundur. Şekil.8'de ana galeri, ara kat galerileri, servis rampası ve üretim panolarında oluşturulacak patlatma delik düzeni temsili verilmiştir. Şekil 8. Patlatma Delik Düzeni Ayna başına ortalama 30 patlatma deliği planlanmış olup, delik çapları 89 mm ve delik boyları 3,5 m olarak belirlenmiştir. Buna bağlı olarak kullanılması gerekli olan patlayıcı tipleri ve seçim parametrelerini gösterir tablo Tablo.9'da verilmiştir. 14

Tablo 9. Kapalı Ocak Patlayıcı Tipleri ve Seçim Parametreleri Uygulanacak olan patlatma paternine göre açılacak toplam delik sayısı, delik başına alınacak malzeme miktarı ve yapılması gereken toplam patlatma sayısı Tablo.10'da verilmiştir. Tablo 10. Galeri, Ara Kat Galerileri, Servis Rampası Patlatma Parametreleri İlerleme Aynası 3x4 Kullanılabilir Galeri Ayna Alanı(m2) 10.00 Delik Sayısı 29.58 Delik Derinliği(m) 2.50 Delik Çapı(m) 0.89 Delik Uzunluğu(m) 3.50 Patlatma Başına Alınan Toplam Malzeme Miktarı(m 3 ) 27.00 Malzeme Yoğunluğu(ton) 2.60 Patlatma Başına Alınan Toplam Malzeme Miktarı(ton) 70.20 Patlatma Başına ilerleme(m) 2.70 Toplam Yapılacak Patlatma Sayısı 129 Toplam Yapılacak Üretim Miktarı(ton) 9048 Toplam Yapılacak İlerleme Miktarı(m) 348.00 Üretim panolarında uygulanacak patlatma dizaynı ana galeri ve ara kat galerilerinde uygulanacak olan patlatma dizaynı ile aynı olacak olup kesit alanı ve alınması gereken malzeme miktarı değişiklik göstermektedir. Buna bağlı yapılan hesaplamalar sonucu patlatma parametreleri Tablo.11'de verilmiştir. 15

Tablo 11. Başyukarı ve Üretim Panoları Patlatma Parametreleri İlerleme Aynası 2x2 Kullanılabilir Galeri Ayna Alanı(m2) 2x2 Delik Sayısı 10.50 Delik Sayısı 28.63 Delik Derinliği(m) 3.50 Delik Çapı(m) 0.89 Delik Uzunluğu(m) 3.50 Patlatma Başına Alınan Toplam Malzeme Miktarı(m3) 14.00 Malzeme Yoğunluğu(ton) 2.60 Patlatma Başına Alınan Toplam Malzeme Miktarı(ton) 36.40 Patlatma Başına ilerleme(m) 3.50 Toplam Yapılacak Patlatma Sayısı 629 Toplam Yapılacak Üretim Miktarı(ton) 22880 Toplam Yapılacak İlerleme Miktarı(m) 2200.00 Çalışma Alanı Tablo12. Toplam Üretim Miktarları ve Patlatma Sayıları Alınması Gereken Malzeme Miktarı(ton) Patlatma Başına Alınacak Malzeme Miktarı(ton) Toplam Patlatma Sayısı Açık Ocak 24700 279,45 89 Ana Galeri 3190 70.2 46 Servis Rampası 2496 70.2 36 3.Ara Kat 936 70.2 14 3.Pano 10400 36.2 286 2.Ara Kat 1248 70.2 18 2.Pano 7280 36.2 202 1.Ara Kat 2184 70.2 32 1.Pano 5200 36.2 144 Yeraltı Stabilitesi; Tüvenan cevher üretimi için yeraltında açılması planlanan ana galeri ve ara katlarda stabiliteyi sağlamak amacıyla uygun yazılım programında model verileri hazırlanmış; yenilme kriteri olarak Mohr Coulomb seçilmiştir. Tablo.13'de çalışma yapılacak bölgenin yapısal özelliklerine bağlı olarak tespit edilen yan kayaç için programa girilen parametreler verilmiştir. Tablo 13.Yan Kayaç Mohr Coulomb Yenilme Kriteri Parametreleri Kohezyon, MPa 20 Sürtünme Açısı, Derece 30 Genleşme Açısı, Derece 5 Birim Ağırlık, MN/m3 0.02 Young Modülü, MPa 1000 Poisson Oranı, Katsayı 0.2 Gerilme Dayanımı, MPa 0.8 Yeraltında açılması planlanan ana galeri ve ara katlardan yenilmesi en fazla mümkün olabilecek en dip noktalarından kesitler alınarak, Tablo.13' de verilen parametrelere göre modeller hazırlanmış ve bunların doğrultusunda elde edilen dayanım faktörlerini gösteren analiz sonuçları ve grafikler sırasıyla aşağıda verilmiştir. 16

Ana galeri ve ara kat galeri kesitlerine ait yazılım sonuçları; Şekil 9.Ana Galeri ile Ara Kat Kesitleri Görünümü ve Dayanım Analiz Sonuçları Şekil 10.Ana Galeri Kesiti ve Dayanım Değerleri 17

Şekil 11. 1.Ara Kat Galeri Kesiti ve Dayanım Değerleri Şekil 12. 2.Ara Kat Galeri Kesiti ve Dayanım Değerleri Şekil 13. 3.Ara Kat Galeri Kesiti ve Dayanım Değerleri 18

Şekil 14. Ana Galeri 1672 Kotu Kesiti Alınan Uzaklığa Göre Dayanım Grafiği Şekil 15. Ara Kat 1664 Kotu Galeri Kesiti Alınan Uzaklığa Göre Dayanım Grafiği 19

Şekil 16. 2.Ara Kat 1654 Kotu Galeri Kesiti Alınan Uzaklığa Göre Dayanım Grafiği Şekil 17. 3.Ara Kat 1644 Kotu Galeri Kesiti Alınan Uzaklığa Göre Dayanım Grafiği 20

Üretim panolarına ait yazılım sonuçları; IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı Şekil 18. Üretim Panoları Kesit Görümü Şekil 19. Üretim Panoları Dayanım Analiz Sonucu 21

Şekil 20. 1664 Kotu Üretim Panoları Dayanım Analiz Sonuçları Şekil 21. 1644 Kotu Üretim Panoları Dayanım Analiz Sonuçları 1664 kotu üretim panoları kesitlerine ait dayanım grafikleri; 22

Şekil 22. 5.Numaralı Pano Girişi Kesiti Alınan Uzaklığa Göre Dayanım Grafiği Şekil 23.5.Numaralı Üretim Pano Kesiti Alınan Uzaklığa Göre Dayanım Grafiği 23

Şekil 24. 6.Numaralı Pano Girişi Kesiti Alınan Uzaklığa Göre Dayanım Grafiği Şekil 25. 15.6 Numaralı Üretim Pano Kesiti Alınan Uzaklığa Göre Dayanım Grafiği 24

Şekil 26. 7.Numaralı Pano Girişi Kesiti Alınan Uzaklığa Göre Dayanım Grafiği Yazılımdan alınan çıktıların yorumlaması yapılırken dikkat edilen kısım Dayanım Faktörü ( Stregth Factor) olup; bulunan değerlerin 1,00 ve üzeri olması ağaç tahkimat gibi nispeten dayanımı düşük tahkimatlarla ocaktaki göçük riskinin ortadan kaldırılabileceği, püskürtme beton veya bolt gibi göreceli olarak daha yüksek dayanımlı tahkimat yapılmasına ihtiyaç duyulmayacağıdır. Yukarıda verilmiş olan program analiz çıktılarından ve dayanım grafiklerinden görüldüğü gibi dayanım faktörleri ana galeri, ara kat galerileri ve üretim panoları kesitleri için sürekli olarak 1,00 değerinden yüksektir. 4 x 5 boyutlu bir galeri ağzı, düşük derinlik ve yan kayacın dayanımı göz önünde bulundurulduğunda eldeki parametrelere göre açılacak ana galeri, ara kat galerileri ve üretim panolarında göçüğün engellenmesi için aslında ağaç tahkimatın yeterli olacağı düşüncesi yazılım programıyla desteklenmiştir. Ancak üretici firma çalışma prensipleri gereği iş sağlığı ve güvenliğini ön planda tutması sebebiyle, ağaç tahkimat yerine püskürtme beton ve gerekli görülen yerlerde bolt desteğini kullanımını tercih etmiştir. Ayrıca bu modelleme yeraltı işletmesinde bulunacak açıklıkların dayanımı hakkında bilgi sahibi olmak için yapılan öncel bir değerlendirme olup, işletme döneminde yapılacak yeni çalışmalarla elde edilecek veri ve bilgilere göre benzer dayanım analizlerinin ve modellemelerinin sürdürülmesi gerekmektedir. 25

2.1.2.2.2 Tahkimat (Tahkimat Sistemi, Tahkimat Sisteminin Uygulanması, Havalandırma Tekniği ve Bu Amaçla Kullanılacak Ekipmanın Özellikleri) Galerilerde kaya kütlesi sınıflandırma sistemlerinin uygulanması amacıyla galerinin yaklaşık 50 metrelik kısmında yapılan bir çalışmada mevcut eklemler ve çevre koşulları incelenmiştir. Bu bölge için Bieniawski nin (1989) Jeomekanik Sınıflandırma Sistemi uygulanmış ve Sınıflandırma Sistemine göre bu bölgenin RMR ının yaklaşık 56 olduğu bulunmuştur ve Tablo.14'de verilen RMR kaya sınıfı puanlarına göre bu bölgenin orta derecede sağlam bir kaya olduğu söylenebilir. Tablo 14. RMR Sistemi Kaya Sınıfları (Biemawski,1989) Kaya Sınıfı RMR Puanı Çok İyi Kaya 100-81 İyi Kaya 80-60 Orta Kaya 60-41 Zayıf Kaya 41-21 Çok Zayıf Kaya <20 Orta dereceli sağlam ocaklarda açılacak açıklıklarda stabiliteyi sağlamak,kaya patlamalarını ve kavlaklaşmaları önlemek amacıyla Jeomekanik Sınıflama Sistemi'nin önerdiği tahkimat tipleri belirlenerek Tablo.15'de gösterilmiştir. Tablo 15. Jeomekanik Sınıflama Sistemi'nin Önerdiği Tahkimat Tipleri Kaya kütlesi sınıflama sistemleri (puan) Tahkimat önerileri (Bieniawski, 1989) Jeomekanik Sınıflama Sistemi RMR =56 Sistematik kaya saplamaları (2.6 m uzunlukta, 0,78-1,3 m aralıklı) Tavanda çelik hasır Tavanda 5-10 cm, yan duvarlarda 3 cm Kalınlıkta püskürtme beton İlgili tahkimat tasarımında ana galeri ve ara kat galerileri ile buralardan üretim panolarına ulaşımda kullanılan başyukarıların ve üretim panolarının kesit alan açıklıkları farklı olduğundan tahkimat sistemi ayrı ayrı incelenmiştir. 26

Ana galeri ve ara kat galerileri; Şekil 27. Ana Galeri ve Ara Kat Galerileri Desteksiz Duraylı Kalabilme Süresi Şekil.27' de gösterilen Bieniawski nin (1989) kazı sonrası desteksiz duraylı kalabilme süresi grafiğine göre, desteksiz açıklığı 5 m ve RMR'ı 57 olan ana galeri ve ara kat galerileri açıldıktan sonra yaklaşık 2 ay tahkimat yapmadan stabil kalabileceği bulunmuştur. 27

Şekil 28. Başyukarılar Desteksiz Duraylı Kalabilme Süresi Şekil.28' de gösterilen Bieniawski nin (1989) kazı sonrası desteksiz duraylı kalabilme süresi grafiğine göre, desteksiz açıklığı 2 m ve RMR'ı 57 olan başyukarılar açıldıktan sonra destek kullanılmaksızın stabil kalabileceği görülmüştür. Yukarıda açıklanan orta derecede sağlam kaya sınıfı ve Bieniawski nin bu kaya tipleri için Jeomekanik Sınıflandırma Sistemine göre önerdiği tahkimat tipleride göz önünde bulundurularak yer altı ocağında ana galeri ve ara kat galerilerinde kullanılacak tahkimat sistemi tasarlanmıştır. Tahkimat sistemi elemanları; Kaya Saplamaları Maliyeti ve bulunabilirliği, uygulama kolaylığı, ortam koşullarının uygunluğu göz önüne alınarak sürtünme ankrajlı kaya saplamalarından, "Split Set"lerin kullanılması planlanmıştır. Kaya Saplamaları Uygulama Özellikleri Galerinin yan duvarları ve tavanı 3 m boyunda, 26 mm çapında kaya saplamalarıyla desteklenecektir. Saplamalar 1 m aralıklarla ve kazı yüzeyine dik konumda açılacak, her sırada 7-8 saplama bulunacaktır. Galeri ilerleme doğrultusundaki saplama aralıkları da 1,5 m olacaktır. Kaya saplamaları yerleştirildikleri delik boyunca kaya kütlesine yatay kuvvet etki ettireceklerinden tavanda takviye edilmiş bir kiriş oluşturulacaktır. Çelik Hasır Çelik hasırın galerinin tavan ve yan duvarlarına yerleştirilmesi tasarlanmış, bu amaçla Q 131/131 tipi kaynaklı çelik hasır uygun bulunmuştur. 28

Çelik Hasır Uygulama Özellikleri Uygulanacak kaynaklı çelik hasır Q 131/131 tipi olup, göz aralıkları 15x15 cm, boy ve en çubuk çapları 5 mm, ağırlığı 2.06 kg/m'dir. Çelik hasırın galeri yan duvarlarına ve tavana tutturulmasında sarkmamasına özen gösterilecektir. Bunun için çelik hasır parçaları bir göz aralığı kadar üst üste getirilerek, ince tel çubuklarla birbirine bağlanacaktır. Püskürtme Beton Galerilerin tavanına ve yan duvarlarına yaklaşık 4 cm kalınlığında püskürtme beton uygulanacaktır. Ocak galerilerinin kesit alanları göz önüne alındığında daha küçük kompakt ekipmanlar kullanımı ve düşük yatırım maliyeti sebebiyle madencilikte kullanımı en çok tercih edilen kuru karışımlı püskürtme beton sistemi seçilmiştir. Tahkimat uygulanma şekli; Kuru karışım yönteminde; tasarıma göre belirlenen miktarlarda hazırlanan çimento, hafifçe (% 2 ile 6 oranında) nemlendirilmiş kum ve çakıl ile susuz ortamda karıştırılıp, kuru karışım püskürtme beton makinesine beslenir. Karışım, buradan basınçlı hava yardımı ile özel iletim hortumuna aktarılır, iletim hortumu ucundaki püskürtme tabancasında (nozül) püskürtme suyu ile karıştırılarak, uygulanacak yüzeye yüksek hızla püskürtülür. Püskürtme beton uygulanacak yüzeyi temizlemek için basınçlı su + hava püskürtülmesi kullanılacaktır. Ocakta püskürtme beton uygulamalarında normal portland çimentosu kullanılacaktır. Çimento miktarı, istenilen yapışmayı ve dayanımı sağlayacak şekilde, 350 kg/m 3 olacaktır. Kaliteli bir karışım elde etmek için su/çimento oranı ağırlıkça 0.45 alınacaktır. Kuru karışımda priz hızlandırıcı katkı malzemesi olarak toz halinde 17.5kg/m 3 kimyasal madde kullanılacaktır. Püskürtme beton uygulaması sırasında minimum geri sıçrama ve dökülme sağlamak için agrega tane büyüklüğü en fazla 7mm olarak ayarlanacaktır. Püskürtme ucuna (nozul) malzeme taşıyan hortum çapı,en büyük agrega çapının en az 3 katı olmalıdır.buna göre ocakta kullanılacak püskürtme beton tahkimatı için kullanılacak agreganın en büyük tane çapı 7mm olarak alındığında püskürtme ucuna (nozul) malzeme taşıyan hortum çapı 25 mm olarak seçilmiştir. Kuru karışım, nozuldan geçerken tamamen ıslanmalıdır. Su basıncı bunu sağlayacak mertebede yaklaşık, 6 kg/cm 2 / min olarak ayarlanacaktır. Düzenli bir püskürtme beton uygulaması için yeterli havayı temin eden bir hava kompresörü gereklidir. Basınçlı hava miktarı, ekipmana ve işlem şekline bağlıdır. Hortum iç çapı-basınç ilişkisi Tablo.16'da verilmiştir. Tablo 16. Hortum İç Çapı-Basınç İlişkisi Hortum İç Çapı(mm) mm) Kompresör Kapasitesi (m3/dk)(7atm basınçta) 25 25 10 32 12,5 38 17 51 21 64 28 Püskürtme ucuna (nozul) malzeme taşıyan hortum çapı 25 mm olarak alındığında seçilecek kompresör kapasitesi en az 10 m 3 /dk olmalıdır. Sonuç olarak, yeraltı ocağında tahkimat sistemi ana hazırlık galerilerinde, kayacın sağlam olması durumunda shotcrete+çelik hasır+bulon(kaya saplaması), kayacın yumuşak olması durumunda ve galeri ömrü uzun süreli olan ana yollarda shotcrete + çelik hasır + bulon + çelik iksa şeklindedir. Galerilerde delme ve patlatma işlemi ile 2-2,5 m.'lik alanın patlatıldığı, çıkan malzemesinin loader ve kamyonlar ile taşındığı önceden tahkimatı yapılmış alanda durularak, tahkimatı 29

yapılmamış kazı yüzeyinin hidrolik kıncılar ile taranıp düşme potansiyeli olan askıdaki kaya bloklarının düşürülmesi sağlanır. Bu aşamadan sonra ilk etapta yüzeye yaklaşık 3-4 cm kalınlığında shotcrete (püskürtme beton) uygulanır. rkasından yüzeye çelik hasır (2m.x5 m. boyutunda 4 adet) döşenir ve bu işlemden sonra tekrar 4-5 cm kalınlığında shotcrete uygulaması yapılıp, shotcrete betonu prizlendikten sonra da açılan deliklere 3 m uzunluğunda bulon (kaya saplaması) uygulaması yapılarak bir ilerlemeye ait tahkimat tamamlanır. Ana yollardan açılan yeni galeri girişlerinde kesitlerin genişlemesi durumunda, tavan mukavemetini arttırmak için shotcrete+çelik hasır+bulon uygulamasına ilave olarak 1,20 m. aralıklarla çelik iksa ile takviye tahkimat yapılır. Galerilerde uygulanacak kaya saplaması, çelik hasır ve püskürtme beton tahkimat tasarım ve teknik detayları Şekil.29 ve Şekil.30'da verildiği gibi uygulanacaktır. Şekil 29.Uygulanacak Tahkimat Tasarımı Galeri Ön Kesit Görünümü Şekil 30.Uygulanacak Tahkimat Galeri Yan Kesit Görünümü 30

2.1.2.2.3 Havalandırma (Ocak Boyutu İle İlişkilendirilmiş Gerekli Hava Miktarı, Hızı, Hava Kapılarının Miktarı ve Yeri, Havalandırma Planı, Temiz ve Kirli Hava Güzergah Planı, Kaçamak Yolu ) Proje kapsamında yeraltı üretim yöntemlerinden kesme doldurma uygulanacak olup yapılan cevher modellemesine göre planlanan galeriler, üretim panoları, üretilecek cevher özellikleri ve üretim miktarına göre havalandırma projesi dizayn edilmiştir. Bu havalandırma dizaynında doğal havalandırmaya ek olarak emici vantilatör ve gerekli yerlerde hava akımı ayarlama kapıları, kol pervane gibi yardımcı ekipmanların kullanılması planlanmıştır. Galeri ve pano dirençlerinin hesaplanması; Aşağıda verilen direnç formülü kullanılarak maden içi yolların; ana galeri,ara kat galeri ve başyukarılar için ayrı ayrı direnç değerleri hesaplanmış ve buradan maden ocağının eşdeğer direnci bulunarak gerekli ocak havası hesaplanmıştır. R: Galeri Direnci (murg) U: Galeri Çevresi (m) F: Galeri Kesit Alanı (m 2 ) L: Galeri Uzunluğu (m) Le: Eş Değer Uzunluğu k: Sürtünme Katsayısı (kg/m 3 ) Ocakta açılacak ana galeri ve ara kat galeriler 3x4 boyutlarında olup Şekil.31'de gösterildiği gibi oluşturulacaktır. Şekil 31. 3x4 Tipi Galeri Boyutları 31

Şekil.31'de gösterilen ana galeri ve ara kat galeri boyutlarına göre Galeri Çevresi (U) 15.37 m ve Galeri Faydalı Kesit Alanı 10 m 2 olacaktır. Ocakta açılacak başyukarılar ve üretim panoları 2x2 boyutlarında olup Şekil 32'de gösterildiği gibi oluşturulacaktır. Şekil 32. 2x2 Tipi Başyukarı ve Pano Boyutları Şekil.32'de gösterilen başyukarıların boyutlarına göre Galeri Çevresi (U) 9,14 m ve Galeri Faydalı Kesit Alanı 3 m 2 olacaktır. Ocaktaki galerilerin sürtünme katsayısı olarak (k) Tablo 17'den 0,0037 kg/m 3 değeri seçilmiştir. Galeriler, üst tarafı yarım daire şeklinde olup, şekil faktörü olarak 1,08 değeri alınmıştır. Dolayısı ile ocakta sürtünme katsayı değeri (k) 0,004 kg/m 3 olmuştur. k=0,0037x şekil faktörü k= 0,0037x1,08=0,004 kg/m 3 32

Tablo 17.Sürtünme Katsayı Değerleri (k) kg/m 3 IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı Kuyular k (kg/m 3 ) Düz Beton kaplama(pürüzsüz,temiz) 0,003 Tuğla Örme (Pürüzsüz,Temiz) 0,0037 Düz Beton kaplama(klavuz makaralar ve borular mevcut) 0,0065 Tuğla Örme (Klavuz makaralar ve borular mevcut) 0,0074 Ahşap Kaplama (Orta desteği yok) 0,0167 Ahşap Kaplama (Orta desteği var) 0,0223 Demir Bağlı Galeriler k (kg/m 3 ) Her Tarafı Düz Beton Kaplama (Muntazam) 1,0037 Bağlar Arasında Beton yada Ahşap Kama(Her tarafta) 0,0074 Bağlar Arasında Beton yada Ahşap Kama(Yan Kısımlarda) 0,0093 Düzensiz Tavan,Taban ve Yan Yüzey 0,0158 Dörtgen Galeriler k (kg/m3) Düz Beton Kaplama 0,0037 Yan Tarafları Muntazam Kaplanmış Yollar 0,0121 Muntazam Olmayan, Kaplanmamış Yollar 0,0158 Tablo 18.Şekil Faktörü Kuyu ve Galeri Şekli Şekil Faktörü Dairesel 1 Üst Tarafı Yarım Daire Şeklinde 1,08 Kare 1,13 Dikdörtgen Genişlik/Yükseklik=1,5:1 1,15 Genişlik/Yükseklik=2:1 1,2 Genişlik/Yükseklik=3:1 1,3 Genişlik/Yükseklik=4:1 1,4 Ayaklarda, galerilerde ve üretim panolarında oluşan dirençlere ek olarak ayrı bir direnç yaratan şok kayıpların kaynağı; hava yönünün, hava yolu kesitinin değişmesi ve yol üzerindeki engellerdir. Ocak içerisinde oluşacak şok direnç kayıpları Tablo.19'da verilen eşdeğer uzunluklar dikkate alınarak hesaplanmıştır. Tablo 19. Bazı Lokal Dirençler İçin Eşdeğer Uzunluklar Tanım Eşdeğer Uzunluk (le),m Keskin-Yuvarlak Dönüş 1,00 Keskin -Köşeli Dönüş 50,00 Dik-Yuvarlak Dönüş 0,30 Dik- Köşeli Dönüş 23,50 Hava Köprüsü 21,70 Hava Girişi 1,00 Hava Çıkışı 21,70 Giderek Daralma 0,30 Ani Daralma 3,30 Giderek Genişleme 0,30 Ani Genişleme 6,70 Yollara Ayrılma 10,00 Dik Yollara Ayrılma 67,00 1 Nolu Galeri Direnç Hesabı (R1)-(Ana Galeri) k: 0,004 kg/m 3 U: 15,37 m L: 102,6 m Le: 1m+10m+23,5 m F: 10m 2 Bu verilere göre ana galeri direnci 0,126 murg bulunmuştur. 33

Servis rampası (R2) Yapılan üretim modeline göre servis rampasının belirli kısımlarından ara katlara ve ara katlardan da üretim panolarına ulaşılmaktadır. Bu sebeple rampa direnci 4 ayrı bölüme ayrılarak incelenmiştir. Ana Galeriden 1. Ara Kata Kadar Olan Rampa Direnci (R 21); k: 0,004 kg/m 3 U: 15,37 m L: 23.5 m Le: 0.30+1m F: 10 m 2 Bu verilere göre ana galeri direnci 0.023 murg bulunmuştur. 1. Ara Kattan 2. Ara Kata Kadar Olan Rampa Direnci (R22); k: 0,004 kg/m 3 U: 15,37 m L: 31.33 m Le: 1+1 m F: 10 m 2 Bu verilere göre ana galeri direnci 0.031 murg bulunmuştur. 2. Ara Kattan 3. Ara Kata Kadar Olan Rampa Direnci(R23); k: 0,004 kg/m 3 U: 15,37 m L: 31.33 m Le: 1+1m F: 10 m 2 Bu verilere göre ana galeri direnci 0.031 murg bulunmuştur. 3. Ara Kattan Havalandırma Kuyusuna Olan Rampa Direnci (R24); k: 0.004kg/m 3 U: 15.37 m L: 7.8m Le: 1m+3.3 m F: 10 m 2 Bu verilere göre ana galeri direnci 0.011 murg bulunmuştur. 1.Ara Kat (R3) k: 0,004 kg/m 3 U: 15,37 m L: 78.5 m Le: 3.30+23.5 m F: 10 m 2 34

Bu verilere göre ana galeri direnci 0.097 murg bulunmuştur. 2.Ara Kat (R4) k: 0,004 kg/m 3 U: 15,37 m L: 47.2 m Le: 3.30+23.5 m F: 10 m 2 Bu verilere göre ana galeri direnci 0.068 murg bulunmuştur. 3.Ara Kat (R5) k: 0,004 kg/m 3 U: 15,37m L: 38 m Le: 3.30+23.5 m F: 10 m 2 Bu verilere göre ana galeri direnci 0.060 murg bulunmuştur. Üst Kol (R3)-(1664 Kotu Panoları) Başyukarı (R3B) k: 0,004 kg/m 3 U: 15,37 m L: 14 m Le: 3,3+23,5 m F: 10 m 2 Bu verilere göre ana galeri direnci 0.038 murg bulunmuştur. Pano Direnç Hesapları (R3p) IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı 35 Havanın 1 no panosu içinde dağılımına bağlı olarak ayak dirençleri belirlenmiş ve bu ayakların dirençlerinin seri bağlı dirençler olduğu görülmüştür. Buna göre 1 nolu panonun direnci hesaplanmıştır. Ayak Direnci ; k: 0,004 kg/m 3 U: 9,14 m L: 15 m Le: 23,5 m F: 3 m 2 R :0.781 murg Diğer ayakların boyutları ve uzunlukları aynı olduğundan dirençleri de aynı hesaplanmıştır. Hava yollarının birbirlerine göre paralel ve seri olma durumları göz önüne alınarak aşağıda verilen bağıntılar yardımıyla 1 nolu panodan geçen hava yolunun toplam direnci hesaplanmıştır.

Seri bağlı hava yollarının toplam direnci; RT=R 1 +R 2 Paralel bağlı hava yollarının toplam direnci; 1. panonun dirençleri seri bağlı olduklarından dolayı 2,34 murg olarak bulunmuştur. 1 nolu pano boyutları bu kotta bulunan diğer panolarla aynı olduğundan dolayı, 1 nolu panonun direnci diğer panolarla aynıdır. Cevher modellemesine göre yapılan üretim planında 1664 kotunda 6 pano bulunmaktadırve bu panolar iki kola ayrılıp üçe üç olarak birbirlerine seri haldedir. Bu durum göz önüne alınarak Üst Kol (R2)-(1664 Kotu Panoları) eş değer direnci 0.50 murg tur. Şekil 33. 1664 Kotu Panoları Basit Direnç Diyagramı Orta Kol (R4)-(1654 Kotu Panoları) Başyukarı (R4B) k: 0,004 kg/m 3 U: 15,37m L: 10 m Le: 3,3+23,5 m F: 10 m 2 Bu verilere göre ana galeri direnci 0.034 murg bulunmuştur. Pano Direnç Hesapları (R4p) Planlanan üretim çalışmasında pano boyutları ocak içerisindeki diğer panolarla aynıdır ve 2.34murg olarak hesaplanmıştır. Cevher modellemesine göre 1654 kotunda 8 pano bulunmaktadır ve bu panolar eşit sayıda iki kola ayrılmışlardır. Bu durum göz önüne alınarak Üst Kol (R2)-(744 Kotu Panoları) eş değer direnci 0.67 murg tur. 36

Alt Kol (R5)-(1644 Kotu Panoları) Başyukarı (R5B) k: 0,004 kg/m 3 U: 15,37m L: 7.5 m Le: 3,3+23,5 m F: 10 m 2 Şekil 34. 1654 Kotu Panoları Basit Direnç Diyagramı Bu verilere göre ana galeri direnci 0.032 murg bulunmuştur. Pano Direnç Planlanan üretim çalışmasında pano boyutları ocak içerisindeki diğer panolarla aynıdır ve 2.34 murg olarak hesaplanmıştır. Cevher modellemesine göre 1644 kotunda 12 pano bulunmaktadır ve bu panolar eşit sayıda iki kola ayrılmışlardır. Bu durum göz önüne alınarak Üst Kol (R2)-(744 Kotu Panoları) eş değer direnci 1.01 murg tur. Kuyu Direnç Hesabı (R6) k: 0.003 kg/m 3 r: 1 m U: 6,28 m L: 108.5 m Le: 3,3 m+21,7 m+23,5 m F: 3,14 m 2 Şekil 35. 1644 Kotu Panoları Basit Direnç Diyagramı Bu verilere göre ana galeri direnci 1.43 murg bulunmuştur. Yapılan yer altı ocak tasarımına göre açılacak galeri, ara kat galerileri, ulaşım rampaları, başyukarılar ve panolara bağlı oluşturulmuş basit havalandırma diyagramı Şekil.36'da verilmiştir. 37

Şekil 36. Basit Ocak Havalandırma-Direnç Diyagramı Yukarıda verilen havalandırma diyagramına göre hesaplanan dirençler ve ilgili bölümleri Tablo.20'de verilmiştir. Yapılan tüm hesaplamalar sonucunda ocak eş değer direnci 1,491 murg olarak bulunmuştur. Tablo 20.Bölümlere Ait Direnç Değerleri BÖLÜMLER Direnç(Murg) Ana Galeri (R1) 0.126 Servis rampası (R2) Ana Galeriden 1. Ara Kata Kadar Olan Rampa Direnci (R21) 0.023 1. Ara Kattan 2. Ara Kata Kadar Olan Rampa Direnci (R22) 0.031 2. Ara Kattan 3. Ara Kata Kadar Olan Rampa Direnci(R23) 0.031 3. Ara Kattan Havalandırma Kuyusuna Olan Rampa Direnci(R24) 0.011 1.Ara Kat (R3) 0.097 2.Ara Kat (R4) 0.068 3.Ara Kat (R5) Üst Kol (R3)-(1664 Kotu Başyukarı ve Panoları) 0.038 Başyukarı (R3B) 0.5 Toplam Pano Direnci (R3p) Orta Kol (R4)-(1654 Kotu Başyukarı ve Panoları) Başyukarı (R4B) 0.034 Toplam Pano Direnci (R4p) 0.067 Alt Kol (R5)-(1644 Kotu Başyukarı ve Panoları) Başyukarı (R5B) 0.032 Toplam Pano Direnci (R5p) 1.01 Havalandırma Kuyusu(R6) 1.43 Ocak Eş Değer Direnci 1.491 Ocak içerisinde, gerek nakliyat gerekse üretim aşamasında ekstra dirençler oluşabileceğinden, bulunan pano ve galerilerin dirençlerinin değerleri %10 arttırılmıştır ve ocak eş değer direnci 1.64 murg bulunmuştur. Ocak için gerekli hava miktarının hesaplanması; Çalışanlar İçin Gerekli Hava Miktarı Bütün maden ocakları mekanik havalandırma ile havalandırılmalıdır. Ocak havası, atmosferik hava ile ocakta bulunan gazlar ve bunların karışımından oluşur. Havasında % 19 dan az oksijen,% 2 den çok metan, % 0,5 ten çok karbondioksit, % 0.01 den çok karbonmonoksit ve diğer tehlikeli gazlar bulunan yerlerde çalışma yapılmamalıdır. (ÇSGB, 2009) T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurumu Başkanlığının yayınlamış olduğu Yer altı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberinde yer altı ocak havası için belirttiği bu değerler göz önüne alınarak, kişi başına 38

gerekli hava miktarı 0,1 m 3 / sn olarak kabul edilmiştir ve ocağa sağlanması gereken hava miktarı aşağıda verilen eşitliğe göre hesaplanmıştır. Q= n i x q İ ni : Ocakta çalışacak işçi sayısı, 28 qi : Hareket halinde veya çalışma sırasında solunan hava, 0,1 m 3 /s Qi= 28 x 0,1 m 3 /s Qi= 2,8 m 3 /s Bu sebeple hesaplanan hava miktarı (1,6 m 3 /s) yaklaşık %60 arttırılarak ocak içinde dolaştırılacak hava emniyetli hale getirilmiştir. Qi=4,5 m 3 /s Ayrıca ocaktaki havalandırma, hava hızı insan ve malzeme taşınmasında kullanılan kuyularda, eğimli ve düz yollarda saniyede 8 metreküpü geçmeyecek, ayaklarda ve cevher kazılan alınlarda en az 0,5 m 3 /sn, en fazla 2m 3 /sn olacak şekilde yapılacaktır. Panolara Gönderilen Havanın Kollara Göre Dağılımı ve Yeterlilik Analizi Ocağa gönderilen hava, yolların dirençlerine bağlı olarak doğal bir dağılım gösterir. Bu doğal dağılımın yeterli olup olmadığının, gerekli yerlerde yeterli miktarda havanın sağlanıp sağlanmadığının analizi yeraltı ocak havalandırma sistemlerinde çok önemlidir. Hesaplanan hava miktarı (4,5m 3 /s), paralel kollara sahip panolarda direnç değerleri göz önüne alınarak dağıtılmıştır. Kollara dağılan hava miktarının yeterlilik analizi; o kolda çalışan işçi sayısına bağlı olarak yapılmıştır.seri kollara sahip panolarda hava dağılımı olmadığı için hesaplanan hava miktarı sabit kalacak ve değişmeyecektir. Aşağıda çalışmanın yapılacağı 1664 kotu panolarına ulaşan hava miktarı hesaplanmıştır. Ocak hava dağılım diyagramı 1664 kotu için Şekil 37'de verildiği gibidir. Şekil 37. Ocak Hava Dağılım Diyagramı Aşağıdaki eşitlikler kullanılarak R22 direncinin bulunduğu kola giden hava miktarı (Q2) ve R3 direncinin bulunduğu kola giden hava miktarı (Q3) hesaplanmıştır. 39

Q2=4,5-1,70=2,80 m 3 /s R22 ve R3 dirençlerinin bulunduğu kollara dağılan hava miktarlarının yeterlilik analizi aşağıda yapılmıştır. Buna göre R3 direncinin bulunduğu kolda 10 işçi çalıştırılması planlanmıştır.10 işçi için gereken hava miktarları; Q= ni x qi Q= 10x 0,1 m 3 /s =1 m 3 /s Sonuç olarak, 10 işçi için gerekli hava miktarı (1 m3/s), R3 direncinin bulunduğu kola giden hava miktarından (1,70 m 3 /s ) küçüktür. Dolayısıyla, R2 direncinin bulunduğu kola giden hava miktarı yeterli olacaktır. Çalışmanın bulunacağı diğer kollarda ise (1654 ve 1644 kotları panoları) gerekli hava miktarı kollar arasında hava miktarını ayarlama işlemleri (pozitif ayarlama,kol pervanesi ve negatif ayarlama) yapılarak düzenlenecektir. Toz Oluşumuna Göre Gerekli Hava Miktarı Qt : Toza Karşı Gerekli Hava Miktarı (m 3 /sn) A : Toz Oluşum Miktarı Endeksi (Kullanılan delici, yükleyici ve kayaç sertliğine bağlıdır) Np: Hava Dönüş Yolunda Müsaade Edilen Toz Konsantrasyonu, 400tane/cm 3 No: İş Yerinde Ulaşan Toz Konsantrasyonu, 25-100tane/cm 3 Ocakta toz oluşum miktarı endeksi Tablo.21 ve Tablo.22'de belirtilen sertlik değerlerine göre alınıp, ocak havasında oluşacak toza göre sağlanması gerekli hava miktarı aşağıdaki formülle hesaplanmıştır. 40

Tablo 21.Toz Oluşum Endeksleri (1) Protodyakanov'a Göre Sertlik Sulu Delmede Ortalama A Değeri 6-10 413-510 10-16 510-1000 Tablo 22.Toz Oluşum Endeksleri (2) Yükleme Tipi ve Protodyakanov'a Göre Sertlik Mekanik Yükleme Kuru Yükleme Ortalama A Değeri Sulu (Spreyli) Yükleme 6-10 525 183 10-16 492 159 Sapan İle Yükleme 6-10 353 207 10-16 300 151 Üretim Miktarına Göre Gerekli Hava Miktarı Qü: Üretim Miktarına Göre Gerekli Hava Miktarı (m 3 /sn) q: 1 Ton Üretim İçin Gerekli Standart Hava Miktarı (m 3 /dk) T: Günlük Üretim Miktarı (Ocakta maksimum üretim 53,4 ton/gün'dür.) Tablo 23.Gaz Durumuna Göre q Değerleri Ocağın Gazlılık Sınıfı 1Ton Üretim İçin Gaz Yayılımı Gerekli Hava(m3/dk) Gazsız < 5 1 1 5 1 2 5-10 1,25 3 10-15 1,50 Çok Gazlı > 15 - Tablo.23'de belirtilen ocağın gazlılık sınıfına göre gerekli standart hava miktarı (q) değeri alınıp ocakta üretim miktarına göre gerekli hava aşağıdaki formülle hesaplanmıştır. Qü= q x T Qü = 1 m 3 /dk /ton x ( 54 ton) =54 m 3 /dk = 0.9 m 3 /sn Ocak İçin Gerekli Hava Miktarı Toplam Ocak Havası (Qtotal) =Çalışanlar için gerekli hava milk(qi) +Toz Oluşumuna Göre Gerekli Hava Mik.(Q t)+ Üretim Miktarına Göre Gerekli Hava Mik. (Qü) Qtotal =(4,5 m 3 /sn +0,61 m 3 /sn + 0,9 m 3 /sn) = 6,01 m 3 / sn Ocağa emici(aspiratör) ile gönderilmesi gereken hava miktarı 6,01 m 3 /sn bulunmuştur. Emici(Aspiratör) seçiminde emniyet katsayısının yüksek tutulması için tüm hava ihtiyacı duyulan işlemlerin aynı anda oluşacağı varsayılmıştır. Doğal Havalandırma H: Hava Giriş ve Çıkışı Arasındaki Kot Farkı, 108 m R: Ocak Hava Yolunun Toplam Direnci, 1.64 murg Q: Hava yolundan geçen debi(hava Miktarı), m 3 /sn Ocaktan geçecek hava debisi aşağıdaki formülle hesaplanır; 41

Yeraltı işletmesinde oluşacak doğal havalandırma kış aylarında emiciye pozitif (istenen yönde) olup, yaz aylarında bu hava akımı emiciye ters yönde bir etkide bulunacaktır. Buna göre, kış aylarında oluşacak doğal hava akımının ocak içine gönderilmesi gereken toplam hava miktarını karşılaması durumunda kış aylarında emici yerine doğal havalandırmadan yararlanılabilecektir. Kış Aylarında Oluşacak Hava Akımı; ti: Ocak İçi Sıcaklık, 12 o C td: Ocak Dışı Sıcaklık, 15 o C Yukarıda gösterilen hesaplardan anlaşılabileceği gibi kışın doğal olarak oluşan hava akımı miktarı(15,64 m 3 /sn) ocak içi için gereken hava miktarını karşıladığından (5,64 m 3 /sn) kış aylarında emici yerine doğal havalandırmadan yararlanılabilir. Yaz Aylarında Oluşacak Hava Akımı; ti: Ocak İçi Sıcaklık, 24 o C td: Ocak Dışı Sıcaklık, 28 o C Yaz aylarında emiciye ters yönde 26,43 m 3 /sn'lik bir hava akımı oluşacaktır.seçilecek emici gücü oluşan bu ters akımı yenecek güçte olmalıdır. Ocakta Kullanılacak Emici (Aspiratör) Gücünün Hesaplanması Ocakta kullanılması planlanan vantilatörün motor gücü aşağıdaki formüllerle hesaplanmıştır. Ph=ROxQ 2 Nv: Vantilatörün Motor Gücü (kw) QTot: (Ocak için gerekli hava miktarı - 6,01 m 3 /s)+(yaz aylarında oluşan ters hava akımı 26,43 m 3 /sn) QTot: 32,44 m 3 /s nr:vantilatör Randımanı(0,85 alınmıştır.) Ph: Basınç Düşüşü (kpa) Ro: Ocak Direnci, 1,64murg 42

Ph= ROxQ 2 Ph=1,64 x (32,44)2/1000=1,69 kpa s N v = 32,44 X 1,69 = 78,3 Kw 0,70 Sonuç olarak, yeraltı işletmesinde kış aylarında çalışılması durumunda ocak içi havalandırmada doğal havalandırma ile yapılacak olup, yaz aylarında ocak için gerekli hava miktarı emici (aspiratör) yardımı ile sağlanacaktır. Emici, yaz aylarında ocak içinde oluşacak ters hava akımını yenecek ve aynı zamanda ocak için gerekli hava miktarını sağlayacak şekilde 79 kw gücünde olacaktır. 2.1.2.2.4 Yer Altı Nakliyesi (Nakliye Sistemi ve Tekniği, Kullanılacak Donanımın Özellikleri ) Yer altında yapılan etütler sonucu tespit edilen cevher zonlarına, 12 m 2 kesit alanı olan 8 o eğimle sürülecek ana galeri, bu ana galeriden inilen yaklaşık 9 m çapında max 5 o eğimli servis rampası, servis rampasından sürülen cevher zonlarına paralel 70,40 ve 30 m uzunluğunda 3 adet ara kat galerilerinden açılacak başyukarılar ile ulaşılacaktır. Servis rampasında katlar arası 10 m olarak planlanmış olup 3 kattan ulaşılacaktır. Cevher zonlarına dik açılacak 2x2 boyutundaki başyukarılar ile üretim panoları açılarak cevher üretimi yapılacaktır. Üretilen tüvenan cevherin taşınması için 1 adet yer altı yükleyicisi kullanılacaktır. Bu yükleyici, üretilen cevherin katlar arasında başyukarılar yardımıyla taşınmasında kullanılacaktır. Yükleyici tarafından alınan cevher; cevher nakli için açılmış, başyukarıya boşaltılarak ana nakliye galerisine iletilecektir. Cevher yine aynı yükleyici tarafından ana nakliye galerisinde başyukarı tabanından alınıp galeri ağzında kamyonlara transfer edilecek daha sonra stok sahasına veya ocak dışına nakledilecektir. 2.1.2.2.5 Su Tahliyesi (Su Tahliyesi, Su İle Mücadele ve Bununla İlgili Donanım ve Teknik Özellikleri ) Sahanın çok yüksek topografyası nedeniyle yeraltı suyu seviyesi çalışılacak kotlara göre oldukça düşük kotlarda olacağından kapalı ocak işletmeciliğinin hiç bir aşamasında yeraltı suyu sorunu olmayacaktır. 2.2. Proje Etki Alanının Belirlenmesi ve Etki Altındaki Mevcut Durum 72090 sicil numaralı Ruhsat sahasında, Adana İli, Pozantı İlçesi, Ömerli Köyü, Karıncadağ Mevkiinde bulunmaktadır. Koza Altın İşletmeleri A.Ş. uhdesinde bulunan 72090 sicil numaralı ruhsat alanı 1991.74 hektar'dır. Talep edilen ÇED izin alanı ise 19.96 hektardır. Ruhsat sahasının bulunduğu alan tamamen ormanlık alanlar içinde kalmaktadır (Bkz. Ek-8, Ek-3). Ruhsat sahası içinde önceki yıllarda açılmış galeriler, kuru dereler, orman yolları bulunmaktadır. 43

Proje alanı 2 adet poligondan oluşmaktadır. ÇED poligonlarına en yakın yerleşim yeri kuzeybatı istikametinde 2000 m. mesafedeki Ömerli köyüdür. Proje alanı ve çevresi çok engebeli olduğundan Ömerli köyüne ulaşım yolu uzaktır. Faaliyet alanının batısından yaklaşık 3250 m. mesafeden E-90 otoyolu ve D750 karayolu geçmektedir. ÇED Alanı Otoyol ve Karayolu Şekil 38. Faaliyet yeri, Ömerli Köyü ve Çevre Yolların birbirine göre konumu Şekil 38. de görülebileceği gibi Ömerli Köyü ile Faaliyet yeri arsında bir tepe bulunmaktadır. Yapılan gürültü, vibrasyon, titreşim, toz emisyonu hesaplamaları ve hava kalitesi modellemesi sonuçlarına göre faaliyet yerine en yakın yerleşim yerinde ve faaliyet alanına yaklaşık 3250 m. mesafeden geçen otoyol ve karayolunda olumsuz bir etkinin olmayacağı belirlenmiştir. Faaliyet alanı güneyinde bulunan bulunan Alpu köyünün faaliyet yerine mesafesi yaklaşık 3100 m. mesafededir. Alpu Köyü ile faaliyet alanının görüntü yol v.s. açısından herhangi bir bağlantısı bulunmamaktadır. Alpu köyü faaliyetin etki alanı dışındadır. 2.3. Projenin Özellikleri 2.3.1. Proje Kapsamında Kullanılacak Üretim Yöntemleri, Üretim Kapasitesi, İş Akım Şeması, Çalışacak Personel Sayısı 72090 Ruhsat Numaralı sahada, ilk etapta yapılan jeolojik prospeksiyonlar ve araştırmalar sonucu elde edilen verilere göre, yüzeye yakın (mostra) 4 cevher zonu, tek kademe olarak planlanan açık ocak üretim yöntemi ile alınacaktır. Açık ocak işletmesine başlamadan önce yüzeyden ortalama 0,2 m kalınlıktaki bitkisel toprak kaldırılacak ve üretim sonrası rehabilite işlemlerinde rehabilite yüzeyine serilmek üzere depolanacaktır. 44

Şekil 39. Açık Ocak İş Akım Şeması İlk etapta cevher üzerinden sıyrılacak bitkisel toprağın(ağaç, bitki, çalı vb.) tamamı toprak kazma yöntemleriyle kaldırılacaktır. Bitkisel toprak içerisindeki yumuşak kayalar yükleyici kullanılarak doğrudan kazılacaktır. Sağlam kaya birimlerinde kazı öncesi patlatma yapılacaktır. Çalışma alanında oluşturulacak basamağın basamak şev açısı 65, yüksekliği ise 10 m olarak alınmıştır. Üretim alanına ulaşım yolu 8 m genişliğinde ve 10 o eğimde olacaktır. Planlanan bu ölçüler ocak alanında bulunan genel kayaç kütlesinin özelliklerine bağlı olarak belirlenmiştir. Kayaç kazısı için kullanılacak olan patlayıcılar; sahaya gerekli izinler ve güvenlik önlemleri alınarak nakledilecektir. Patlayıcıların kullanımı yürürlükteki tüm kanun ve yönetmeliklere uygun şekilde gerçekleştirilecektir. 45

Şekil 40. Kapalı Ocak İş Akım Şeması Açık ocak üretimine takiben yapılan cevher modellemeleri neticesinde yer üzerinde mostra vermeyen cevher zonlarının ekonomik açıdan yer altı işletme yöntemi kullanılarak üretilmesi ön görülmüştür. Uygulanacak kapalı işletme yöntemi kesme/doldurma üretim metodu olup dolgu, açık ocak üretimi sonucunda ayrılan dekapaj malzemenin bir kısmı, ana galeri, ara kat galeri ve servis rampası boşluklarından çıkarılan dekapaj malzemesiyle yapılacaktır. Yer altında yapılan etütler sonucu tespit edilen cevher zonlarına, açılacak 12 m 2 kesit alanı olan 8 o eğimle sürülecek ana galeri, bu ana galeriden inilen yaklaşık 9 m çapında max 5 o eğimli servis rampası, servis rampasından sürülen cevher zonlarına paralel 70, 40 ve 30 m uzunluğunda 3 adet ara kat galerilerinden açılacak başyukarılar ile ulaşılacaktır. Servis rampasında katlar arası 10 m olarak planlanmış 3 kattan ulaşılacaktır. Cevher zonlarına dik açılacak 2x2 boyutundaki başyukarılar ile üretim panoları açılarak cevher üretimi yapılacaktır. 46

Planlanan Faaliyetle İlgili Olarak Üretim Kapasitesi Tablo 24. Ocak Üretim Planı ve Kapasiteleri Alan(m 2 ) Hacim(m 3 ) Tonaj Yoğunluk IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı Dekapaj Oranı(%) Tüvenan Cevher Oranı (%) Dekapaj (ton) Tüvenan Cevher (ton) Bitkisel Toprak 950 190 304 1,6 - - - - Açık Ocak 950 9150 24700 2,6 70 30 17290 7410 Ana Galeri 12 840 2184 2,6 95 5 2075 109 1. Ara Kat 12 840 2184 2,6 100 0 2184 0 2. Ara Kat 12 480 1248 2,6 100 0 1248 0 3. Ara Kat 12 360 936 2,6 100 0 936 0 1.Pano 1000 2000 5200 2,6 30 70 1560 3640 2. Pano 1400 2800 7280 2,6 30 70 2184 5096 3.Pano 2000 4000 10400 2,6 30 70 3120 7280 Servis Rampası 12 960 2496 2,6 100 0 2496 0 Çalıştırılması planlanan personel; TOPLAM 33093 23535 Açık ocak işletmeciliği aşamasında 1 adet beyaz yaka 20 adet mavi yaka toplamda 21 personel çalıştırılması planlanmaktadır. Kapalı ocak işletmeciliği aşamasında 4 adet beyaz yaka 24 adet mavi yaka toplamda 28 personel çalıştırılması planlanmaktadır. Açık ocak işletmeciği kısa bir zamanda bitirilecek arkasından kapalı ocak işletmeciliğine geçilecektir. Planlanan faaliyet kapsamında genelde kapalı ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacak olması ve kapalı ocak işletmeciliği aşamasında çalışan sayısının daha fazla olmasından dolayı atık hesaplamalarında, su kullanımı hesaplamalarında çalışan sayısı 28 kişi olarak alınmıştır. 2.3.2. Üretimde Kullanılacak Makinelerin, Araçların ve Aletlerin Miktar ve Özellikleri Tablo 25. Açık Ocak İşletmesinde Kullanılacak Makineler ve Tesisat Parkı Makinenin Cinsi ve Teknik Özellikleri Adet Delici 1 Ekskavatör 1 Loder 1 Dozer 1 Silindir 1 Grayder 1 Bakım kamyonu 1 Pick-up 4*4 1 Arazöz 1 Kamyon (35 ton'luk) 3 Tablo 26. Kapalı Ocak İşletmesinde Kullanılacak Makineler ve Tesisat Parkı Makinenin Cinsi ve Teknik Özellikleri Adet Havalı delici 6 Yeraltı kepçesi 3 Fan (üfleyici) 3 Fan (emici) 1 Vagon 10 Nakliye halat sistemi 1 47

2.3.3. Üretim Sırasında Tehlikeli, Toksik, Parlayıcı ve Patlayıcı Maddelerin Kullanım Durumları, Taşınmaları ve Depolanmaları Proje konusu faaliyetle ilgili olarak açık ocak ve kapalı ocak işletmeciliği yapılacak olup üretimde patlatma yapılacaktır. Açık ve kapalı ocak patlatma planı Tablo 7. ve Tablo 10. da verilmiştir. Patlatma esnasında fırlayan taş parçacıklarının kontrolü, vibrasyon, titreşimin azaltılması için gecikmeli kapsül kullanılması gibi önlemler alınacaktır. Patlayıcı maddelerin teslim alınması, taşınması, depolanması, dağıtılması, geri alınması vb. işler bu amaçla eğitilmiş ve teknik nezaretçi (ilgili maden mühendisi) tarafından görevlendirilmiş kimseler tarafından, ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılacaktır. Patlayıcı maddeleri bu amaçla eğitilmiş, fenni nezaretçi tarafından görevlendirilmiş, yeterlilik belgesine sahip ateşleyicilerden başkası almayacak ve kullanmayacaktır. Ateşleyici, ateşleme tellerini manyetoya bağlamadan, fitil kullanılmasına izin verilen ocaklarda bunları ateşlemeden önce, lağım atılacak yere gelip bütün yol ağızlarına nöbetçi konulup konulmadığını, işçilerin geçişlerine kapatılıp kapatılmadığını denetleyecektir. Bu işte görevlendirilecek yeterli sayıda işçi bulunmazsa, yol ağızları uygun bir şekilde kapatılacaktır. Patlatmalarda denetimden geçmiş (TSE standartlarına uygun) gecikmeli kapsül kullanılacak, patlatmalar planlanan duruma göre yapılacak, patlatmanın yapılacağı gün/tarih ve saat ilgili köy ve/veya belde ve/veya ilçe yetkililerine ve muhtarlığa bildirilecek, gerekli tüm tedbirler alınacak, 08:00-18:00 dışında ve tatil günlerinde kesinlikle patlatma yapılmayacaktır. İşletmede araç ve iş makinelerinde motorin kullanılacaktır. İş makineleri ve araçlar için kullanılacak akaryakıt şantiye alanında yakıt tankında muhafaza edilecektir. İş makineleri ve araçlara yakıt ikmali şantiye alanında yapılacaktır. Yakıt tankı sızdırmazlığı gözlem altında tutulacak ve çevresinde gerekli güvenlik önlemleri alınacaktır. Yangın söndürme tüpü bulundurulacaktır. 2.3.4. Proje Kapsamındaki Ulaşım Planı (ulaşım güzergahı, güzergah yollarının mevcut durumu ve kapasitesi, hangi amaçlar için kullanıldığı, mevcut trafik yoğunluğu, yerleşim yerlerine göre konumu, yapılması düşünülen tamir, bakım ve iyileştirme çalışmaları vb.) Faaliyet alanı ile ilgili olarak hazırlanan nakliye yolu planı Ek-4 de sunulmuştur. Ruhsat sahası içinde ÇED izin alanlarını birbirine ve şantiye alanına bağlayan ocak içi yollar mevcuttur. Bu yollarda cevher taşıyacak kamyonların geçebileceği şekilde düzenlenecektir. Ocaklarda üretilecek olan tüvenan cevher kamyonlarla stok sahasına taşınacaktır. Açık ocak işletmeciliği aşamasında oluşacak dekapaj malzemede kamyonlara yüklenerek dekapaj malzeme depolama alanına taşınacaktır. Ocaktan alınacak tüvenan cevher herhangi bir zenginleştirme işlemine tabii tutulmayacaktır. Üretilecek olan cevher şirkete ait farklı yerlerdeki zenginleştirme tesislerine veya başka firmalara ait zenginleştirme tesislerine taşınacak tüvenan olarak satışı yapılacaktır. Bu taşıma esnasında ocak içi yollar kullanılacaktır. Yağmur yağması, kaya düşmesi gibi durumlar olduğu zaman bu yollar şirketin kendi imkanları ile iyileştirilecektir. Planlı ve güvenli bir çalışmanın yapılabilmesi için şirket yol çalışmalarına özen gösterecektir. Cevherin ocak dışında nakli esnasında E-90 Otoyolu veya D750 karayolu kullanılacaktır (Bkz. Ek-4). Ocak alanından bu otoyol ve karayoluna ulaşım yolu mevcuttur. Ocak alanından otoyol ve karayoluna inen yol işlek bir yol değildir. Faaliyet alanına en yakın yerleşim yeri olan Ömerli Köyünün otoyol ve karayoluna ulaşım güzergahı farklıdır. Ocak alanından otoyol ve karayoluna kadar olan yolu genelde ocaktan çıkacak araç ve kamyonlarla ocağa gelecek araç ve kamyonlar kullanacaktır. Nakliye yollarında faaliyetten 48

dolayı herhangi bir tahrip söz konusu olması durumunda şirket imkanları ile gerekli iyileştirmeler yapılacaktır. Uluslararası nitelikteki E-90 otoyolu ve D750 yolları Adana -Mersin-Ankara illerine ve daha birçok ile bağlantıyı sağlamaktadır. Doğu ve Batı arasında bir bağlantı olan bu yollar üzerinde yoğun bir trafik yükü bulunmaktadır. Projenin gerçekleşmesi ile oluşacak trafik yükü mevcut trafik yükü yanında çok az olacaktır. 5500 metre ÇED Alanı Nakliye Yolu ÇED Alanı Şekil 41. Nakliye Güzergahı Proje alanı içinde su kaynağı bulunmamaktadır. Yüzeysel su kaynakları üzerinden yol geçişi sağlanması durumunda ilgili DSİ Bölge Müdürlüğü görüşü doğrultusunda geçiş sağlanacaktır. 2.3.5. Madencilik Faaliyetleri Sırasında Çıkacak Nebati Toprak ve Pasa Malzemenin Miktarı, Özellikleri, Ne Şekilde Depolanacağı, Nerelere Taşınacakları veya Hangi Amaçlar için Kullanılacakları Üst toprak; Planlanan proje kapsamında öncelikli olarak açık ocak işletmeciliği daha sonra ise kapalı ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacaktır. Açık ocak işletmeciliği aşamasında öncelikli olarak üst toprak sıyırma işi yapılacaktır. 950 m 2 alandan 20 cm kalınlığında üst toprak sıyrılacak olup sıyrılacak üst toprak miktarı 190 m 3 olacaktır. Üst toprak yoğunluğu yaklaşık olarak 1,6 ton/m 3 olarak alınmıştır. 190 m 3 X 1,6 ton/m 3 = 304 ton gibi az bir miktar üst toprak kaldırılacaktır. İşletme aşamasında genel olarak kapalı ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacaktır. Üst toprak, dekapaj malzeme depolama alanı içinde 40 m 2 'lik bir alanda depolanacaktır (Bkz. Ek-12). Üst toprak üretim sonrası rehabilitasyon çalışmalarında ağaçlandırma yapılacak alanlara serilecektir. 49

Tablo 27. Üst Toprak Depolama Alanı ve Koordinatları UTM KOORDİNATLAR DATUM : ED-50 PRJEKSİYON : 6 DERECE DOM:33 ZON : 36 Sıra N. SAĞA (Y) YUKARI (X) Ü.1 665319.496 4153660.536 Ü.2 665324.460 4153654.920 Ü.3 665321.373 4153650.864 Ü.4 665315.744 4153657.206 Toplam Alan : 0,004 Ha. Dekapaj Malzeme; IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı Yer altı üretimi sonucu oluşacak dekapaj malzeme yer altında üretim panosu ile ara kat galerinin kesiştiği yerlerde açılacak ceplerde biriktirilecektir. Üretim boşluklarının doldurulması için kullanılacaktır. Açık ocak çalışmasında 6404 m 3 dekapaj malzeme oluşacaktır. Dekapaj malzeme dekapaj malzeme depolama alanında depolanacak ve üretim sonrası ağaçlandırma işlemleri esnasında geri serilecektir. Dekapaj malzeme depolama alanı yaklaşık 20000 m 2 'dir. Dekapaj malzeme dekapaj malzeme depolama alanında yaklaşık 3202 m 2 alanda 2 metre yüksekliğinde 60 derece açıyla yığılarak rahat bir şekilde muhafaza edilecektir. Yığın yüksekliği topoğrafyaya uygun olarak üst kotlarda alçak alt kotlarda ise yüksek olacaktır. Dekapaj malzeme depolama alanında sağlık koruma bandı oluşturulacaktır. Ayrıca eğime uygun olarak dekapaj malzemenin kaymasını önlemek için uç kısımda "Dekapaj Malzeme Topuğu" oluşturulacaktır (Ek-24). Dekapaj malzeme depolama alanının büyüklüğüne göre depolanacak olan dekapaj malzeme miktarının az olması proje için bir avantaj teşkil etmektedir. İşletme alanlarında yapılan çalışmalar sonrası uygulanacak rehabilitasyon çalışmalarında ocak alanındaki çukurlar, dekapaj döküm alanında depolanan, tüm dekapaj malzemesi ile doldurulacak ve dozerle riperlendikten sonra bitkisel toprak depolama alanında depolanan üst toprak serilecek ve çalışma yapılan alanların rehabilitesinde bölgeye uygun ağaç türleri kullanılacaktır. Böylece üst toprak ve dekapaj malzeme rehabilitasyon çalışmalarında kullanılmış olacaktır. Tablo 28. Dekapaj Malzeme Depolama Alanı ve Koordinatları UTM KOORDİNATLAR DATUM : ED-50 PRJEKSİYON : 6 DERECE DOM:33 ZON : 36 Sıra N. SAĞA (Y) YUKARI (X) D1 665231.992 4153759.548 D2 665331.212 4153647.279 D3 665257.489 4153550.398 D4 665148.549 4153570.810 Toplam Alan : 2 Ha. 50

BÖLÜM 3: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI: 3.1. Proje Ve Etki Alanının Mevcut Ve Planlanan Sosyo-Ekonomik Özellikleri 3.1.1 Ekonomik Özellikler (Yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler) Faaliyet alanına en yakın yerleşim yeri Pozantı ilçesinin Ömerli Köyüdür. Ömerli köyü faaliyet alanı kuzeybatı istikametinde 2000 m. mesafede bulunmaktadır. Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Nüfusun büyük bir kısmı ekonomik şartların yetersizliğinden dolayı Adana'ya göç etmiş olup bir çoğunun köyle irtibatı devam etmektedir. Okulların tatile girmesini takiben köy nüfusu 3 kat artmaktadır. Ekonomik bakımdan ilçenin kaynağı en kıt köylerinden biri olup (100-200 yıl içerisinde Akköprü ile Menemenci köprüsü arasındaki arazilere sahip iken) bugün için köy sınırları içerisinde hububat ekilebilecek bir dönüm dahi toprak yoktur. Dağ eteklerinde ve dere kenarlarında bulunabilen her karış toprak, yüzlerce metre uzaktan güçlükle temin edilen su kaynaklarından da yararlanılarak meyve bahçesi olarak değerlendirilmiştir. Bu bahçelerde literatüre "Ömerli kirazı" olarak giren ve büyük miktarı yurt dışına ihraç edilen aroması ve rengiyle iri cins napolyon kirazı yetiştirilmektedir. Kiraz köyün en önemli geçim kaynaklarındandır. Bunun yanında son turfanda olarak yetiştirilen sofralık üzümlerin meyveleri ve salamura olarak değerlendirilip satılan yaprakları da önemli geçim kaynaklarındandır. Ömerli'de büyük baş hayvan bulunmamakta olup ancak iki hanede kıl keçisi yetiştiriciliği yapılmaktadır. Köyün doğusu ve güneyinde ormanlık alanlar mevcuttur. 3.1.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfusun yaş sınıflarına göre dağılımı) Nüfus Faaliyet yeri Adana İli, Pozantı İlçesi, Ömerli Köyü, Karıncadağ Mevkiinde bulunmaktadır. 2012 yılı TUİK Verilerine göre; nüfusu 2,125,635 olan Adana ilinin toplam nüfusunun 1,886,624 ü il/ilçe merkezlerinde, 239,011 'i ise belde/köylerde yaşamaktadır. 2010 yılında Türkiye'nin yıllık nüfus artış hızı binde 15.9 olarak gerçekleşmiştir 2010 yılında Adana'nın yıllık nüfus artış hızı binde 11.1 olarak gerçekleşmiştir. Büyükşehir nüfusu 1.591.518 dir. Erkek nüfus 790.461 olup, Kadın nüfus ise 801.057 dir. Adana ili Türkiye sıralamasında Nüfus büyüklüğü açısından 5. sırada olup Akdeniz Bölgesi sıralamasında 1. sıradadır. (www.adana.gov.tr). Ömerli Köyü Nüfusu Ömerli Köyü, Adana iline 125 km, Pozantı ilçesine 15 km uzaklıktadır. Ömerli Köyü nün nüfusu geçmişte 150 hane olarak bilinen köyde bugün yaklaşık 70 hanede 381 kişi yaşamaktadır. Köyde ilköğretim okulu vardır. Köyün hem içme suyu şebekesi hem kanalizasyon şebekesi vardır. Ptt şubesi yoktur ancak ptt acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ayrıca ulaşımı sağlayan yol D750 Karoyolundan itibaren 4 km asfalt 4 km stabilize olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır. 51

Pozantı ilçesi Nüfusu İlçe Merkezinde 3800, Akçatekir Beldesinde 10.670 ve köylerde ise toplam 4765 konut vardır. Tablo 29. Yıllara Göre Pozantı İlçesi Merkez ve Köy Nüfusu Yıl Toplam Şehir Kır 1965 12.855 2.976 9.879 1970 13.554 3.779 9.775 1975 15.541 5.408 10.133 1980 17.716 6.453 11.263 1985 17.383 7.263 10.120 1990 23.040 7.892 15.148 2000 21.756 9.627 12.129 2007 19.896 9.859 10.061 2008 21.963 9.859 12.104 2009 20.425 9.880 10.545 2010 20.279 9.864 10.415 2011 20.147 9.866 10.281 Adana ili Cinsiyete Göre Nüfus Adana ili 2012 yılı TUiK verilerine göre; nüfusu 2,125,635' tir. Adana nüfusunun%88,76 kısmı il ve ilçe merkezlerinde,%11,24 kısmı ise köy ve beldelerde yaşamaktadır. Tablo 30. Yıllara Göre Adana İli Kadın-Erkek ve Toplam Nüfusu Yıl Toplam Nüfus Erkek Kadın 2012 2,125,635 1,061,264 1,064,371 2011 2,108,805 1,052,873 1,055,932 2010 2,085,225 1,038,575 1,046,650 2009 2,062,226 1,029,640 1,032,586 2008 2,026,319 1,009,001 1,017,318 2007 2,006,650 994,864 1,011,786 Tablo 31. İl ve İlçe Merkezlerinde Kadın-Erkek ve Toplam Nüfusu Cinsiyet Nüfus Erkek 940,465 Kadın 946,159 Toplam 1,886,624 Tablo 32. Köy ve Beldelerde Kadın-Erkek ve Toplam Nüfus 3.1.3. Sağlık Cinsiyet Nüfus Erkek 120,799 Kadın 118,212 Toplam 239,011 Pozantı İlçesinde Sağlık Grup Başkanlığına bağlı 50 yataklı 80. Yıl Devlet Hastanesi, İlçe Merkezinde 1, Akçatekir Beldesinde 1, Kamışlı Köyünde 1 Sağlık Ocağı bulunmaktadır. Merkez Sağlık Ocağı ile Akçatekir Sağlık Ocağına bağlı birer Sağlık Birimi bulunmaktadır. 52

Sağlık Grup Başkanlığı Personel Durumu 4 doktor, 2 sağlık memuru, 1 çevre sağlığı memuru, 6 hemşire, 3 ebe, 1 sözleşmeli hemşire, 1 vekil ebe hemşire, 2 hizmetli, 3 otomasyon elemanı mevcuttur. Faaliyet alanı ve çevresinde herhangi bir endemik hastalık tespit edilememiştir. Faaliyetle ilgili olarak açık ocak işletmeciliği aşamasında 21 kişinin çalıştırılması kapalı ocak işletmeciliği aşamasında ise 28 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Çalışanların sağlık ihtiyacı ile ilgili olarak en yakın sağlık ocağı imkanlarından yararlanılacaktır. 3.1.4. İnsan Sağlığı Ve Çevre Açısından Riskli Ve Tehlikeli Faaliyetler Maden sahasında üretimle ilgili olarak patlatma, sökme, yükleme, taşıma, boşaltma, depolama faaliyetleri yapılacaktır. Bu faaliyetler insan sağlığını hastalık olarak değil de iş kazası (düşme, yaralanma, yuvarlanma gibi) şeklinde etkileme olasılığı vardır. İşletmede iş güvenliği ile ilgili gerekli önlemler alınacaktır. Projede belirtilen faaliyetlerin kontrollü bir şekilde tekniğine ve projesine uygun olarak gerçekleştirilmesi durumunda çevresel açıdan tehlike ve risk minimum düzeye indirilecektir. 3.1.5. Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları Planlanan proje ile ilgili olarak açık ocak işletmeciliği aşamasında 21 kişinin çalıştırılması kapalı ocak işletmeciliği aşamasında ise 28 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Böylece istihtam açısından yöreye olumlu bir katkı yapılmış olacaktır. Faaliyetle ilgili olarak işveren bazı teknik elemanlar dışında yöre dışından herhangi bir nüfus hareketi olmayacaktır. Çalışanlar mesai saatleri dışında ya işletme de konaklayacaklar ya da servisle evlerine gideceklerdir. Ayrıca faaliyetin yörede yaratacağı yiyecek, içecek, motorin, bireysel ihtiyaçlar, araç gereç v.s. ile ilgili alışveriş artışı piyasanın hareketlenmesini sağlayacaktır. Ruhsat sahibi şirket proje konusu yatırım ile devlete toplam 105822.33 katkı sağlayacaktır. 3.1.6. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri) Pozantı ilçesinin il merkezine uzaklığı 112 km dir. Ulaşım otoyol ve ilçeden geçen D- 750 karayolu ile sağlanmaktadır. Bu yolda kış aylarında aşırı kar yağışı sonucu çok kısa süreli kapanmalara rastlanmaktadır. İlçede otoyol çalışmaları halen devam etmektedir. İlçe sınırları içerisinde 18.498 km uzunlukta otoyol, 9 adet viyadük, 2 adet kavşak köprüsü, 2 adet alt-üst geçit köprüsü, 6 adet alt geçit, 2 adet tünel yapımı devam etmektedir. Otoyol Pozantı ya Doğu ve Batı istikametinde bağlanacaktır. İlçe merkezinde 2 İlköğretim Okulu, (bir tanesi Yatılı İlköğretim Bölge Okulu) bir Çok Programlı Lise, bir Genel Lise, bir İmam-Hatip Lisesi, Gökbez, Fındıklı, Hamidiye, Dağdibi, Yukarı Belemedik, Yağlıtaş, Karakışlakçı, Akça, Ömerli Köylerinde İlköğretim okulu I. Kademesi, Kamışlı ve Aşçıbekirli Köylerinde de İlköğretim Okulu II.kademesi bulunmaktadır. Orta öğretimde eğitimi daha verimli hale getirmek amacıyla müstakil bir Genel Lise yapılmış, 2006-2007 Eğitim-Öğretim yılında eğitime başlamıştır. 53

İlçede Özel bir girişimci tarafından 4 sınıflı Anaokulu yapımına başlanılmıştır. Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünce 2007-2008 eğitim-öğretim yılında 1 KPSS, 12 Makine Nakışı, 2 Giyim, 3 Bilgisayar, 1 Okuma Yazma olmak, 2 bağlama, 30 adette kültürel, 2 ebru olmak üzere toplam 53 kurs açılmış olup bu kurslara 100 civarında kursiyer devam etmektedir. Pozantı, Çukurova Bölgesini ve Akdeniz kıyılarını İç Anadolu ya bağlayan en kolay ulaşım yolu üzerinde bulunmaktadır. Sözü edilen ulaşım kolaylığı aynı zamanda turizmin Pozantı dan geçerek bir taraftan İç Anadolu ya (Kapadokya, Ihlara Vadisi, Konya, Ankara, Kayseri) diğer taraftan Akdeniz Bölgesi (Adana, Mersin, Osmaniye, Gaziantep, Kahramanmaraş, Hatay) ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinin (Şanlıurfa, Diyarbakırr, Mardin) ulaşımını sağlamaktadır. Bölgede Aladağ Milli Parkı ve Demirkazık zirvesi, Çiftehan kaplıcaları, Ulukışla Karagöl ile Bolkar dağları özellikle yazın turizmin yoğunlaştığı alanlardır. Bu alanlara giden insanlar Pozantı da konaklayarak günübirlik gidip gelebilmektedir. Günübirlik konaklama giderek yaygınlaşmaktadır. Belemedik köyüne Devlet Demir Yolları tarafından ayrıca ulaşım sağlanmaktadır. İlçede toplam 506 km orman yolu bulunmaktadır. Bu yolların her yıl orman idarelerince yıllık onarımları yapılmaktadır. Ayrıca maden yataklarına yönelik yollar bulunmakta (40 km), açılan ocaklar için yeni yollar yapılmaktadır. İlçenin en önemli tarihi eserleri Akköprü, İbrahim Paşa Tabyası, Anıt Ağaçları, Anahşa Kalesidir. Anahşa Kalesi Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulunun 13.02.1986 gün ve 1829 sayılı kararı ile kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. Kurulun 26.11.2004 gün ve 244 sayılı kararı ile de korunma alanı sınırları belirlenmiştir. Ulaşım kolaylığı nedeniyle başta Adana kent merkezi olmak üzere, kentte oturanlar günübirlik kar görmek amacıyla ilçeye seyahatler düzenlemektedir. İlçeye bağlı toplam 16 Köy vardır. İlçenin özelliği nedeniyle yaylacılık cazip hale gelmiştir. 3.1.7. Çalışacak Personelin Konut ve Diğer Teknik / Sosyal Altyapı İhtiyaçları Koza Altın İşletmeleri A.Ş. 72090 ruhsat numaralı sahada çalışanların yeme, içme, yıkanma, sohbet etme, televizyon v.s. ihtiyaçlarının giderileceği sosyal yapılar yapılacaktır. Ayrıca istihdam edilen personelin çoğu yöre halkından tercih edileceği için çoğu çalışan mesai sonunda servisle evlerine bırakılacaktır. Yemekhane, yatakhane, w.s. yapılar için prefabrik yapılar ve konteynrlar kullanılacaktır. 3.1.8. Projenin Fayda Maliyet Analizi Yıllık İşletme Giderleri Tablo 33. Personel ve İşçilik Giderleri Personel ve İşçilik Çalışma Süreleri Giderleri (Ay) Ücret ( ) (ay) Adet Tutar ( ) (yıl) Mühendis 12 2500 1 30000 Teknisyen 4 1500 1 6000 Usta 4 1200 6 28800 İşci 4 900 19 68400 İdari Personel 4 1500 1 6000 Toplam 139200,0 54

Personel Gideri : 139200,00 SSK işveren payı %24 : 33408,00 İşsizlik işveren %2 : 27840,00 Genel toplam : 200448,0 'dir. Akaryakıt Giderleri Akaryakıt giderleri aşağıdaki formüle göre hesaplanmıştır. AG=LF * 0.06*HP*3.785*MF*ÇG*ÇS IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı AG: Akaryakıt gideri LF: Yükleme faktörü : 0.4 HP: Motor Gücü : 800 HP (tüm araçların toplam Motor Gücü) MF:Mazot fiyatı : 4,58 ÇG :Çalışma günü : 120 ÇS :Çalışma saati : 8 saat (ortalama) AG:0.4*0.06*800*3.785*4.58*120*8 AG 319524,25 olarak bulunmuş ancak bu değer 319500,00 olarak alınmıştır. Yağ ve Filtre Giderleri Toplam akaryakıt giderinin 1\10 alınmıştır. 31950,0 Elektrik Gideri Elektrik jeneratörden sağlanacaktır. Bakım Onarım Yedek Parça Gideri Bu kalem için 50.000,00 harcama öngörülmüştür. İşletme Malzemesi Giderleri İşletmede kullanılan ve teknik ömrü 1 yılı geçmeyen kazma kürek s. Gibi malzeme gideri için 10.000,00 öngörülmüştür. İaşe Giderleri 1 personel için 15 /Gün iaşe masrafı üzerinden 28 personel x 15 /Gün=420 /Gün 420 /gün x 120 gün/yıl = 50400,0 /yıl 55

Nakliye Giderleri 0.55 /Ton x 153050 ton = 84178 (bu miktar alınırken cevher+ dekapaj malzemenin toplam miktarı alınmıştır. Üretim yıllara göre değişkenlik gösterecektir. Burada yaklaşık bir değer alınmıştır.) Beklenmeyen İşletme Giderleri Buraya kadar olan sabit yatırım giderlerinin %10 u alınmıştır. 746476,00 * %10 = 74647,60 ancak bu kalem 74600,00 olarak alınmıştır. Ruhsat ve Orman Arazisi Kullanım Bedeli Bu değer 700000,0 olarak alınmıştır. Kamyon ve İş Makinesi Alımı: Şirketin mevcut iş makinası ve araçlarından yararlanılacaktır. Tablo 34. Yıllık İşletme Giderleri GİDER CİNSİ TUTARI ( ) İşçilik ve Personel giderleri 200448,0 Akaryakıt giderleri 319500,0 Yağ ve filtre giderleri 31950,0 Bakım onarım ve yedek parça giderleri 50000,0 İşletme malzemesi giderleri 10000,0 İaşe giderleri 50400,0 Nakliye giderleri 84178,0 Beklenmeyen giderler 74600,0 Ruhsat ve Orman Arazisi Kullanım Bedeli 700000,0 TOPLAM 1521076,0 İşletme Maliyeti: 1521076,0 / 6310 Ton = 241 /Ton Satış tutarı: İşletme maliyeti %30 artırılarak hesaplanmıştır. 241 x%30= 72,3 241 +72,3 = 313,3 bu değer 310 alınmıştır Yıllık İşletme Gelirleri 310 X 6310 Ton = 1956100,00 Tablo 35.Yıllık İşletme Karı CİNSİ TUTARI ( ) Yıllık proje gelirleri 1956100,00 Yıllık proje giderleri 1521076,00 Proje brüt karı 4435024,00 Vergi ve Stopajlar %23 100055,52 Kullanılabilir kar 334969,00 Proje kapsamında 450000,0 lik yatırım maliyeti olup, projenin yıllık net karı 334969,00 dir. Bu sonuçlara göre; 56

450000,0 / 334969,00 = 1,34 yıl Planlanan projenin gerçekleşmesi durumunda yaklaşık 1-1,5 yıl sonra proje net kara geçecektir. Tablo 36. Projenin Ülke Ekonomisine Katkısı Vergi Öncesi Kar 435024,00 Vergiler Kurumlar Vergisi 100055.52 S.S.K. 5323.21 İşsizlik İşveren 443.60 Toplam 105822.33 Buna göre işletme sahibi şirket anılan işletme devlete toplam 105822.33 /yıl katkı sağlayacaktır. 3.1.9. Projeden Etkilenen Yerleşim Yerleri Planlanan proje kapsamında açık ve kapalı ocak işletmeciliği yöntemiyle tüvenan cevher üretimi yapılması planlanmaktadır. ÇED izin alanları 2 adet poligondan oluşmaktadır. Yerleşim yerlerine mesafeler belirlenirken ÇED poligonlarına en yakın mesafeler baz alınmıştır. Proje alanı kuzeybatı istikametinde 2000 m. mesafede Ömerli Köyü, güney istikametinde 3100 m. mesafede Alpu Köyü, doğu istikametinde 3900 m. mesafede Fındıklı Köyü, kuzeydoğu istikametinde 5000 m. mesafede Asar Yaylası bulunmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri Ömerli Köyüdür. Yapılan gürültü, vibrasyon, titreşim, toz emisyonu hesaplamaları ve hava kalitesi modellemesi sonuçlarına göre faaliyet yerine en yakın yerleşim yerinde oluşacak etkiler sınır değerlerin altında olacaktır. 3.1.10. Projenin Ekonomik Ömrü İşletmede yılda 4 ay, ayda 30 gün, günde 8 saat (tek vardiya) çalışılacaktır. Açık ocak işletmeciliği 18 gün gibi kısa bir sürede tamamlanacaktır. Kapalı ocak işletmeciği ise 430 günde tamamlanacaktır. Proje ömrü yaklaşık 3,73 yıl olacaktır. 3,73 yılda sahadan 23535 ton cevher üretilecektir. 23535 ton cevher üretebilmek için 33093 ton dekapaj malzeme kaldırılacaktır. ÇED kararının olum çıkması durumunda, MİGEM'e revize işletme projesi verilerek, işletme projesi ile ÇED Raporundaki yıllık üretim kapasitesinin uyumlu olması sağlanacak ve ÇED sınırları 6 derecelik dilim esasına göre koordinatlı olarak MİGEM'e gönderilecektir. Proje ömrü boyunca, işletme aşamasında, işletme sonrasında Maden Kanunu ve ilgili yönetmeliklerine uyulacaktır. 3.1.11. Zamanlama Tablosu Planlanan faaliyet kapsamında öncelikli olarak üst toprak sıyırma işi yapılacaktır. Daha sonra açık ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacaktır. Açık ocak işletmeciliği kısa bir 57

zamanda tamamlanacak olup ardından kapalı ocak işletmeciliğine geçilecektir. Proje ömrü sonunda ise rehabilitasyon çalışmaları yapılacaktır. Tablo 37. Faaliyetin Zamanlama Tablosu Arazi Hazırlık Çalışmaları ve Üretime Geçilmesi (açık ocak +kapalı ocak) 2014 Üretim Çalışmalarına Devam Edilmesi (kapalı ocak) 2015 Üretim Çalışmalarına Devam Edilmesi (kapalı ocak) 2016 Üretim Çalışmalarına Devam Edilmesi (kapalı ocak) 2017 Rehabilitasyon Çalışmaları 2017 3.2. Diğer Hususlar Faaliyetle ilgili olarak belirtilecek başka bir husus bulunmamaktadır. BÖLÜM 4. MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLER VE DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI (Bölgesel ve çalışma alanı baz alınarak mevcut ve planlanan durum verilmelidir) 4.1. Arazi Kullanım Ve Mülkiyet Durumu 72090 sicil numaralı IV. Grup Maden (bakır, çinko, kurşun, gümüş) Sahasında ÇED izni talep edilen alanların tamamı ormanlık alan içinde kalmaktadır. Faaliyet alanı Devletin Hüküm ve Tasarrufu altında olup maden sahası ruhsatı Koza Altın İşletmeleri A.Ş. uhdesindedir (Bkz. Ek-1). ÇED poligonlarının alanları Tablo 3 ve Tablo 4 de verilmiştir. Faaliyetle ilgili olarak sahadan üst toprak kaldırılacak ve dekapaj (taş toprak karışımı malzeme) malzeme kazılacaktır. Üst toprak ve dekapaj malzeme Tablo 27. ve Tablo 28. verilen depolama alanlarında depolanacak ve faaliyeti tamamlanacak alanlara geri serilecektir. Proje ömrü boyunca sıyrılacak üst toprak ve kaldırılacak dekapaj malzeme miktarları Tablo 24. de verilmiştir. a) Tarım Ve Hayvancılık a.1 Sulu Ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü Tarıma elverişli alanlar azdır. İlçe ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. yetiştirilen tarımsal ürünlerin başında buğday ve üzüm gelmektedir. Az miktarda arpa ve baklagiller yetiştirilir. Arazi varlığı Tarımda Kullanılan Arazi 49.800 Da., Çayır-Mera Arazisi 35.000 Da.,Koruluk-Ormanlık 637.360 Da.,Diğer Araziler 49.840 Da. dır. Pozantı İlçesi köylerinde elma, üzüm ve kiraz üretimi hâkimdir. Yıllık üretim miktarı ise; Elma 5400, Üzüm 8300, Kiraz 850 ton civarında olup arazi dağılımı aşağıdaki gibidir. 58

Tarımda kullanılan arazilerin dağılımı Tarla Arazisi 29.350 Da., Bağ-Bahçe Arazisi 19.750 Da.,Sebze Arazisi 700 Da. Sulu Arazi Miktarı 15.550 Da.,Kıraç Arazi Miktarı 34.250 Da. Adana İlinde kuru tarımda kullanılan toplam 319.474 hektar arazinin % 31 i dik veya çok dik eğimlidir. % 54.2 si sığ ve çok sığ toprak derinliğine sahiptir. % 39.7 si orta, % 34.4 ü şiddetli, % 3.7 si çok şiddetli erozyona sahiptir. Erozyondan fazla etkilenmeyen % 10.3 ünün 28.729 hektarında çoraklık problemi mevcuttur. Bu kısıtlamalardan dolayı kuru tarım arazileri çeşitli kabiliyet sınıflarında yer almaktadır. Kuru tarım yapılan alanların 73.604 hektarında nadas uygulanmakta olup, nadasa bırakılma sebepleri bitki gelişme periyodunda yağışın yeterli olmamasından kaynaklanmaktadır. 245.870 hektarlık bölümünde her yıl ekim yapılmakta ise de aslında 80.255 (% 32.6) hektarlık kısmı sürüme elverişli olmayan VI. ve VII. sınıf araziler olup ekim yapılmaması gereken arazilerdir. Adana ilinin 352.112 hektarlık kısmında sulu tarım yapılmakta olup, bunun % 85.9 u düz, düze yakın eğimli ve derin topraklardır. % 8.9 unda yaşlık, % 16.9 unda çoraklık sorunu vardır. Sulu tarım uygulanan arazilerin % 96.3 ü I, II, lll. ve IV. sınıf arazilerdir. Kuru şartlarda bağ tarımı yapılan alanlar 6345 hektar olup % 3.4 ü düz, düze yakın eğimlidir. % 75.8 i sığ ve çok sığ toprak derinliğine sahiptir. Düz derin arazilerin 388 hektarında çoraklık problemi mevcuttur. % 54.2 sinde şiddetli, % 16.2 çok şiddetli erozyon hâkimdir. a.2 Ürün Desenleri Ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları Faaliyet alanında özel platasyon alanları bulunmamaktadır. a.3 Hayvancılık Türleri, Adetleri Ve Beslenme Alanları Hayvancılıkta genellikle kıl keçisi ve koyun yetiştiriciliği yapılmaktadır. İlçenin doğal değerlerinden olan kıl keçileri için Karanfil Dağı'nda kurulmuş bir üretme istasyonu bulunmaktadır. Pozantı İlçesinde; 2133 adet büyük baş, 14700 küçükbaş, 10700 kanatlı hayvan ve 13.500 arı kovanı bulunmaktadır. Yıllık bal üretimi ise 337 ton civarındadır. Pozantı da bulunan ormanlık ve dağlık alan içinde ve yaylaklarda yaşayan yaban hayatının bazı türleri bulunmaktadır. 59

b) Orman Alanları b.1. Ağaç Türleri ve Miktarları veya Kapladığı Alan Büyüklükleri Bölme No 463 464 465 Tablo 38. ÇED Alanı Mesçere Alan, Ağaç Sayısı ve Hacim Tablosu ŞEFLİĞİ/MESÇERE GÇkc2 Mbc2 Gc2 OT Hamidiye Alan(Ha) 2.23 Ağaç Sayısı (Adet) 952 Ağaç Hacmi(m3) 228.872 Alan(Ha) 0.47 9.20 Ağaç Sayısı (Adet) 92 2208 Ağaç Hacmi(m3) 10.833 781.825 Alan(Ha) 5.87 1.70 Ağaç Sayısı (Adet) 1409 0.00 Ağaç Hacmi(m3) 498.838 0.00 (b: Sırıklık ve Direklik 20-35,9 cm, c: İnce Ağaçlık 36-51,9 cm ) (Çk: Karaçam, M: Meşe, G: Göknar, OT: orman toprağı) b.2. Ocak Yerinin İşlendiği Mescere Haritası ve Yorumu Proje konusu faaliyet alanının işlendiği Meşcere Haritası Ek-8 de sunulmuştur. Meşçere haritasına baktığımız da faaliyet alanı Göknar, Karaçam, Meşe (Gc2-2, GÇkc2, Mbc2) meşçeresi içerisinde kalmaktadır b.3. Sahanın Yangın Görüp Görmediği Ek-16 da sunulan Orman Bölge Müdürlüğü ÇED İnceleme Değerlendirme formuna göre saha herhangi bir yangın görmemiştir. c) Proje Yerinde Elden Çıkarılacak Alanın Değerlendirilmesi Planlanan proje kapsamında faaliyete başlamadan önce Rehabilitasyon Projesi (Bkz. Ek-9) Orman Bölge Müdürlüğü'ne sunulacak ve gerekli izinler alınacaktır. Talep edilen ÇED izin alanı 19,96 hektardır. İzin alınarak çalışılacak alanlarda faaliyet sonrasında rehabilitasyon projesine uygun olarak ağaçlandırma yapılacak ve çalışma alanları doğaya yeniden kazandırılacaktır. Ormanlık alanlar için kamulaştırma söz konusu olmadığı için, 6831 sayılı Orman Kanunun 16. maddesi gereğince izin alınacaktır. Planlanan proje ile ilgili olarak tüvenan cevher üretilecektir. Cevher işleme veya zenginleştirme ile ilgili olarak herhangi bir tesis kurulmayacaktır. İzne konu olmayan yerlere ve izin talep edilen alanın dışındaki ormanlık alanlara dekapaj malzeme, hafriyat ve herhangi bir atık malzeme dökülmeyecektir. c.1.proje Sırasında Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Orman Yangınları ve Alınacak Önlemler Proje alanını kaplayan ağaçların tür ve sayıları Tablo 38. de verilmiştir. Planlanan proje sahasında 4661 adet ağaç bulunmaktadır. Bu ağaçlar alınacak orman izinleri kapsamında kesilecektir. Planlanan faaliyet kapsamında açık ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacak alan, yol, depolama alanları, şantiye alanı ile ilgili olarak faaliyet öncesinde ağaç kesme işi yapılacaktır. Faaliyet alanlarındaki ağaçların kesimi İlgili Orman İşletme Şeflikliğinin kontrolünde yapılacaktır. Proje sahalarında faaliyet yapabilmek için ÇED kararının olumlu çıkması durumunda İlgili Orman İşletme Şefliğinden üretim alanı ve depolama alanları, yol, 60

61 şantiye v.s. alanlarla ilgili olarak gerekli izinler alınacaktır. Faaliyet alanı ile ilgili olarak rehabilitasyon projesi ilgili kuruma sunulacaktır. Ruhsat sahibi tarafından onaylanmış Rehabilitasyon Projesi Ek-9 da sunulmuştur.planlanan proje alanı ile ilgili olarak 1/1000 Ölçekli Orman Kadastro Haritası temin edilememiştir. Faaliyet alanında yangın görmüş alan bulunmamaktadır. 26.07.2002 gün ve 24827 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında 2002/4390 Karar Sayılı Yönetmeliğin esaslarına göre hazırlanan Yangın Önleme ve Söndürme Talimatları hazırlanacak ve işçiler bu konuda eğitilecektir. Orman yangınları esnasında yetkililerin talebi halinde dozer, loder, greyder, treyler ve arazöz gibi araçların yangın yerlerine sevk etmek üzere her an hizmete hazır olacak şekilde bulunduracaktır. İşletme civarında yangın tespiti ve görüldüğü anda imkânlarla müdahale edilerek, 177 yangın ihbar hattına bilgi verilerek yetkililer uyarılacaktır. Proje sahasında su tankı dolu olarak hazır bulundurulacaktır. Söz konusu projeye ilişkin olarak açık veya kapalı işletme esnasında çıkacak hafriyat, dekapaj malzeme v.b. malzemenin stoklanacağı alanın seçiminde ruhsat sahası içinde orman içi açıklık veya bozuk orman alanı tercih edilecektir. 6831 Sayılı Orman Kanunu gereğince gerekli izinler alınacak ve kanunun 16. Maddesi Uygulama Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Faaliyet alanlarında yol yapılmasının gerekmesi durumunda yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak şekilde ekskavatörle yapılacaktır. Dekapaj malzeme döküm alanı belirlenirken erozyona, heyelana, sebeb olmayacak meyilde arazi seçilecek ve çevredeki dere, baraj, gölet sularını kirletmeyecek şekilde gerekli tedbirler alınacaktır. İzne konu olmayan yerlere ve ormanlara herhangi bir atık, dekapaj malzeme, v.s. malzeme dökülmeyecektir. c.2. Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Arazi Kullanım Kabiliyeti Proje alanı ormanlık alan içinde kalmaktadır. Faaliyetle ilgili olarak elden çıkarılacak herhangi bir tarım alanı bulunmamaktadır. Mülga KHGM ( Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü) tarafından hazırlanan 1/100.000 ölçekli arazi varlığı haritasına göre (Bkz. Ek-15 ) faaliyet alanı ve çevresindeki araziler arazi kullanım kabiliyeti ve toprak kalitesi açısından önemli sayılan alanlar içerisinde yer almamaktadır. Faaliyet alanı orman meşcere haritası Ek-8 de sunulmuştur. Faaliyet alanlarının tamamı ormanlık alan içinde kalmaktadır. Madenin çıkarılması ve taşınması esnasında oluşabilecek her türlü olumsuzluklara karşı gerekli tedbirler alınarak çalışma yapılacak ayrıca nakliye güzergahındaki meyve bahçelerine zarar verilmeyecek ve toprağın korunması amacıyla yaptırılan Toprak koruma Projesine uyulacaktır (Bkz. 26). 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümlerine uyulacaktır. Proje alanı ve çevresinde mera alanı, zeytin alanı, Su Ürünleri Kanunu kapsamında kalan alanlar bulunmamaktadır. c.3. Etkilenecek Tabii Bitki Türleri Faaliyet alanının meşceresini Ek-8 de verilen orman meşcere haritasına göre Göknar, Karaçam, Meşe (Gc2-2, GÇkc2, Mbc2) meşçeresi oluşturmaktadır. Faaliyet alanı 19,96 hektardır (199600 m 2 'dir.). Proje ile ilgili alanlarda İlgili Orman İşletme Şefliğinden izin alındıktan sonra ağaç kesimi yapılacaktır. Bundan dolayı faaliyet alanı meşceresi faaliyetten etkilenecektir. Proje devamında üretimi tamamlanmış ocak basamaklarında rehabilitasyon projesi kapsamında faaliyet alanı ve çevresinin meşcere tipine uygun şekilde ağaçlandırma yapılacaktır. c.4. Proje Alanında Kültür ve Tabiat Varlıkları Durumu Proje alanında Kültür ve Tabiat Varlıkları bulunmamaktadır (Bkz. Ek-16).

c.5.proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) a)ağaç kesme işi: Proje ile ilgili olarak İlgili Orman İşletme Şefliği ile koordineli olarak çalışılacaktır. Faaliyeti tamamlanan ocak basamakları rehabilitasyon projesi kapsamında ağaçlandırılarak madencilik faaliyetinden dolayı bozulacak araziler ilgili mevzuatlar çerçevesinde Doğaya Yeniden Kazandırılacaktır. b) Ağaç kesme işinden sonra üst toprak sıyırma işi yapılacaktır. Çalışma alanlarından sıyrılacak üst toprak Tablo 27. de koordinatları verilen üst toprak depolama alanında muhafaza edilecektir. Depolanan üst toprak ömrünü tamamlamış alanlara geri serilecektir. c) Üst toprak sıyırma işinden sonra patlatma yapılacaktır. Patlatmalar yapılırken gecikmeli kapsüller kullanılacak ve gerekli iş güvenliği önlemleri alınacaktır. Patlatma sonrasında cevher ve dekapaj (taş toprak karışımı malzeme) malzeme alınacaktır. Üretilecek cevher kamyonlara yüklenerek tüvenan cevher stok sahasına veya direk ocak dışına taşınacaktır. Dekapaj malzeme ise Tablo 28. de koordinatları verilen dekapaj malzeme depo alanında depolanacaktır. Depolanacak olan dekapaj malzeme ömrünü tamamlamış alanlara geri serilecektir. Yer altı üretimi sonucu oluşacak dekapaj malzeme yer altında üretim panosu ile ara kat galerinin kesiştiği yerlerde açılacak ceplerde biriktirilecektir. Üretim sonrası boşlukların doldurulmasında kullanılacaktır. Projenin kapsamı a,b ve c paragraflarında tanımlandığı gibidir. Tanımlanan faaliyetler sonucunda oluşacak çevresel etkiler ve alınacak önlemler dosya bütününde ve Bölüm 5. de detaylı olarak incelenmiştir. 4.2. Toprak Özellikleri a)toprak Yapısı Ve Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflaması Toprak gruplarıyla ilgili bilgilerin hazırlanmasında referans olarak Mülga Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü (KHGM) ne ait toprak sınıflamaları olan büyük toprak grupları, arazi kullanım kabiliyet sınıfı, erozyon derecesi ve arazi kullanımı sınıflandırmaları yapılmıştır ve aşağıda alt başlıklar halinde sunulmaktadır. Üretim yapılması planlanan alan Mülga T.C. Başbakanlık Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Adana İli için hazırladığı Arazi Varlığı haritasında M24-t4/VII es lejantlıdır. Projeye ait Arazi Varlığı Haritası Şekil 42. ve EK-15 te verilmiştir. Buna göre faaliyet alanı özellikleri; diğer ( işlemeli tarıma uygun olmayan veya sınırlı olarak uygun olan araziler, orman rejimindeki araziler) olarak adlandırılan arazi içinde kalmaktadır. Toprak grubu, Büyük Toprak grubu kahverengi orman toprağı, diğer toprak özelliklerinden taşlı özelliğinde, su erozyon derecesi 4 ( çok şiddetli), şimdiki arazi kullanma şekli orman, arazi kullanma kabiliyeti sınıfı VII. arazi sınıfı 4 tür. 62

Şekil 42. Faaliyet Alanı Arazi Varlığı Haritası 63

Büyük Toprak Grubu Kahverengi Orman Toprakları Kahverengi Orman Toprakları yüksek kireç içeriğine sahip ana madde üzerinde oluşurlar Profilleri A (B) C şeklinde olup holizonlar birbirine tedricen geçiş yaparlar. Bunlarda A horizonu çok gelişmiş olduğundan iyice belirgindir. Koyu kahverenginde ve dağılgandır. Gözenekli veya granüler bir yapıya sahiptir. Reaksiyonu genellikle kalevi bazabda nötrdür. B horizonlarında renk açık kahve ile kırmızı arasında değişir. Reaksiyon genellikle kalevi, bazanda nötrdür.yapı granürler veya yuvarlak köşeli bloktur. Çok az miktarda kil birikmesi olabilir. Horizonun aşağıda kısımlarında CaCO 3 bulunur. Bu gruptaki topraklarda toprak derinliği sığ ve çok sığdır. Haritalama birimleri arasında çok dik ve sarp olanlar büyük kısmını kaplar. Taşlılık, kayalık ve şiddetli erozyon problemdir. Orman ve otlak olarak değerlendirilir. Dik ve orta eğimli birimler dağlık arazi içinde sırtlar, boyunlar ve dar etekleri kaplarlar. Büyük yüzde teşkil etmezler. Yükseltinin elverdiği kesimlerde kuru tarım ve meyve yetiştirmede kullanılırlar. Adana ilinde bu topraklara her ilçede rastlanır. Genellikle aluviyal toprakların bittiği yerde başlar. Kuzeye doğru geniş yayılım gösterirler. Bu yayılım Feke ye 10 km. kalıncaya kadar sürer. Doğuda Osmaniye İlinin doğusundan Bahçeye doğru uzanırlar. Batıda Pozantı- Karaisalı çizgisinden doğu ve kuzeydoğuya doğru yayılırlar. Seyhan ile Göksu ırmağının birleşim yerinden itibaren ırmağın güneyinden Harlap a kadar, oradan da doğuya doğru Savrun çayının il sınırına girdiği yere uzanır. Münferit olarak Yumurtalık körfezinde kuzeydoğu, kuzey ve kuzey batısında görülürler. İldeki toplam alanları 598.471 hektar olup bunun 453 hektarı 1. Sınıf,17.501 hektarı II.sınıf, 44.353 hektarı III. Sınıf, 37.898 hektarı IV.sınıf, 424.193 hektarı VII. Sınıftır. Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıfı VII. Sınıf Arazi Özellikleri Bu sınıfa giren topraklar; çok dik eğim, erozyon, toprak sığlığı, taşlılık, yaşlık, tuzluluk veya sodiklik gibi, kültür bitkilerinin yetiştirilmesini engelleyen çok şiddetli sınırlandırmalara sahiptir. Fiziksel özellikleri tohumlama ve kireçleme yapmak; kontur karıkları, drenaj hendekleri, saptırma yapıları ve su dağıtıcıları tesis etmek gibi iyileştirme, koruma ve kontrol uygulamalarına elverişli olmadığından, çayır ve mera ıslahı için kullanılma olanakları da oldukça sınırlıdır. Bazı yerlerde toprak muhafaza önlemleri almak veya ot tohumu aşılaması yapıldığı, hatta istisnai bazı hallerde kültür bitkileri bile yetiştirildiği olursa da bu gibi durumlar VII. Sınıf araziler için genel bir özellik sayılamaz. VII. sınıf araziler 879.449 hektarla il yüz ölçümünün % 50.9 unu kaplamaktadır. % 0.09 unu Aluviyal, % 1.9 unu Hidromorfik Aluviyal, % 0.06 sını Sahil Bataklıkları, %0.08 ini Koluviyal, % 48.3 ünü Kahverengi Orman, % 39.9 unu Kireçsiz Kahverengi Orman, %4.9 Kırmızı Akdeniz, % 2.2 sini Kalkersiz Kahverengi, %0.09 unu Rendzina, % 0.03 Bazaltik Topraklar oluşturmaktadır. Bu sınıf toprakların % 2 si düz, düze yakın, % 0.5 i hafif, %0.5 i orta, %97.0 ı dik veya daha fazla eğimlidir. % 2 si derin, % 0.2 si orta derin, % 13 ü sığ, % 84.6 sı çok sığdır. 64

Tablo 39. VII. Sınıf Arazilerin Alt Sınıfları Alt sınıf Alan Yüzde VII e 1.712 ha % 19 VII es 720.858 ha % 82.2 VII se 139.483 ha % 15.8 VII ws 17.396 ha % 1.9 İl genelinde bu sınıf arazilerin 41.968 hektarında kuru, 1352 hektarında sulu tarım yapılmakta, 2787 hektarında bağ, 300 hektarında zeytin, 28 hektarında kuru bahçe, 70.464 hektarı çayır-mera, 809.417 hektarı orman- funda örtüsü, 3773 hektarı yerleşim alanı halindedir. Arazilerin Tarımsal Potansiyellerine Göre Sınıflandırılması Toprak topoğrafya özellikleri ile birlikte iklim şartları mevcut sulama durumu ve arazinin kullanılma şekli de dikkate alınarak yapılan bu sınıflandırmaya göre araziler, tarımsal potansiyelleri itibariyle 4 grupta toplanmıştır. 1- Birinci derecede önemli tarım arazileri (mutlak tarım arazileri) 2- İkinci derecede önemli tarım arazileri (Ülke ekonomisinde önemli yeri olan tahıl ve bazı endüstri bitkileri yetiştirilen ve yetiştirilmesine uygun araziler) 3- Üçüncü derecede önemli tarım arazileri ( Tesisi edilmiş bağ- bahçe ve özel ürün arazileri) 4- Diğer araziler (İşlemeli tarıma uygun olmayan veya sınırlı olarak uygun olan arazilerle orman rejimindeki araziler) Faaliyet alanı ve çevresinde arazi tarımsal potansiyeli açısından önemli sayılan alanlar içerisinde yer almamakta olup faaliyet alanı diğer araziler grubunda yer almaktadır. Bu grupta ilk üç grubun dışında kalan arazilerle orman rejimindeki bütün araziler bu grupta yer alır. Bu arazilerin toplam 1.219.047 hektarlık bir oranla il yüzölçümünün % 70.8 ini teşkil etmektedir. b) Yamaç Stabilitesi Faaliyet alanı jeomorfolojik olarak sarp, dik, yamaçlı, fazla aşınmamış yüzeye sahip kayalık dağlık bir alandır. Faaliyet alanında Bolkar Dağı Birliğinin Koçakkaletepe formasyonuna ait Jura-Kretase yaşlı rekristalize kireçtaşı ve dolomit kayaçlarından oluşan birim hâkim olmakla beraber küçük bir bölümünde Celaller grubunda yer alan Çamardı formasyonuna ait örtü kayaçları yüzeylenmektedir. Koçakkaletepe formasyonunun alt kısımları gri, koyu gri renkli ve ince-orta tabakalı, üstlere doğru renk füme ve siyaha dönerken tabakalar biraz daha kalınlaşmakta ve daha da üstlere gidildikçe dolomite dönüşmektedir. Proje alanında yapılacak iş ve işlemler alanın jeolojik yapısında önemli bir değişikliğe neden olmayacaktır. Ancak topografyanın çok eğimli olması nedeniyle yapılacak hafriyat ve depolamaların sahanın jeomorfolojik dengesini bozma, drenaj sistemlerini deforme etme potansiyeli bulunmaktadır. Bu nedenle işletme sisteminde ağırlıklı olarak yeraltı işletme 65

yöntemi uygulanması tercih edilmiştir. Zorunlu olarak yapılması gereken açık işletme, yol hafriyatları ve dekapaj malzeme depolama alanı tespit edilirken jeomorfolojik yapının korunmasına, heyelan ve erozyon yaratmayacak şekilde ve mevcut drenaj sistemini bozmayacak şekilde düzenlenecektir. c)erozyon Toprakların erozyon açısından sınıflandırılmasında Mülga KHGM tarafından hazırlanan sınıflandırma kullanılmıştır. Buna göre erozyon dört derecede sınıflandırılmaktadır: 1. Derece: Hiç veya az erozyon 2. Derece: Orta erozyon 3. Derece: Şiddetli erozyon 4. Derece: Çok şiddetli erozyon Proje alanında 4. derece erozyona sahip topraklar söz konusu sahada baskın olarak gözlenmektedir. Faaliyet alanında ki mevcut bitki örtüsü ve litolojik yapı erozyon tehlikesini önemli ölçüde azaltmaktadır. d) Proje Kapsamında Yapılacak İş Ve İşlemler Kapsamında Toprağa Etkiler Ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası) Proje alanı oldukça sarp kayalık-dağlık bir arazidir. Mineral yapısı ve teks özellikleri nedeniyle kolay ayrışan kayaçlar olmasına rağmen dik eğimlerinden dolayı üzerinde önemli sayılacak toprak örtüsü birikimi oluşmamıştır. Buna rağmen kayda değer bir orman örtüsü bulunmaktadır. Doğal olarak madencilik faaliyeti nedeniyle hem mevcut toprak örtüsü hem de orman zayiatı oluşacaktır. Oluşacak bu zayiatların bir ölçüde telafi edilebilmesi için madencilik faaliyetinde bulunacak alanların üzerinde var olan toprak örtü mümkün olduğunca sıyrılarak belirli bir noktada depolanacak ve maden sahası terkedilirken Rehabilitasyon Projesi kapsamında terkedilen alan üzerine serilerek ağaçlandırılacaktır. Faaliyet alanında tarım arazisi bulunmamaktadır. Faaliyet alanı toprak grubu kahverengi orman toprağı şeklindedir. 4.3 Jeolojik Özellikler a) Bölge Jeolojisi Projenin konusu olan maden ruhsatı Orta Toroslar ile Batı Torosları birbirinden ayıran Ecemiş fay kuşağı üzerinde yer almaktadır. Ruhsat sahasının bir bölümü fay kuşağının oluşturduğu geniş koridorun doğu yamacında diğer bir bölümü ise batı yamacı üzerinde bulunmaktadır. Toroslar, Dünyanın en önemli dağ oluşum kuşaklarından biri olması nedeniyle yerli ve yabancı birçok yerbilimcinin ilgisini çekmiş ve çok sayıda araştırma yapılmış ve pek çok teori geliştirilmiştir. Bunlar içinde en çok kabul gören teori Özgül (1976) ün teorisi olup bu teoriye göre Toros dağları, Birlik (Geyikdağı, Aladağlar, Alanya, Antalya, Bolkarlar ve Bozkır) adı verilen 6 adet tektonostratigrafik istifin Alp Orojenezi sırasında tektonik olarak dilimler halinde birbiri üzerine yığışması ile oluşmuştur. Bu Birliklere Alan (2007) Namrun Tektonik Dilimi adıyla bir ilave yapmıştır. Alp orojenezinin sona ermesinden sonra, Paleosenden itibaren 66

(Tersiyer boyunca) bu birlik kayalarının o dönemde su düzlemleri altında kalan bölümlerinde örtü birimleri adı verilen kayaçlar çökelmiştir. Ruhsat sahası ve yakın çevresinde yüzeyleyen kayaç toplulukları, ait oldukları birlik ya da gruplara göre özetle şöyledir. Bu kayaçların konum ve dokanak ilişkileri ekli 1/25000 ölçekli jeolojik haritada görülmektedir. Bolkar Birliği: Kaledere formasyonu (Kk): Geç Kretase yaşlı, içinde kireçtaşı blokları bulunan şist, kalkşist ve rekristalize kireçtaşı merceklerinden oluşur. Koçakkaletepe formasyonu (JKko): Jura-Kretase yaşlı rekristalize kireçtaşı ve dolomitten oluşur. Bastırık formasyonu (TRb): Erken-Orta Triyas yaşlı şistlerden oluşur. Dumlutepe formasyonu (Pd): Geç Permiyen yaşlı rekristalize kireçtaşı ve dolomitten oluşur. Namrun Dilimi: Gökkandil formasyonu (Trg): Orta-Geç Triyas yaşlı Dolomit ve Dolomitik kireçtaşlarından oluşur. Karlığıntepe formasyonu (Pk): Geç Permiyen yaşlı rekristalize kireçtaşı, dolomit ve kuvarsit birimlerinden oluşur. Aladağlar Birliği: Yavça formasyonu (Ky): Geç Kretase yaşlı şeyl-kumtaşı-silttaşı-killi kireçtaşı birimlerinden oluşur. Çamlık formasyonu (JKç): Jura-Kretase yaşlı kireçtaşı, dolomit, dolomitik kireçtaşı ve çakıltaşı birimlerinden oluşur. Bozkır Birliği: Kızılcadağ Ofiyolit Melanjı (Kkm): Radyalorit, kireçtaşı, çörtlü kireçtaşı ve yastık lavlarından oluşan sedimanter bir çökelim ortamı içine olistolitler şeklinde yerleşmiş mağmatik kökenli Dünit, Harzburgit, Serpantinit kayaçlarından oluşur. Pozantı-Karsantı Ofiyolit Napı (Kpko): Geç Kretase yaşlı Harzburgit, Dünit, Piroksenit, kompozisyonlu ultramafik kayaçlar ile bunları kesen Gabro ve Diyabaz dayklarından oluşan mağmatik kökenli dilimler ile bunların kayma zeminini oluşturan metamorfik dilimlerden oluşur. 67

Örtü Kayaçları: Çukurbağ formasyonu (Tomç): Ecemiş fay koridorunu dolduran Oligosen- Miyosen yaşlı marn, çamurtaşı ve çakıllı kumtaşından oluşur. Çamardı formasyonu (Paç): Paleosen yaşlı, Çoğunluğu marn, çamurtaşı, silttaşı, kumtaşı ile kırıntılı kireçtaşı ardalanmasından oluşur. Alüvyon, Yamaç Molozu, Taraça (Q al, Q y, Q t ) : Quvaterner yaşlı karasal kırıntılı çökellerdir. b) Proje Alanı Jeolojisi Faaliyet alanı jeomorfolojik olarak sarp, dik, yamaçlı, fazla aşınmamış yüzeye sahip kayalık dağlık bir alandır. Faaliyet alanında Bolkar Dağı Birliğinin Koçakkaletepe formasyonuna ait Jura-Kretase yaşlı rekristalize kireçtaşı ve dolomit kayaçlarından oluşan birim hâkim olmakla beraber küçük bir bölümünde Celaller grubunda yer alan Çamardı formasyonuna ait örtü kayaçları yüzeylenmektedir. Koçakkaletepe formasyonunun alt kısımları gri, koyu gri renkli ve ince-orta tabakalı, üstlere doğru renk füme ve siyaha dönerken tabakalar biraz daha kalınlaşmakta ve daha da üstlere gidildikçe dolomite dönüşmektedir. Birim, tabanında Metrisyayla kalk şistleri ya da Tozluktepe metaçakıltaşları üzerine uyumsuz olarak gelmektedir. Uyumsuzluk düzleminde yer yer boksit oluşumu gözlenmektedir. Sahada gözlenen skarn zonları ve mineralizasyonlar Horoz granodiorit sokulumuna bazı apofizlerin proje alanı içindeki kayaçları da kestiğini göstermekle beraber bu apofizler yüzeyde hiçbir yüzlek vermemiştir. Proje alanında gözlenen kireçtaşlarının mermer olan kısımlarında çatlak sistemi yoğun, kalkşistlerde (karbonatlı şistlerde) ise foliasyonlu (yapraklanmalı) aşınma gerçekleşmiştir. Faaliyet alanının kireçtaşlı kısımları sert, kalkşistler ise orta sertliktedir. c) Cevherleşme Proje alanında yer alan cevherleşmeler, Horoz Granodiyoritine bağlı kontak metasomatik (skarn tipi) ve fay hatlarında yerleşmiş hidrotermal polisülfür (Cu, Pb, Zn, Ag, Au) cevherleşmesi ile aynı bölgedeki fay hatları ve büyük çatlak sistemlerinin karstik boşluklarda yerleşen aynı cevher minerallerinin ikincil oluşumların oluşturduğu cevherleşmeler şeklinde özetlenebilen Karıncadağ mineralizasyonuna ait bir cevherleşmedir. Sahada gözlenen cevherleşmeler genel olarak Horoz Granodiyoritinin apofizleri olan kuvars porfir intrüzyonların Bolkardağı birliğine ait kayaçlarların kontak zonlarında oluşturduğu kontak metasomatik, skarn tipi oluşumlardır. Bolkardağı birliği genel olarak muskovit şist, rekristalize kireçtaşı ve kalkşistlerden oluşur. Bu birimlerden doğal olarak en çok kristalize kireçtaşı ve kalkşistler cevherleşmeye yataklık yapmıştır. Diğer kayaçlarla olan kontaklarda önemli bir mineralizasyon yer almamaktadır. İntrusif kayaçlar içinde ciddi bir cevherleşme yer almamakta, ancak bu kayaçların kontağa yakın kısımlarında ikincil okside pirit kalıntılarına rastlanmaktadır. 68

Ruhsat içerisinde birçok skarn zonu ve zonlarda açılmış eski ocaklar bulunmaktadır. Skarn zonlarında limonitleşme ve hematitleşme yaygınken yer yer manto tipi mineralizasyon içermektedir. Sfalerit, pirit, malakit, anglazit, franklenit, pirolusit skarn zonlarında görülen diğer mineralizasyonlardır. Skarn zonları sahada en düşük 1650 metre kotlarında gözlenmektedir. Cevher bu skarn zonlarında yaklaşık K70D/30GB eğimli kalkşist tabakaları arasına yerleşmiştir. Bu kotlarda işletme alanı olarak planlanan bölgede, 5 adet eski ocak girişi de bu zonlarda açılmıştır. Skarn zonlarda eski ocaklar 600 metre uzunluğundaki trend içerisinde gözlenmektedir. Bu trend içinde gözlenen mineralizasyonlardan alınan kaya örneklerinin Ag ortalaması 46 ppm, Zn ortalaması ise 64000 ppm dir. Karıncadağın daha yüksek kotlarında; 2000 metrelerde limonit, hematit ve spekülarit damarları kesilmiş, irili ufaklı birçok skarn zonu ve bu zonlarda işletilmiş birçok eski ocak gözlenmiştir. 1.5 km uzunluğundaki bu trend içindeki mineralize zonlardan alınan kaya örneklerinde ortalama 53.4 ppm Ag ve % 30 Zn tespit edilmiştir. d) Depremsellik Proje alanı büyük Ecemiş Fay kuşağı içindedir. Bu fay kuşağı sağ yanal atımlı olup yaklaşık 60 km ötelenmeye neden olmuştur. Ancak bu fay kuşağı Eosen döneminde (takriben 33 milyon yıl önce) aktivitesini tamamlamıştır. Kuşak üzerinde takriben 2-4 km genişliğinde bir açıklık oluşmuş ve bu açıklık Çukurbağ formasyonuna ait çökel kayalarla doldurulmuştur. Bu fay kuşağının günümüzde hiçbir aktivitesi olmamakla beraber fay kuşağını dolduran çökel kayaçların diyajenezine bağlı oturma tektoniğinin oluşturduğu sismik hareketler izlenebilmektedir. Ancak bu sismik hareketler hiçbir şekilde yıkıcı deprem boyutuna ulaşmamıştır. Ecemiş fay kuşağı bir tarafa bırakıldığında yörede aktif fay hatları bulunmamaktadır. Bölgenin Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasındaki yeri (Şekil 43.) 3 derecede deprem kuşağıdır. Yapılacak tesislerde bu kuşak için öngörülen parametrelere uyulması gerekmektedir. Faaliyet alanında olası doğal afetler için ( deprem, heyelan, çığ vs.) tedbirler alınacak, oluşturulması planlanan tüm yapılar ve tahkimatlar deprem yönetmeliğine uygun yapılacaktır. Dekapaj malzeme ve stok alanlarında depolama, uygun eğim ve yükseklikte yapılacak, uygun topuk ve tahkimatlar yapılarak emniyetli depolama sağlanacaktır. Faaliyet alanının jeomorfolojik yapısını gösteren doğal topoğrafik yüzeyde heyelan riski yoktur. Üretim sonrası proje alanında heyelan ve çığ risklerine karşı ağaçlandırma yapılacaktır. 69

PROJE ALANI Şekil 43. Proje alanının Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasındaki Yeri e) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Jeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Proje alanında yapılacak iş ve işlemler alanın jeolojik yapısında önemli bir değişikliğe neden olmayacaktır. Ancak topografyanın çok eğimli olması nedeniyle yapılacak hafriyat ve depolamaların sahanın jeomorfolojik dengesini bozma, drenaj sistemlerini deforme etme potansiyeli bulunmaktadır. Bu nedenle işletme sisteminde ağırlıklı olarak yeraltı işletme yöntemi uygulanması tercih edilmiştir. Zorunlu olarak yapılması gereken açık işletme, yol hafriyatları ve dekapaj malzeme depolama alanları tespit edilirken jeomorfolojik yapının korunmasına, heyelan ve erozyon yaratmayacak şekilde ve mevcut drenaj sistemini bozmayacak şekilde düzenlenecektir. Ocak alanında çok az bir süre açık işletme yapılacak sonraki sürecin tamamında kapalı işletme galeri şeklinde üretim yapılacak, galeri üretimi yapılan yerler geri dolgu yöntemiyle doldurulacaktır. İşletme sonrasında, hazırlanacak doğaya yeniden kazandırma projesi kapsamında yapılacak çalışmalarla sahanın jeomorfolojik görünümü mümkün olduğunca eski haline getirilecek, üzeri ağaçlandırılarak doğaya yeniden kazandırılacaktır. 70

4.4 Hidrojeolojik Özellikler a) Bölge ve Proje Alanı Hidrojeolojik Özellikler Faaliyet alanında hâkim olan kaya türleri çoğunlukla bol çatlaklı ve kırıklı kireçtaşları ve kalkşistlerdir. Yaygın çatlak ve kırık sistemlerinden dolayı birim oldukça geçirgendir. Bu kayaçların üzerine oturduğu birimlerin çoğunluğu da benzer özellik taşıdığından birimlerin bünyelerinde su tutma özelliği olmamakla beraber bu durum yer altı su seviyesinin daha derin kotlarda olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla yeraltı su seviyesinin kotunun faaliyet alanında açık işletme ve kapalı işletme ile yapılacak üretimde oluşacak kazı taban kotundan daha derinde olması beklenmektedir. Yer altı suyu akış yönü faaliyet alanında hâkim olarak bulunan kireçtaşlarının tabaka düzlemine paralel olup güneybatı uzanımlıdır. b) Yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri Proje alanı içinde ve çok yakın çevresinde yüzeysel akarsu kaynağı bulunmamaktadır. Faaliyet alanına en yakın 500 m kuzeydoğusunda bulunan Sarıpınar deresi mevsimsel akışla beslenen orta debili bir deredir. Sarıpınar deresi yükseklik olarak proje alanının çok altındadır. c) Yer Altı ve Termal Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri (Su Seviyeleri, Miktarları, Emniyetli Çekim Değerleri, Kaynakların Debileri, Mevcut ve Planlanan Kullanımı) Proje sahası içinde yer altı su kaynağı ve termal su kaynağı bulunmamaktadır. Faaliyet alanının yaklaşık 1000 m kuzeydoğusunda Ömerli Köyü içme suyunun karşılandığı kaynak bulunmaktadır. Kaynak Ek-7 de sunulan hidroloji haritasında işaretlenmiştir. Su kaynağı faaliyetin etki alanı dışında kalmaktadır, ocak çalışmaları su kaynağına zarar vermeden yapılacaktır. Planlanan proje kapsamında çevredeki yerleşim yerlerine ait içme-kullanma suyu, deposu ve yeraltı sularına, projenin tekniğine uygun yapılması durumunda, projeden kaynaklanacak olumsuz bir etki olmayacaktır. Planlanan proje alanı ile ilgili olarak DSİ 6. Bölge Müdürlüğü görüşü Ek-28 de sunulmuştur, gerekli önlemler alınacaktır. Faaliyetin tüm aşamalarında 07.042012 Tarih ve 28257 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik " te belirtilen hükümlere uyulacak ve gerekli tedbirler alınacaktır. d) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrojeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Planlanan proje kapsamında faaliyet öncesi yapılan su analiz ölçümü Ek-13 de verilmiştir. 07.042012 Tarih ve 28257 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik " Ek-2 ve Ek-3 ünde belirtilen asgari parametreler göz önünde bulundurularak planlanan proje kapsamında belli aralıklarla analiz yaptırılacaktır. Su kalitesinin izlenmesi ile ilgili periyot ilgili kurumun görüşüne göre belirlenecektir. Faaliyet alanında hâkim olarak gözlenen Koçakkaletepe formasyonu 200-800 m aralığında bir kalınlıkta değişim göstermektedir. Kısa bir süre açık işletme yapılarak kapalı 71

72 işletmeye geçilecek üretim metoduyla oluşacak kazı tabanında topografik yüzeyde gözlenen Koçakkalepe formasyonu yine gözlenecek olup hidrojeolojik olarak aynı özelliği gösterecektir. Bununla beraber kazıdan kaynaklı oluşacak hafriyat malzemesi ile galeride geri dolgu yöntemi kullanılarak oluşan boşluklar doldurulacaktır. Dolayısıyla proje kapsamında yapılacak çalışmalardan proje alanın hidrojeolojik yapısında herhangi bir etkileşim beklenmemektedir. Malzeme temini yapılacak alanın yeraltı suyu rezervine haiz akifer yada yeraltı suyu besleme havzası olup olmadığı ile ilgili olarak DSİ 6. Bölge Müdürlüğünün görüşü alınacaktır. DSİ 6. Bölge Müdürlüğü'nün görüşü doğrultusunda hareket edilecek ve gerekli önlemler alınacaktır. 07.042012 Tarih ve 28257 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik " hükümlerine uyulacaktır. 4.5 Hidrolojik Özellikler a) Bölge ve Proje Alanı Hidrolojik Özellikleri Proje alanı oldukça sarp kayalık bir bölge olduğundan çok yakın çevresinde akarsu yoktur. Faaliyet alanına en yakın 500 m kuzeydoğusunda yükseklik olarak proje alanın çok altında Sarıpınar deresi bulunmakta olup mevsimsel akışla beslenen orta debili bir deredir. larak proje alanın çok çok altında ve yatay mesafe olarak 3500 m güney-batı istikametinde büyük bir debiye sahip olan Çakıt Çayı bulunmaktadır. Faaliyet sahasının içinden geçen kuru dere yatağı korunarak dere şev üstlerinden itibaren 50'şer metrelik şeritvari sahalar faaliyet dışı tutulacak ve kuru dere güzergahında bulunan dekapaj malzeme ve cevher derelerden sağlı sollu 50'şer metre mesafe bırakılarak depolanacak ve stoklanacaktır. ÇED Raporunda verilen taahhütlere ve meri mevzuatta belirtilen hükümlere uyulacaktır. Planlanan faaliyet esnasında su kaynaklarına olası etkilerle ilgili olarak 30.11.2012 Tarih ve 28483 Sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren " Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği" nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. b) Projenin Göl, Baraj, Gölet, Akarsu ve Diğer Sulak Alanlara Göre Konumu Proje alanının yakın çevresinde göl, baraj, gölet ve diğer sulak alanlar bulunmamakta olup faaliyet alanına en yakın 500 m kuzeydoğusunda Sarıpınar deresi bulunmaktadır. Sarıpınar deresi yükseklik olarak faaliyet alanının çok çok altındadır. Planlanan faaliyet alanının Çatalan Barajına mesafesi yaklaşık olarak kuşuçumu 40 km., Berdan Barajına ise yaklaşık olarak kuşuçumu 55 km.dir.planlanan faaliyet alanının Çatalan ve Berdan Baraj göllerinin havzasında kalıp kalmadığı ile ilgili olarak DSİ 6. Bölge Müdürlüğü'nün görüşü alınacaktır. Planlanan proje alanı Çatalan ve Baerdan Barajı koruma alanı içinde bulunmamaktadır. Planlanan projenin Berdan Baraj Gölüne ve Çatalan Baraj Gölüne etkisi olmayacaktır. c) Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı (İçme, Kullanma, Sulama Suyu, Su Ürünleri İstihsali, Ulaşım, Turizm, Elektrik Üretimi, Diğer Kullanımlar) Proje alanından beslenen herhangi bir su kaynağı ve sulama ihtiyacı olan tarım alanı bulunmamaktadır.

d) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Proje alanı ve yakın çevresinde proje kapsamında yapılacak çalışmalardan etkilenecek yüzeysel sular bulunmamaktadır. Faaliyet alanının 500 m kuzeydoğusunda bulunan Sarıpınar deresi yükseklik olarak proje alanın çok altında bulunmaktadır. Faaliyetin inşaat, işletme ve ÇED İzleme dönemlerinde 17.10.2012 tarih ve 28444 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Su Havzalarının Korunması Ve Yönetim Planlarının Hazırlanması Hakkında Yönetmelik" te belirtilen hükümlere uyulacaktır. Ayrıca yağmur sularının drenajını sağlayan mevcut dere yatakları koruma altına alınacak, yağmur sularının drenajını engelleyecek hiçbir işleme izin verilmeyecektir. Proje sahası içerisinde bulunan kuru derelere sağlık koruma bandı mesafesi bırakılacak, depolama yapılacak kısımda rusubat akışının engellenmesi için topuk bırakılarak bu akışın oluşmasını engelleyecek eğimde depolama yapılacaktır. Ocak alanı, stok alanı ve dekapaj malzeme depolama alanında yüzeysel suların drenajı bu alanlarda su tahliyesi için uygun eğime göre açılacak drenaj kanallarından sağlanacaktır. Faaliyet alanı oldukça dik, sarp kayalık özelliğinde jeomorfolojik yapıya sahip olmasından dolayı taşkın riski bulunmamaktadır. 4.6.Meteorolojik ve İklimsel Özellikler a) Bölgesel ve Proje Alanı Meteorolojik ve iklimsel özellikler Akdeniz ikliminin karakteri yazlar sıcak ve kurak, kışların ılık ve yağışlı olmasıdır. Adana ilinin kuzey kısımları yüksek dağlarla çevrilmiş olması dolayısıyla kuzey rüzgarlarına karşı kapalı oluşu yaz aylarının çok sıcak geçmesine neden olmaktadır. Yağışların yarısı kış aylarında diğer yarısı da ilkbahar ve sonbaharda görülmektedir. Yaz sıcakları umumiyetle Mart ayında başlamakta Kasımda son bulmaktadır. Yükselti arttıkça ve daha kuzeye gidildikçe iklim daha serin bir hal alır. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlıdır. Yağışlar kışın kar şeklinde, ilkbaharda yağmur şeklindedir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından çalıştırılan, saatlik ölçüm yapan ve uzun yıllar ölçümlerinin temin edilebildiği proje alanına en yakın meteoroloji istasyonu olan Ulukışla Meteoroloji İstasyonu ndan temin edilen 1970-2012 yılları arasında ölçülen değerlerden elde edilen meteorolojik veriler bölüm devamında sunulmuştur. Basınç 1970-2012 yılları arasını kapsayan kayıtlara göre, min. basınç 831.2 hpa, maksimum basınç 870.1 hpa, ortalama basınç yıllık değeri ise 851.8 hpa dır (Bkz. Tablo 40.). Tablo 40. Basınç Değerleri-Aylık-Yıllık Parametre Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) Rasat S. (YIL) AYLAR(1970-2012) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık 43 852.2 850.6 850.3 850.0 851.4 851.1 850.0 850.9 853.3 854.9 854.6 853.2 851.8 43 870.1 864.3 863.4 861.0 859.2 859.4 857.6 859.3 860.4 862.3 864.8 868.2 870.1 43 832.1 831.2 831.5 834.9 839.5 841.8 842.5 842.7 845.1 844.8 838.1 832.6 831.2 73

Şekil 44. Basınç Dağılım Grafiği-Aylık Sıcaklık Dağılımı 1970-2012 yılları arasını kapsayan kayıtlara göre minimum sıcaklık -22.5 C, maksimum sıcaklık 37.5 C, ortalama sıcaklık yıllık değeri 9.74 C dir (Bkz. Tablo 41.). Tablo 41. Sıcaklık Değerleri-Aylık-Yılık Rasat S. AYLAR(1970-2012) Parametre (YIL) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama Sıcaklık(C) 43-1.8-0.7 3.6 8.9 13.4 18.1 21.9 21.2 16.8 11.0 4.6-0.1 9.74 Maksimum Sıcaklık(C) Minimum Sıcaklık(C) 43 20.0 19.0 25.0 29.4 30.3 33.5 37.5 36.1 33.0 32.0 22.7 21.0 37.5 43-22.5-21.9-20.5-12.0-7.0 2.5 4.8 3.0 0.0-7.3-19.7-21.0-22.5 Şekil 45. Sıcaklık Dağılım Grafiği-Aylık-Yıllık 74

Yağış 1970-2012 yılları arasını kapsayan kayıtlara göre toplam yağış ortalaması yıllık değeri 310 mm, maksimum yağış 60.0 mm dir. (Bkz. Tablo 42.). Parametre Toplam Yağış Ortalaması (mm) Maksimum Yağış (mm) Tablo 42. Yağış Dağılımı-Aylık-Yılık Rasat S. (YIL) AYLAR (1970-2012) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık 43 24.1 21.8 32.7 49.1 49.1 28.4 7.0 4.8 8.6 26.1 26.9 31.4 310 43 26.0 21.5 40.5 39.8 49.4 42.9 23.8 20.0 41.1 29.1 32.5 60.0 60.0 Nem Şekil 46. Yağış Dağılım Grafiği-Aylık 1970-2012 yılları arasını kapsayan kayıtlara göre ortalama nem yılık değeri %63.07 minimum nem ise % 1 dır. (Bkz. Tablo 43.). Tablo 43. Nem Değerleri-Aylık-Yıllık Parametre Ortalama Nem (%) Minimum Nem (%) Rasat S. (YIL) AYLAR (1970-2012) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık 43 76.1 74.7 67.7 63.6 60.5 52.7 47.4 49.5 53.1 63.8 71.7 76.1 63.07 43 5 8 4 3 1 4 1 2 3 5 4 3 1 75

Şekil 47. Nem Değerleri Grafiği-Aylık Sayılı Günler (Kar Yağışlı, Kar Örtülü, Sisli, Dolulu, Kırağılı, Orajlı) 1970-2012 yılları arasını kapsayan kayıtlara göre Kar, dolu ve sis ile ilgili değerler Tablo 44. de verilmiştir. Tablo 44 e göre; Kar Yağışlı Günler Sayısı yıllık 31.4, Kar Örtülü Günler Sayısı yıllık 52, Sisli Günler Sayısı Ortalaması yıllık 15.7, Dolulu Günler Sayısı Ortalaması yılık 1.7, Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması yıllık 1.7, Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması yıllık 37.6 dır. Tablo 44. Kar, Dolu, Sis Değerleri-Aylık-Yılık Rasat S. AYLAR (1970-2012) Parametre (YIL) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Kar Yağışlı Günler Sayısı 43 7.5 7.0 6.0 2.2 0.2 0.0 0.2 2.4 5.9 31.4 Kar Örtülü Günler Sayısı 43 16.0 14.0 6.7 1.5 0.1 0.1 2.8 10.8 52 Sisli Günler Sayısı Ortalaması 43 4.4 2.5 1.5 0.8 0.2 0.0 0.0 0.0 0.1 0.9 1.5 3.8 15.7 Dolulu Günler Sayısı Ortalaması 43 0.1 0.3 0.5 0.7 0.1 0.0 0.0 0.0 0.0 1.7 Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması 43 0.1 0.3 0.5 0.7 0.1 0.0 0.0 0.0 0.0 1.7 Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması 43 5.3 5.8 6.2 1.6 0.1 1.9 8.6 8.1 37.6 76

Şekil 48. Sayılı Günler (Kar Yağışlı, Kar Örtülü, Sisli, Dolulu, Kırağılı, Orajlı) Grafiği-Aylık Maksimum kar kalınlığı Tablo 45. e göre Maksimum Kar Kalınlığı yıllık 70 cm dir. Tablo 45. Maksimum Kar Kalınlığı -Aylık-Yılık Parametre Maksimum Kar Kalınlığı (cm) Rasat S. (YIL) AYLAR (1970-2012) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık 43 40 40 48 22 7 --- --- --- --- 4 29 70 70 Şekil 49. Maksimum Kar Kalınlığı 77

Buharlaşma Durumu Aylık ortalama açık yüzey buharlaşması ve günlük maksimum açık yüzey buharlaşmaları Tablo 46. da verilmiştir. Tablo 46 ya göre Aylık Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması yıllık 1301 mm, Günlük Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması 21.0 mm dir. Tablo 46. Buharlaşma Değerleri-Aylık-Yılık Parametre Aylık Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Günlük Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Rasat S. (YIL) AYLAR (1970-2012) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık 31 - - - 48.5 160.6 211.7 290.3 274.3 186.6 106.0 23.4 1301 31 - - - 14.2 21.0 13.6 17.4 17.0 16.1 13.8 8.4 21.0 Şekil 50. Buharlaşma Değerleri Grafiği-Aylık 78

Rüzgâr Hızları (1970-2012) Tablo 47. Ulukışla Meteoroloji İstasyonu Rüzgâr Hızları (1970-2012) AYLAR N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Ocak 1.9 3.0 3.2 4.0 4.0 3.5 3.0 2.9 2.1 1.9 1.9 2.2 2.1 2.3 1.7 1.7 Şubat 2.1 2.8 2.8 3.7 4.1 3.8 3.5 4.0 2.7 2.6 2.1 2.5 2.3 2.6 1.9 1.8 Mart 2.1 2.7 2.7 3.5 4.0 3.7 3.3 3.3 2.8 2.8 2.4 2.7 2.6 2.9 2.0 2.0 Nisan 1.8 2.3 2.4 3.3 3.7 3.6 3.1 3.9 3.5 3.6 2.7 3.0 2.7 3.2 2.0 1.9 Mayıs 1.9 2.2 2.1 2.8 3.0 2.9 2.7 3.4 2.9 3.1 2.2 2.7 2.5 3.0 2.1 2.0 Haziran 2.4 2.8 2.0 2.3 2.5 2.4 2.2 2.6 2.3 2.8 2.0 2.6 2.5 3.0 2.3 2.3 Temmuz 2.9 3.2 2.5 2.3 2.6 2.5 2.0 2.3 1.7 2.4 2.0 2.5 2.4 3.1 2.5 2.7 Ağustos 3.0 3.2 2.1 2.1 2.7 2.4 1.9 2.4 1.6 2.0 1.9 2.5 2.4 3.2 2.3 2.6 Eylül 2.1 2.5 2.1 2.0 2.5 2.3 2.0 2.0 1.9 2.3 1.9 2.4 2.4 3.0 2.1 1.9 Ekim 1.9 2.3 2.0 2.5 2.6 2.6 2.3 2.4 2.0 2.1 1.8 2.3 2.0 2.7 1.8 1.8 Kasım 1.6 2.2 2.6 3.3 3.4 3.2 2.4 2.6 1.8 2.0 1.6 2.2 2.0 2.4 1.7 1.6 Aralık 1.6 2.4 2.8 3.6 3.8 3.6 3.0 3.5 2.0 2.1 1.8 2.0 2.0 2.3 1.8 1.5 Ortalama 2.1 2.6 2.4 2.9 3.2 3.0 2.6 2.9 2.3 2.5 2.0 2.5 2.3 2.8 2.0 2.0 Şekil 51. Hızlarına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı 79

Tablo 48. Ulukışla Meteoroloji İstasyonu Rüzgâr Esme Sayıları (1970-2012 ) AYLAR N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Ocak 583 403 946 1618 5638 4175 1688 370 187 284 692 2023 5002 4122 2198 920 Şubat 585 398 663 1185 4359 4202 1999 689 249 296 905 1936 4141 3890 2100 802 Mart 911 486 828 1439 4805 4115 1646 502 304 299 713 1850 4616 4823 2577 1084 Nisan 773 302 593 1508 5191 4262 1602 552 372 339 559 1846 4161 5073 2283 868 Mayıs 1126 564 742 1181 3795 3344 1381 585 352 266 661 1931 4908 6075 3010 1343 Haziran 1842 661 535 709 2159 1556 824 392 249 255 945 2291 5696 6546 3874 1789 Temmuz 2366 1212 678 663 1961 1248 566 246 202 200 979 2614 5298 6719 4099 2363 Ağustos 1884 970 608 624 1742 1373 582 195 164 193 858 2719 5775 7188 3677 1888 Eylül 1048 561 539 754 2227 1714 808 247 158 235 844 2522 6128 6966 3452 1338 Ekim 763 452 725 1297 2847 2995 1358 375 267 230 1046 2335 5687 5943 2876 1087 Kasım 576 426 629 1420 4207 3784 1508 385 143 252 875 2223 5344 4716 2254 791 Aralık 629 405 742 1546 5245 4662 1690 394 180 200 667 2090 4574 4156 2369 775 TOPLAM 13086 6840 8228 13944 44176 37430 15652 4932 2827 3049 9744 26380 61330 66217 37769 15048 Tablo 48 e göre I. hakim rüzgar yönü WNW, II. hakim rüzgar yönü W, III. hakim rüzgar yönü E dir. Şekil 52. Esme Saylarına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı Tablo 49. Ulukışla İlçesi Rüzgâr Esme Sayıları (1970-2012 ) Mevsimlik AYLAR N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW İlkbahar 2810 1352 2163 4128 13791 11721 4629 1639 102 8 904 1933 5627 13685 15971 7870 3285 Yaz 6092 2843 1821 1996 5862 4177 1972 833 615 648 2782 7624 16769 20453 11650 6040 Sonbahar 2387 1439 1893 3471 9281 8493 3674 1007 568 717 2765 7080 17159 17625 8582 3216 Kış 1797 1206 2351 4349 15242 13039 5377 1453 616 780 2264 6049 13717 12168 6667 2497 80

Şekil 53. Mevsimlik Rüzgâr Esme Sayıları Diyagramları 81

Şekil 54. Aylık Rüzgâr Esme Sayıları Diyagramları (ı) 82

Şekil 55. Aylık Rüzgâr Esme Sayıları Diyagramları (ıı) 83

Şekil 56. Aylık Rüzgâr Esme Sayıları Diyagramları (ııı) 84

Şekil 57. Aylık Rüzgâr Esme Sayıları Diyagramları (IV) 85

Tablo 50. Aylık Ortalama Rüzgâr Hızları (1970-2012) Rasat S. (YIL) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama Rüzgâr Hızı (m_sec) 43 3.5 3.7 3.7 3.7 3.7 3.0 3.2 3.0 2.7 2.7 3.1 3.5 3.2 Şekil 58. Aylık Ortalama Rüzgâr Hızı Grafiği Tablo 51. Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü (1970-2012 ) Maksimum Rüzgâr Hızı ( m_sec ) ve Yönü 43 Rasat S. (YIL) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık 31.5 ENE 33.2 ESE 34.5 ESE 33.3 E 29.6 SE 24.7 WNW 27.6 WNW 24.0 NW 25.9 SSW 28.0 WNW 28.7 ENE 37.0 ESE 37.0 ESE Şekil 59.Maksimum Rüzgâr Hızı Grafiği 86

Tablo 52. Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması (1970-2012 ) IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Rasat S. (YIL) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık 43 1.9 2.2 2.4 2.6 1.4 0.6 0.2 0.1 0.4 0.5 1.0 2.0 15.3 Şekil 60. Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Grafiği Tablo 53. Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması (1970-2012 ) Kuvvetli Rüzgârlı Günler Sayısı Ortalaması 43 Rasat S. (YIL) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık 5.7 5.7 7.5 9.0 8.2 7.6 6.5 5.1 3.8 4.0 5.1 5.5 73.7 Şekil 61. Kuvvetli Rüzgârlı Günler Sayısı Ortalaması Grafiği 87

b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Sırasında Yerel ve Bölgesel İklimde Oluşabilecek Meteorolojik ve İklimsel Etkiler ile Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Proje kapsamında arazi hazırlık, inşaat, işletme, işletme sonrası aşamalarda Yerel ve Bölgesel İklimde değişiklik yapabilecek herhangi bir faaliyet bulunmamaktadır. 4.7. Flora-Fauna a)proje Alanı ve Proje Etki Alanı Flora-Fauna Flora-Fauna Proje alanı ve çevresinde mevcut flora ve fauna elemanlarının belirlenmesi hususlarında Biyolog Pelin ERDAL tarafından Mayıs ayında arazi ve literatür çalışmaları yürütülmüştür. Planlanan proje için düşünülen saha, Grid Kareleme Sistemine göre C5 karesinde yer almaktadır. Floranın teşhis edilmesinde "Flora of Turkey And East Aegean Islands" adlı kaynaktan yararlanılmıştır. Teşhis edilen bitkilerin listesi Tablo 1. de verilmiştir. Oluşturulan floristik listede alanda mevcut olduğu belirlenen bitkilerin sistematik konumları kontrollerde kolaylık sağlaması bakımından alfabetik olarak verilmiştir. Birinci sütunda familya ve takson, ikinci sütunda Türkçe adı verilmiştir. Bitkilerin Türkçe adlarının belirlenmesinde Şinasi Akalın tarafından hazırlanmış olan "Büyük Bitkiler Kılavuzu" ve Prof. Dr. Turhan Baytop tarafından hazırlanmış olan "Türkçe Bitki adları" adlı kaynaklardan faydalanılmıştır. Üçüncü sütunda habitatlar, dördüncü sütunda nispi bolluk, beşinci sütunda yayılım gösterdiği bölgeler, altıncı sütunda endemizm durumu, yedinci sütunda tehlike kategorisi verilmektedir. Bitkilerin tehlike kategorileri IUCN komisyonunun tespit ettiği kriterlere göre ve Ekim v.d. tarafından hazırlanmış ve Türkiye Tabiatını Koruma Derneği tarafından yayınlanmış olan "Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı" adlı kaynaktan faydalanılmıştır. Vejetasyon : Herhangi bir coğrafi bölgenin bir kesimi üzerinde, yaşama koşulları birbirine benzeyen bitkilerin (özellikle odunlu bitkilerin) bir arada toplanma şeklidir. Vejetasyon; ağaç, çalı, yosun, mantar ve likenlerden oluşan orman örtüsü ile bir orman olabildiği gibi bataklıklarda büyüyen saz, kamış vb. bitki gruplarından veya sudaki alglerden ya da çöllerde olduğu gibi seyrek dağılmış kaktüslerden ibaret olabilir. Dolayısıyla bir bölgede bitkiler için yaşam koşulları ne kadar çok ise vejetasyon tipleri de o kadar değişik olur. Tabiatıyla, flora bilinmeden vejetasyon çalışması yapılmaz. Akdeniz bölgesinde vejetasyon, deniz seviyesinden itibaren dağların yüksek kısımlarına doğru farklı vejetasyon katlarından meydana gelir. Az yağışlı yarı kurak bir Akdeniz ikliminde son gelişim devresi olan kara çam veya tüylü meşe ormanlarının büyümesine uygundur. Burada toprak çok az zenginleşmiştir, su durumu ve nem değişmez. Böylece vejetasyon iklimle denge haline gelmiştir, yani stabil olmuştur. 88

Şekil 62. Adana Orman Bölge Müdürlüğü Doğal Vejetasyon Haritası Şekil 62. de Faaliyet yerinin, Adana Orman Bölge Müdürlüğü Doğal Vejetasyon Haritası üzerinde gösterimi verilmiştir. Faaliyet yerinin bulunduğu alan ve çevresinde hakim tür Pinus nigra (Karaçam) ve Pinus brutia (Kızıl çam) dır. Doğu Akdeniz Bölgesinde yer alan Adana-Çukurova bölgesinde yetişen Ceratonia siliqua L. (Keçi boynuzu), Pinus brutia Ten. (Kızıl çam) ve Quercus coccifera L. (Kermes meşesi) topluluklarıdır. Ceratonia siliqua L. (Keçiboynuzu): Ülkemizde yabani formda Akdeniz bölgesine özgü bitki topluluğu olan makide yetişen, kserofit (kurakçıl) karakterli, sert yapraklı, herdem yeşil çalı ve ağaçlardır. Orijini Doğu Akdeniz (Suriye, İsrail, Akdeniz bölgesinin güneydoğusu) olup makinin en önemli bireylerindendir (Davis,1965; Bailey, 1950; Seçmen, 1974). Pinus brutia Ten. (Pinaceae): Genellikle Doğu Akdeniz de yaygın olup Yunanistan'ın doğusundan Girit, Kıbrıs, Türkiye, Suriye, Irak ve Ürdün'e kadar uzanır. En geniş yayılışı Türkiye'de gözlenir, esas olarak Akdeniz ve Ege bölgelerinde geniş ormanlar oluşturur (Davis, 1965; Yaltırık, 1993). 5-20 m boylarında, hızlı büyüyen, kalın dallı bir çam türüdür. Genç sürgünleri kalın ve kızıl renkte, kabuk genç bireylerde düzgün ve boz renkte iken yaşlılarda derince yarılmış ve esmer kırmızımsı renktedir. Quercus coccifera L. (Fagaceae): Akdeniz çevresinin tamamını temsil eden ve garik vejetasyonunun en geniş hakimiyete sahip türüdür. Sık dallı, 2-3 m boyunda, nadiren boyu 10 m ye ulaşan herdem yeşil küçük ağaç veya çalılardır. Kuzeybatı, batı ve güney Anadolu da yaygın bu tür makinin de baskın bitkisidir (Davis,1982, Akman ve ark.,2007). 89

IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı Proje sahasında çayırlık alanlar, özellikle ormanlık alanlarda ağaçlar arasında kalan açık bölgelerde tespit edilmiştir (Resim 2). Resim 2. Proje Sahası ve Çevresinde Tespit Edilen Orman Vejetasyonu Resim 3. Proje Sahası ve Çevresinde Tespit Edilen Orman Vejetasyonu 90

Resim 4. Pinus Brutia (Kızıl Çam) Resim 5. Quercus coccifera L. (Kermes Meşesi) Fitocoğrafik Bölge : Türkiye biyocoğrafik olarak Holarktik aleme girer. Bu alem içerisinde Türkiye de üç farklı fitocoğrafik bölge ayırt edilir. Bunlar; 91

1) Avrupa Sibirya Bölgesi (Euro Siberian ) Bu bölge yaprak döken ve yüksek iğne yapraklı ormanlardan meydana gelir. 2) İran Turan Bölgesi (İrano Turanien ) İç Anadolu platosunun hemen tamamını kaplayan bu bölge kuzeyde Avrupa Sibirya, batı ve güneyde ise Akdeniz flora bölgesi ile çevrilidir. 3) Akdeniz Bölgesi ( Mediterranean) : Bu bölge 3 kısımda incelenir. a) Batı Anadolu ve Doğu Ege Adaları b) Toroslar c) Amanos Dağları Akdeniz bölgesinde; yazın görülen kuraklık ve yağışların soğuk mevsimde olması ve bu mevsiminde nispeten ılık geçmesi kendine özgü bir vejetasyonun oluşmasına sebep olmuştur. Proje alanı, flora bölgeleri dikkate alındığında Akdeniz Fitocoğrafya Bölgesi ne girmektedir. Flora of Turkey and the East Aegen Islands (Davis, 1965-1998) adlı eser incelendiğinde, proje alanı Toros Bölgesi ne girmektedir. Bölgedeki vejetasyon, yaz döneminin sıcak ve kurak geçmesinden dolayı çoğunlukla kurakçıl karakterdedir. Bu nedenle bölgede ışık ve kurak isteği yüksek olan kalın parlak yapraklı her zaman yeşil bitkilere ve iğne yapraklılara rastlanır. Sahada arazi inceleme çalışmalarının yapıldığı tarih 08.05.2013, sahanın bulunduğu fitocoğrafik bölge (Akdeniz) ve fitocoğrafik bölgenin alt bölgesine (Toroslar) uygun olarak kurakçıl karakterdeki bitkilerin doğal gelişmesi için gerekli olan sıcaklık, ısı gibi etkilerin uygun olarak sağlanabileceği bir dönemdir. Projenin Uluslararası Sözleşmeler Açısından Değerlendirilmesi Adana İli, Pozantı İlçesi sınırları içerisinde bulunan 72090 ruhsat numaralı proje sahasından tespit edilen bitki türleri değerlendirildiğinde; 3 Mart 1978 de Washington da imzalanan CITES (Nesli tehlikede olan hayvan ve bitki türlerinin uluslararası ticaretine ilişkin sözleşme) gereği koruma altına alınan ve ticareti yasaklanan bitki türlerinin hiçbiri alanda bulunmamaktadır. Ayrıca 09.01.1984 tarihinde Türkiye nin resmen taraf olarak onayladığı Avrupa nın Yaban Hayatı Ve Yaşam Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN) gereği koruma altında olan bitki türü bulunmamaktadır. Endemizm: Türkiye, kıtalar arası geçiş bölgesi konumunda bir ülke olması sebebiyle endemik bitkiler bakımından zengindir. Planlanan proje için düşünülen saha ve çevresinde endemik bitki türüne rastlanılmamıştır, ayrıca arazi ve literatür çalışmalarına dayanılarak yazılan flora türleri arasında nesli tehlikede veya Bern Sözleşmesi Ek-1 e göre koruma altına alınması gereken bir bitki türü bulunmamaktadır. 92

Proje alanı, Davis in Grid Sistemi (Flora of Turkey and the East Aegen Islands) açısından bakıldığı zaman C-5 karesinde kalmaktadır. Şekil 63. Grid Kareleme Sistemi Şekil 64. Türkiye nin Fitocoğrafik Bölgeleri Bitkilerin tehlike kategorileri IUCN komisyonunun tespit ettiği kriterlere göre ve Ekim v.d. tarafından hazırlanmış ve Türkiye Tabiatını Koruma Derneği tarafından yayınlanmış olan 93

"Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı,2000" adlı kaynaktan faydalanılmıştır. Yeni kategorilere göre bitki taksonları aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır. Tablo 54. Bitki türlerinin tehlike kategorilerinin tesbitinde kullanılan kısaltmalar ve açıklamaları EX EW CR EN NE LC DD NT VU Tükenmiş Doğada tükenmiş Çok tehlikede Tehlikede Değerlendirilemeyen Az tehdit altında Veri yetersiz Tehlike altına girmeye aday Zarar görebilir Habitat Sınıfları: 1. Orman 2.Maki 3. Frigana (çoğu dikenli, alçak boylu ve yumak yastık oluşturan bitkiler) 4. Kültür alanları (bağ, bahçe vb.) 5. Kuru çayır 6. Nemli çayır, bataklık ve sulak alan 7. Yol kenarı 8. Kayalık Nisbi Bolluk Sınıfları: 1. Çok Nadir, 2. Nadir 3. Orta Derecede Bol 4. Bol, 5. Çok bol Endemizm: L- Lokal endemik B- Bölgesel endemik Y- Yaygın endemik 94

Tablo 55. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen ve Olması Muhtemel Bitki Türleri TÜRLER (Yerel) Tükçe Adları Habitatlar Nispi Bolluk Yayılım Endemizm Kategorisi IUCN 1 2 3 4 5 6 7 8 ACANTHACEAE Acanthus syriacus Ayıpençesi X X 3 G-D. Anadolu ACERACEAE Acer hyrcanum Akağaç X X 2 G-D. Subsp.tauricolum Anadolu AP_ACEAE Astrantia maxima Subsp. Haradjinaii 95 X X 2 B-O-G. Anadolu Eryngium falcatum Boga Dikeni X X X 2 G. Anadolu Ferulago amani Kuzukişnişi X 3 G. Anadolu Lecokia cretica Esek Baldıranı X X 2 B-G-D. Anadolu Tırdylium apulum Butırak X X X 2 B- G. Anadolu APOCYNACEAE Nerium oleander Zakkum X 2 B-G Anadolu ARİSTOLOCHİACEAE Ariatolochia billardieri ASTERACEAE Anthemis antitaurica Yılanotu X X 2 B-G Anadolu Papatya X X 2 G. Anadolu Centaurea Peygamber X X 1 G. babylonica Çiçeği Anadolu Crepis foetida Tüylü Kanak X X 1 K-G. Subsp. Foetida Anadolu Eclipta prostrate X 2 G. Anadolu Hlichrysum Altın Çiçeği X X 2 B-G. stoechas Anadolu Leontodon Arslan Dişi X X 3 G-B-G. oxylepis. Var. Anadolu Oxylwpia - - - - - - - - - - - - - - EN - EN - EN - EN - - - - Scorzonera rigida Yakıotu X 3 G-D. - -

Anadolu Senecio jurineifolius Kanarya Otu X 2 G. Anadolu Tanacetum Solucan Otu X 1 G-D. cilicicum Anadolu Xeranthemum Dağ Karanfili X 3 K-G. inapertum Anadolu BORAGİNACEAE Onosma ovalifolium Emzik Otu X 2 G BRASSİCACEAE Aethionema capitatum 96 Anadolu Taşçanta X 3 G Anadolu CACTACEAE Opuntia ficus-indica Kaynana Dili X 2 G-B Anadolu CARYOPHYLLACEAE Arenaria rotundifolia Bieb. subsp. rotundifolia Cerastium anomolum Waldst. & Kit. Dianthus micranthus Boiss. & Heldr. CONVOLVULACEAE Convolvulus aucheri CORYLACEAE Ostrya carpinifolia Kum Otu x 1 G-İç Anadolu Boynuz Otu x 1 G Anadolu Karanfil x 1 G-İç Anadolu Çoban Döşeği X X X 1 G-D. Anadolu Gürgen Yapraklı Kızılağaç X 2 K-G. Anadolu ERICACEAE Erica manipuliflora Funda X X 2 B-G. Anadolu EUPHORBIACEAE Euphorbia rhytidosperma FABACEAE Astragalus cuspistipulatus Sütleğen X 3 G. Anadolu - LC - LC - - - - - - - - - LC - LC - LC - LC - - - - - - Geven X 2 G. - - Anadolu Astragalus Geven X 3 G. - - schizopterus Anadolu Genista albida Katırtırnağı X X X 2 G-İÇ. - - Anadolu Genista anatolica Anadolu X X 2 K.B-B-G. - -

FAGACEAE Ouercus cerris var Cerris GUTTİFERAE Hypericum confertum subsp. IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı Katırtırnağı Saçlı mese- Türk Mesesi Anadolu X 3 B-G-K-D. Anadolu Sarı Kantaron X X 3 İÇ-G. Anadolu Stenoborys İRİDACEAE Crocus danfordiae Çiğdem X X 2 İÇ-G. Anadolu LAMİACEAE Lamium garganicum Ballıbaba X X 2 G. Anadolu Micromeria Tas Nanesi X X 2 G. Fruticosa Subsp. Brachycalx Anadolu Origanum ayriacum Dağ Kekiği X X 2 B-G. var. Bevanil Anadolu Salvira cilicica Adaçayı X X 2 G. Anadolu Thymus cilicicus Kekik X X G-G.B. Anadolu LİLİCEAE 2 Allium curtum Yabani Soğan X X 3 G. Asparagus palaestinus Anadolu Kuskonmaz X X G-G.D.- D. Anadolu Omithogalum alpigenum Tükürük Otu X G-G.B. Anadolu OLEACEA 1 Fraxinus Disbudak X X X B-G. angustifolia subsp. Anadolu Angustifolia ORCHİDACEAE Orchis morio subsp. syriaca PLUMBAGİNACEAE Acantholimon libanoticum Gelincik X X 3 G. Anadolu Pislik geveni X X 1 G. Anadolu - NT - - - LC - LC - - - - - - - LC - LC - - - - - - - - - - PINACEAE Pinus nigra Karaçam X - - - LC Pinus brutia Kızılçam X - - - LC 97

Fauna: Proje alanı ve yakın çevresi fauna envanterinin saha çalışmaları ve literatür araştırmaları ile ortaya konulması bu bölümün ana amacını oluşturmaktadır. Belirtilen amaç doğrultusunda konu ile ilgili olarak yapılan gözlem çalışmaları ve literatür kayıtlarının incelenmesi sonucunda yaban yaşamı envanterine ilişkin listeler hazırlanmıştır. Fauna listesi ilkelden gelişmişe doğru (iki yaşamlılar, sürüngenler, kuşlar ve memeliler şeklinde) oluşturulmuştur. Fauna türleri ve bununla ilgili bilgiler (Habitatları, Koruma kategorileri) Prof. Dr. Ali Demirsoy un Türkiye Omurgalı Faunasının Sistematik ve Biyolojik Özelliklerinin Araştırılması ve Koruma Önlemlerinin Saptanması ile ilgili Memeliler Sürüngenler ve Amfibiler isimli çalışmalarından tespit edilmiştir. Faaliyet alanı ve yakın çevresinde bulunan ve bulunması muhtemel fauna türlerinden; Tablo 56 da amfibi türleri, Tablo 57 de sürüngen türleri, Tablo 58 de kuş türleri ve Tablo 59. da memeli türleri verilmiştir. Bu tablolarda, her türün familyası, Türkçe adı, habitatı, IUCN(ERL) kategorisi, Red Data Book kategorisi ve Bern Sözleşmesi Ek-2 Kesin olarak koruma altına alınan fauna türleri ve Ek-3 Korunan fauna türleri listelerinin hangisinde yer aldığı belirtilmiştir. Bern Sözleşmesi Ek-2 ve Ek-3 listesinde yer almayan türler için (-) işareti konulmuştur. Ayrıca, kuş ve memeli türler için T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Av ve Yaban Hayatı Dairesi Başkanlığı nın 2013-2014 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı Ek-1 Koruma altına alınan yaban hayvanları, Ek-2 Koruma altına alınan av hayvanları, Ek-3 Belli edilen sürelerde avlanmasına izin verilen av hayvanları listeleri ilgili tablolara işlenmiştir. IUCN Risk Sınıfları; EX: TÜKENMİŞ Son bireyinde öldüğüne hiçbir makul şüphe kalmadığında o takson Tükenmiş (Extinct) olur. EW: DOĞADA TÜKENMİŞ Sadece tarımda, tutsak olarak (örn. kafeste) veya geçmiş dağılımının çok dışına yerleştirilmiş popülasyon(lar) halinde yaşadığı bilinen bir takson Doğada Tükenmiştir (Extinct in the Wild). CR: KRİTİK Eldeki en iyi kanıtlar, taksonun A dan E ye kadar ölçütlerden herhangi birini kritik sınıfı için karşıladığını gösteriyorsa, takson Kritik (Critically Endangered) olarak sınıflanır ve bu nedenle neslinin doğada tükenme riskinin aşırı derecede yüksek olduğu kabul edilir. EN: TEHLİKEDE Eldeki en iyi kanıtlar, taksonun A dan E ye kadar ölçütlerden herhangi birini tehlikede sınıfı için karşıladığını gösteriyorsa, takson Tehlikede (Endangered) olarak sınıflanır ve bu nedenle neslinin doğada tükenme riskinin çok yüksek olduğu kabul edilir. VU: HASSAS Eldeki en iyi kanıtlar, taksonun A dan E ye kadar ölçütlerden herhangi birini duyarlı sınıfı için karşıladığını gösteriyorsa, takson Duyarlı (Vulnerable) olarak sınıflanır, ve bu nedenle neslinin doğada tükenme riskinin yüksek olduğu kabul edilir. NT: TEHDİTE YAKIN Ölçütlere göre değerlendirildiğinde Kritik, Tehlikede veya Duyarlı sınıflarına girmeyen, fakat bu ölçütleri karşılamaya yakın olan veya yakın gelecekte tehdit altında olarak tanımlama olasılığı olan bir takson Tehdide Yakın (Near Threatened) olarak sınıflandırılır. 98

LC: EN DÜŞÜK DERECEDE TEHDİT ALTINDA Ölçütlere göre değerlendirildiğinde Kritik, Tehlikede veya Duyarlı sınıflarına girmeyen bir takson Düşük Riskli (Least Concern) olarak sınıflandırılır. Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan taksonlar bu sınıfa girerler. DD: YETERSİZ VERİLİ Yeterli bilgi bulunamadığı için yayılışına ve/veya nüfus durumuna bakarak tükenme riskine ilişkin bir değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı taksonlar Yetersiz Verili (Data Deficient) sınıfına girerler. NE: DEĞERLENDİRİLMEMİŞ Henüz bu ölçütlere göre değerlendirilmemiş bir takson Değerlendirilmemiş (Not Evaluated) sınıfına girer. Red Data Book Kategorileri; E : Tehlikede (endangered): İlgili taksonun (tür ya da alttür) soyu tükenme tehlikesi ile karşı karşıya; soyun tükenmesine neden olan etkenler sürmektedir. Ex : Soyu tükenmiş (extinct): İlgili takson artık adı geçen bölgede yaşamamaktadır ya da yenilenebilecek sayının altına düşmüştür. I : Bilinmiyor (in determinate): Taksonun durumu bilinmiyor K: Yetersiz bilinenler (insufficient known): İlgili taksonun durumu, bilgi yetersizliğinden dolayı hangi kategoriye gireceği bilinmemektedir. nt : (not threatened): Yaygın, bol olan ve tehlikede olmayan O : Tehlike dışı (out of danger): Önceden tehlikede iken, alınan önlemlerle kurtarılan R : Nadir (rare): Küçük populasyonlar halinde bulunanlar; şu an tehlikede değil; tehlikeye kaydıklarına ilişkin (yani vulnerable kategorisine kaydıklarına) belirli bir gözlem yok; fakat risk altındadırlar. V : Tehdit altında; zarar görebilir (vulnerable): İlgili taksonun soyu hızla tehlikeye düşmektedir. Eğer neden olan etkenler sürerse, yakın bir gelecekte soyu tükenebilir. Kuşlar İçin Kullanılan Red Data Book Kategorileri ve Açıklamaları; Kuş türleri ile ilgili olarak Prof. Dr. Kiziroğlu tarafından belirlenen Red Data Book kategorileri ve açıklamaları aşağıda verilmiştir ; A.1.0 ; Şüpheye yer bırakmayacak şekilde yok olan ve artık doğal yaşamında görülmeyen türlerdir. A.1.1 ; Doğal popülasyonları şu anda tükenmiş veya en az son on beş-yirmi beş yıllık süreçte doğal yaşamında artık görülmeyen, ancak volier, kafes diğer yapay koşullarda yaşamını sürdüren evcilleşmiş, domestik, türlerdir. A.1.2 ; Bu türlerin nüfusları Türkiye genelinde çok azalmıştır. İzlendikleri bölgelerde 1birey- 10 çift (=1-20 birey) ile temsil edilirler. A.2 ; Bu türlerin sayıları gözlendikleri bölgelerde 11-25 çift (22-50 birey) arasında değişir. Bunlar önemli ölçüde tükenme tehdidi altındadır. 99

A.3 ; Bu türlerin Türkiye genelindeki nüfusları, gözlendikleri bölgelerde genel olarak (52-500) birey arasında değişir. Bunlar da tükenebilecek duyarlılıkta olup, vahşi yaşamda soyu tükenme riski yüksek olan türlerdir. A.3.1 ; Bu türlerin popülasyonlarında, gözlendikleri bölgelerde azalma vardır. Bu türlerin nüfusu da 251-500 çift (502-1000 birey) arasında değişir. A.4 ; Bu türlerin IUCN ve ATS ölçütlerine yoğunlukları, gözlendikleri bölgelerde henüz tükenme tehdidi altına girmemiş olmakla birlikte, popülasyonlarında lokal bir azalma olup, zamanla tükenme tehdidi altına girmeye adaydırlar. Bu türlerin popülasyonları gözlendikleri bölgelerde 501-5000 çift (=1002-10 000 birey) arasında değişir. A.5 ; Bu türlerin gözlenen popülasyonlarında henüz azalma ve tükenme tehdidi gibi bir durum söz konusu değildir. A.6 ; Yeterince araştırılmamış ve haklarında sağlıklı veri olmayan türleri içerir. Sadece rastlantısal türler= RT olarak bir veya en fazla iki gözleme dayandıkları için, güvenilir bir değerlendirme şansı şu anda yoktur ve araştırılması gerekir. A.7 ; Bu türlerle ilgili şu anda bir değerlendirme yapmak olanaklı değildir; çünkü bu türlerin Türkiye de elde edilen kayıtları tam sağlıklı ve güvenilir değildir. IUCN kriterlerine göre NE: (not evaluated) kategorisine giren türler bu gruba dahil edilmiştir. Bunlar şimdiye kadar yukarıdaki, kriterlere uygunluğu tam olarak değerlendirilememiş türleri içerir. B grubundaki türler ya kış ziyaretçisi, ya da transit göçerdir. Bu türlerde önemli ölçüde tükenme tehdidi altında bulunmakta olup, aynen A grubundaki değerlendirmeye tabi tutulacaktır. Bu nedenle B grubundaki türler için de B.1.0 B.7 basamaklarında ölçütler kullanılacaktır: B1.0 ; Bu statüye giren, daha önce Türkiye de kışladıklarına özgü kaydı bulunduğu halde, bugün tükenen türlere verebileceğimiz bir örnek bulunmamaktadır. B.1.1 ; Bu türler Türkiye yi kışlak veya geçit bölgesi olarak kullanır; ancak popülasyonları önemli ölçüde tükenme tehdidi altındadır. Bu guruba giren kuşların kışlak bölgelerindeki doğal popülasyonlarının soyu şu anda tükenmiş: ancak volier, kafes ve diğer yapay koşullarda yaşamını sürdüren evcilleşmiş, domestic, türlerdir. Bu türlerin vahşi yaşamda tutunma şansları kalmamıştır. Yabani yaşama salıverilmeleri halinde, doğal yaşam koşullarına uymaları artık olanaklı değildir. B.1.2 ; Bu türlerin nüfusları Türkiye genelinde çok azalmış olup, izlendikleri bölgelerde 1 birey- 10 çift (1-20 birey) ile temsil edilirler. Bu türlerin soyu büyük tükenme tehdidi altında olduğu için, mutlaka Türkiye genelinde korunmaları gerekir. B.2 ; Bu türlerin sayıları, gözlendikleri bölgelerde 11-25 çift (22-50 birey) arasında değişir. Bu türler önemli ölçüde tükenme tehdidi altındadır. B.3 ; Bu türlerin Türkiye genelindeki nüfusları gözlendikleri bölgelerde genel olarak 26-50 çift (52-500 birey) arasında değişir. Vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük türler. Bu türler de tükenebilecek duyarlıkta olup vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük olan türlerdir. 100

B.3.1 ; Bu türlerin popülasyonlarında gözlendikleri bölgelerde azalma vardır. Bunların nüfusu da 251-500 çift (502-1000 birey) arasında değişir. Gözlendikleri bölgelerde, eski kayıtlara göre azalma eğiliminde olan türleri içerir. B.4 ; Bu türlerin popülasyon yoğunlukları, gözlendikleri bölgelerde henüz tükenme tehdidi altına girmemiş olmakla birlikte, popülasyonlarında mevzii bir azalma vardır. Bunlar zamanla tükenme tehdidi altına girmeye aday türlerdir. Bu türlerin popülasyonları gözlendikleri bölgelerde 501-5000 çift (1002-10 000 birey) arasında değişir. B.5 ; Bu türlerin gözlenen popülasyonlarında henüz bir azalma ve tükenme tehdidi gibi durum söz konusu değildir. B.6 ; Az araştırılmış ve yeterince kaydı olmayan türleri içermektedir. Sadece rastlantısal tür= RT olarak ikiden daha az gözleme dayandıkları için güvenilir bir değerlendirme şansı şu anda yoktur ve araştırılması gerekir. B.7 ; Bu türlerle ilgili, şu anda bir değerlendirme yapmak olanaklı değildir; çünkü kayıtları çok az, emin ve sağlıklı değildir. K: Kış ziyaretçileri ; Bu türler, daha çok ve batı kökenli olup kışı, sıcak olan Türkiye nin, başta Göller Bölgesi ve daha güneydeki sulak alanlar olmak üzere, sıcak bölgelerinde geçirmek üzere gelen türlerdir. T: Transit göçerler ; Bu türler ilkbahar ve sonbahar göçlerinde, göç yolu üzerindeki Anadolu yu kullanır. R: Rastlantısal türler ; Bunlara özgü düzensiz kayıtlar olup, birey sayıları da oldukça düşüktür. N: Nadir türler ; Yukarıdaki statülere girmeyen, hakkında emin, yeterli ve sağlıklı veri olmayan türlerdir. 2013-2014 Merkez Av Komisyonu Kararı (M.A.K) Merkez Av Komisyonu 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunundan aldığı yetki çerçevesinde her yıl toplanarak o av dönemi içinde yurt çapında korunacak av hayvanlarını, avlanmasına izin verilecek av hayvanlarını ve bunların avlanma süreleri, zamanı ve günlerini, avlanma miktarlarını, yasaklanan avlanma araç ve gereçlerini, yasaklanacak avlanma sahalarını mücadele maksatlı avlanma esas ve usullerini belirlemektedir (www.milliparklar.gov.tr). Merkez Av Komisyon Kararları ve Açıklamaları aşağıda verilmiştir. Ek-1 Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları Ek-2 Merkez Av Komisyonunca Koruma Altına Alınan Av Hayvanları Ek-3 Merkez Av Komisyonu nca Avına Belli Edilen Sürelerde İzin Verilen Av Hayvanları 1- Kesin olarak koruma altına alınan fauna türleri ile ilgili olarak; Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri, Üreme ve dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek, Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle 101

üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. 2- Korunan fauna türleri ile ilgili olarak; Kapalı av mevsimleri ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esaslara, Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklamaya, Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarına uyulacaktır. İkiyaşamlılar Amfibi türleri hayat döngülerini tamamlayabilmek için bir tanesi su olmak üzere en azından iki farklı habitata gereksinim duyan organizmalardır. Bölgede 3 tane amfibi türünün bulunabileceği belirlenmiş olup, bu türlerden 1 tanesi Bern Ek-II ve 2 tanesi de Bern Ek-III listesinde bulunmaktadır. IUCN tarafından hazırlanmış olan Avrupa Kırmızı Listesi (ERL) nin 2010 yılında güncellemiş listeleri baz alınarak gerçekleştirilen değerlendirmeye göre faaliyet alanında kaydedilmiş olan amfibi türlerinden 2 tanesi LC (=Least Concern) yani En Düşük Seviyede Tehlike Altında kategorisinde, 1 tanesinin de NT (=Near Threatened) yani Tehdite Yakın kategorisinde yer aldıkları belirlenmiştir. Sürüngenler Bölgede 9 tane sürüngen türünün bulunabileceği belirlenmiş olup, bu türlerden 8 tanesi Bern Ek-II, 1 tanesi de Bern Ek-III listesinde bulunmaktadır. Avrupa Kırmızı Listesinin güncellenmiş son hali esas alınarak yapılan değerlendirme sonucunda yörede yaşadığı belirlenen sürüngen türlerinden Adi Tosbağa (Testudo graeca) VU (=Vulnerable) Zarar Görebilir, Hassas türler kategorisinde yer almakta, 1 tanesi NT (=Near Threatened) yani Tehdite Yakın kategorisinde yer almaktadır. Bu iki türde Read Data Book kategorisine göre "nt" (=yaygın, bol olan ve tehlikede olmayan) sınıfında yer almaktadır. Geriye kalanlardan 7 sürüngen türü LC (=Least Concern) yani En düşük Derecede Tehdit Altındaki Türler kategorisinde yer almaktadır. Kuşlar Bölgede 31 tane kuş türünün bulunabileceği belirlenmiş olup, bunlardan 19 tanesi Bern EK-2, 8 tanesi de Bern Ek-3 listesinde bulunmaktadır. 2013-2014 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları nın yansıtıldığı en son listelere göre; 19 kuş türü EK-1 koruma altına alınan yaban hayvanları listesinde; 4 tanesi EK-2 merkez av komisyonunca koruma altına alınan av hayvanları listesinde ve 8 kuş türü de EK-3 belli edilen sürelerde avlanmasına izin verilen av hayvanları listesinde bulunmaktadır. Kuş türleri arasında IUCN 102

(ERL) listesine göre kuşlar LC (=Least Concern) yani En Düşük Seviyede Tehlike Altında kategorisinde yer almaktadır. Memeliler Bölgede 12 tane memeli türünün bulunabileceği belirlenmiş olup, bu türlerden 5 tanesi Bern Ek-3 listesinde bulunmaktadır. 2013-2014 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları nın yansıtıldığı en son listelere göre; 3 tane memeli türü Ek-1 koruma altına alınan yaban hayvanları listesinde bulunmaktadır. 2 tane memeli türü Ek-2 merkez av komisyonunca koruma altına alınan av hayvanları listesinde bulunmaktadır. 3 tane memeli türü Ek-3 belli edilen sürelerde avlanmasına izin verilen av hayvanları listesinde bulunmaktadır. * 2013-2014 Merkez Av Komisyonu Kararlarına ve çıkarılacak Merkez Av Komisyonu Kararlarına uyulacaktır. *Gerek işletme ve gerekse inşaat aşamasında 2872 sayılı Çevre Kanunu, 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Yönetmeliklerine, Bern Sözleşmesi hükümlerine, taraf olduğumuz CITES sözleşmesi kararlarına uyulacaktır. 103

Tablo 56. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen ve Olması Muhtemel İki yaşamlı Türleri Latince Adı Türkçe Adı Habitatı Av. Kom. Kararı IUCN Bern Red Data BUFONIDAE Bufo viridis viridis Gece Kurbağası Tas altı, toprak içi gibi çeşitli kovuklar - LC EK-II nt RANİDAE Rana ridibunda Ova Kurbağası Yaprak döken ormanlar ve ıslak çayırlar - LC EK-III nt SALAMANDRİDAE Salamandra salamandra Lekeli Semender Tas altı, toprak içi çeşitli kovuklar - NT Ek-III R Kyn: Literatür, Gözlem, Araştırma 104

Tablo 57. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen ve Olması Muhtemel Sürüngen Türleri Latince Adı Türkçe Adı Habitatı Av. Kom. Kararı IUCN Bern Red Data ANGUINIDAE Ophisaurus apodus Oluklu kertenkele 2000 m ye kadar olan fundalık ve taşlık yerlerde Ek-1 LC EK-II nt COLUBRİDAE Coluber jagularis Kara Yılan Çalılıklar ve taşlı yerler Ek-1 LC EK-II nt Coluber ravergieri nummifer Kocabaş yılan 2300 m ye kadar bitki örtüsü az, kurak alanlar Ek-1 - Ek-II nt Elaphe Sarı Yılan Sık ormanlık olmayan yerler ile çalılık ve taşlık bölgeler Ek-1 NT EK-II nt quatuorlineata LACERTİDAE Lacerta trilineata Büyük yeşil kertenkele Orman içinde sık bitkili taşlık ve dere kenarları Ek-1 LC EK-II nt SCINDIAE Eumeces schneideri Sarı kertenkele 1800 m ye kadar dağların eteklerinde çalı ve bahçelerde Ek-1 LC Ek-III nt TESTUDİNİDAE Testudo graeca Adi Tosbağa Taşlı, kumlu veya kuru araziler Ek-1 VU EK-II nt Testudo marginata Kara Kaplumbagası Bahçe ve orman içi, çayırlıklar, taşlık alanlar - LR/LC EK-II nt TYPHLOPİDAE Thyplops vemicularis Kör Yılan Taş altları ve nemli toprak içi Ek-1 LC EK-II nt Kyn: Literatür, Gözlem, Araştırma 105

Tablo 58. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen ve Olması Muhtemel Kuş Türleri Latince Adı Türkçe Adı Habitatı Av. Kom. Kararı IUCN Bern Red Data CICONIIDAE LEYLEKGİLLER Ciconia ciconia leylek G Ek-1 LC Ek-II A.2 ACCIPITRIDAE ATMAGİLLER KARTALLAR Accipiter nisus Atmaca Y Ek-1 LC Ek-II A.4 Buteo ruffinus Kızıl şahin Y Ek-1 LC Ek-II A.2 Buteo buteo Şahin Y Ek-1 LC Ek-II A.3 Aquila chrysaetos Kaya kartalı Y Ek-1 LC Ek-II A.3 FALCONIDAE DOĞANGİLLER Falco tinnunculus Kerkenez Y Ek-1 LC Ek-II A.4 PHASIANIDAE TAVUKSULAR Alctoris chukar Kınalı keklik Y Ek-3 LC Ek-III A.2 COLUMBIDAE GÜVERCİNGİLLER Columba livia Kaya güvercini Y Ek-3 LC Ek-III - Streptopelia decaocto Kumru Y Ek-2 LC Ek-III - Streptopelia turtur Üveyik G Ek-3 LC Ek-III A.3.1 STRIGIDAE BAŞKUŞGİLLER Athena noctua Kukumav Y Ek-1 LC Ek-II A.3 ALAUDIDAE TARLA Kızılgerdan KUŞLARI Melanocorypha calandra Boğmaklı toygar Y Ek-1 LC Ek-II - Galerida cristata Tepeli Karatavuk toygar Y Ek-2 LC Ek-III - HIRUNDINIDAE KIRLANGIÇGİLLER Hirundo rustica Kır kırlangıcı G Ek-1 LC Ek-II - MOTACILLIDAE KUYRUKSALLAYANL AR Motacilla alba Ak kuyruksallayan Y Ek-1 LC Ek-II A.4 TURDIDAE ARDIÇKUŞUGİLLER Erithacus rubecula Y Ek-1 LC Ek-II A.3 Turdus merula Y Ek-3 LC Ek-III A.3 SYLVIDAE ÖTLEĞENGİLLER Sylvia atricapilla Karabaşlı ötleğen Y Ek-1 LC Ek-II A.2 Phylloscopus collybita Çıvgın Y Ek-1 LC Ek-II A.3.1 PARIDAE BAŞTANKARAGİLLER Parus major Büyük baştankara Y Ek-1 LC Ek-II A.3.1 Parus caerulus Mavi baştankara Y Ek-1 LC Ek-II A.2 106

CORVIDAE KARGAGİLLER Garrulus grandarius Alakarga Y Ek-3 LC - A.3.1 Pica pica Saksağan Y Ek-3 LC - T Pyrrhocorax graculus Sarıgagalı dağ kargası Y Ek-1 LC Ek-II A.3 STURNIDAE SIĞICIKGİLLER Sturnus vulgaris Sığırcık Y Ek-3 LC - T PASSERIDAE SERÇEGİLLER Passer domesticus Şehir serçesi Y Ek-3 LC - T Passer montanus Ağaç serçesi Y Ek-2 LC Ek-III A.3 FRINGILLLIDAE İSPİNOZGİLLER Fringilla coelebs İspinoz Y,G Ek-2 LC Ek-III A.4 Carduelis carduelis Saka Y Ek-1 LC Ek-II A.3.1 Carduelis cannabina Ketenkuşu Y Ek-1 LC Ek-II A.3 EMBERIZIDAE KİRAZKUŞUGİLLER Emberıza cia Kaya kirazkuşu Y,G Ek-1 LC Ek-II A.2 Kyn: Literatür, Gözlem, Araştırma 107

Tablo 59. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen ve Olması Muhtemel Memeli Türleri Latince Adı Türkçe Adı Habitatı Av. Kom. Kararı IUCN Bern Red Data VESPERTILIONIDAE Pipistrellus pipistrellus Cüce yarasa Çok değişik habitat tipleri - LC EK-III V LEPORIDAE Lepus europaeus Yabani tavşan Step, kültür alanları, ova, orman sınırları Ek-3 LC EK-III nt CRICETIDAE Chionomys nivalis Kar faresi 1500-1400 m. Arası seyrek çalılar, taşlık ve oyuklar - LC - nt MURIDAE Apodemus mystacinus Kayalık faresi Yer yer ot bulunan taşlık ve kayalık - LC - nt Cricetulus migratorius Gri cüce Hamster Step, çayır ve taşlı eğimli alanlar - LC - nt MUSTELLİDAE Meles meles Porsuk Orman, çalılık, çayırlık, bahçeler Ek-2 LC EK-III R Mustela nivalis Gelincik Her türlü kovuk, çukur, delik, çalı içi, ağaç atıklarının Ek-2 LC EK-III nt yığıldığı yerler, kütük oyukları, kemirici yuvaları CANIDAE Canis lupus Kurt Genellikle orta yükseklikteki hemen her habitat tipi Ek-1 LC EK-II nt Vulpes vulpes Tilki Ormanlar, açık araziler, çalı ve ağaç altları, oyuk bulunan Ek-3 LC - nt kayalıklar SUIDAE Sus scrofa scrofa Yabani domuz Hemen hemen tüm habitat tipleri Ek-3 LC - nt CAPRINAE Capra aegagrus Yaban keçisi 3000 m. ye kadar dağlık alanlar; sarp kayalıklar, ormanda Ek-1 VU EK-II nt/e bulunan kayalıklar FELİDAE Lynx Vaşak Engebeli araziler ve çam ormanları Ek-1 LC EK-III E Kyn: Literatür, Gözlem, Araştırma 108

Şekil 65. Faaliyet alanı çevresi ve koruma alanları (Kyn: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Resmi Web Sitesi, www.cob.gov.tr, Faaliyet Yeri ( ) Şekil 65. de T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığının geodata portalında koruma alanları katmanları seçili iken alınan görüntüdür. Bu görüntüye göre faaliyet alanı ve çevresinde Milli Park, Tabiat Parkı, Tabiatı Koruma Alanları, Sulak Alan, Yaban Hayatını Geliştirme Sahası bulunmamaktadır. Faaliyet alanı çevresindeki kuru dereler ve etki alanı dışında dere, kaynak, çay bulunmaktadır. Faaliyet alanı kuzeydoğu istikametinde kuşuçumu yaklaşık 26 km. mesafede Aladağlar Milli Parkı bulunmaktadır. Faaliyet alanı doğu-kuzeydoğu istikametinde tohum meşcere alanları bulunmaktadır. Tohum meşcere alanlarının faaliyet alanlarına en yakın mesafesi yaklaşık kuşuçumu 8 km. dir. Yine aynı istikamette kuşuçumu yaklaşık 7 km. mesafeden yaban hayatı koruma sahası bulunmaktadır. Bu alanlar faaliyet alanının çok uzağında kalmaktadır. 109

b)proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Flora-Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Faaliyet aşamasında ağaç kesme, kazı, patlatma gibi faaliyetlerden dolayı topoğrafya da geçici tahribatlar olacaktır. Faaliyet alanının sınırlı olması, üretimin kontrollü ve projesine uygun olarak yapılacak olması, üretimde genel olarak kapalı ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacak olması ve faaliyet sonrasında rehabilitasyon çalışmalarının yapılacak olmasından dolayı flora ve fauna ile ilgili olarak kalıcı kayıplar yaşanmayacaktır. Proje ile ilgili olarak alınacak önlemler ilgili bölümlerinde açıklanmıştır. Bölgenin floristik listeleri gezide yapılan gözlemler, alanda daha önceden yapılmış çalışmalarla ilgili literatür bilgilerine dayanılarak hazırlanmış ve alfabetik sıraya göre düzenlenmiştir. Alanda bulunan bitki taksonları, yurdumuzda dar ve sınırlı yayılış gösteren ya da baskı altında olan türler olmayıp, aksine geniş dağılımlar arz etmektedir. Dolayısıyla, bu projenin hayata geçirilmesiyle, kendini tekrar eden habitat özelliği gösteren alanda bulunan geniş populasyonlu ve bol bulunuşlu türlerin nesillerinin ortadan kalkması gibi bir tehdit unsuru söz konusu olmayacaktır. 4.8. Koruma Alanları ( EK-V deki Duyarlı Yöreler Listesi Kapsamında ) a)proje Alanı ve Proje Etki Alanı Koruma Alanları Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları, proje sahasında bulunmamaktadır, b) 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları, proje sahasında bulunmamaktadır, c) 21/7/1983 Tarihli ve 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının Tanımlar başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar, proje sahasında bulunmamaktadır. ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları, Proje sahasında bulunmamaktadır, d) 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar, Proje sahasında bulunmamaktadır, e) 2/11/1986 tarihli ve 19269 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri, Proje sahasında bulunmamaktadır, 110

f) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri olarak tespit ve ilan edilen alanlar, Proje sahasında bulunmamaktadır, g) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar, Proje sahasında bulunmamaktadır, ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler, Proje alanının tamamı ormanlık alan içinde kalmaktadır. Proje alanı ile ilgili olarak ilgili Orman Bölge Müdürlüğü'nden gerekli izinler alınacaktır. h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar, Proje sahasında bulunmamaktadır, ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar; proje sahasında bulunmamaktadır. i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar, Proje sahasında bulunmamaktadır. j) 17/5/2005 tarihli ve 25818 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar. Proje alanı içinde kuru dere formunda dereler bulunmaktadır. Çalışma alanlarında gerekli sağlık koruma bandı mesafesi bırakılacaktır. Herhangi bir taşkın, su basması riski oluşmaması için gerekli drenaj önlemleri alınacaktır. Proje alanı ve yakın çevresinde proje kapsamında yapılacak çalışmalardan etkilenecek yüzeysel sular bulunmamaktadır. Faaliyet alanının 500 m kuzeydoğusunda bulunan Sarıpınar deresi yükseklik olarak proje alanın çok altında bulunmaktadır. Yağmur sularının drenajını sağlayan mevcut dere yatakları koruma altına alınacak, yağmur sularının drenajını engelleyecek hiçbir işleme izin verilmeyecektir. 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar a) 20/2/1984 tarihli ve 18318 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda belirtilen I. Ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları, Proje sahasında bulunmamaktadır, b) 12/6/1981 tarih ve 17368 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar, Proje sahasında bulunmamaktadır, ı) 23/10/1988 tarihli ve 19968 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol gereği ülkemizde Özel Koruma Alanı olarak belirlenmiş alanlar, Proje sahasında bulunmamaktadır, ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit listesinde yer alan alanlar, Proje sahasında bulunmamaktadır, 111

ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar, Proje sahasında bulunmamaktadır, c) 14/2/1983 tarihli ve 17959 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan Kültürel Miras ve Doğal Miras statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar, Proje sahasında bulunmamaktadır, ç) 17/5/1994 tarihli ve 21937 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar. Proje sahasında bulunmamaktadır, d) 27/7/2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi, proje sahasında bulunmamaktadır, 3. Korunması gereken alanlar a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri), Proje sahasında bulunmamaktadır, b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. Ve II. Sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı, proje sahasında bulunmamaktadır. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler, Proje alanı içinde kuru dere formunda dereler bulunmaktadır. Çalışma alanlarında gerekli sağlık koruma bandı mesafesi bırakılacaktır. Herhangi bir taşkın, su basması riski oluşmaması için gerekli drenaj önlemleri alınacaktır. Proje alanı ve yakın çevresinde proje kapsamında yapılacak çalışmalardan etkilenecek yüzeysel sular bulunmamaktadır. Faaliyet alanının 500 m kuzeydoğusunda bulunan Sarıpınar deresi yükseklik olarak proje alanın çok altında bulunmaktadır. Yağmur sularının drenajını sağlayan mevcut dere yatakları koruma altına alınacak, yağmur sularının drenajını engelleyecek hiçbir işleme izin verilmeyecektir. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları, Proje sahasında bulunmamaktadır, d) Bilimsel araştırmalar için önem arz eden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar, Proje sahasında bulunmamaktadır, 112

Proje alanı ve çevresi Ek-V Duyarlı yöreler açısından incelenmiş ve gerekli açıklamalar yapılmıştır. Yukarda tespit edilen bilgiler dışında Ek-V Duyarlı Yöreler listesinde verilen herhangi bir alanın tespiti durumunda gerekli izinler ve önlemler alınacaktır. Proje etki alanındaki koruma alanları durumu ile proje etki alanı koruma alanları benzer özelliktedir. b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Koruma Alanlarına Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Proje alanı ve yakın çevresinde proje kapsamında yapılacak çalışmalardan etkilenecek yüzeysel sular bulunmamaktadır. Faaliyet alanının 500 m kuzeydoğusunda bulunan Sarıpınar deresi yükseklik olarak proje alanın çok altında bulunmaktadır. Yağmur sularının drenajını sağlayan mevcut dere yatakları koruma altına alınacak, yağmur sularının drenajını engelleyecek hiçbir işleme izin verilmeyecektir. Proje sahası içerisinde bulunan kuru derelere sağlık koruma bandı mesafesi bırakılacak, depolama yapılacak kısımda rusubat akışının engellenmesi için topuk bırakılarak bu akışın oluşmasını engelleyecek eğimde depolama yapılacaktır. Ocak alanı, stok alanı ve dekapaj malzeme depolama alanında yüzeysel suların drenajı bu alanlarda su tahliyesi için uygun eğime göre açılacak drenaj kanallarından sağlanacaktır. Faaliyet alanlarındaki ağaçların kesimi İlgili Orman İşletme Şefliğinin kontrolünde yapılacaktır. Proje sahalarında faaliyet yapabilmek için ÇED kararının olumlu çıkması durumunda İlgili Orman İşletme Şefliğinden üretim alanları ve depolama alanları ile ilgili olarak gerekli izinler alınacaktır. Faaliyet alanı ile ilgili olarak kapsamlı bir şekilde rehabilitasyon projesi ilgili kuruma sunulacaktır. 4.9. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri yasak bölgeler,kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar 7/16349 sayılı Bakanlar kurulu kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar v.b.) a)proje Alanı ve Proje Etki Alanı 72090 Sicil Numaralı Maden Ruhsat Sahası içinde ÇED izni talep edilen poligonlar ormanlık alan içinde kalmaktadır (Ek-3, Ek-8, Ek-16). Faaliyet alanı Devletin Hüküm ve Tasarrufu altında olup Koza Altın İşletmeleri A.Ş. uhdesindedir. Faaliyet alanı içinde Askeri Yasak Bölgeler, Özel Çevre Koruma Bölgesi, Av-Yaban Hayatı Bölgesi, Av Üreme Sahası, Milli Park, Muhafaza Ormanı, Turizm Alanı, Tohum Meşceresi Alanı, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar içinde kalmamaktadır. Faaliyet alanında kamu kurum ve kuruluşları için belli amaçlarla tahsil edilmiş alanlar bulunmamaktadır. Proje alanı oldukça sarp kayalık bir bölge olduğundan çok yakın çevresinde akarsu yoktur. Faaliyet alanına en yakın 500 m kuzeydoğusunda yükseklik olarak proje alanın çok altında Sarıpınar deresi bulunmakta olup mevsimsel akışla beslenen orta debili bir deredir. Yükseklik olarak proje alanın çok çok altında ve yatay mesafe olarak 3500 m güneybatı istikametinde büyük bir debiye sahip olan Çakıt Çayı bulunmaktadır. 113

b)proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası ) Proje kapsamında yapılacak iş ve işlemlerden kaynaklanacak etkiler ve alınacak önlemler Bölüm 5. de incelenmiştir. Projenin dosyada belirtildiği şekilde gerçekleştirilmesi durumunda arazi hazırlık, işletme ve işletme sonrasında gerekli önlemler alınmış olacaktır. BÖLÜM 5. PROJE KAPSAMINDAKİ FALİYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ (İLGİLİ YÖNETMELİKLER KAPSAMINDA VE KÜMÜLATİF OLARAK GEREKLİ DEĞERLENDİRME YAPILACAKTIR) 5.1.Emisyon Hesaplamaları (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Tablo 60. SKHKKY (Tablo 2.1) Kütlesel Debiler Normal işletme şartlarında ve haftalık iş günlerindeki işletme saatleri için kütlesel debiler (kg/saat) Emisyonlar Bacadan Baca Dışındaki Yerlerden Toz 10 1 Tablo 61. SKHKKY ( Ek-12-Tablo 12.6: )Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri Kaynaklar Emisyon Faktörleri kg/ton Kontrolsüz Kontrollü Patlatma 0,080 - Sökme 0,025 0,0125 Yükleme 0,010 0,005 Nakliye (gidiş-dönüş toplam mesafesi) 0,7 0,35 Boşaltma 0,010 0,005 Depolama 5,8 2,9 Toplam toz emisyonu hesaplamalarında proje genelinde eş zamanlı gerçekleştirilecek bütün faaliyetler dikkate alınmıştır. Planlanan proje kapsamında öncelikli olarak açık ocak işletmeciliği daha sonra ise kapalı ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacaktır. Planlanan proje kapsamında toplam 23535,0 ton cevher üretilmesi planlanmaktadır. 23535,0 ton cevher üretebilmek için 33093 ton dekapaj malzeme kaldırılacaktır. Açık ocak işletmeciliği aşamasında öncelikli olarak üst toprak sıyırma işi yapılacaktır. 950 m 2 alandan 190 m 3 üst toprak sıyrılacaktır. Daha sonra ise 7410 ton cevher ve 17290 ton dekapaj olmak üzere toplam 24700 ton'luk üretim yapılacaktır. Açık ocakta üretim tamamlandığı zaman kapalı ocak işletmeciliğine geçilecektir. Kapalı ocak işletmeciliği aşamasında ise 15803 ton dekapaj, 16125 ton cevher olmak üzere toplamda 31928 ton malzeme kaldırılacaktır. 1) Üst toprak sıyırma aşamasında oluşacak toz emisyonu: Açık ocak işletmeciliği aşamasında öncelikli olarak üst toprak sıyırma işi yapılacaktır. 950 m 2 alandan 190 m 3 (304 ton) üst toprak sıyrılacaktır. Üst toprak yoğunluğu 1,6 ton/m 3 alınmıştır. Günde 8 saat çalışılarak 4 günde kaldırılacaktır. 114

304 ton / 4 gün = 76 ton/gün 76 ton/gün / 8 saat/gün = 9,5 ton/saat Sıyırma İşlemi; Toz emisyonu:0.025 kg/ton x 9,5 ton/saat = 0,24 kg/saat. Malzemenin Kamyonlara Yüklenmesi Sırasında Meydana Gelebilecek Toz Miktarı Toz Emisyonu: 0.01 kg/ton x 9,5 ton/saat = 0.1 kg/saat Malzemenin Nakliyesi Sırasında Meydana Gelebilecek Toz Miktarı Üst toprak 2 hektarlık dekapaj alanı içinde 40 m 2 'lik bir alanda depolanacaktır. Taşıma sırasında ortalama 800 metre uzunluğunda bir yol kullanılacaktır. 35 ton taşıma kapasiteli kamyonlarla günde toplamda yaklaşık 3 sefer yapacaktır. Taşımadan oluşacak toz emisyon faktörü 0.7 kg/km-seferdir. 0.7 kg/km-sefer x 3 sefer x 1.6 km (gidiş-dönüş) /8 saat = 0,42 kg/saat Malzemenin Boşaltılması Sırasında Meydana Gelebilecek Toz Miktarı Toz Emisyonu: 0.01 kg/ton x 9,5 ton/saat = 0.1 kg/saat Malzemenin Depolanması Sırasında Meydana Gelebilecek Toz Miktarı Üst toprak depolama alanı 0,004 hektardır. Depolama emisyon faktörü, 5,8 kg toz/ha gün dür. (Depolama 24 saat gerçekleşmektedir.) (5.8 kg toz/ha gün x 0.004 ha)/24 saat = 0,001 kg/saat depolamadan tozuma olacaktır. Üst Toprak Sıyırma İşinde Eş Zamanlı Oluşacak Toz Emisyonları Toplamı: 0,24 kg/saat + 0.1 kg/saat + 0,42 kg/saat + 0.1 kg/saat + 0,001 kg/saat = 0,86 kg/saat toz emisyonu oluşacaktır. Saha arazözle periyodik olarak sulanacağından toz emisyonu Tablo 61. de verilen kontrolü toz emisyonu faktörlerine göre %50 oranında azalarak 0,86 X 0,50 = 0,43 kg/saat olacaktır. 2) Açık Ocak İşletmeciliği Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonu: Üst toprak sıyırma işinden sonra açık ocak işletmeciliği ile üretim yapılacaktır. Açık ocak çalışmasında 7410 ton cevher ve 17290 ton dekapaj malzeme olmak üzere toplam 24700 ton'luk üretim yapılacaktır. Açık ocak işletmeciliğinde öncelikli olarak patlatma yapılacaktır. a) Patlatma Esnasında Oluşacak Toz Emisyonu : Bir deliğin ateşlenmesi ile elde edilecek malzeme miktarı 103,5 m 3 ( 279,45 ton) tür. Hesaplanan bu sonuçlara göre açık ocak üretiminde 24.700 ton üretim elde edebilmek için yaklaşık 89 delik açılacak, her bir patlatma 10 patlatma deliği olarak hesaplanmış olup, buna bağlı toplam 9 patlatma ile açık ocak üretimi tamamlanacaktır. Açık ocak üretimi için 115

oluşturulan patlatma paternine bağlı alınması gereken, 24.700 ton malzeme iki günde bir yapılacak patlatma çalışmasıyla 18 günde tamamlanacaktır. Açık ocak işletmesinden kaynaklanacak toz emisyonu etkisi 18 gün sonra ortadan kalmış olacaktır. Bir delikten 279,45 ton/delik malzeme elde edilebileceğine göre; 10 delik/patlatma X 279,45 ton/delik= 2794,5 ton/patlatma malzeme üretilecek Bir patlatmada yaklaşık 10 adet delik açılacak olup alınacak malzeme 2794,5 ton olacaktır. Toz emisyonu: 2794,5 ton/patlatma x 0.08 kg/ton = 223,56 kg/an bir patlatmadan kaynaklanabilecek maksimum toz emisyon miktarıdır. Bu miktarı önceki çalışmalardan edinilen tecrübelere göre % 40 oranında azaltmak için patlatma öncesinde ocak aynasının üstü ve önü su ile spreylenecektir. Su spreyleme ile yapılan toz yönetiminden sonra; anık tozuma değerinin = 223,56 kg/an*0.60 = 134,14 kg/an olması beklenmektedir. b) Açık Ocak Üretim Çalışmaları Esnasında Oluşabilecek Emisyon Miktarı Açık ocak çalışmasında 7410 ton cevher ve 17290 ton dekapaj malzeme olmak üzere toplam 24700 ton'luk üretim yapılacaktır. Açık ocak üretimi 18 günde tamamlanacak olup günde 8 saat/gün çalışılacaktır. 24700 ton/gün / 18 gün = 1372,2 ton/gün 1372,2 ton/gün / 8 saat/gün = 171,53 ton/saat Sökme Esnasında Oluşabilecek toz emisyonu Saatte 171,53 ton malzeme üretilecektir. Patlatma işleminin ardından büyük parçaların %10 u kırıcı ile kırılarak sökülecektir. 171,53 x 0.10 = 17,15 ton/saat. Toz Emisyonu: 0.025 kg/ton x 17,15 ton/saat = 0,43 kg/saat emisyon. Yüklenmesinde oluşabilecek toz emisyonu: 0.01 kg/ton x 171,53 ton/saat = 1,72 kg/saat. Taşınmasında oluşabilecek toz emisyonu: Ocak alanından cevher ve dekapaj malzeme stok alanına nakliye işinde ortalama 1000 m mesafe yol kat edilecektir. 35 ton taşıma kapasiteli kamyonlarla toplamda günde yaklaşık 40 sefer yapılacaktır; 0,7 kg/km-sefer x 40 sefer x 2 km (gidiş-dönüş) / 8 saat =7 kg/saat. Boşaltılması sırasında oluşabilecek toz emisyonu: 0.01 kg/ton x 171,53 ton/saat = 1,72 kg/saat. 116

Depolanma Sırasında Meydana Gelebilecek Toz Miktarı IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı Cevher ve dekapaj stok sahası toplam olarak 2,72 hektardır. Üst toprak depolama alanı çok az olduğundan bu alandan çıkarmaya gerek görülmemiştir. Depolama emisyon faktörü, 5,8 kg toz/ha gün dür. (Depolama 24 saat gerçekleşmektedir.) (5.8 kg toz/ha gün x 2,72 ha)/24 saat = 0,66 kg/saat depolamadan tozuma olacaktır. Ocak Dışına Nakliye İçin Yükleme 0.01 kg/ton x 171,53 ton/saat = 1,72 kg/saat. Ocak Dışına Nakliye Esnasında Oluşabilecek Toz Emisyonu: İşletme dışına nakliye işinde ortalama 500 m mesafe yol kat edilecektir. 35 ton taşıma kapasiteli kamyonlarla toplamda günde yaklaşık 12 sefer yapılacaktır. Ocak dışına sadece cevher taşınacaktır. Açık ocak işletmeciliği esnasında 7410 ton cevher üretilecektir. Günde 7410 ton / 18 gün = 411,7 ton/gün cevher taşınabilecek. 411,7 ton cevher 35 tonluk kamyonlarla yaklaşık 12 sefer yapılarak taşınabilecektir. Dekapaj malzeme rehabilitasyon çalışmalarında kullanılmak üzere depolanacaktır. 0,7 kg/km-sefer x 12 sefer x 1 km (gidiş-dönüş) / 8 saat = 1,05 kg/saat. Toplam Toz Emisyonu 0,43 kg/saat + 1,72 kg/saat + 7 kg/saat + 1,72 kg/saat + 0,66 kg/saat + 1,72 kg/saat + 1,05 kg/saat = 147,3 kg/saat toz emisyonu oluşacaktır. Saha arazözle periyodik olarak sulanacağından toz emisyonu Tablo 61. de verilen kontrolü toz emisyonu faktörlerine göre %50 oranında azalarak 14,3 X 0,50 = 7,15 kg/saat olacaktır. 3) Kapalı Ocak İşletmeciliği Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonu: Kapalı ocak işletmeciliği aşamasında ise 15803 ton dekapaj malzeme, 16125 ton cevher olmak üzere toplamda 31928 ton malzeme kaldırılacaktır. Kapalı ocak işletmesinde oluşacak toz emisyonları cevher stok sahasına nakliye, boşaltma, depolama, yükleme, ocak dışına nakliye faaliyetlerinden kaynaklanacaktır. Dekapaj malzeme yeryüzüne çıkarılmayacaktır. Kapalı ocak çalışmasında öncelikli olarak ana galeri ve servis rampası oluşturulacaktır. Bu aşamada ana galeri çalışmalarında 109 ton cevher üretilecektir. 109 ton cevherin üretimi yaklaşık 46 günde tamamlanacaktır. Günde 8 saat çalışılacaktır. Kapalı ocak hazırlık çalışmaları sonunda ara kat galerileri ve üretim panolarında üretim yapılarak 16016 ton cevher üretilecektir. 16016 ton cevherin üretimi 300 günde tamamlanacaktır. Günde 8 saat çalışılacaktır. Kapalı ocak faaliyetlerinde yeraltı çalışmalarındaki patlatma, sökme, yükleme, taşıma boşaltma, v.s. işlerden kaynaklanan herhangi bir toz hesabı yapılmamıştır. Kapalı ocak işletmeciliği toz hesapları cevherin açık alana çıktıktan sonraki işlemleri (yükleme, boşaltma, taşıma, depolama) ile ilgili olarak hesaplanmıştır. 117

Yer altı üretimi sonucu oluşacak dekapaj malzeme yer altında üretim panosu ile ara kat galerinin kesiştiği yerlerde açılacak ceplerde biriktirilecektir. Yeryüzüne çıkarılmayacak olan dekapaj malzemeden açık alanda kaynaklanacak herhangi bir tozuma olmayacaktır. a) Ana Galeri Faaliyetleri Esnasında Oluşacak Toz Emisyonu 109 ton malzemenin üretimi yaklaşık 46 günde tamamlanacaktır. Günde 8 saat çalışılacaktır. 109 ton / 46 gün = 2,37 ton/gün 36 ton/gün / 8 saat/gün = 0,3 ton/saat Yüklenmesinde oluşabilecek toz emisyonu: 0.01 kg/ton x 0,3 ton/saat = 0,003 kg/saat. Taşınmasında oluşabilecek toz emisyonu: Ocak alanından cevher ve dekapaj stok alanına nakliye işinde ortalama 1000 m mesafe yol kat edilecektir. 35 ton taşıma kapasiteli kamyonlarla toplamda günde yaklaşık 1 sefer yapılacaktır; 0,7 kg/km-sefer x 1 sefer x 2 km (gidiş-dönüş) / 8 saat =0,18 kg/saat. Boşaltılması sırasında oluşabilecek toz emisyonu: 0.01 kg/ton x 0,3 ton/saat = 0,003 kg/saat. Depolanma Sırasında Meydana Gelebilecek Toz Miktarı Cevher stok sahası 0,72 hektardır. Depolama emisyon faktörü, 5,8 kg toz/ha gün dür. (Depolama 24 saat gerçekleşmektedir.) (5.8 kg toz/ha gün x 0,72 ha)/24 saat = 0,17 kg/saat depolamadan tozuma olacaktır. Ocak Dışına Nakliye İçin Yükleme Bu aşamada 109 ton cevher üretilecektir. 109 ton cevher bir günde ocak dışına nakledilebilecektir. 109 ton gün/8 saat/gün = 13,63 ton/saat 0.01 kg/ton x 13,63 ton/saat = 0,14 kg/saat. Ocak Dışına Nakliye Esnasında Oluşabilecek Toz Emisyonu: İşletme dışına nakliye işinde ortalama 500 m mesafe yol kat edilecektir. 35 ton taşıma kapasiteli kamyonlarla toplamda günde yaklaşık 4 sefer yapılacaktır. İşletme dışına sadece 109 ton cevher taşınacaktır. 109 ton cevher bir günde 4 sefer yapılarak taşınabilecektir. Dekapaj malzeme ise rehabilitasyon çalışmalarında kullanılmak üzere depolanacaktır. 0,7 kg/km-sefer x 4 sefer x 1 km (gidiş-dönüş) / 8 saat =0,35 kg/saat. 118

Toplam Toz Emisyonu 0,003 kg/saat + 0,18 kg/saat + 0,003 kg/saat + 0,17 kg/saat + 0,14 kg/saat + 0,35 kg/saat = 0,85 kg/saat toz emisyonu oluşacaktır. Saha arazözle periyodik olarak sulanacağından toz emisyonu Tablo 61. de verilen kontrolü toz emisyonu faktörlerine göre %50 oranında azalarak 0,85 X 0,50 = 0,425 kg/saat olacaktır. b) Ara Kat Galeri ve Panolarda Üretim Esnasında Oluşacak Toz Emisyonu Ana galeri ve servis rampası faaliyetleri sonunda ara katlarda ve panolarda üretim eş zamanlı olarak gerçekleştirilecektir. Bu aşamada 16016 ton cevher üretilecektir. Bu bölümde üretim 300 günde tamamlanacaktır. Günde 8 saat çalışılacaktır. 16016 ton / 300 gün = 53,4 ton/gün 53,4 ton/gün / 8 saat/gün = 6,68 ton/saat Yüklenmesinde oluşabilecek toz emisyonu: 0.01 kg/ton x 6,68 ton/saat = 0,067 kg/saat. Taşınmasında oluşabilecek toz emisyonu: Ocak alanından cevher ve dekapaj stok alanına nakliye işinde ortalama 1000 m mesafe yol kat edilecektir. 35 ton taşıma kapasiteli kamyonlarla toplamda günde ortalama 2 sefer yapılacaktır; 0,7 kg/km-sefer x 2 sefer x 2 km (gidiş-dönüş) / 8 saat =0,35 kg/saat. Boşaltılması sırasında oluşabilecek toz emisyonu: 0.01 kg/ton x 6,68 ton/saat = 0,067 kg/saat. Depolanma Sırasında Meydana Gelebilecek Toz Miktarı Cevher stok sahası alanı 0,72 hektardır. Depolama emisyon faktörü, 5,8 kg toz/ha gün dür. (Depolama 24 saat gerçekleşmektedir.) (5.8 kg toz/ha gün x 0,72 ha)/24 saat = 0,17 kg/saat depolamadan tozuma olacaktır. Ocak Dışına Nakliye İçin Yükleme Bu aşamada 16016 ton cevher üretilecektir. 16016 ton cevher yaklaşık 50 günde ocak dışına nakledilecektir. 16016 ton / 50 gün = 320,32 ton/gün. Ocak dışına nakliye işinde daha fazla günde de nakliye yapılabilir fakat toz emisyonu hesaplanırken tozumanın en çok oluşacağı durum baz alınmıştır. 320,32 ton/gün / 8 saat/gün = 40,04 0.01 kg/ton x 40,04 ton/saat = 0,4 kg/saat. 119

Ocak Dışına Nakliye Esnasında Oluşabilecek Toz Emisyonu: IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı İşletme dışına nakliye işinde ortalama 500 m mesafe yol kat edilecektir. 35 ton taşıma kapasiteli kamyonlarla toplamda günde yaklaşık 10 sefer yapılacaktır. 0,7 kg/km-sefer x 10 sefer x 1 km (gidiş-dönüş) / 8 saat = 0,9 kg/saat. Toplam Toz Emisyonu 0,067 kg/saat + 0,35 kg/saat + 0,067 kg/saat + 0,17 kg/saat + 0,4 kg/saat + 0,9 kg/saat 2 kg/saat toz emisyonu oluşacaktır. Saha arazözle periyodik olarak sulanacağından toz emisyonu Tablo 61. de verilen kontrolü toz emisyonu faktörlerine göre %50 oranında azalarak 2 X 0,50 = 1 kg/saat olacaktır. Tablo 62. İşletmede Oluşması Beklenen Toz Emisyon Değerleri Tablosu YAPILACAK İŞLEMLER OLUŞACAK TOZ EMİSYONLARI Kontrolsüz Kontrollü Üst Toprak Sıyırma Açık Ocak Patlatma Açık Ocak Üretim Kapalı Ocak Ana Galeri ve Servis Rampası Çalışmaları Kapalı Ocak Ara Katlar ve Panolarda Çalışma Sıyırma, yükleme, taşıma, boşaltma, depolama Patlatma, diğer faaliyetlerden bağımsızdır. Sökme, Yükleme, Nakliye, Boşaltma, Depolama Yükleme, Taşıma, Nakliye, Boşlatma, Depolama Yükleme, Taşıma, Nakliye, Boşlatma, Depolama 0,86 kg/saat 0,43 kg/saat 223,56 kg/an 134,14 kg/an 15,53 kg/saat 7,77 kg/saat 0,85 kg/saat 0,425 kg/saat 2 kg/saat 1 kg/saat Planlanan faaliyetle ilgili olarak yapılacak çalışmalardan kaynaklanacak toz emisyon hesaplamaları sonucunda hazırlanan hava kalitesi modelleme raporu Ek- 18 de sunulmuştur, Modelleme çalışmasında meteorolojik veriler, Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından çalıştırılan, saatlik ölçüm yapan ve proje alanına en yakın meteoroloji istasyonu olan Ulukışla Meteoroloji İstasyonu ndan temin edilmiştir. Modelleme çalışmasında saatlik verilerin kullanılacağı yıl, Ulukışla Meteoroloji İstasyonu nda 1970-2012 yılları arasında kaydedilen uzun yıllar verilerini rüzgar esme sayılarına göre en yakın temsil eden yıl olması nedeniyle 2002 yılı olarak seçilmiştir (Bkz. Ek- 18). Üretim faaliyetlerinden kaynaklanacak toz emisyonu modelleme çalışmasında kullanılan bilgisayar programı, ISCST3 (Industrial Source Complex Dispersion Short Term Model) adı verilen, Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Kurumu (United States Environmental Protection Agency-USEPA) tarafından geliştirilmiş olan ve uluslararası geçerliliği bulunan bir programdır. ISCST Modeli, gaz ve toz halinde değişik kirletici parametrelerin saatlik, günlük ve yıllık yer seviyesi konsantrasyon değerlerini tahmin edilmektedir. Model, İzole bacalardan kaçak kirleticilere kadar değişik (nokta, alan, hacim) pek çok farklı yayılım modeli hesaplamasına bünyesinde barındırmaktadır. Ayrıca, herhangi bir çalışma bölgesinde 120

kaynaklardan çıkan kirleticilerin uğrayabileceği aerodinamik dalgalar, türbülans ve benzeri olayları da göz önüne almaktadır. Üst toprağın sıyrılması işlemi esnasında oluşacak toplam toz değeri kontrollü durum için 0,43 kg/saat olduğu için modelleme yapılmamıştır. Patlatma işlemi, açık ocak işletmeciliği ve kapalı ocak işletmeciliğinin yeryüzünde yapılan çalışmaları için 3 ayrı model çalışması yapılmıştır. Durum 1: Patlatma Faaliyetlerinden (134,14 kg/saat) kaynaklı oluşacak havada asılı toz ve çöken tozun eş zamanlı olarak modellenmesi, Durum 2: Açık Ocak Faaliyetlerinden (7,77 kg/saat) kaynaklı oluşacak havada asılı toz ve çöken tozun eş zamanlı olarak modellenmesi, Durum 3: Kapalı Ocak Faaliyetlerinden (1,425 kg/saat) kaynaklı oluşacak havada asılı toz ve çöken tozun eş zamanlı olarak modellenmesi, Bölgenin topografik yapısı kirleticilerin dağılımını etkileyecek bir faktördür. Proje alanının, topografik yükseltisi 150 m ile 2190 m arasında değişmekte olup, alan engebeli bir arazidir. Proje alanında yapılan çalışmaları sırasında oluşacak toz kütlesel debisi için yapılan modelleme çalışmasında 5,5 km x 5,5 km lik bir alan içerisinde, 250 m aralıklarda grid sistem oluşturularak alan tanımlaması yapılmış ve inceleme alanı sayısallaştırılarak model girdisi oluşturulmuştur. Proje faaliyete geçtikten sonra çevre izni gereği gerekli hava kalitesi ölçümleri yapılacaktır. Projenin işletme aşamasında Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ile Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen hükümlere uyulacaktır. Durum 1 için havada asılı toz için hesaplanan UVD değeri 14,97498 µg/m 3, çöken toz için hesaplanan UVD değeri 59,2171 mg/m 2 gün dür. SKHKKY Ek-2 Tablo 2-2 de 2013 yılında havada asılı toz için verilen UVS değeri 60 µg/m 3 çöken toz için verilen UVS değeri 210 mg/m 2 gün dür. Bu değerlerin %60 ı 36 µg/m 3 ve 126 mg/m 2 gün dür. Modelleme çalışması sonucunda durum 1 de havada asılı toz için UVD değerlerinin 529 grid noktasının 24 inde aşıldığı görülmüştür. Bu toplam değerin %4,5 ine tekabül etmektedir. Modelleme çalışması sonucunda durum 1 de çöken toz için UVD değerlerinin 529 grid noktasının 34 ünde aşıldığı görülmüştür. Bu toplam değerin %6,4 üne tekabül etmektedir. Havada asılı tozda 2013 yılı için verilen KVS değeri 100 µg/m 3, çöken tozda 2013 yılı için verilen KVS değeri ise 390 mg/m 2 gün dür. Bu değerler model sonuçlarının %95 inde aşılmamalıdır. Durum 1 için havada asılı toz için hesaplanan KVD değeri 144,7102 µg/m 3, çöken toz için hesaplanan KVD değeri 139,7236 mg/m 2 gün dür. Durum 2 için havada asılı toz için hesaplanan UVD değeri 0,867343 µg/m 3, çöken toz için hesaplanan UVD değeri 3,429823 mg/m 2 gün dür. Modelleme çalışması sonucunda durum 2 de havada asılı toz ve çöken toz için UVD değerlerinin 529 grid noktasının hiçbirinde aşılmadığı görülmüştür. Durum 2 için havada asılı toz için hesaplanan KVD değeri 8,381536673 µg/m 3, çöken toz için hesaplanan KVD değeri 8.092718336 mg/m 2 gün dür. 121

Durum 3 için havada asılı toz için hesaplanan UVD değeri 0,158795085 µg/m 3, çöken toz için hesaplanan UVD değeri 0,627939975 mg/m 2 gün dür. Modelleme çalışması sonucunda durum 3 de havada asılı toz ve çöken toz için UVD değerlerinin 529 grid noktasının hiçbirinde aşılmadığı görülmüştür. Durum 3 için havada asılı toz için hesaplanan KVD değeri 1,534510813 µg/m 3, çöken toz için hesaplanan KVD değeri 1,481625079 mg/m 2 gün dür. Kontrollü durumda havada asılı toz ve çöken toz değerlerinin 2013 yılı sınır değerlerini sağlamaktadır (Bkz. Ek-18). Proje konusu faaliyet hayata geçtiğinde kontrol tedbirlerinin tam uygulanmasına özen gösterilecektir. Kamyonların üstü branda ile örtülecek, tozumaya neden olan alanlar nemlendirilecektir. Bu nedenle en yakın yerleşimlerde ve çevredeki arazilerin planlanan faaliyet kaynaklı tozumadan olumsuz yönde etkilenmesi engellenmiş olacaktır. Faaliyet kapsamında hassas hayvanları, bitkileri ve nesneleri etkileyecek emisyon tipi söz konusu değildir (Bkz. Ek-18). Nakliye güzergahında bulunan meyve bahçelerinin zarar görmemesi için yol iyileştirme çalışmaları yapılacak, tozumanın engellenmesi için sulama yapılacak ve araçların üzeri branda ile kapatılacaktır. 5.2.Su Kullanımı ve Bertarafı (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere temin edileceği kaynaklar, su miktarı, içme ve kullanma suyu ve diğer kullanım amaçlarına göre miktarları, kullanımı sonrası oluşacak atık suların miktarı ve bertarafı) Planlanan faaliyetle ilgili olarak öncelikli olarak üst toprak sıyırma işi yapılacak ve sonra direk üretime geçilecektir. Planlanan proje kapsamında herhangi bir inşaat aşaması olmayacaktır. Su Kullanımı; Planlanan faaliyet kapsamında su kullanımı noktaları şöyle olacaktır; * İşletmede çalışacak personelin ihtiyaçlarının karşılanması amacı ile içme ve kullanma suyu; Planlanan faaliyetle ilgili olarak açık ocak işletmeciliği aşamasında 21 kişinin çalıştırılması kapalı ocak işletmeciliği aşamasında ise 28 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Açık ocak işletmeciği çok kısa bir zaman yapılacak olup genel de kapalı ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacaktır. Kişi başına tüketilen su miktarı 200 lt/gün kabul edilmiştir. (Sağlık Bakanlığı'nca 17.02.2005 tarih ve 25730 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik" te kişi başı günlük su tüketimi 200 lt olarak verilmiştir.) 28 kişi x 200 lt/gün / 1000 lt/m 3 = 5,6 m 3 /gün su kullanılacaktır. *Tozumanın engellenmesi için gerekli sulama suyu; Ocak alanında ocak içi yollarda tozumanın giderilmesi için 15 m 3 kapasiteli bir arazöz kullanılacaktır. Günde yaklaşık 2 kez sulama yapılacak olup 30 m 3 /gün su kullanılacaktır. 122

Ocakta tüm bu kullanımlar sonucu gerekli olacak su ihtiyacı için toplam 35,6 m 3 /gün olarak öngörülmektedir. Çalışanlar içme suyu damacanalarla satın alınarak temin edilecektir. Çalışanların kullanma suyu ve tozumanın indirgenmesi için gerekli sulama suyu Pozantı Belediyesinden temin edilecektir. Su temini ile ilgili olarak Pozantı Belediyesi ile gerekli protokoller yapılacaktır. Çalışanların içme ve kullanma suyu ile ilgili olarak 07.042012 Tarih ve 28257 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren " İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik " hükümlerine uyulacaktır. Atıksu Miktarı; Planlanan faaliyetle ilgili olarak çalışan sayısı 28 kişi olacaktır. Kişi başı günlük su tüketimi 150 lt ve tüm atık suyun %100 geri döndüğü tahmini ve kabulü ile oluşacak atık suyun özellikleri aşağıdaki gibidir. (Sağlık Bakanlığı'nca 17.02.2005 tarih ve 25730 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik" te kişi başı günlük su tüketimi 200 lt olarak verilmiştir.) Çalışacak kişi sayısı (Toplam) : 28 Kişi başına düşen günlük kullanım :200 lt/gün Oluşan atık su : 5,6 m 3 /gün BOI : 200 mg/lt BOI olarak kirlilik yükü : 1,12 kg/gün KOI : 300 mg/l KOI olarak kirlilik yükü : 1,12 kg/gün AKM : 200 mg/l AKM olarak kirlilik yükü : 0,84 kg/gün (Kaynak: USLU,O. Kullanılmıs Suların Arıtılması, 1992 İzmir ) Evsel nitelikli atık sular tesis alanında kanalizasyon ağı bulunmadığından burada oluşan evsel nitelikli atık suyu bertaraf etmek amacıyla (19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan lağım mecrası inşası mümkün olmayan yerlerde yapılacak çukurlara ait yönetmelikte belirtilen esaslara uygun olarak) su sızdırmasız bir fosseptik çukuru inşa edilecektir. Fosseptik çukuru dolduğunda Ulukışla Belediyesinden ücreti mukabilinde temin edilecek vidanjörle çektirilecektir. Ulukışla Belediyesine ait atıksu arıtma tesisi bulunmaktadır. Faaliyete başlamadan önce Ulukışla Belediyesi ile gerekli protokoller yapılacaktır. Sızdırmasız fosseptik planı Ek-22 de sunulmuştur. Sızdırmasız fosseptik hacmi 200 m 3 olması öngörülmektedir. Planlanan proje kapsamında herhangi bir proses kaynaklı atıksu oluşmayacaktır. Proje kapsamında herhangi bir alıcı ortama atıksu deşarjı yapılmayacak ve mevcut kalitesi bozulmayacaktır. 31.12.2004 Tarih ve 25687 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve 13.02.2008 Tarih ve 26786 Sayılı ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Faaliyetin tüm aşamalarında 07.042012 Tarih ve 28257 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik " te belirtilen hükümlere uyulacak ve gerekli tedbirler alınacaktır. 123

5.3. Atıklar (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere atık türleri, miktarları, bertarafı) Planlanan proje ile ilgili olarak öncelikli olarak üst toprak sıyrılacaktır. Sıyrılan üst toprak Tablo 27. de koordinatları verilen üst toprak depolama alanında muhafaza edilecektir. Üretim sonunda ağaçlandırılacak alanlara geri serilecektir. Açık ocak işletmeciliği aşamasında kaldırılacak dekapaj malzeme Tablo 28. de koordinatları verilen dekapaj depolama alanında depolanacaktır. Üretim sonrasında ağaçlandırılacak alanlara geri serilecektir. Kapalı ocak işletmeciliği aşamasında oluşacak dekapaj malzeme yer altında üretim panosu ile ara kat galerinin kesiştiği yerlerde açılacak ceplerde biriktirilecektir. Faaliyet sonrasında üretim boşluklarının doldurulmasında kullanılacaktır. Evsel Nitelikli Katı Atıklar İşletmede 28 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Günlük kişi başına üretilen evsel nitelikli katı atık miktarı; 1.34 kg/gün (Madencilik faaliyetleri İçin Hazırlanması gereken Rapor Formatı) değeri kullanılarak aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır. Çalışan sayısı ; Birim katı atık miktarı ; Katı atık miktarı; 28 kişi 1.34 kg/kişi/gün 28 x 1.34 =57,32 kg/gün 14.03.1991 Tarih ve 20814 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak kapalı konteynırlarda biriktirilecek, şirketin kamyonları ile Pozantı Belediyesi çöp toplama alanına götürülerek bertarafı sağlanacaktır. Tıbbi Atıklar Faaliyet alanında kaza veya sağlık problemi yaşanması durumunda en yakın sağlık ocağı imkanlarından yararlanılacaktır. Acil durumlarda hasta taşımak için bir araç hazır bulundurulacaktır. Faaliyet alanında herhangi bir tıbbi atık oluşumu söz konusu olmayacaktır. Ambalaj Atıkları İşletmede oluşacak ambalaj atıkları 24.08.2011 Tarih ve 28035 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak toparlanarak lisanlı firmalara verilerek bertaraf edilecektir. Atık Lastikler Yıl içerinde araçların lastikleri yaklaşık 1 kez değiştirilecektir. Lastiklerin değiştirilmesi kullanım ömürleri, kat ettikleri yol mesafesine göre değişkenlik gösterebilmektedir. Ömrünü tamamlamış lastiklerin lisanslı firmalar tarafından toplanması sağlanacaktır. 25.11.2006 Tarih ve 26357 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Ömrünü 124

tamamlamış lastiklerin herhangi bir nedenden dolayı sahada depolanması gerekirse uygun bir alanda etrafı çevrilerek dağılması önlenerek geçici olarak depolanacaktır. Atık Akü ve Piller: Atık aküler oluşturulacak Tehlikeli Atık Geçici Depolama alanında uygun kaplarda biriktirilerek yetkili firmalarına teslim edilecektir. 31.08.2004 Tarih ve 25569 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Atık Yağlar: Tesiste kullanılan iş makineleri, araç ve ekipman bakımları esnasında atık yağlar oluşacaktır. Tesiste oluşan atık yağlar sızdırmasız ve kapalı kaplarda toplanacak ve lisanslı firmalar tarafından toplanması sağlanacaktır. 30.07.2008 Tarih ve 26952 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, 21.07.2009 Tarih ve 27305 Sayılı ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Tehlikeli Atıklar Tesiste, araç, iş makinesi, makine-ekipman, bakım, onarım, yağlama işlemlerinden kaynaklanacak; atık yağ, filtre, paçavra, üstübü, kontamine ambalaj atığı, v.s. atıklar, patlatma işinden kaynaklanacak patlayıcı madde torbaları oluşabilecektir. Faaliyet alanında, tesiste oluşabilecek tehlikeli atıkların muhafaza edilebileceği zemini sızdırmasız olacak şekilde geçici depolama alanı yapılacaktır. Faaliyet alanında oluşabilecek yağlı paçavra-bezüstüpü, atık yağ, kontamine olmuş atıklar, kontamine olmuş ambalajlar tehlikeli atık geçici depolama alanında uygun kaplarda biriktirilerek lisanlı taşıyıcılarla lisanslı gerikazanım/bertaraf tesislerine gönderilecektir. Tesiste 05.07.2008 Tarih ve 26927 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik" ve 14.03.2005 Tarih ve 25755 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 5.4. Gürültü Kaynakları ve Seviyeleri ( Akustik Rapor ) Planlanan faaliyetle ilgili olarak hazırlanan Akustik Rapor Ek-19 da sunulmuştur. İşletme aşamasında açık alanda kullanılacak makine ekipmanın listesi ise aşağıda sunulmuştur. 125

Tablo 63. İşletme aşamasında açık alanda kullanılacak makine ekipmanın listesi Makine-Ekipman Adet Kaynağın ses gücü düzeyi, Referans Kaynak Lw, db Ekskavatör 1 103 Soundplan Kitaplığı Delici 1 105 Soundplan Kitaplığı Loder 1 103 Soundplan Kitaplığı Kamyon 5 103 Soundplan Kitaplığı Dozer 1 103 Soundplan Kitaplığı Silindir 1 100 Soundplan Kitaplığı Grayder 1 103 Soundplan Kitaplığı Bakım Kamyonu 1 103 Soundplan Kitaplığı Sulama Arazözü 1 98 Soundplan Kitaplığı 4*4 Pick-Up 1 90 Soundplan Kitaplığı *Gürültü kaynakların varsa ses gücü düzeyleri kullanılarak (tesisin tam kapasitede çalıştığı dikkate alınarak) toplam gürültü düzeyinin hesaplanması, (sesin açık alanda yayılım prensibine göre; mesafe ve atmosferik yutuşun hesaba katılması), İşletme aşamasında tesisler 1 vardiya çalışacaktır. Bu nedenle gündüz zaman diliminde tüm makineler aynı anda çalışacaktır. Tablo 64. İşletme Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Ses Gücü Düzeylerinin Oktav Bantlarına Dağılımı Gürültü Kaynakları Ses Gücü Düzeyleri (db) Toplam 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Ekskavatör 103 97,0 97,0 97,0 97,0 Delici 105 99,0 99,0 99,0 99,0 Loder 103 97,0 97,0 97,0 97,0 Kamyon 103 97,0 97,0 97,0 97,0 Dozer 103 97,0 97,0 97,0 97,0 Silindir 100 94,0 94,0 94,0 94,0 Grayder 103 97,0 97,0 97,0 97,0 Bakım Kamyonu 103 97,0 97,0 97,0 97,0 Sulama Arazözü 98 92,0 92,0 92,0 92,0 4*4 Pick-Up 90 84,0 84,0 84,0 84,0 * Toplam ses gücü düzeylerinin 4 oktav band da eşit olarak dağıldığı varsayılmaktadır. L p Q = Lw + 10 x log x 2 4πr Tablo 65. İşletme Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Ses Basınç Düzeyleri Gürültü Kaynakları Ekskavatör Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 10 69,00 69,00 69,00 69,00 20 62,98 62,98 62,98 62,98 30 59,46 59,46 59,46 59,46 40 56,96 56,96 56,96 56,96 50 55,02 55,02 55,02 55,02 100 49,00 49,00 49,00 49,00 200 42,98 42,98 42,98 42,98 300 39,46 39,46 39,46 39,46 400 36,96 36,96 36,96 36,96 500 35,02 35,02 35,02 35,02 750 31,50 31,50 31,50 31,50 126

Gürültü Kaynakları Delici Loder Kamyon Dozer Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 1000 29,00 29,00 29,00 29,00 1500 25,48 25,48 25,48 25,48 2000 22,98 22,98 22,98 22,98 2500 21,04 21,04 21,04 21,04 3000 19,46 19,46 19,46 19,46 10 71,00 71,00 71,00 71,00 20 64,98 64,98 64,98 64,98 30 61,46 61,46 61,46 61,46 40 58,96 58,96 58,96 58,96 50 57,02 57,02 57,02 57,02 100 51,00 51,00 51,00 51,00 200 44,98 44,98 44,98 44,98 300 41,46 41,46 41,46 41,46 400 38,96 38,96 38,96 38,96 500 37,02 37,02 37,02 37,02 750 33,50 33,50 33,50 33,50 1000 31,00 31,00 31,00 31,00 1500 27,48 27,48 27,48 27,48 2000 24,98 24,98 24,98 24,98 2500 23,04 23,04 23,04 23,04 3000 21,46 21,46 21,46 21,46 10 69,00 69,00 69,00 69,00 20 62,98 62,98 62,98 62,98 30 59,46 59,46 59,46 59,46 40 56,96 56,96 56,96 56,96 50 55,02 55,02 55,02 55,02 100 49,00 49,00 49,00 49,00 200 42,98 42,98 42,98 42,98 300 39,46 39,46 39,46 39,46 400 36,96 36,96 36,96 36,96 500 35,02 35,02 35,02 35,02 750 31,50 31,50 31,50 31,50 1000 29,00 29,00 29,00 29,00 1500 25,48 25,48 25,48 25,48 2000 22,98 22,98 22,98 22,98 2500 21,04 21,04 21,04 21,04 3000 19,46 19,46 19,46 19,46 10 69,00 69,00 69,00 69,00 20 62,98 62,98 62,98 62,98 30 59,46 59,46 59,46 59,46 40 56,96 56,96 56,96 56,96 50 55,02 55,02 55,02 55,02 100 49,00 49,00 49,00 49,00 200 42,98 42,98 42,98 42,98 300 39,46 39,46 39,46 39,46 400 36,96 36,96 36,96 36,96 500 35,02 35,02 35,02 35,02 750 31,50 31,50 31,50 31,50 1000 29,00 29,00 29,00 29,00 1500 25,48 25,48 25,48 25,48 2000 22,98 22,98 22,98 22,98 2500 21,04 21,04 21,04 21,04 3000 19,46 19,46 19,46 19,46 10 69,00 69,00 69,00 69,00 20 62,98 62,98 62,98 62,98 30 59,46 59,46 59,46 59,46 40 56,96 56,96 56,96 56,96 127

Gürültü Kaynakları Silindir Grayder Bakım Kamyonu Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 50 55,02 55,02 55,02 55,02 100 49,00 49,00 49,00 49,00 200 42,98 42,98 42,98 42,98 300 39,46 39,46 39,46 39,46 400 36,96 36,96 36,96 36,96 500 35,02 35,02 35,02 35,02 750 31,50 31,50 31,50 31,50 1000 29,00 29,00 29,00 29,00 1500 25,48 25,48 25,48 25,48 2000 22,98 22,98 22,98 22,98 2500 21,04 21,04 21,04 21,04 3000 19,46 19,46 19,46 19,46 10 66,00 66,00 66,00 66,00 20 59,98 59,98 59,98 59,98 30 56,46 56,46 56,46 56,46 40 53,96 53,96 53,96 53,96 50 52,02 52,02 52,02 52,02 100 46,00 46,00 46,00 46,00 200 39,98 39,98 39,98 39,98 300 36,46 36,46 36,46 36,46 400 33,96 33,96 33,96 33,96 500 32,02 32,02 32,02 32,02 750 28,50 28,50 28,50 28,50 1000 26,00 26,00 26,00 26,00 1500 22,48 22,48 22,48 22,48 2000 19,98 19,98 19,98 19,98 2500 18,04 18,04 18,04 18,04 3000 16,46 16,46 16,46 16,46 10 69,00 69,00 69,00 69,00 20 62,98 62,98 62,98 62,98 30 59,46 59,46 59,46 59,46 40 56,96 56,96 56,96 56,96 50 55,02 55,02 55,02 55,02 100 49,00 49,00 49,00 49,00 200 42,98 42,98 42,98 42,98 300 39,46 39,46 39,46 39,46 400 36,96 36,96 36,96 36,96 500 35,02 35,02 35,02 35,02 750 31,50 31,50 31,50 31,50 1000 29,00 29,00 29,00 29,00 1500 25,48 25,48 25,48 25,48 2000 22,98 22,98 22,98 22,98 2500 21,04 21,04 21,04 21,04 3000 19,46 19,46 19,46 19,46 10 69,00 69,00 69,00 69,00 20 62,98 62,98 62,98 62,98 30 59,46 59,46 59,46 59,46 40 56,96 56,96 56,96 56,96 50 55,02 55,02 55,02 55,02 100 49,00 49,00 49,00 49,00 200 42,98 42,98 42,98 42,98 300 39,46 39,46 39,46 39,46 400 36,96 36,96 36,96 36,96 500 35,02 35,02 35,02 35,02 750 31,50 31,50 31,50 31,50 1000 29,00 29,00 29,00 29,00 1500 25,48 25,48 25,48 25,48 128

Gürültü Kaynakları Sulama Arazözü 4*4 Pick-Up Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 2000 22,98 22,98 22,98 22,98 2500 21,04 21,04 21,04 21,04 3000 19,46 19,46 19,46 19,46 10 64,00 64,00 64,00 64,00 20 57,98 57,98 57,98 57,98 30 54,46 54,46 54,46 54,46 40 51,96 51,96 51,96 51,96 50 50,02 50,02 50,02 50,02 100 44,00 44,00 44,00 44,00 200 37,98 37,98 37,98 37,98 300 34,46 34,46 34,46 34,46 400 31,96 31,96 31,96 31,96 500 30,02 30,02 30,02 30,02 750 26,50 26,50 26,50 26,50 1000 24,00 24,00 24,00 24,00 1500 20,48 20,48 20,48 20,48 2000 17,98 17,98 17,98 17,98 2500 16,04 16,04 16,04 16,04 3000 14,46 14,46 14,46 14,46 10 56,00 56,00 56,00 56,00 20 49,98 49,98 49,98 49,98 30 46,46 46,46 46,46 46,46 40 43,96 43,96 43,96 43,96 50 42,02 42,02 42,02 42,02 100 36,00 36,00 36,00 36,00 200 29,98 29,98 29,98 29,98 300 26,46 26,46 26,46 26,46 400 23,96 23,96 23,96 23,96 500 22,02 22,02 22,02 22,02 750 18,50 18,50 18,50 18,50 1000 16,00 16,00 16,00 16,00 1500 12,48 12,48 12,48 12,48 2000 9,98 9,98 9,98 9,98 2500 8,04 8,04 8,04 8,04 3000 6,46 6,46 6,46 6,46 Çalışacak olan iş makinelerinin ses düzeyleri için aşağıda verilen düzeltme faktörleri kullanılarak hesaplanmıştır. Düzeltme faktörlerine göre yapılan hesaplama sonucunda her bir gürültü kaynağının 4 oktav bandında ki ses düzeyleri aşağıda verilmiştir. Tablo 66. Frekanslara Göre Düzeltme Faktörleri Merkez Frekansı (Hz) Düzeltme Faktörü 500-3,2 1000 0 2000 1,2 4000 1 129

Tablo 67. İşletme Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Düzeltilmiş Ses Düzeyleri Gürültü Kaynakları Ekskavatör Delici Loder Kamyon Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 10 65,80 69,00 70,20 70,00 20 59,78 62,98 64,18 63,98 30 56,26 59,46 60,66 60,46 40 53,76 56,96 58,16 57,96 50 51,82 55,02 56,22 56,02 100 45,80 49,00 50,20 50,00 200 39,78 42,98 44,18 43,98 300 36,26 39,46 40,66 40,46 400 33,76 36,96 38,16 37,96 500 31,82 35,02 36,22 36,02 750 28,30 31,50 32,70 32,50 1000 25,80 29,00 30,20 30,00 1500 22,28 25,48 26,68 26,48 2000 19,78 22,98 24,18 23,98 2500 17,84 21,04 22,24 22,04 3000 16,26 19,46 20,66 20,46 10 67,80 71,00 72,20 72,00 20 61,78 64,98 66,18 65,98 30 58,26 61,46 62,66 62,46 40 55,76 58,96 60,16 59,96 50 53,82 57,02 58,22 58,02 100 47,80 51,00 52,20 52,00 200 41,78 44,98 46,18 45,98 300 38,26 41,46 42,66 42,46 400 35,76 38,96 40,16 39,96 500 33,82 37,02 38,22 38,02 750 30,30 33,50 34,70 34,50 1000 27,80 31,00 32,20 32,00 1500 24,28 27,48 28,68 28,48 2000 21,78 24,98 26,18 25,98 2500 19,84 23,04 24,24 24,04 3000 18,26 21,46 22,66 22,46 10 65,80 69,00 70,20 70,00 20 59,78 62,98 64,18 63,98 30 56,26 59,46 60,66 60,46 40 53,76 56,96 58,16 57,96 50 51,82 55,02 56,22 56,02 100 45,80 49,00 50,20 50,00 200 39,78 42,98 44,18 43,98 300 36,26 39,46 40,66 40,46 400 33,76 36,96 38,16 37,96 500 31,82 35,02 36,22 36,02 750 28,30 31,50 32,70 32,50 1000 25,80 29,00 30,20 30,00 1500 22,28 25,48 26,68 26,48 2000 19,78 22,98 24,18 23,98 2500 17,84 21,04 22,24 22,04 3000 16,26 19,46 20,66 20,46 10 65,80 69,00 70,20 70,00 20 59,78 62,98 64,18 63,98 30 56,26 59,46 60,66 60,46 40 53,76 56,96 58,16 57,96 50 51,82 55,02 56,22 56,02 100 45,80 49,00 50,20 50,00 200 39,78 42,98 44,18 43,98 130

Gürültü Kaynakları Dozer Silindir Grayder Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 300 36,26 39,46 40,66 40,46 400 33,76 36,96 38,16 37,96 500 31,82 35,02 36,22 36,02 750 28,30 31,50 32,70 32,50 1000 25,80 29,00 30,20 30,00 1500 22,28 25,48 26,68 26,48 2000 19,78 22,98 24,18 23,98 2500 17,84 21,04 22,24 22,04 3000 16,26 19,46 20,66 20,46 10 65,80 69,00 70,20 70,00 20 59,78 62,98 64,18 63,98 30 56,26 59,46 60,66 60,46 40 53,76 56,96 58,16 57,96 50 51,82 55,02 56,22 56,02 100 45,80 49,00 50,20 50,00 200 39,78 42,98 44,18 43,98 300 36,26 39,46 40,66 40,46 400 33,76 36,96 38,16 37,96 500 31,82 35,02 36,22 36,02 750 28,30 31,50 32,70 32,50 1000 25,80 29,00 30,20 30,00 1500 22,28 25,48 26,68 26,48 2000 19,78 22,98 24,18 23,98 2500 17,84 21,04 22,24 22,04 3000 16,26 19,46 20,66 20,46 10 62,80 66,00 67,20 67,00 20 56,78 59,98 61,18 60,98 30 53,26 56,46 57,66 57,46 40 50,76 53,96 55,16 54,96 50 48,82 52,02 53,22 53,02 100 42,80 46,00 47,20 47,00 200 36,78 39,98 41,18 40,98 300 33,26 36,46 37,66 37,46 400 30,76 33,96 35,16 34,96 500 28,82 32,02 33,22 33,02 750 25,30 28,50 29,70 29,50 1000 22,80 26,00 27,20 27,00 1500 19,28 22,48 23,68 23,48 2000 16,78 19,98 21,18 20,98 2500 14,84 18,04 19,24 19,04 3000 13,26 16,46 17,66 17,46 10 65,80 69,00 70,20 70,00 20 59,78 62,98 64,18 63,98 30 56,26 59,46 60,66 60,46 40 53,76 56,96 58,16 57,96 50 51,82 55,02 56,22 56,02 100 45,80 49,00 50,20 50,00 200 39,78 42,98 44,18 43,98 300 36,26 39,46 40,66 40,46 400 33,76 36,96 38,16 37,96 500 31,82 35,02 36,22 36,02 750 28,30 31,50 32,70 32,50 1000 25,80 29,00 30,20 30,00 1500 22,28 25,48 26,68 26,48 2000 19,78 22,98 24,18 23,98 2500 17,84 21,04 22,24 22,04 3000 16,26 19,46 20,66 20,46 131

Gürültü Kaynakları Bakım Kamyonu Sulama Arazözü 4*4 Pick-Up Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 10 65,80 69,00 70,20 70,00 20 59,78 62,98 64,18 63,98 30 56,26 59,46 60,66 60,46 40 53,76 56,96 58,16 57,96 50 51,82 55,02 56,22 56,02 100 45,80 49,00 50,20 50,00 200 39,78 42,98 44,18 43,98 300 36,26 39,46 40,66 40,46 400 33,76 36,96 38,16 37,96 500 31,82 35,02 36,22 36,02 750 28,30 31,50 32,70 32,50 1000 25,80 29,00 30,20 30,00 1500 22,28 25,48 26,68 26,48 2000 19,78 22,98 24,18 23,98 2500 17,84 21,04 22,24 22,04 3000 16,26 19,46 20,66 20,46 10 60,80 64,00 65,20 65,00 20 54,78 57,98 59,18 58,98 30 51,26 54,46 55,66 55,46 40 48,76 51,96 53,16 52,96 50 46,82 50,02 51,22 51,02 100 40,80 44,00 45,20 45,00 200 34,78 37,98 39,18 38,98 300 31,26 34,46 35,66 35,46 400 28,76 31,96 33,16 32,96 500 26,82 30,02 31,22 31,02 750 23,30 26,50 27,70 27,50 1000 20,80 24,00 25,20 25,00 1500 17,28 20,48 21,68 21,48 2000 14,78 17,98 19,18 18,98 2500 12,84 16,04 17,24 17,04 3000 11,26 14,46 15,66 15,46 10 52,80 56,00 57,20 57,00 20 46,78 49,98 51,18 50,98 30 43,26 46,46 47,66 47,46 40 40,76 43,96 45,16 44,96 50 38,82 42,02 43,22 43,02 100 32,80 36,00 37,20 37,00 200 26,78 29,98 31,18 30,98 300 23,26 26,46 27,66 27,46 400 20,76 23,96 25,16 24,96 500 18,82 22,02 23,22 23,02 750 15,30 18,50 19,70 19,50 1000 12,80 16,00 17,20 17,00 1500 9,28 12,48 13,68 13,48 2000 6,78 9,98 11,18 10,98 2500 4,84 8,04 9,24 9,04 3000 3,26 6,46 7,66 7,46 Mesafeye bağlı olarak her frekanstaki atmosferik yutuş değerleri aşağıda verilen formüle göre ayrı ayrı hesaplanmıştır. En yakın meteoroloji istasyonu olan Niğde-Ulukışla Meteoroloji İstasyonunda en yüksek nem görülen ay olan Ocak ve Aralık ayına ait bağıl nem değeri % 76,1 alınmıştır. Hesaplamalarda nem değeri Q= % 78,5 alınmıştır. A atm = 7,4 x10-8 2 f x r x Q L = L p L 132 atm L eq n = 10 x log 10 i = 1 L w( i ) 10

Tablo 68. Mesafeye Bağlı Olarak Hesaplanan Atmosferik Yutuş Değerleri Frekans (Hz) 500 1000 Mesafe (m) 10 Atmosferik Yutuş 0,002 Değeri Frekans (Hz) Mesafe (m) 10 Atmosferik Yutuş 0,039 20 0,005 20 0,078 30 0,007 30 0,117 40 0,010 40 0,156 50 0,012 50 0,194 100 0,024 100 0,389 200 0,049 200 0,778 300 0,073 300 1,167 2000 400 0,097 400 1,556 500 0,122 500 1,945 750 0,182 750 2,917 1000 0,243 1000 3,890 1500 0,365 1500 5,834 2000 0,486 2000 7,779 2500 0,608 2500 9,724 3000 0,729 3000 11,669 10 0,010 10 0,156 20 0,019 20 0,311 30 0,029 30 0,467 40 0,039 40 0,622 50 0,049 50 0,778 100 0,097 100 1,556 200 0,194 200 3,112 300 0,292 300 4,668 4000 400 0,389 400 6,223 500 0,486 500 7,779 750 0,729 750 11,669 1000 0,972 1000 15,558 1500 1,459 1500 23,338 2000 1,945 2000 31,117 2500 2,431 2500 38,896 3000 2,917 3000 46,675 Atmosferik yutum değeri çıkartılarak yukarıdaki formüle göre hesaplanan net ses düzeyleri aşağıda verilmiştir. Tablo 69. İşletme Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Net Ses Düzeyleri Gürültü Kaynakları Ekskavatör Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Toplam Ses Düzeyi 10 65,80 68,99 70,16 69,84 75,02 20 59,77 62,96 64,10 63,67 68,93 30 56,25 59,43 60,54 59,99 65,35 40 53,75 56,92 58,00 57,33 62,79 50 51,81 54,97 56,02 55,24 60,79 100 45,77 48,90 49,81 48,44 54,49 200 39,73 42,78 43,40 40,87 47,96 300 36,18 39,16 39,49 35,79 43,99 400 33,66 36,57 36,60 31,73 41,11 500 31,70 34,53 34,27 28,24 38,84 750 28,11 30,77 29,78 20,83 34,64 1000 25,55 28,03 26,31 14,44 31,61 1500 21,91 24,02 20,84 3,14 27,23 133

Gürültü Kaynakları Delici Loder Kamyon Dozer Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 134 Toplam Ses Düzeyi 2000 19,29 21,03 16,40-7,14 24,07 2500 17,23 18,61 12,51-16,86 21,56 3000 15,53 16,54 8,99-26,22 19,48 10 67,80 70,99 72,16 71,84 77,02 20 61,77 64,96 66,10 65,67 70,93 30 58,25 61,43 62,54 61,99 67,35 40 55,75 58,92 60,00 59,33 64,79 50 53,81 56,97 58,02 57,24 62,79 100 47,77 50,90 51,81 50,44 56,49 200 41,73 44,78 45,40 42,87 49,96 300 38,18 41,16 41,49 37,79 45,99 400 35,66 38,57 38,60 33,73 43,11 500 33,70 36,53 36,27 30,24 40,84 750 30,11 32,77 31,78 22,83 36,64 1000 27,55 30,03 28,31 16,44 33,53 1500 23,91 26,02 22,84 5,14 29,23 2000 21,29 23,03 18,40-5,14 26,07 2500 19,23 20,61 14,51-14,86 23,56 3000 17,53 18,54 10,99-24,22 21,48 10 65,80 68,99 70,16 69,84 75,02 20 59,77 62,96 64,10 63,67 68,93 30 56,25 59,43 60,54 59,99 65,35 40 53,75 56,92 58,00 57,33 62,79 50 51,81 54,97 56,02 55,24 60,79 100 45,77 48,90 49,81 48,44 54,49 200 39,73 42,78 43,40 40,87 47,96 300 36,18 39,16 39,49 35,79 43,99 400 33,66 36,57 36,60 31,73 41,11 500 31,70 34,53 34,27 28,24 38,84 750 28,11 30,77 29,78 20,83 34,46 1000 25,55 28,03 26,31 14,44 31,53 1500 21,91 24,02 20,84 3,14 27,23 2000 19,29 21,03 16,40-7,14 24,07 2500 17,23 18,61 12,51-16,86 21,56 3000 15,53 16,54 8,99-26,22 19,48 10 65,80 68,99 70,16 69,84 75,02 20 59,77 62,96 64,10 63,67 68,93 30 56,25 59,43 60,54 59,99 65,35 40 53,75 56,92 58,00 57,33 62,79 50 51,81 54,97 56,02 55,24 60,79 100 45,77 48,90 49,81 48,44 54,49 200 39,73 42,78 43,40 40,87 47,96 300 36,18 39,16 39,49 35,79 43,99 400 33,66 36,57 36,60 31,73 41,11 500 31,70 34,53 34,27 28,24 38,84 750 28,11 30,77 29,78 20,83 34,46 1000 25,55 28,03 26,31 14,44 31,53 1500 21,91 24,02 20,84 3,14 27,23 2000 19,29 21,03 16,40-7,14 24,07 2500 17,23 18,61 12,51-16,86 21,56 3000 15,53 16,54 8,99-26,22 19,48 10 65,80 68,99 70,16 69,84 75,02 20 59,77 62,96 64,10 63,67 68,93 30 56,25 59,43 60,54 59,99 65,35 40 53,75 56,92 58,00 57,33 62,79 50 51,81 54,97 56,02 55,24 60,79 100 45,77 48,90 49,81 48,44 54,49

Gürültü Kaynakları Silindir Grayder Bakım Kamyonu Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 135 Toplam Ses Düzeyi 200 39,73 42,78 43,40 40,87 47,96 300 36,18 39,16 39,49 35,79 43,99 400 33,66 36,57 36,60 31,73 41,11 500 31,70 34,53 34,27 28,24 38,84 750 28,11 30,77 29,78 20,83 34,46 1000 25,55 28,03 26,31 14,44 31,53 1500 21,91 24,02 20,84 3,14 27,23 2000 19,29 21,03 16,40-7,14 24,07 2500 17,23 18,61 12,51-16,86 21,56 3000 15,53 16,54 8,99-26,22 19,07 10 62,80 65,99 67,16 66,84 72,02 20 56,77 59,96 61,10 60,67 65,93 30 53,25 56,43 57,54 56,99 62,35 40 50,75 53,92 55,00 54,33 59,79 50 48,81 51,97 53,02 52,24 57,79 100 42,77 45,90 46,81 45,44 51,49 200 36,73 39,78 40,40 37,87 44,96 300 33,18 36,16 36,49 32,79 40,99 400 30,66 33,57 33,60 28,73 38,11 500 28,70 31,53 31,27 25,24 35,84 750 25,11 27,77 26,78 17,83 31,64 1000 22,55 25,03 23,31 11,44 28,53 1500 18,91 21,02 17,84 0,14 24,23 2000 16,29 18,03 13,40-10,14 21,07 2500 14,23 15,61 9,51-19,86 18,56 3000 12,53 13,54 5,99-29,22 16,48 10 65,80 68,99 70,16 69,84 75,02 20 59,77 62,96 64,10 63,67 68,93 30 56,25 59,43 60,54 59,99 65,35 40 53,75 56,92 58,00 57,33 62,79 50 51,81 54,97 56,02 55,24 60,79 100 45,77 48,90 49,81 48,44 54,49 200 39,73 42,78 43,40 40,87 47,96 300 36,18 39,16 39,49 35,79 43,99 400 33,66 36,57 36,60 31,73 41,11 500 31,70 34,53 34,27 28,24 38,84 750 28,11 30,77 29,78 20,83 34,46 1000 25,55 28,03 26,31 14,44 31,53 1500 21,91 24,02 20,84 3,14 27,23 2000 19,29 21,03 16,40-7,14 24,07 2500 17,23 18,61 12,51-16,86 21,56 3000 15,53 16,54 8,99-26,22 19,48 10 65,80 68,99 70,16 69,84 75,02 20 59,77 62,96 64,10 63,67 68,93 30 56,25 59,43 60,54 59,99 65,35 40 53,75 56,92 58,00 57,33 62,79 50 51,81 54,97 56,02 55,24 60,79 100 45,77 48,90 49,81 48,44 54,49 200 39,73 42,78 43,40 40,87 47,96 300 36,18 39,16 39,49 35,79 43,99 400 33,66 36,57 36,60 31,73 41,11 500 31,70 34,53 34,27 28,24 38,84 750 28,11 30,77 29,78 20,83 34,46 1000 25,55 28,03 26,31 14,44 31,53 1500 21,91 24,02 20,84 3,14 27,23 2000 19,29 21,03 16,40-7,14 24,07 2500 17,23 18,61 12,51-16,86 21,56

Gürültü Kaynakları Sulama Arazözü 4*4 Pick-Up Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Toplam Ses Düzeyi 3000 15,53 16,54 8,99-26,22 19,48 10 60,80 63,99 65,16 64,84 70,02 20 54,77 57,96 59,10 58,67 63,93 30 51,25 54,43 55,54 54,99 60,35 40 48,75 51,92 53,00 52,33 57,79 50 46,81 49,97 51,02 50,24 55,79 100 40,77 43,90 44,81 43,44 49,49 200 34,73 37,78 38,40 35,87 42,96 300 31,18 34,16 34,49 30,79 38,99 400 28,66 31,57 31,60 26,73 36,11 500 26,70 29,53 29,27 23,24 33,84 750 23,11 25,77 24,78 15,83 29,64 1000 20,55 23,03 21,31 9,44 26,61 1500 16,91 19,02 15,84-1,86 22,25 2000 14,29 16,03 11,40-12,14 19,07 2500 12,23 13,61 7,51-21,86 16,56 3000 10,53 11,54 3,99-31,22 14,48 10 52,80 55,99 57,16 56,84 62,02 20 46,77 49,96 51,10 50,67 55,93 30 43,25 46,43 47,54 46,99 52,35 40 40,75 43,92 45,00 44,33 49,79 50 38,81 41,97 43,02 42,24 47,79 100 32,77 35,90 36,81 35,44 41,49 200 26,73 29,78 30,40 27,87 34,96 300 23,18 26,16 26,49 22,79 30,99 400 20,66 23,57 23,60 18,73 28,11 500 18,70 21,53 21,27 15,24 25,45 750 15,11 17,77 16,78 7,83 21,46 1000 12,55 15,03 13,31 1,44 18,53 1500 8,91 11,02 7,84-9,86 13,10 2000 6,29 8,03 3,40-20,14 10,26 2500 4,23 5,61-0,49-29,86 7,98 3000 2,53 3,54-4,01-39,22 6,07 Tablo 70. İşletme Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Lgündüz ve Lakşam Değerleri Mesafe ( m ) L gündüz ( dba) 10 85,97 20 79,88 30 76,30 40 73,74 50 71,39 100 65,44 200 58,91 300 54,95 400 52,07 500 49,79 750 45,46 1000 42,49 1500 38,18 2000 35,02 2500 32,51 3000 30,40 136

Şekil 66. İşletme Aşaması Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği. İşletme aşaması için gündüz zaman diliminde 2.000 m mesafedeki Ömerli Köyünde faaliyetten kaynaklı oluşacak gürültü düzeyi 35,02 dba olarak hesaplanmıştır. *Hesaplama sonucu elde edilen değerlerin ÇGDY Yönetmeliği Madde 22 çerçevesinde değerlendirilmesi, Hesaplanan değerler Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 22. Maddesi kapsamında değerlendirilmiştir. İşletme, tesis ve işyerleri için çevresel gürültü kriterleri MADDE 22 (1) İşletme, tesis, atölye, imalathane ve işyerlerinden çevreye yayılan gürültü seviyesine ilişkin kriterler aşağıda belirtilmiştir: a) Her bir işletme ve tesisten çevreye yayılan gürültü seviyesi Ek-VII de yer alan Tablo 4 de verilen sınır değerleri aşamaz. Alanlar Tablo 71. Endüstri tesisleri için çevresel gürültü sınır değerleri (ÇGDY, Ek-VII, Tablo-4) Lgündüz (dba) Lakşam (dba) Gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp yerlerinin yoğunluklu olduğu alanlar 60 55 50 Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar 65 60 55 Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan işyerlerinin yoğun olarak bulunduğu alanlar 68 63 58 Endüstriyel alanlar 70 65 60 Lgece (dba) Yukarıdaki tablo incelendiğinde proje alanını Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar tanımlaması temsil etmektedir. Ömerli Köyü için hesaplanan gürültü değeri 35,02 dba olup 65 dba sınır değerinin altındadır. 137

*Tesisin faaliyete geçtikten sonra 6 ay içinde, İzne Tabi Tesisler İçin Akustik Rapora istinaden gürültü kontrol izin belgesini almasına gerek yoktur, tesis gürültü konulu çevre izninden muaftır. *Tesis çok duyarlı kullanımların yakınında olması halinde işletmeye geçildikten sonra çevresel titreşimle ilgili olarak ÇGDY Yönetmeliği Madde 25 kapsamında değerlendirme için ölçümlerin yapılmasına gerek yoktur, tesis çok duyarlı kullanımların yakınında değildir. Kontrol tedbirleri hakkında bilgi; *İnşaat aşaması için hesaplanan çevresel gürültü düzeyinin ÇGDY Yönetmeliğinde verilen sınır değerleri aşması durumunda alınacak kontrol tedbirleri hakkında bilgi; İnşaat aşamasında arazi düzenlemesi ve benzeri işlemler yapılacak olup kapsamlı bir inşaat faaliyeti olmayacaktır. *İzne tabi bir tesisin işletmeye geçtikten sonra yapılacak çevresel gürültü ve titreşim ölçümleri dikkate alınarak, sınır değerlerin sağlanmaması halinde alınması gereken kontrol tedbirlerinin uygulamaya konulmasının işletmeci tarafından taahhüt edilmesi; Proje alanının kuzeybatı istikametinde 2000 metre mesafede Ömerli Köyü bulunmaktadır. En yakın alıcı Ömerli Köyü dür. Ömerli Köyü, proje alanına 500 metreden daha uzak mesafede yer aldığı için gürültü ölçümü yapılmasına gerek görülmemiştir. Burada uygulanacak gürültü önlemleri faaliyet alanında en kötü ihtimal olan iş makinelerinin hepsinin aynı anda çalıştığı varsayımıyla hesaplamalar yapılmıştır. Proje alanını ÇGDY Yönetmeliği Ek-VII Tablo-4 te verilen Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar tanımlaması temsil etmektedir. Ömerli Köyü için hesaplanan gürültü değeri 35,02 dba olup 65 dba sınır değerinin altındadır. Sınır değerin sağlanması öngörüldüğü için herhangi bir kontrol tedbiri düşünülmemiştir. Patlatmalardan Dolayı Oluşacak Gürültü; Tablo 72. Patlatma Gürültü Seviyesi Makine-Ekipman Adet Patlatma 1 140 Kaynağın ses gücü düzeyi, Lw, db *Gürültü kaynakların varsa ses gücü düzeyleri kullanılarak (tesisin tam kapasitede çalıştığı dikkate alınarak) toplam gürültü düzeyinin hesaplanması, (sesin açık alanda yayılım prensibine göre; mesafe ve atmosferik yutuşun hesaba katılması), Tablo 73. Ses Gücü Düzeylerinin Oktav Bantlarına Dağılımı Ses Gücü Düzeyleri (db) Gürültü Kaynakları Toplam 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Patlatma 140 134 134 134 134 * Toplam ses gücü düzeylerinin 4 oktav band da eşit olarak dağıldığı varsayılmaktadır. L p Q = Lw + 10 x log x 2 4πr 138

Tablo 74. Ses Basınç Düzeyleri Gürültü Kaynakları Patlatma Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 10 106.02 106.02 106.02 106.02 20 100.00 100.00 100.00 100.00 30 96.48 96.48 96.48 96.48 40 93.98 93.98 93.98 93.98 50 92.04 92.04 92.04 92.04 100 86.02 86.02 86.02 86.02 200 80.00 80.00 80.00 80.00 300 76.48 76.48 76.48 76.48 400 73.98 73.98 73.98 73.98 500 72.04 72.04 72.04 72.04 750 68.52 68.52 68.52 68.52 1000 66.02 66.02 66.02 66.02 1500 62.50 62.50 62.50 62.50 2000 60.00 60.00 60.00 60.00 2500 58.06 58.06 58.06 58.06 3000 56.48 56.48 56.48 56.48 Çalışacak olan iş makinelerinin ses düzeyleri için aşağıda verilen düzeltme faktörleri kullanılarak hesaplanmıştır. Düzeltme faktörlerine göre yapılan hesaplama sonucunda her bir gürültü kaynağının 4 oktav bandında ki ses düzeyleri aşağıda verilmiştir. Tablo 75. Frekanslara Göre Düzeltme Faktörleri Merkez Frekansı (Hz) Düzeltme Faktörü 500-3,2 1000 0 2000 1,2 4000 1 Tablo 76. Düzeltilmiş Ses Düzeyleri Gürültü Kaynakları Patlatma Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 10 102.82 106.02 107.22 107.02 20 96.80 100.00 101.20 101.00 30 93.28 96.48 97.68 97.48 40 90.78 93.98 95.18 94.98 50 88.84 92.04 93.24 93.04 100 82.82 86.02 87.22 87.02 200 76.80 80.00 81.20 81.00 300 73.28 76.48 77.68 77.48 400 70.78 73.98 75.18 74.98 500 68.84 72.04 73.24 73.04 750 65.32 68.52 69.72 69.52 1000 62.82 66.02 67.22 67.02 1500 59.30 62.50 63.70 63.50 2000 56.80 60.00 61.20 61.00 2500 54.86 58.06 59.26 59.06 3000 53.28 56.48 57.68 57.48 139

Mesafeye bağlı olarak her frekanstaki atmosferik yutuş değerleri aşağıda verilen formüle göre ayrı ayrı hesaplanmıştır. En yakın meteoroloji istasyonu olan Niğde-Ulukışla Meteoroloji İstasyonunda en yüksek nem görülen ay olan Ocak ve Aralık ayına ait bağıl nem değeri % 76,1 alınmıştır. Hesaplamalarda nem değeri Q= % 78,5 alınmıştır. A atm = 7,4 x10-8 2 f x r x Q Atmosferik yutum değeri çıkartılarak yukarıdaki formüle göre hesaplanan net ses düzeyleri aşağıda verilmiştir. Tablo 77. Net Ses Düzeyleri L = L p L atm L eq n = 10 x log 10 i = 1 L w( i ) 10 Gürültü Kaynakları Patlatma Mesafe (m) Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Toplam Ses Düzeyi 10 102.82 106.01 107.18 106.87 112.0 20 96.80 99.98 101.12 100.70 106.0 30 93.27 96.45 97.57 97.03 102.4 40 90.77 93.94 95.03 94.38 99.8 50 88.83 91.99 93.05 92.29 97.8 100 82.80 85.93 86.84 85.51 91.5 200 76.75 79.81 80.45 77.98 85.0 300 73.21 76.20 76.55 72.96 81.1 400 70.69 73.60 73.67 68.95 78.2 500 68.72 71.57 71.35 65.50 75.9 750 65.14 67.81 66.89 58.21 71.7 1000 62.58 65.08 63.45 51.94 68.7 1500 58.95 61.09 58.04 40.88 64.3 2000 56.33 58.11 53.66 30.83 61.2 2500 54.27 55.70 49.83 21.35 58.7 3000 52.57 53.65 46.37 12.23 56.6 Tablo 78. Patlatmadan Kaynaklanacak Gürültü Seviyeleri Mesafe ( m ) L gündüz ( dba) 10 112.0 20 106.0 30 102.4 40 99.8 50 97.8 100 91.5 200 85.0 300 81.1 400 78.2 500 75.9 750 71.7 1000 68.7 1500 64.3 2000 61.2 2500 58.7 3000 56.6 140

Şekil 67. Patlatmadan Kaynaklanacak Gürültü Seviyeleri Diyagramı Patlatma ile ilgili olarak 2.000 m mesafedeki Ömerli Köyünde patlatmadan kaynaklı oluşacak gürültü düzeyi 61,2 dba olarak hesaplanmıştır. Patlatmalar gündüz saatlerinde yapılacaktır. Hesaplanan değer sınır değerin altındadır. Açık alanda patlatma işi çok az bir zamanda tamamlanacaktır. Proje genelinde kapalı ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacaktır. Faaliyet sahası çevresinde mevcut yerleşim birimlerinde iş makineleri, ekipmanlar ve patlatmalardan kaynaklanacak gürültü açısından olumsuz bir etki beklenmemektedir. Patlatmadan kaynaklanacak gürültü anlık bir gürültü olduğundan devam arz etmeyecektir. İşletmede, işin yürütülmesi sırasında meydana gelecek gürültüden dolayı, çalışanların sağlığını koruyabilmek ve faaliyetlerin sürekliliğini sağlayabilmek amacıyla sorunun kaynağında ve kullanıcı ile kaynak arasında çözüm bulunamadığında uygulanması gereken yöntem olan kişisel koruyucuların kullanılması sağlanacaktır. Kişisel koruyucu donanım olarak isimlendirilen ve bireysel olarak uygulanan bu alet / ekipman / donanım kişinin maruz kaldığı tehlikelerin bertarafında kullanılacaktır. Çalışanların maruz kalabileceği gürültünün yasal sınırların altında olması amacıyla; kulak koruyucuları ve kulak tıkaçlarının kullanılması sağlanacaktır. Faaliyet kapsamında gerçekleştirilecek çalışmalarda, iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak amacıyla, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ve Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Üretim sırasında, oluşan gürültüyü azaltmak için ise araçların düzenli olarak periyodik bakımlarının yapılması ve araçların kademeli olarak çalıştırılması sağlanacaktır. Patlatmalardan Kaynaklanacak Vibrasyon Patlatma sonucu oluşan şok dalgaları havada ve ateşlenen kaya birimi içinde belirli bir hız, frekans ve genlikte yayılmaktadır. Bu yayılım atım yerinden uzaklaştıkça sönme eğilimi göstermektedir. Şok dalgalarının çevrede bulunan hassas noktalara (bina, köprü, tarihi binalar, mağara vb.) hasar verebileceği mesafe aşağıda açıklanan bağıntılar yardımıyla hesaplanabilmektedir. Bağıntılarda değişken olarak anlık şarj (bir gecikme süresinde ateşlenen patlayıcı miktarı) atım yeri ile çevre birimleri arasındaki mesafe ve kayaç türlerine ait katsayılar bulunmaktadır. Patlatmayla oluşturulan titreşim çevre yapılara etkisi Devine Bağıntısı ile tespit edilmektedir. 141

Hava Şoku Hava şoku: Patlatma sonucu oluşan hava şoku aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır. Şiddetli etki zonu: D < 5 W Orta şiddette etki zonu: 5 W < D < 10 W Hafif şiddette etki zonu: 10 W < D < 15 W = Etki zon aralığı (m) W = Bir gecikme aralığında atılan patlayıcı madde miktarı = Anlık şarj (kg) Hava şoku hesaplamaları ruhsat alanlarında yapılacak maksimum anlık şarj dikkate alınarak yapılmıştır. Patlatmalarda kullanılacak maksimum anlık şarj = 35,64 kg (bir delikte kullanılcak patlayıcı miktarı açık ocak işletmeciliği aşamasında daha çok olacağından vibrasyon ve titreşim hesaplamalarında patlayıcı miktarı açık ocak işletmeciliğinde bir delikte kullanılacak toplam patlayıcı miktarı olan 35,64 kg değeri alınmıştır.) Şiddetli etki zonu: 0 29,83 m Orta şiddette etki zonu: 29,83 59,70 m Hafif şiddette etki zonu: 59,70 89,55 m Patlatmayla oluşturulan titreşimin çevre yapılarına etkisi Devine bağıntısı ile bulunur. v = k (D/ W) -1,6 Devine bağıntısı; v = Kayaç içinde yayılan titreşim hızı (inch/sn) k = kayaç türüne bağlı katsayı (26-260) D = patlatma noktası ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (feet) W = Bir gecikme aralığındaki patlayıcı miktarı (libre) 142

Tablo 79. Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri (W= 35,64 kg =79 libre) Vo (mm/sn) k (sabit) D (metre) D (feet) V(inch/sn) V o(mm/sn) (1/5)*V(mm/sn) (½)*V (mm/sn) 200 50 164.0 1.88 47.66 9.53 23.83 200 100 328.1 0.62 15.72 3.14 7.86 200 120 393.7 0.46 11.74 2.35 5.87 200 135 442.9 0.38 9.73 1.95 4.86 200 150 492.1 0.32 8.22 1.64 4.11 200 151 495.4 0.32 8.13 1.63 4.07 200 250 820.2 0.14 3.63 0.73 1.81 200 360 1181.1 0.08 2.02 0.40 1.01 200 500 1640.4 0.05 1.20 0.24 0.60 200 750 2460.6 0.02 0.63 0.13 0.31 200 1000 3280.8 0.02 0.39 0.08 0.20 200 1250 4101.0 0.01 0.29 0.06 0.15 200 1500 4921.3 0.01 0.22 0.04 0.11 200 2000 6561.7 0.01 0.14 0.03 0.07 200 2500 8202.1 0.00 0.10 0.02 0.05 200 3000 9842.5 0.00 0.00 0.00 0.00 Tablo 79' da; V= mm/sn mesafeye göre değişen titreşim hızı Vo= Bina temelindeki titreşim hızı Kayaç içi titreşim hızının (V) ½-1/5 i Vo değeri olarak kabul edilmektedir.(forssbland, 1981) Tablo 80. Bina temeli titreşim hızı (V0) değerlerine bağlı olarak patlatma nedeniyle hasar görebilecek bina türleri Bina Türü 143 V 0 (mm/sn) a. Yıkılmaya yüz tutmuş çok eski tarihi binalar 2 b. Sıvalı biriket, kerpiç, yığma tuğla evler 5 c. Betonarme binalar 10 d. Fabrika gibi çok sağlam yapıda endüstriyel binalar 10-40 (Kyn: Forssbland,1981) Yöre köylerdeki en hassas yapının Tablo 80 e göre b tipi binalar olduğu kabul edilirse V 0 hızının 5 mm/sn nin üzerine çıkmaması gerekmektedir. Patlatmayla oluşan titreşim hızı 135 m mesafeden sonra 5 mm/sn nin altına düşmüştür. Ocak alanından itibaren 135 m. mesafede herhangi bir yol, köprü, su yapısı, ev v.s bulunmamaktadır. Ocak alanına en yakın yerleşim yeri 2000 m. mesafededir, faaliyet alanına 1000 m. mesafede su kaynağı bulunmaktadır. Projesine ve tekniğine uygun olması kaydıyla patlatmadan kaynaklı olumsuz bir etki beklenmemektedir.

Binalardaki Hasarların Titreşim genliği Yönünden İncelenmesi; Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin genliği aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır. K W A = D A : Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin azami genliği (mm) W : Bir gecikme aralığında ateşlenen patlayıcı miktarı (kg) D : Patlatma kaynağı ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (m) K : Kayaç türüne bağlı katsayı Tablo 81. Patlatma yapılan kaya türü ve bina temeli altındaki kayaç türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı asgari ve azami değerleri (Kyn. Armac Printing Company) K katsayısı Patlatma yapılan birim Temel altı kayaç türü Minimum Maksimum Kaya Kaya 0,57 1,15 Kaya Kil (Toprak) 1,15 2,30 Kil (Toprak) Kaya 1,15 2,30 Kil (Toprak) Kil (Toprak) 2,30 3,40 Genlik değerinin 0,05 mm nin altında olması durumunda binalarda hasar olmadığı bilindiğinden maksimum patlayıcı miktarı (35,64 kg) ile yapılan atımlarda etki mesafesi; Patlatma yapılan temel birim kaya olduğu için ve temel altı kayaç türü kaya+toprak olduğu için K katsayısı Tablo 81 den 1.15 alınmıştır. Patlatma yapılırken gecikmeli kapsül kullanılacaktır. Bundan dolayı maksimum patlayıcı miktarı olarak bir delikte kullanılması planlanan 35,64 kg alınmıştır A = K * W / D = 1.15 * 35,64 / 0.05 D 137 m Tablo 82. Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Yapının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri Titreşim Frekansı (Hz) İzin Verilen En Yüksek Titreşim Hızı (Tepe Değeri-mm/s) 1 5 4-10 19 30-100 50 Tablo 83. Binalarda, Bina İçindeki Makine ve Teçhizatın Yaratacağı Titreşimlerin Sınır Değerleri Titreşim Frekansı (Hz) Konutlarda 1* 8-100 Ofislerde 1** 8-100 İzin Verilen En Yüksek Titreşim Hızı (rms değer-mm/s) 1.5 0.3 3.5 0.6 Ocak alanından itibaren 137 m. mesafede herhangi bir yol, köprü, su yapısı, ev v.s bulunmamaktadır. Ocak alanına en yakın yerleşim yeri 2000 m. mesafededir, faaliyet alanına 1000 m. mesafede su kaynağı bulunmaktadır. Projesine ve tekniğine uygun olması kaydıyla patlatmadan kaynaklı olumsuz bir etki beklenmemektedir. 144

Patlatma Sırasında Taş Fırlama (Savrulma) Hesabı Taş fırlaması (savrulması): Patlatma işlemi sırasında patlayıcı madde kaya kütlesi içinde yeterince hapsedilemezse reaksiyon sonucu oluşan yüksek basınçlı gazların erken atmosfere deşarj olması sırasında bazı kayaların kütleden ayrılarak uzağa savrulmasıdır. Bir patlatma sırasında ortaya çıkabilecek olan maksimum taş savrulması; L m =260 x d 2/3 eşitliği ile hesaplanır. Burada; d=patlatma deliği çapı L m =Maksimum taş savrulma mesafesi (m) buna göre, L m = 260 x 0.102 (2/3) = 56,75 m Ayrıca Savrulan taş parçasının boyutu da; ϕ=0.1 x d 2/3 eşitliği ile hesaplanır. Burada; ϕ=savrulan taş parçalarının boyutudur. Kaynak: SVEDEFO (İsveç Detonik Araştırma Kurumu) Buna göre; ϕ=0.1 x 0.102 2/3 = 0.02 m Patlatma esnasında gerekli uyarılar yapılacak, önlemler alınacak ve ocak alanı çevresine geçişlere izin verilmeyecektir. 5.5.Sağlık Koruma Bandı Mesafesi 72090 sicil numaralı ruhsat sahası içinde iki adet poligon için ÇED izni talep edilmiştir. 1. poligonda ocak faaliyeti, 2. poligonda ise cevher, dekapaj malzeme, üst toprak depolama işi yapılacaktır. Sağlık koruma bandı mesafesi İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte belirtilen kurulca faaliyetin zararlı ve tehlikeli etkileri dikkate alınarak belirlenir. Sağlık Koruma Bandı içerisine mesken veya insan ikametine mahsus yapılaşma yapılmayacaktır. Planlanan faaliyetle ilgili olarak sağlık koruma bandı mesafesi ruhsat sınırından itibaren 10 m. olarak belirlenmiştir. Sağlık koruma bandı Ek-12 de sunulan işletme haritasına işlenmiştir. Sağlık koruma bandı mesafesi ile ilgili olarak İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte belirtilen inceleme kurulları tarafından belirlenecek mesafelere uyulacaktır. Sağlık koruma bandı ÇED alanı içinde belirlenmiştir. Sağlık koruma bandı alanı içinde herhangi bir yapılaşma veya faaliyet yapılmayacaktır. Talep edilen ÇED izin alanı ruhsat sahası sınırından 10 m. içeride belirlenmiş olup sağlık koruma bandı da ÇED izin alanı sınırından içe doğru 10 m mesafe olarak belirlenmiştir. 145

Planlanan proje kapsamında Adana İl Özel İdaresine Ek-27 de sunulan taahhütname noter onaylı olarak sunulmuştur. Ek-27 de verilen taahhütname maddelerine uyulacaktır. 5.6. Doğaya Yeniden Kazandırma Çalışmaları ve Rehabilitasyon planı Faaliyet alanı ormanlık alan içinde kalmaktadır. Madencilik faaliyeti açık ocak+kapalı ocak işletmeciliği şeklinde yapılacaktır. Açık ocak işletmeciliği aşamasında sahadan sıyrılacak üst toprak ve kazılacak dekapaj malzeme Tablo 27. ve Tablo 28. de koordinatları verilen dekapaj malzeme depo alanında ve üst toprak depolama alanında düzenli olarak depolanacaktır. Depolanacak dekapaj malzeme ve üst toprak faaliyet sonrası alanlara geri serilecek ve ağaçlandırma yapılacaktır. Ağaçlandırmada faaliyet alanı ve çevresindeki meşcereye uygun ağaç türleri tercih edilecektir. Proje ile ilgili olarak hazırlanan Rehabilitasyon projesi Ek-9 da sunulmuştur. Planlanan Faaliyetle ilgili olarak Doğaya Yeniden Kazandırma Planı (Rehabilatasyon Projesi) ilgili Orman Bölge Müdürlüğü ne sunulacak ve gerekli izinler alınacaktır. Planlanan proje ile ilgili olarak hazırlanan çevre uyum planı Ek-10 da sunulmuştur. 5.7.Risk Analizi a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Analizi Planlanan proje kapsamında öncelikli olarak kısa bir süre açık ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacak daha sonra kapalı ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacaktır. Açık ocak işletmeciliği kapalı ocak işletmeciliği için ön hazırlık şeklinde olacaktır. Proje sahasında ocak alanı ve dekapaj malzeme depolama alanı, cevher stok sahası, üst toprak depolama sahası üzerinde çevresinde yüzeysel suların drenajını sağlamak için uygun kısımlara drenaj kanalları oluşturulacaktır. Sahaya düşen yağmur suları derene edilmiş olacak ve proje sahasında su birikmesi önlenecektir. Sahanın çok yüksek topografyası nedeniyle yeraltı suyu seviyesi çalışılacak kotlara göre oldukça düşük kotlarda olacağından kapalı ocak işletmeciliğinin hiç bir aşamasında yeraltı suyu sorunu olmayacaktır. Proje sahası ormanlık alan içinde kalmaktadır. 26.07.2002 gün ve 24827 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında 2002/4390 Karar Sayılı Yönetmeliğin esaslarına göre hazırlanan Yangın Önleme ve Söndürme Talimatları hazırlanacak ve işçiler bu konuda eğitilecektir. Orman yangınları esnasında yetkililerin talebi halinde dozer, loder, greyder, treyler ve arazöz gibi araçların yangın yerlerine sevk etmek üzere her an hizmete hazır olacak şekilde bulunduracaktır. İşletme civarında yangın tespiti ve görüldüğü anda imkânlarla müdahale edilerek, 177 yangın ihbar hattına bilgi verilerek yetkililer uyarılacaktır. Orman yangınlarına karşı bir su su tankeri dolu olarak proje sahasında hazır bulundurulacaktır. 72090 sicil numaralı ruhsat sahası içinde sürekli akışlı dere bulunmamaktadır. Proje alanı içinde kuru dere formunda dereler bulunmaktadır. Çalışma alanlarında gerekli sağlık koruma bandı mesafesi bırakılacaktır. Herhangi bir taşkın, su basması riski oluşmaması için gerekli drenaj önlemleri alınacaktır. Çalışanların sağlığı ile ilgili olarak mevcut ve çıkarılacak tüm yönetmeliklere uyulacaktır. 146

Proje alanı büyük Ecemiş Fay kuşağı içindedir. Bu fay kuşağı sağ yanal atımlı olup yaklaşık 60 km ötelenmeye neden olmuştur. Ancak bu fay kuşağı Eosen döneminde (takriben 33 milyon yıl önce) aktivitesini tamamlamıştır. Kuşak üzerinde takriben 2-4 km genişliğinde bir açıklık oluşmuş ve bu açıklık Çukurbağ formasyonuna ait çökel kayalarla doldurulmuştur. Bu fay kuşağının günümüzde hiçbir aktivitesi olmamakla beraber fay kuşağını dolduran çökel kayaçların diyajenezine bağlı oturma tektoniğinin oluşturduğu sismik hareketler izlenebilmektedir. Ancak bu sismik hareketler hiçbir şekilde yıkıcı deprem boyutuna ulaşmamıştır. Ecemiş fay kuşağı bir tarafa bırakıldığında yörede aktif fay hatları bulunmamaktadır. Bölgenin Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasındaki yeri 3 derecede deprem kuşağıdır. Yapılacak tesislerde bu kuşak için öngörülen parametrelere uyulması gerekmektedir. Faaliyet alanında olası doğal afetler için ( deprem, heyelan, çığ vs.) tedbirler alınacak, oluşturulması planlanan tüm yapılar ve tahkimatlar deprem yönetmeliğine uygun yapılacaktır. Dekapaj malzeme ve stok alanlarında depolama, uygun eğim ve yükseklikte yapılacak, uygun topuk ve tahkimatlar yapılarak emniyetli depolama sağlanacaktır. Faaliyet alanının jeomorfolojik yapısını gösteren doğal topoğrafik yüzeyde heyelan riski yoktur. Üretim sonrası proje alanında heyelan ve çığ risklerine karşı ağaçlandırma yapılacaktır. Proje alanında 10 m. yüksekliğinde, 65 o açılı bir adet basamak oluşturulacaktır. Daha sonra yeraltı üretim çalışmalarına başlanacaktır. Çalışma alanının köşe noktalarına poligon taşları dikilerek çalışma alanının sınırları belirlenecektir. Gerekli yerlere okunabilecek şekilde uyarı levhaları yerleştirilecektir. Sahaya kontrolsüz giriş çıkışlar engellenecektir. Saha dağlık ve engebeli arazilerden oluştuğu için saha ve çevresinde insan hareketi gözlenmemektedir. Çalışanlara işçi sağlığı ve iş güvenliği eğitimleri verilecektir. Üretim esnasında patlatma yapılacaktır. Patlatmalar kontrollü bir şekilde ve gecikmeli kapsül kullanılarak yapılacaktır. Patlatma yapmadan önce gerekli ikaz ve duyurular yapılacak patlatma yapılan bölge kontrol altına alınacak ve sahaya giriş çıkışlar engellenecektir. İşletme aşamasında oluşacak dekapaj malzeme ve üst toprak Tablo 28. ve Tablo 27. da koordinatları verilen depolama alanlarında düzenli şekilde depolanacaktır. Depolama alanlarında eğim yaklaşık 60 derece olacaktır. Dekapaj malzeme ve üst toprak, depolama alanlarında topoğrafyaya uygun olarak depolanacaktır. Arazi engebeli olduğundan yığın yükseklikleri yer yer değişiklik gösterecektir. Depolama yapılırken göçme gibi risklerin oluşmaması için uygun eğim ve yükseklik ve gerekirse kademe oluşturulacaktır. Dekapaj malzeme depolama alanında dekapaj malzeme topuğu oluşturulacaktır (Bkz. Ek-24) Faaliyet alanında elektrik kullanımı sadece aydınlatma amaçlı olacaktır. ÇED izni talep edilen poligonlara herhangi bir elektrik hattı çekilmeyecek jeneratör kullanılacaktır. Faaliyet alanında elektrik çarpması gibi tehlikeler oluşmayacaktır. Faaliyet alanında kullanılacak iş makineleri ve araçlardan dolayı kaza riskleri oluşacaktır. Bununla ilgili olarak gerekli eğitim verilecek belgeli personeller kullanılacak, gerekli uyarı levha ve işaretçileri kullanılacaktır. Faaliyet alanı ormanlık alan içinde bulunmaktadır. Faaliyet alanına en yakın yerleşim yeri 2000 m. mesafede kuzeybatı istikametinde Ömerli Köyüdür. Patlatmalar kontrollü 147

148 şekilde yapılacak olup gecikmeli kapsüller kullanılacaktır. En yakın yerleşim yerinde vibrasyon ve titreşimden kaynaklı herhangi bir sıkıntı yaşanmayacaktır(bkz. Bölüm 5.4.) Üretim esnasında toz emisyonları oluşacaktır. Oluşacak toz emisyonları Bölüm 5. de incelenmiştir. Toz emisyonları ile ilgili olarak yapılan toz modelleme çalışması Ek-18 de sunulmuştur. Faaliyet alanlarına en yakın yerleşim yerlerinde toz emisyonlarından kaynaklanacak olumsuz bir etki beklenmemektedir. Faaliyet esnasında yapılacak patlatmalar ve kullanılacak iş makineleri ve araçlardan kaynaklanacak gürültü olacaktır. Gürültü ile ilgili hesaplamalar Bölüm 5. de verilmiştir. Ayrıca akustik rapor Ek-19 da sunulmuştur. Araçların düzenli bakım ve kontrolü yapılacak ve kademeli olarak çalıştırılmalarına özen gösterilecektir. Proje alanında mevcut mezarlığa ve eski mezarlığa rastlanmamıştır. 19.01.2010 Tarih ve 27467 Sayılı Mezarlık Yerlerinin İnşası ile Cenaze Nakil ve Defin İşlemeleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje alanı ve yakın çevresinde proje kapsamında yapılacak çalışmalardan etkilenecek yüzeysel sular bulunmamaktadır. Faaliyet alanının 500 m kuzeydoğusunda bulunan Sarıpınar deresi yükseklik olarak proje alanın çok altında bulunmaktadır. Yağmur sularının drenajını sağlayan mevcut dere yatakları koruma altına alınacak, yağmur sularının drenajını engelleyecek hiçbir işleme izin verilmeyecektir. Proje sahası içerisinde bulunan kuru derelere sağlık koruma bandı mesafesi bırakılacak, depolama yapılacak kısımda rusubat akışının engellenmesi için topuk bırakılarak bu akışın oluşmasını engelleyecek eğimde depolama yapılacaktır. Ocak alanı, stok alanı ve dekapaj malzeme depolama alanında yüzeysel suların drenajı bu alanlarda su tahliyesi için uygun eğime göre açılacak drenaj kanallarından sağlanacaktır. Faaliyet alanı oldukça dik, sarp kayalık özelliğinde jeomorfolojik yapıya sahip olmasından dolayı taşkın riski bulunmamaktadır. ÇED Raporunda taahhüt edilen ve proje ile ilgili olan tüm yönetmeliklere uyulacaktır. Derelere kesinlikle dekapaj malzeme, üst toprak atılmayacaktır. Bu malzemelerin derelere kayması, taş yuvarlanmaları, faaliyetten kaynaklı sediment, askıda katı madde, depolama alanlarında uygun eğim ve yükseklikler oluşturularak engellenecektir. Derelere herhangi bir şekilde atık ve artık madde atılmayacaktır. Dekapaj Malzeme Depolama Alanının Şev Duraylılığı; Yer altı üretimi sonucu oluşacak dekapaj malzeme yer altında üretim panosu ile ara kat galerinin kesiştiği yerlerde açılacak ceplerde biriktirilecektir. Yer üstüne dekapaj malzeme çıkarılmayacağı öngörülmektedir. Çıkarılması durumunda dekapaj malzeme depolama alanında depolanabilecektir. Açık ocak çalışmasında 6404 m 3 dekapaj malzeme oluşacaktır. Dekapaj malzeme, dekapaj malzeme depolama alanında depolanacak ve üretim sonrası ağaçlandırma işlemleri esnasında geri serilecektir. Dekapaj malzeme depolama alanı yaklaşık 20000 m 2 'dir. Dekapaj malzeme, depolama alanında yaklaşık 3202 m 2 alanda 2 metre yüksekliğinde 60 derece açıyla yığılarak rahat bir şekilde muhafaza edilecektir. Yığın yüksekliği topoğrafyaya uygun olarak üst kotlarda alçak alt kotlarda ise yüksek olacak böylece duraylılık daha rahat sağlanmış olacaktır. Dekapaj malzeme depolama alanına sağlık koruma bandı

oluşturulacaktır. Ayrıca eğime uygun olarak dekapaj malzemenin kaymasını önlemek için uç kısımda "Dekapaj Malzeme Topuğu" oluşturulacaktır. Dekapaj malzeme depolama alanının büyüklüğüne göre depolanacak olan dekapaj malzeme miktarının az olması proje için bir avantaj teşkil etmektedir. Dekapaj malzeme alanında şev duraylılığı ve malzemelerin dekapaj alanı dışına, özellikle dere yataklarına saçılmasını önlemek amacıyla depolama alanının önüne Dekapaj Malzeme Topuğu adı verilen bir hendek açılacaktır (Bkz. Ek-24). Hendek, maksimum dekapaj malzeme dolgusunun ulaşacağı uç noktalardan geçecek şekilde açılacaktır. Dekapaj malzeme topuğunun boyutları, dekapaj malzemenin döküleceği yüzeyin topografyası ve dekapaj malzeme depolama alanının yüksekliğine göre farklılıklar gösterebilecekse de genel olarak 3 metre genişlik ve 2 metre yükseklikte bir hendek oluşturacak şeklinde (Şekil. 68) açılması halinde hem dekapaj malzemenin duraylılığı sağlanmış olacak hem de dökülen malzemenin dekapaj malzeme döküm alanının dışına saçılması önlenecektir. Dekapaj Pasa Malzeme Dekapaj Pasa Topuğu Malzeme Topuğu Ana Kaya Şekil 68. Dekapaj Malzeme Topuğu Şematik Kesiti Dekapaj malzeme depolama alanında yaklaşık olarak 16790 m 2 'lik bir alan boş kalacaktır. Bu alanın 40 m 2 sinde üst toprak depolanacak, ayrıca sağlık koruma bandı oluşturulacaktır. Dekapaj malzeme depolama alanında büyük bir kısım boş olacaktır. Bu alana gerekmesi durumunda yeraltından dekapaj malzeme de depolanabilecek ve gerekli önlemler alınacaktır. Yer altı üretimi sonucu oluşacak dekapaj malzeme yer altında üretim panosu ile ara kat galerinin kesiştiği yerlerde açılacak ceplerde biriktirilecektir. Üretim boşluklarının doldurulması için kullanılacaktır. Faaliyet alanı ormanlık alan olduğundan dolayı ve açık ocak işletmeciliği yapılacağından bitki örtüsü ve topoğraya tahrip olacaktır. Proje devamında çalışmaları bitmiş ocak basamağında, depolama sahalarında rehabilitasyon projesine uygun olarak faaliyet alanı ve çevresi meşcere tipine uygun şekilde ağaçlandırılacaktır. Faaliyet alanlarında oluşturulacak drenaj planı haritası Ek-25 de sunulmuştur. 149

Asit Kaya /Maden Drenajı; Sahada işletme aşaması ve sonrasında asit kaya/ maden drenajı oluşma durumu ve alınacak önlemler Ek-14 de sunulan Çukurova Üniversitesine hazırlattırılan raporda detaylandırılmıştır. Raporda görüleceği gibi sahada yapılan inceleme ve testler sonucuna göre sahadaki cevherlerin asit üretme potansiyeli düşük buna karşılık oldukça yüksek karbonat içermeleri sebebiyle nötürleştirme potansiyeli yüksektir. Bu nedenle yapılacak işletmeden dolayı asit kaya/maden drenajı nedeniyle yerüstü ve yeraltı sularını kirletme potansiyeli bulunmamaktadır. Ek-14 de sunulan raporun sonuç ve öneriler bölümü; Ruhsat hukuku Koza Altın İşletmeleri A.Ş. de bulunan Adana ili Pozantı ilçesi sınırlarındaki 72090 sicil nolu işletme ruhsatlı Karıncadağ Kompleks cevher (bakır, kurşun, çinko, altın ve gümüş) sahadaki mineral parajenezi ayrıntılı olarak incelenmiş olup, pirit, sfalerit, galenit, kalkopirit birincil sülfür mineralleri olarak belirlenmiştir. Birincil parajenez içindeki galenit içinde çok seyrek olarak fahlerz ayırt edilirken sfalerit içinde de kalkopirit kapanımları oldukça yaygın durumdadır. Bu birincil sülfür parajenezi içinde nabit altın ve gümüş gerek önceki çalışmalarda ve gerekse ruhsat sahibinin yaptırdığı incelemelerde belirtilmiş ise de tarafımızca alınan 10 örnek içinde yalnızca 1 örnekte 5-6 mikron boyutunda nabit altın olduğuna ihtimal verdiğimiz bir gözlemimiz olmuştur. Eğer çok sayıda cevher örneğinden parlak kesit yaptırarak inceleme fırsatımız olmuş olsaydı altın varlığının tarafımzdan da tespit edilmesi mümkün olacaktı. Ancak şirket elemanlarınca bölgeden alınan örnekler içinde 1,09 gr/ton altın ile 194 g/ton gümüş bulunması bu kıymetli metaller açısından ruhsat sahasının daha ayrıntılı incelenmesini gerektirmektedir. Roma döneminden beri bilinen ve bir çok defa işletme faaliyetlerinde bulunulan ruhsat sahasında pirimer sülfürlü cevherlerden türeyen ikincil parajenez daha ön plana çıkmış ve sfaleritin smitsonite, pirit ve kalkopiritin limonit ve götite, galenitin anglezit ve serüzite dönüştüğü ve daha çok Horoz Granodiyoritinin sokulumu sırasında gelişen hidrotermalitlerle oluşan sülfürlü faza ait minerallerin büyük oranda oksitlenerek ikincil parajenezi oluşturduğu ve bu son evrede karstlaşmanın da etkili olduğu anlaşılmıştır. Birincil sülfür minerallerine gang mineralleri olarak kuvars ve karbonatlardan kalsitin eşlik ettiği anlaşılmakta ancak oksitlenmeden sonra bunlara serisit, klorit, siderit-ankerit ile psödomorf götit ile amorf limonitin eklendiği mineralojik ve kimyasal incelemelerden anlaşılmıştır. İncelenen parlak kesitlerde dış kısımlarında tamamen ikincil oksit ve karbonat minerallerine dönüşmüş ama merkezi kısımlarında hala ilksel konumunu muhafaza eden yapıların görülmesi sahada görülen kompleks cevherleşmenin hirotermal kökenli ancak oksitlenme yoluyla ikincil parajeneze dönüştüğü ve son aşamada karstik evrim geçirdiği tezini doğrulamaktadır. Sülfür mineralleri arasında asit drenajını oluşturabilecek pirite yaygın olarak rastlanması gerek işletme faaliyetleri sırasında ve gerekse muhtemel cevher hazırlama işlemler sonunda oluşacak dekapaj malzeme, artık/atık havuzlarında şu anki durumundan çok daha büyük yüzeylerin atmosferik su ve havanın oksijeni ile birleşerek reaksiyon denklemlerini önceki bölümlerde ayrıntılarıyla incelediğimiz asit üretimine olanak sağlıyacak ve böylece asit drenajı oluşabilecektir. Ancak yankayacın karbonat ağırlıklı olması ve sülfürlü cevher minerallerinin kazılacak malzeme içinde ağırlıkça % 10 un bile çok altında olması sebebiyle işletme sırasında alınan 10 adet temsili örnek üzerinde gerçekleştirdiğimiz toplam kükürt ve karbonat miktarına dayalı asit ve baz hesaplamalarında dengenin 150

nötürleşmeden yana çok kararlı olması ve Çizelge 2 de (Bkz Ek-14) görüldüğü gibi en az karbonat içeren numunenin bile net nötürleşme potansiyelinde 3 olan eşik değerin 3 katından fazla olması işletme sırasında asit drenajının oluşmayacağını göstermektedir. Fakat çıkarılan cevherlerin tüvenant olacağı öngörülmüş olmasına rağmen ruhsat sahası içinde 2,73 hektarlık alanda oluşturulacak dekapaj malzeme depolama alanı ve stok sahası olarak planlanan alanda henüz hiçbir faaliyetin bulunmaması sebebiyle ne statik testler ve ne de kinetik testlerden hiçbiri yapılamamıştır. Stoklama alanlarının çevreye kolayca sızıntı oluşturmaması için yönetmelikler doğrultusunda hazırlanması zorunludur. Bu alanların gerek tabanları ve gerekse kenar duvarlarında uygun boyutlarda (10-32 mm olabilir) kireçtaşını tabanda 0,5 m kalınlığında sererek kenar duvarlarına da teraslayarak stoklama yapılması büyük önem kazanmaktadır. Böyle bir ortama dökülecek cevher mineralleri içinde de zaten büyük oranlarda karbonat olacağından üretilecek asitin karbonat mineralleriyle çabucak nötürleşmesi beklenir. Buna rağmen önceki bölümlerde bahsedilen tüm testlerin yapılması ve veri tabanı oluşturularak sürekli izleme programlarının tavizsiz uygulanması gerekecektir. Aşırı derecede boyut küçülterek çeşitli prosesler sonucu cavher kazanımlarının yapıldığı zenginleştirme işlemlerinden sonra artık/atık barajlarının oluşturulması kaçınılmazdır. Koza Altın İşletmeleri A.Ş. nin Migem e sunduğu işletme projesinde bu faaliyetlerden bahsedilmemiştir. Ancak böyle bir zenginleştirme işlemleri sahada yapılacaksa işletme başlar başlamaz özütleme deneyleri ve pratik testlerin faaliyetin tüm safhalarında yaptırılması zorunludur. Önceki bölümlerde bu testlerin ayrıntıları verilmiş olup, bu konularda deneyimli danışmanların kontrolünde bu işlemler gerçekleştirilmelidir. Henüz hiçbir kazmanın vurulmadığı ve cevher zenginleştirmeye yönelik herhangi bir projenin olmadığı ruhsat sahasında sızıntı yapabilecek drenaj suları ile ilgili su kalitesi modellemesi yapılması asla gerçekçi olamaz. Yalnızca alınan örnekler üzerinde belirlenen statik test sonuçlarında nötürleştirme potansiyelinin çok yüksek olması ve depolama, dekapaj malzeme ve atık barajları planlanmadığı için kinetik testlerin de yapılamadığı Koza Altın İşletmeleri A.Ş. nin uhdesindeki kompleks cevher (bakır,çinko, kurşun, altın ve gümüş) sahasında Net Asit Üretim potansiyeli veya kinetik test sonuçları kullanılarak su kalitesi modellemesinin (PHRREEQC veya başka modelleme programları) açık ocaklardaki göl oluşuyorsa göl suyu kalitesinin, dekapaj malzeme alanında dekapaj malzeme sızıntı suyu kalitesinin, atık havuzları oluşacaksa atık havuz suyu kalitesinin modellemesi elbette bu konuda deneyimli danışman veya danışmanların denetimde alınacak numuneler veya in suti olarak uygulanacak testlerdeki sonuçlara göre yapılmalıdır. İşletme sahasından alınan su örneklerinin analiz sonuçları ve ruhsat sahasından beslenen dere ve nehirlerde şu anda herhangi bir asit drenajını işaret eden en küçük bir belirti yoktur. Başka bir deyişle gerek birincil sülfür mineralleri içeren anakayaç gruplarında ve gerekse oksitli ve karbonatlı ikincil parajenezin görüldüğü cevher zonlarında limonitleşme sebebiyle renk değişiklikleri görülmektedir. Ancak buralarda biriken suların ölçülen ph larında 7-7,5 değerlerinin altında bir ölçüm sonucu bulunmamıştır. Bunun en belirgin açıklaması piritin nem ve oksijenle parçalanması sonucu oluşan asiditenin ortamdaki kalsit ve dolomit gibi karbonatlarla nötürleştirildiği ve yüzey sularının ph larında düşük değerler oluşarak temas ettiği kayaçlarda çözümleme yaparak içindeki çeşitli metalleri çökelterek sarı, kırmızımtırak veya yeşilimsi renklerde bir çökelmeye sebebiyet vermediği anlaşılmıştır. Bu durum oldukça doğal bir sonuç olup henüz pirit içeren ana kayanın (Bolkardağ mermer ve şistleri) delme ve patlatma yöntemleriyle parçalanmadığı ve üzerinde de zengin orman örtüsünün bulunduğu bir durumdayken asit üretemeyeceğinden kaynaklanmıştır. Fakat işletmeye başlanıp basamaklar açıldığında ve uzun süre oksijen ve atmosferik kaynaklı yağışlarla pirit çözüldüğünde üretilmesi beklenen asitli suların yankayaç içindeki karbonatlarla nötürleştirilip dengelenip dengelenemiyeceği hususunda olumsuzluk oluşturacak bir parametre şu anda görülmemektedir. Çünkü bu rapor döneminde 151

nötürleştirme potansiyelinin asit üretme potansiyelinden çok yüksek olduğu belirlenmiştir. Yeraltı suyunun kirletilmesi elde edilen verilerle olası görülmemektedir. Sonuç olarak kurşun, çinko, bakır cevherlerinin üretilmesi için yürütülecek açık işletme sırasında ve çıkarılacak cevherin belirlenen 2,73 hektarlık dekapaj malzeme döküm ve stok alanında mevcut yönetmeliklerdeki kriterlere uyularak depolama yapılması koşuluyla ne çevreye, nede yüzey ve yeraltı sularına asit kaya/maden drenajından kaynaklanacak olumsuzluklar yaşanmayacaktır. b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Risk Durumlarında Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işetme ve işletme sonrası) Projenin tüm aşamalarında dere yataklarına katı veya sıvı atık atılmayacak, dekapaj malzeme doldurulmayacak, dere yataklarından malzeme temin edilmeyecek, doğal akışlar değiştirilmeyecektir. Projenin tüm aşamalarında 18.03.2004 Tarih ve 25406 Sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Üretimde patlatma yapılması, değişik iş makineleri ile nakliye amaçlı yükleme yapan kamyonların kullanımı dolayısıyla faaliyet potansiyel olarak kaza riski taşımaktadır. Tesiste bakım onarım çalışmalarında, depolama, düzenleme, istifleme, yerleştirme ve stoklama işlemlerinde, güvenlik sistemlerinin, kişisel koruyucuların, cihazların ve aletlerin kullanılması sağlanacaktır. Yükleme boşaltma yapan iş makinelerinin işin yapımı sırasında doğabilecek tehlikelere karşı çalışan personelin uyması gereken emniyet kurallarını içeren standart iş talimatları hazırlanacaktır. Yukarıda belirtilen çalışmalar bu talimatlara uygun şekilde gerçekleştirilecektir. Kullanılacak teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kazalara karşı Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük te Maden ve Taş Ocakları ile Açık İşletmelerde Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tedbirleri Hakkında Tüzük hükümlerine göre iş yerleri denetim ve gözetim işlemlerinde uygulanacak yönergelerde anılan hususlara uyulacaktır. Parlayıcı, Patlayıcı ve Tehlikeli İşlerde çalışan Yerlerde Alınacak İş sağlığı ve İş Güvenliği Tedbirleri hakkında yayımlanan Tüzük te belirtilen hususlara uyulacaktır. Patlayıcı maddelerin teslim alınması, taşınması, depolanması, dağıtılması, geri alınması vb. işler bu amaçla eğitilmiş ve teknik nezaretçi (ilgili maden mühendisi) tarafından görevlendirilmiş kimseler tarafından, ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılacaktır. Patlayıcı maddeleri bu amaçla eğitilmiş, fenni nezaretçi tarafından görevlendirilmiş yeterlilik belgesine sahip ateşleyicilerden başkası almayacak ve kullanmayacaktır. Ateşleyici, ateşleme tellerini manyetoya bağlamadan, fitil kullanılmasına izin verilen ocaklarda bunları ateşlemeden önce, lağım atılacak yere gelip bütün yol ağızlarına nöbetçi konulup konulmadığını, işçilerin geçişlerine kapatılıp kapatılmadığını denetleyecektir. Bu işte görevlendirilecek yeterli sayıda işçi bulunmazsa, yol ağızları uygun bir şekilde kapatılacaktır. Patlatmalar jandarma nezaretinde yapılacaktır. Ocakta çalışan personele kişisel korunma araçları; baret, koruyucu gözlük, kulak tıkaçları, eldiven vb, gerekli araç ve gereçler verilecektir. 26.07.2002 gün ve 24827 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında 2002/4390 Karar Sayılı Yönetmeliğin esaslarına göre hazırlanan Yangın Önleme ve Söndürme Talimatları hazırlanacak ve işçiler bu konuda eğitilecektir. Orman yangınları esnasında yetkililerin talebi halinde dozer, loder, greyder, treyler ve arazöz gibi araçların yangın yerlerine sevk etmek üzere her an hizmete hazır olacak şekilde 152

bulunduracaktır. İşletme civarında yangın tespiti ve görüldüğü anda imkânlarla müdahale edilerek, 177 yangın ihbar hattına bilgi verilerek yetkililer uyarılacaktır. Proje sahasında su tankı dolu olarak hazır bulundurulacaktır. Patlatma esnasında fırlayan taş parçacıklarının kontrolü için gecikmeli kapsül kullanılması sağlanacaktır. Ayrıca işletme alanında kaza riskleri de mevcuttur. Bunun önüne geçilmesi için personel düzenli olarak uyarılacak, eğitim verilecek ve çalışma alanına insan ve diğer canlıların kontrolsüz girişi engellenecektir. Üretim esnasında gürültü, toz emisyonu, vibrasyon etkisi gibi çevresel etkiler oluşabilecektir. Bu etkiler dosyanın ilgili bölümlerinde irdelenmiş olup alınması gereken önlemler taahhüt edilmiştir. Görevli olmayan personelin işletmede bulunmasına izin verilmeyecektir. Yükleme işlemleri yapılırken, personelin kamyonların ve yükleyicilerin çevresinde bulunulmasına müsaade edilmeyecektir. Tesiste olabilecek herhangi bir kazaya karşın ilk müdahalenin yapılabilmesi için revir oluşturulacaktır. Hasta nakil aracı olarak tahsis edilmiş araçla kazaya uğramış personel hızlı bir şekilde en yakın sağlık birimine ulaştırılacaktır. İşçi sağlığı İş Güvenliği konusunda 6331 sayılı İş Kanunu nun ilgili hükümlerine işletme sahibi uymayı taahhüt etmektedir. Faaliyet alanında kompleks cevher üretimi yapılacaktır. Ocak alanında sadece bir adet basmak şevi olacaktır. Ocakta genel olarak kapalı ocak işlemeciği şeklinde çalışılacaktır. Planlanan faaliyetle ilgili olarak yer altı ve yüzey sularının doğal yapısını ve kaynağını etkilemeyecek şekilde çalışılacaktır. Ocakların faal olduğu zamanlarda ocak sorumlusu, diğer zamanlarda gezici nöbetci acil müdahale ekibine haber verecektir. Dış ortama atık su deşarjı olmayacaktır. 31.12.2004 Tarih ve 25687 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve 13.02.2008 Tarih ve 26786 Sayılı ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 5.8. Diğer Hususlar Proje ile ilgili olarak dile getirilecek başka bir husus bulunmamaktadır BÖLÜM 6: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu bölümde teknoloji, alınacak önlemlerin alternatiflerinin karşılaştırılması yapılacak ve tercih sıralaması belirlenecektir) Madenler birer doğal kaynak olup bulundukları yerden çıkarılmaları gerekmektedir. Madencilik faaliyetlerinde doğadan çıkartılan madenin hizmet vereceği alana uygun kalitede olması, işletilmesinin ve nakliyesinin ekonomik olması aranan kriterler arasındadır. Proje konusu sahadaki tespit edilen rezerv üretim kalitesine uygundur. 153

Ruhsat alanının tamamı ormanlık alan vasfındadır. Madencilik faaliyeti sonunda rezervi bitmiş alanlarda ilgili Orman İşletme Şefliği ile koordineli olarak Doğaya Yeniden Kazandırma faaliyetleri yapılacaktır. Ocak alanında üretilecek olan tüvenan cevher planlanan faaliyet kapsamında herhangi bir işleme tabii tutulmayacaktır. Üretilecek olan cevher ocak dışına nakledilecektir. Üretilen cevherin ilgili sektörlerine satışı yapılacaktır. Faaliyetin gerçekleştirilmesi sonunda bölge ve ülke ekonomisine katkıda bulunulacaktır. Madenler doğal kaynaklar olduğundan değişik vasıftaki alanlar içinde varlıklarına rastlanabilmektedir. Faaliyet alanı ormanlık alan içindedir. Proje konusu faaliyetlerle ilgili olarak da gerekli izinler alınacaktır. Faaliyet alanı çevresinde yoğun yerleşim yerleri bulunmamaktadır. Üretim teknolojisi ve alınan önlemler sayesinde çevredeki yerleşim yerlerinde faaliyetten kaynaklanabilecek zararlar önlenecektir. Tüm bu nedenler göz önüne alındığında projenin proje alanında uygulanmasının uygun olacağı düşünülmüştür. BÖLÜM 7 : İZLEME PROGRAMI 7.1. Projenin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Projenin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı ÇED Yönetmeliği 18. Madde, 3. bendinde verilen Proje sahibi veya yetkili temsilcisi, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararını aldıktan sonra yatırımın başlangıç, inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerine ilişkin izleme raporlarını Bakanlığa veya Valiliğe iletmekle yükümlüdür. hükmü gereğince ÇED Kararının olumlu sonuçlanması durumunda yatırımın başlangıç, inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerine ilişkin izleme raporları ilgili Bakanlığa sunulacaktır. Madencilik faaliyeti yapılacak alanda herhangi bir inşaat çalışması yapılmayacaktır. Şantiye alanında gerekli altyapı mevcuttur. Proje ömrü tespit edilen rezerve ve üretilecek yıllık üretim miktarına göre 3,7 yıl olacaktır. Planlanan proje kapsamında yapılan su analiz ölçümü Ek-13 de verilmiştir. Su kalitesinin izlenmesi ile ilgili periyot ilgili kurumun görüşüne göre belirlenecektir. Numune alım noktası Ek-14 sunulan Asit Kaya/Maden Drenajı inceleme raporunda verilmiştir. 154

Tablo 84. Faaliyetle İlgili Önerilen İzleme Programı Aşama İzlenecek Parametre Parametrenin İzleneceği Yer Parametreler Nasıl İzlenecek/İzleme Ekipmanları Parametreler Ne Zaman İzlenecek Sorumlu Kurum/ Kuruluş İşletme/İşletme Sonrası Tarihi, Kültürel ve Arkeolojik Miras İşletme Sahası Gözlemsel Tarihi,Kültürel ve Arkeolojik varlığa rastlandığında İşletme Sahibi İşletme İşletme/İşletme Sonrası Sediment, askıda katı madde vs akışını izlemek Atıksu Faaliyet alanı çevresindeki su kaynağı İşletme Sahası Gözlemsel ve Akredite Olmuş Firmalara Ölçümler Yaptırılarak Gözlemsel (atık suyun fosseptik çukuruna verilerek bertaraf edilip/edilmediği) İlgili kurumun belirlediği sürede Faaliyet Süresi ve Faaliyet Bittikten Sonra İşletme Sahibi İşletme Sahibi İşletme/İşletme Sonrası İşletme/İşletme Sonrası İşletme/İşletme İşletme Sonrası İşletme/İşletme Sonrası Katı Atık İşletme Sahası Gözlemsel Günlük İşletme Sahibi Toz Emisyonu Gürültü, Vibrasyon Yüzey Suları İşletme Sahası İşletme Sahası Proje Güzergahındaki Su Yüzeyleri Gözlemsel ve Akredite Olmuş Firmalara Ölçümler Yaptırılarak Gözlemsel ve Akredite Olmuş Firmalara Ölçümler Yaptırılarak Gözlemsel (herhangi bir atığın yüzey sularına atılmaması sağlanacak) 3 yılda bir İşletme Sahibi Şikayet Olduğu Takdirde Günlük İşletme Sahibi İşletme Sahibi İşletme/İşletme Sonrası İşletme/İşletme Sonrası Şevler ve duraylılıkları İş Güvenliği Ocak basamakları, depolama sahaları İşletme Sahası Harita Teknikeri veya Harita Mühendisi, Elektronik Teodolit İş güveli sorumlusu, yazılı ve sözlü eğitim dökümanları, acil eylem planı Yıllık imalat haritaları çalışmaları esnasında ve Arazi terk işlemlerinde Haftalık, aylık, yıllık İşletme Sahibi İşletme Sahibi İşletme/İşletme Sonrası Özel Atık ve Tehlikeli Atıklar İşletme Sahası Geçici Atık Depolama Alanı, Gözlemsel Sürekli İşletme Sahibi İşletme/İşletme sonrası Ağaçlandırma Ömrünü tamamlamış ocak alanları ve basamakları Gözlemsel Üretim tamamlandığı zaman İşletme Sahibi Acil Müdahale Planı IV Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı faaliyetleri dikkate alınarak uygulanacak kuralları belirleyen Sağlık ve Güvenlik ile ilgili Acil Durum Eylem Planı ilgili mevzuatlara uygun olarak hazırlanmıştır. Acil Durum Eylem Planı, acil durumlarda can ve mal kaybının en aza indirilebilmesi için işyerinde çalışan personelin sorumluluklarını, tahliye ve deneme uygulamalarında nasıl davranacağını belirleyen bir sistemdir. Acil durumda ortaya çıkabilecek tehlike anlarında personelin önceden hazırlanmış belirli bir plan çerçevesinde eğitim ve tatbikat ile geliştirerek; görev ve sorumluluklarını, hareket ve davranışlarını belirleyen çalışmalar bütünüdür. 155

İşyeri acil durum planı, genel sivil savunma planlarının bir parçasıdır. Deprem, fırtına, sel, su baskını gibi doğal afetler, yangın, patlama, yıldırım düşmesi gibi durumlarda talimatlara göre hareket edilir. Acil müdahale ekiplerinin müdahalesi ile önlenemeyen bir acil durumda veya gerekiyorsa ilave yardım talebinde bulunur. Acil durumda ilave yardım çağırılırken işyeri civarındaki, sıhhiye imdat, itfaiye, jandarma, polis, trafik, sahil güvenlik, SSK hastaneleri gibi kurumlardan faydalanılır. Acil Durumun Bildirilmesi İşletmenin tamamını ilgilendiren mala ve cana zarar verme olasılığı yüksek durumlarda acil durum alarmı devreye sokulur. Acil durumu alarmı siren sistemi ile verilir ve devamlı olarak 2 dakika çalınarak verilir. Acil durum alarmı verildiğinde ve duyulduğunda sahadaki çalışmalar durdurulur. İşletmede, acil durum alarmı verildiğinde, personel, kendisine en yakın güzergahtan acil toplanma alanlarında toplanır. Acil durum ekip üyeleri acil durum kontrol merkezi ile temasa geçer ve alacakları talimata göre hareket ederler. Her şey normal haberi verilene kadar çalışanlar etkilenmiş (yangın, patlama, vb.) bölgeye geri dönmez. Acil durum sirenleri 6 ayda bir test edilir. Sivil Savunma Sirenleri Sürekli siren (sarı ikaz): Taarruz ihtimali var. Alarma hazır ol! Dalgalı siren (kırmızı ikaz): Taarruz tehlikesi var. Derhal sığınağa gir ve korun. Kesik kesik siren: Radyoaktif serpinti. Derhal en yakın kapalı yere gir ve korun. Tehlike geçti!(beyaz ikaz): Radyo-TV yayınları ile duyurulur veya megafon ile anons edilir. Ayrıca, çalışanların, İş kazalarının önlenmesi ile ilgili alınması gerekli olan tedbirler toz ve diğer çevresel etkilerden meydana gelebilecek etkilerin ve çevre için olası tehlikelerin önlenmesidir. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ MEVZUATI GEREĞİNCE İLGİLİ BAKANLIKLARA YAPILACAK OLAN BİLDİRİMLER: 1. İşletmenin İş Kanunu kapsamına girmesi nedeniyle, işyerinin ünvan ve adresi, çalıştırılan işçi sayısı, çalışma konusu, işe başlama ve bitme günü, işveren adı ve soyadı veya ünvanı, adresi, varsa işveren vekili veya vekillerinin ad, soyadı, ve adreslerinin bir ay içerisinde Bölge Müdürlüklerine bildirilmesi, Alt işveren, bu sıfatla mal ve hizmet üretimi için meydana getirdiği kendi işyerini bildirmesi, 2. Sağlık Birimi tarafından işyerinde yürütülen sağlık hizmetleri ile ilgili olarak yönetmeliğe uygun olarak düzenlenen yıllık değerlendirme raporunun bir nüshasının İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ne gönderilmesi. 3. İş Güvenliği Uzmanı ile yönetmeliğe uygun olarak yapılan sözleşmenin bir nüshasının İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ne gönderilmesi, 156

4. İşyerinde meydana gelen iş kazasının ve tespit edilecek meslek hastalığının en geç iki iş günü içinde yazı ile ilgili Bölge Müdürlüğü ne gönderilmesi, Not: Meydana gelen iş kazaları ile ilgili olarak, İş Yeri Kaza ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu doldurularak Bölge Müdürlüğüne elden verilecek veya iadeli taahhütlü olarak gönderilecektir. Acil Müdahale Planı detaylı olarak Ek-21 de sunulmuştur. 7.2. ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının 9. Maddesinin 4. Bendinde Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program. Yeterlik Belgesi Tebliği 9. Madde 4. bentde ÇED Olumlu Kararı verilen projelerle ilgili proje sahibi, bu Tebliğ kapsamında yetkilendirilmiş kurum/kuruluşlardan herhangi birine, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini, yatırımın işletmeye geçişine kadar proje sahasına giderek, yerinde izleme kontrolünü yaptırmakla yükümlüdür. İlgili ÇED Daire Başkanlıkları, proje sahibi tarafından yetkilendirilmiş kurum/kuruluşu bu Tebliğin Ek-4 formuyla Daire Başkanlığına bildirir. Proje sahibi tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluş, bu Tebliğin Ek-4 ünde yer alan ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak nda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. Kurum/kuruluşun yeterlik belgesinin iptal edilmesi veya kuruluşun kapanması halinde, bu durumun proje sahibine bildirilmesinden itibaren bir ay içerisinde, proje sahibi yeterlik belgesi almış diğer kurum/kuruluşlardan herhangi biriyle sözleşme yaparak Bakanlığa bildirmekle, ilgili kurum/kuruluş bu Tebliğin Ek-4 ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak nda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. Hükmü gereğince; ÇED kararının olumlu sonuçlanması durumunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, ÇED İzleme ve Denetim Genel Müdürlüğü tarafından İnceleme Değerlendirme Toplantısında belirlenecek sürelerde ÇED raporlarında verilen taahhütlere ait yatırımın inşaat dönemi izleme-kontrol formu hazırlanarak ilgili bakanlığa sunulacaktır. ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunun doldurulması, işletme sahibini anlaşma yapacağı ÇED Yeterlik Belgesine sahip bir firma tarafından yapılacaktır. BÖLÜM 8: HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamaların ÇED Raporuna yansıtılması) Faaliyet sahası Adana İli, Pozantı İlçesi, Ömerli Köyü, Karıncadağ Mevkiinde bulunmaktadır. Faaliyet alanına en yakın yerleşim yeri Ömerli Köyü dür. Ömerli Köyü nün nüfusu 381 dir. Köyün Faaliyet alanına en yakın mesafesi 2000 m., Adana İline uzaklığı 125 km, Pozantı İlçesine uzaklığı 15 km dir. Halkın ÇED sürecine katılımı sağlamak amacı ile Halkın Katılım toplantısı yapılmıştır. ÇED sürecinde Halk katılım toplantı duyurusu yerel ve ulusal gazetelerde ilan edilmiştir. Toplantı Ömerli Köyünde, Ahmet BİLGİ'ye ait köy kıraathanesinde gerçekleştirilmiştir. Toplantı günü Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın web sayfasında ilan edilmiştir. Halkın katılımı 157

toplantısı İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından yönetilmiştir. Toplantıya Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü, değişik kurum ve kuruluş temsilcileri, çevre köy sakinleri katılmıştır. Toplantıda proje hakkında bilgi verilmiş, sorular cevaplandırılmış ve katılımcıların görüşleri alınmıştır. Toplantıda faaliyet alanı büyüklüğü, kullanılacak orman alanı, nakliye güzergahındaki meyve bahçeleri, Ömerli Köyünün ek su kaynağı, faaliyetin çevre köye olacak katkıları dile getirildi. Toplantıda değinilen konular ÇED Raporunda detaylandırılmıştır. Proje ile ilgili, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından oluşturulan inceleme ve Değerlendirme Komisyonu üyeleri, düzenlenen Bilgilendirme Kapsam ve Format Belirleme Toplantısı nda görüşlerini yazılı ve sözlü belirtmişler ve bu görüşler tutanak altına alınmıştır. Komisyon üyelerinin görüş ve değerlendirmeleri ÇED Raporu nun ilgili bölümlerinde değerlendirilmiştir. 158

BÖLÜM 9 : SONUÇLAR : ( Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinin belirtildiği genel bir değerlendirme) Koza Altın İşletmeleri A.Ş. tarafından Adana İli, Pozantı İlçesi, Ömerli Köyü, Karıncadağ Mevkiinde bulunan 72090 sicil numaralı maden ruhsat sahasında Karıncadağ Maden İşletmesi IV. Grup Maden (Bakır, Kurşun, Çinko, Gümüş) Ocağı kurulması planlanmaktadır. Koza Altın İşletmeleri A.Ş. uhdesinde bulunan 72090 sicil numaralı ruhsat alanı 1991.74 hektar'dır. Talep edilen ÇED izin alanı ise 19.96 hektardır. Talep edilen ÇED izin alanında tüvenan olarak bakır, kurşun, çinko ve gümüş kompleks cevheri üretilmesi planlanmaktadır. Üretilecek olan kompleks cevherin tüvenan olarak satışı yapılacaktır. Proje kapsamında herhangi bir zenginleştirme tesisi kurulması planlanmamaktadır. Talep edilen ÇED izin alanı 2 poligondan oluşmaktadır. 1. Poligonda ocak işletmeciliği yapılacak olup 2. Poligon dekapaj stok sahası, cevher stok sahası, üst toprak depolama sahası olarak kullanılacaktır. Faaliyetle ilgili olarak öncelikle açık ocak işletmeciliği daha sonra ise kapalı ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacaktır. Açık ocakta öncelikli olarak patlatma yapılacak daha sonra malzeme ekskavatörle sökülecektir. Açık ocak işletmeciliği sonunda galeri çalışmalarına başlanarak kapalı ocak işletmeciliği yapılarak üretime devam edilecektir. Açık Ocak işletmeciliği aşamasında oluşacak dekapaj malzeme ruhsat sahası içinde belirlenen alanda depolanacaktır. Dekapaj malzemenin, ocak faaliyeti tamamlandığında rehabilitasyon aşamalarında ağaçlandırılacak alanlara serilmesi planlanmaktadır. Kapalı ocak çalışmasında oluşacak dekapaj malzeme üretim boşluklarının doldurulması için kullanılacaktır. İşletmede yılda 4 ay, ayda 30 gün, günde 8 saat (tek vardiya) çalışılacaktır. Açık ocak işletmeciliği 18 gün gibi kısa bir sürede tamamlanacaktır. Kapalı ocak işletmeciği ise 430 günde tamamlanacaktır. Proje ömrü yaklaşık 3,73 yıl olacaktır. 3,73 yılda sahadan 23535 ton cevher üretilecektir. 23535 ton cevher üretebilmek için 33093 ton dekapaj malzeme kaldırılacaktır. Faaliyetle ilgili olarak açık ocak işletmeciliği aşamasında 21 kişinin çalıştırılması kapalı ocak işletmeciliği aşamasında ise 28 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Çalışanlardan kaynaklı atık oluşumu hesaplamalarında çalışan sayısı 28 olarak alınmıştır. Ruhsat sahasında geçmiş yıllara ait 3 adet arama amaçlı galeri çalışmaları yapıldığı gözlemlenmiştir. Koza Altın İşletmeleri A.Ş. uhdesinde herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Planlanan proje kapsamında üretim yapılırken bir taraftan da rezerv tespit çalışmalarına devam edilecektir. Proje konusu ÇED izin alanları 1/100000 ölçekli onaylı Adana İli Çevre Düzeni Planında gösterilmiştir (Bkz. Ek-3). Faaliyet alanı arazi vasfı olarak ormanlık arazi içinde kalmaktadır. Faaliyet alanı Orman Meşcere Haritası Ek-8 de sunulmuştur. 159

Planlanan faaliyet kapsamında prefabrik yapılar veya konteynırlardan yararlanılacaktır. Çalışanların bir kısmı Pozantı İlçesi ve çevre köylerde ikamet edeceğinden mesai bitiminde servisle evlerine gideceklerdir. Bir kısmı proje sahası içinde kurulacak şantiyeden yararlanacaktır. Şantiye alanı yeri ve koordinatları Ek-5 de sunulan genel vaziyet planında verilmiştir. 72090 Ruhsat Numaralı maden sahasında, ilk etapta yapılan jeolojik prospeksiyonlar ve araştırmalar sonucu elde edilen verilere göre, yüzeye yakın (mostra) 4 cevher zonu, tek kademe olarak planlanan açık ocak üretim yöntemi ile alınacaktır. Açık ocak işletmesine başlamadan önce yüzeyden ortalama 0,2 m kalınlıktaki bitkisel toprak kaldırılacak ve üretim sonrası rehabilite işlemlerinde rehabilite yüzeyine serilmek üzere depolanacaktır. Yapılacak bu tek kademeli açık ocak işletmesinde bitkisel toprak sıyırma işlemi sonrası toplamda 9150 m 3 kazı yapılacak olup, yapılan cevher modellemelerine göre yapılacak bu kazı işleminin %30'luk kısmı olan 7.410 ton'u tüvenan cevher, üretim alanında ayıklanıp ocak dışına veya cevher stok sahasına nakledilecektir. Üst toprak, dekapaj malzeme depolama alanı içinde 40 m 2 'lik bir alanda depolanacaktır (Bkz. Ek-12). Üst toprak üretim sonrası rehabilitasyon çalışmalarında ağaçlandırma yapılacak alanlara serilecektir. Yer altı üretimi sonucu oluşacak dekapaj malzeme yer altında üretim panosu ile ara kat galerinin kesiştiği yerlerde açılacak ceplerde biriktirilecektir. Üretim boşluklarının doldurulması için kullanılacaktır. Açık ocak çalışmasında 6404 m 3 dekapaj malzeme oluşacaktır. Dekapaj malzeme, dekapaj malzeme depolama alanında depolanacak ve üretim sonrası ağaçlandırma işlemleri esnasında geri serilecektir. Dekapaj malzeme depolama alanı yaklaşık 20000 m 2 'dir. Dekapaj malzeme, dekapaj malzeme depolama alanında yaklaşık 3202 m 2 alanda 2 metre yüksekliğinde 60 derece açıyla yığılarak rahat bir şekilde muhafaza edilecektir. Yığın yüksekliği topoğrafyaya uygun olarak üst kotlarda alçak alt kotlarda ise yüksek olacaktır. Dekapaj malzeme depolama alanına sağlık koruma bandı oluşturulacaktır. Ayrıca eğime uygun olarak dekapaj malzemenin kaymasını önlemek için uç kısımda "Dekapaj Malzeme Topuğu" oluşturulacaktır (Ek-24). Açık ocak üretimine takiben yapılan cevher modellemeleri neticesinde yer üzerinde mostra vermeyen cevher zonlarının ekonomik açıdan yer altı işletme yöntemi kullanılarak üretilmesi ön görülmüştür. Uygulanacak kapalı işletme yöntemi kesme/doldurma üretim metodu olup dolgu, açık ocak üretimi sonucunda ayrılan dekapaj malzemenin bir kısmı, ana galeri, ara kat galeri ve servis rampası boşluklarından çıkarılan dekapaj malzemesiyle yapılacaktır. Yer altında yapılan etütler sonucu tespit edilen cevher zonlarına, açılacak 12 m 2 kesit alanı olan 8 o eğimle sürülecek ana galeri, bu ana galeriden inilen yaklaşık 9 m çapında max 5 o eğimli servis rampası, servis rampasından sürülen cevher zonlarına paralel 70, 40 ve 30 m uzunluğunda 3 adet ara kat galerilerinden açılacak başyukarılar ile ulaşılacaktır. Servis rampasında katlar arası 10 m olarak planlanmış 3 kattan ulaşılacaktır. Cevher zonlarına dik açılacak 2x2 boyutundaki başyukarılar ile üretim panoları açılarak cevher üretimi yapılacaktır. Patlatmalarda denetimden geçmiş (TSE standartlarına uygun) gecikmeli kapsül kullanılacak, patlatmalar planlanan duruma göre yapılacak, patlatmanın yapılacağı gün/tarih ve saat ilgili köy ve/veya belde ve/veya ilçe yetkililerine ve muhtarlığa bildirilecek, gerekli tüm tedbirler alınacak, 08:00-18:00 dışında ve tatil günlerinde kesinlikle patlatma yapılmayacaktır. 160

Cevherin ocak dışında nakli esnasında E-90 Otoyolu veya D750 karayolu kullanılacaktır (Bkz. Ek-4). Ocak alanından bu otoyol ve karayoluna ulaşım yolu mevcuttur. Ocak alanından otoyol ve karayoluna inen yol işlek bir yol değildir. Faaliyet alanına en yakın yerleşim yeri olan Ömerli Köyünün otoyol ve karayoluna ulaşım güzergahı farklıdır. Ocak alanından otoyol ve karayoluna kadar olan yolu genelde ocaktan çıkacak araç ve kamyonlarla ocağa gelecek araç ve kamyonlar kullanacaktır. Nakliye yollarında faaliyetten dolayı herhangi bir tahrip söz konusu olması durumunda şirket imkanları ile gerekli iyileştirmeler yapılacaktır. Çalışanlar içme suyu damacanalarla satın alınarak temin edilecektir. Çalışanların kullanma suyu ve tozumanın indirgenmesi için gerekli sulama suyu Pozantı Belediyesinden temin edilecektir. Su temini ile ilgili olarak Pozantı Belediyesi ile gerekli protokoller yapılacaktır. Planlanan faaliyetle ilgili olarak yapılacak çalışmalardan kaynaklanacak toz emisyon hesaplamaları sonucunda hazırlanan hava kalitesi modelleme raporu Ek- 18 de sunulmuştur. Kontrollü durumda havada asılı toz ve çöken toz değerlerinin 2013 yılı sınır değerlerini sağlamaktadır (Bkz. Ek-18). Proje konusu faaliyet hayata geçtiğinde kontrol tedbirlerinin tam uygulanmasına özen gösterilecektir. Kamyonların üstü branda ile örtülecek, tozumaya neden olan alanlar nemlendirilecektir. Bu nedenle en yakın yerleşimlerde ve çevredeki arazilerin planlanan faaliyet kaynaklı tozumadan olumsuz yönde etkilenmesi engellenmiş olacaktır. Faaliyet kapsamında hassas hayvanları, bitkileri ve nesneleri etkileyecek emisyon tipi söz konusu değildir (Bkz. Ek-18). Nakliye güzergahında bulunan meyve bahçelerinin zarar görmemesi için yol iyileştirme çalışmaları yapılacak, tozumanın engellenmesi için sulama yapılacak ve araçların üzeri branda ile kapatılacaktır. Planlanan faaliyetle ilgili olarak 29.04.2009 Tarih ve 27214 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümleri gereğince emisyon konulu çevre izni alınacaktır. Evsel nitelikli atık sular tesis alanında kanalizasyon ağı bulunmadığından burada oluşan evsel nitelikli atık suyu bertaraf etmek amacıyla (19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan lağım mecrası inşası mümkün olmayan yerlerde yapılacak çukurlara ait yönetmelikte belirtilen esaslara uygun olarak) su sızdırmasız bir fosseptik çukuru inşa edilecektir. Fosseptik çukuru dolduğunda Ulukışla Belediyesinden ücreti mukabilinde temin edilecek vidanjörle çektirilecektir. Ulukışla Belediyesine ait atıksu arıtma tesisi bulunmaktadır. Faaliyete başlamadan önce Ulukışla Belediyesi ile gerekli protokoller yapılacaktır. Sızdırmasız fosseptik planı Ek-22 de sunulmuştur. Sızdırmasız fosseptik hacmi 200 m 3 olması öngörülmektedir. Dış ortama atık su deşarjı olmayacaktır. 31.12.2004 Tarih ve 25687 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve 13.02.2008 Tarih ve 26786 Sayılı ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Tesiste, araç, iş makinesi, makine-ekipman, bakım, onarım, yağlama işlemlerinden kaynaklanacak; atık yağ, filtre, paçavra, üstübü, kontamine ambalaj atığı, v.s. atıklar, patlatma işinden kaynaklanacak patlayıcı madde torbaları oluşabilecektir. Faaliyet alanında, 161

tesiste oluşabilecek tehlikeli atıkların muhafaza edilebileceği zemini sızdırmasız olacak şekilde geçici depolama alanı yapılacaktır. Faaliyet alanında oluşabilecek yağlı paçavra-bezüstüpü, atık yağ, kontamine olmuş atıklar, kontamine olmuş ambalajlar tehlikeli atık geçici depolama alanında uygun kaplarda biriktirilerek lisanlı taşıyıcılarla lisanslı gerikazanım/bertaraf tesislerine gönderilecektir. Planlanan faaliyetle ilgili olarak hazırlanan Akustik Rapor Ek-19 da sunulmuştur. İşletme aşaması için gündüz zaman diliminde 2.000 m mesafedeki Ömerli Köyünde faaliyetten kaynaklı oluşacak gürültü düzeyi 35,02 dba olarak hesaplanmıştır. Gürültü değeri 65 dba sınır değerinin altındadır. Patlatma ile ilgili olarak 2.000 m mesafedeki Ömerli Köyünde patlatmadan kaynaklı oluşacak gürültü düzeyi 61,2 dba olarak hesaplanmıştır. Patlatmalar gündüz saatlerinde yapılacaktır. Hesaplanan değer sınır değerin altındadır. Açık alanda patlatma işi çok az bir zamanda tamamlanacaktır. Proje genelinde kapalı ocak işletmeciliği şeklinde çalışılacaktır. Patlatmayla oluşan titreşim hızı 135 m mesafeden sonra 5 mm/sn nin altına düşmektedir. Ocak alanından itibaren 135 m. mesafede herhangi bir yol, köprü, su yapısı, ev v.s bulunmamaktadır. Ocak alanına en yakın yerleşim yeri 2000 m. mesafededir, faaliyet alanına 1000 m. mesafede su kaynağı bulunmaktadır. Projesine ve tekniğine uygun olması kaydıyla patlatmadan kaynaklı olumsuz bir etki beklenmemektedir. Dekapaj malzeme depolama alanında şev duraylılığı ve malzemelerin dekapaj malzeme depolama alanı dışına, özellikle dere yataklarına saçılmasını önlemek amacıyla dekapaj malzemenin önüne Dekapaj Malzeme Topuğu adı verilen bir hendek açılacaktır (Bkz. Ek-24). Hendek, maksimum dekapaj malzemenin dolgusunun ulaşacağı uç noktalardan geçecek şekilde açılacaktır. Sahada işletme aşaması ve sonrasında asit kaya/ maden drenajı oluşma durumu ve alınacak önlemler Ek-14 de sunulan Çukurova Üniversitesine hazırlattırılan raporda detaylandırılmıştır. Raporda görüleceği gibi sahada yapılan inceleme ve testler sonucuna göre sahadaki cevherlerin asit üretme potansiyeli düşük buna karşılık oldukça yüksek karbonat içermeleri sebebiyle nötürleştirme potansiyeli yüksektir. Bu nedenle yapılacak işletmeden dolayı asit kaya/maden drenajı nedeniyle yerüstü ve yeraltı sularını kirletme potansiyeli bulunmamaktadır. Sağlık koruma bandı mesafesi İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte belirtilen kurulca faaliyetin zararlı ve tehlikeli etkileri dikkate alınarak belirlenir. Sağlık Koruma Bandı içerisine mesken veya insan ikametine mahsus yapılaşma yapılmayacaktır. Planlanan faaliyetle ilgili olarak sağlık koruma bandı mesafesi ruhsat sınırından itibaren 10 m. olarak belirlenmiştir. Sağlık koruma bandı Ek-12 de sunulan işletme haritasına işlenmiştir. Sağlık koruma bandı mesafesi ile ilgili olarak İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte belirtilen inceleme kurulları tarafından belirlenecek mesafelere uyulacaktır. Rapor içinde yer alan ilgili mevzuat hükümleri kapsamındaki çevre ve insan sağlığının korunmasına ilişkin tüm taahhütlere uyulacaktır. 162

İşletme Faaliyetleri Esnasında, 27.11.2010 tarih ve 27768 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği 31.12.2004 Tarih ve 25687 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve 13.02.2008 Tarih ve 26786 Sayılı ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı ve 24.04.2011 Tarih ve 27914 Sayılı Resmi Gazetelerde Yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 29.04.2009 Tarih ve 27214 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik ve aynı yönetmeliğin Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 04.03.1991 Tarih ve 20814 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 03.04.1991 Tarih ve 20834 Sayılı Resmi Gazete 22.02.1992 Tarih ve 21150 Sayılı Resmi Gazete 02.11.1994 Tarih ve 22099 Sayılı Resmi Gazete 15.09.1998 Tarih ve 23464 Sayılı Resmi Gazete 18.08.1999 Tarih ve 23790 Sayılı Resmi Gazete 29.04.2000 Tarih ve 24034 Sayılı Resmi Gazete 25.04.2002 Tarih ve 24736 Sayılı Resmi Gazete 05.04.2005 Tarih ve 25777 Sayılı Resmi Gazete de yayınlanan değişiklikleri yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 03.07.2009 Tarih ve 27277 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı ve 14.04.2010 Tarih ve 27552 Sayılı ve 13.04.2012 Tarih ve 28263 ve 16.06.2012 Tarih ve 28325 Sayılı Resmi Gazetelerde Yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 14.03.2005 Tarih ve 25755 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü yönetmeliği ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 17.07.2008 Tarih ve 26939 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ve 30.06.2011 Tarih ve 27980 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 22.07.2005 Tarih ve 25883 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 24.08.2011 tarih ve 28035 Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 163

30.07.2008 Tarih ve 26952 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, 21.07.2009 Tarih ve 27305 Sayılı ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 31.08.2004 Tarih ve 25569 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 25.01.2006 Tarih ve 26357 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanmış Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 Tarih ve 27537 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanmış aynı yönetmeliğin değişiklik yapılmasına dair yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 08.06.2010 Tarih ve 27605 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 18.03.2004 Tarih ve 25406 Sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 167 Sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun ve Yönetmelikleri hükümlerine uyulacaktır. 17.02.2005 Tarih ve 25730 Sayılı Resmi gazetede yayımlanan İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ve 1593 Sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkartılmış tüm yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Yönetmelikleri, taraf olduğumuz uluslar arası sözleşmesi hükümlerine uyulacaktır. Söz konusu işletmede 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 5491 sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile ilgili Yönetmelikleri hükümlerine ve diğer ilgili yönetmelik ve plan hükümlerine uyulacaktır. Tüm bu değerlendirmeler neticesinde faaliyete ilişkin olarak önerilen kontrol önlemlerine titiz ve eksiksiz biçimde uygulanacağından dolayı projenin kalıcı çevresel etkileri ve zararları beklenmemektedir. 164

KOZA ALTIN İŞLETMELERİ A.Ş. KARINCADAĞ MADEN İŞLETMESİ IV. GRUP MADEN (BAKIR, KURŞUN, ÇİNKO, GÜMÜŞ) OCAĞI EKLER NİHAİ ÇED RAPORU EKLER İşletme Ruhsatı Faaliyet alanının 1/25000 Ölçekli Topoğrafik Haritada Gösterimi Faaliyet Alanının 1/100000 lik Onaylı Çevre Düzeni Planında Gösterimi Nakliye Yolu Planı Genel Vaziyet Planı Faaliyet Alanı 1/25000 Ölçekli ve 1/5000 Ölçekli Jeoloji Haritası ve Stratigrafik Kesit Faaliyet Alanı Hidroloji Haritası Faaliyet Yeri Orman Meşcere Haritası Rehabilitasyon Projesi Çevre Uyum Planı Üretim Planı Haritası İşletme Vaziyet Planı Yeraltı Suyu Analiz Raporu Proje Alanının Asit Kaya/Maden Drenajı İnceleme Raporu Arazi Varlığı Haritası Orman Bölge Müdürlüğü ÇED İnceleme ve Değerlendirme Formu Faaliyet Alanı Fotoğrafları Hava Kalitesi Modelleme Raporu Akustik Rapor Meteorolojik Veriler Acil Eylem Planı Fosseptik Projesi Adana Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü'nün ÇED Gereklidir Kararı Yazısı Dekapaj Malzeme Döküm Haritası ve Kesitleri Drenaj Planı Haritası Toprak Koruma Projesinin Tarım İl Müdürlüğü'ne Sunulduğunu Gösterir Başvuru Yazısı İl Özel İdareye Verilen Taahhütname DSİ 6. Bölge Müdürlüğü Görüşü Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formu 165 Ek-1 Ek-2 Ek-3 Ek-4 Ek-5 Ek-6 Ek-7 Ek-8 Ek-9 Ek-10 Ek-11 Ek-12 Ek-13 Ek-14 Ek-15 Ek-16 Ek-17 Ek-18 Ek-19 Ek-20 Ek-21 Ek-22 Ek-23 Ek-24 Ek-25 Ek-26 Ek-27 Ek-28 Ek-29

Kaynaklar 1. Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Mülga T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı) 2. Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Mülga T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı) 3. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Mülga T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı) 4. Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Mülga T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı) 5. Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Mülga T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı) 6. Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Mülga T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı) 7. Adana Çevre Durum Raporu, İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü 8. Deprem Araştırma Dairesi, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Mülga T.C. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı) 9. Orta Torosların Jeodinamik Evrimi, Ereğli (Konya) - Ulukışla (Niğde) - Karsantı (Adana) - Namrun (İçel) Yöresi, MTA Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi, 2007 10. Adana İli Arazi Varlığı, Mülga T.C. Başbakanlık Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları, İl Rapor No:01, Ankara 1996 11. www.adana.gov.tr, www.yerelnet.gov.tr, 166

KOZA ALTIN İŞLETMELERİ A.Ş. KARINCADAĞ MADEN İŞLETMESİ IV. GRUP MADEN (BAKIR, KURŞUN, ÇİNKO, GÜMÜŞ) OCAĞI 2013 NİHAİ ÇED RAPORU ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN ÇALIŞMA GURUBUNUN TANITIMI 167

168

169