VAKIF MÜZELERÝ TANITIM SERGÝSÝ

268 VAKIF MÜZELERÝ TANITIM SERGÝSÝ

Vakýf Müzeleri Tanýtým Sergisi Müzeler; sanat, bilim, tarih, kültürle ilgili eserlerin halka gösterilmek için toplanýp sergilendiði yer olup, ülkemizin kültür varlýklarý tanýtýlmakta, eski eserlerin korunmasý, yaþatýlmasý ve önemi anlatýlmaktadýr. Eski eserler, bize, geçmiþ yýllarda insanlarýn düþünce, inanç, yaþayýþ ve yetenekleri hakkýnda bilgi verirler. Geçmiþi öðrenerek bugünü anlamamýza yardýmcý olurlar. Son yýllarda vakýflar açýsýndan müzecilik alanýnda ciddi çalýþmalar yapýlmakta olup, vakýf eserlerinin gelecek nesillere aktarýlmasý için ciddi çalýþmalar yürütülmektedir. Kültürümüzü gelecek nesillere aktarmada köprü konumunda olan müzeler, dünyaya açýlan pencereler olup, sergi ile Vakýflar Genel Müdürlüðü bünyesinde hizmet veren müzeleri gelecek nesillere aktarýlmasý ve tanýtýlmasý amaçlanmaktadýr. 2007 yýlýnda da çok sayýda vakýf müzeleri açýlacak olup, bu çerçevede vakýf müzelerinin kamuoyuna ve gelecek nesillere tanýtýmý hedeflenmektedir. 269

ANKARA VAKIF ESERLERÝ MÜZESÝ Ýlk Hukuk Mektebi olarak bilinen bina, I. Ulusal Mimarlýk Dönemi eseridir. I. Ulusal Mimarlýk Dönemi, 20.yüzyýl baþlarýnda II. Meþrutiyetin ilaný ile baþlayýp, Cumhuriyetin ilaný ile geliþerek 1930 larda sona eren bir dönemi yansýtmaktadýr. Bu anlayýþta yapýlan Ankara Eski Hukuk Mektebi binasý da geleneksel süsleme ve mimari elemanlarýn kullanýlmadýðý oldukça sade cephelere sahip olan erken örneklerden biridir. Cumhuriyetin kuruluþundan sonra Baþkent Ankara nýn imarý için büyük çaba sarf eden Vakýflar Genel Müdürlüðü (Evkaf Umum Müdürlüðü) tarafýndan 1927 yýlýnýn sonlarýnda bugünkü Kültür ve Turizm Bakanlýðýnýn (O zamanki Hariciye Vekâleti) kuzeyinde büyük bir ilkokulun yapýmýna baþlanmýþtýr. Ancak 1928 yýlý sonlarýnda bu yapý Hukuk Mektebine tahsis edilmiþtir. 1928-1941 yýllarý arasýnda Hukuk Mektebi olarak kullanýlan bina, bir süre Ankara Kýz Sanat Mektebi ve Ankara Yüksek Öðrenim Vakýf Kýz Öðrenci Yurdu olarak hizmet görmüþ daha sonra üst katlarý Ankara Müftülüðü tarafýndan kiralanmýþ, bodrum katý ise, Vakýflar Genel Müdürlüðünce halka hizmet veren Aþevi olarak kullanýlmýþtýr. 2004 yýlýna kadar Ankara Müftülüðü tarafýndan kullanýlan yapý, Nisan 2004 tarihinde boþaltýlmýþ ve Vakýflar Genel Müdürlüðü tarafýndan Müze amaçlý kullanýlmak üzere restorasyonu yapýlarak, Ankara Vakýf Eserleri Müzesi olarak ziyarete açýlmýþtýr. ANKARA VAKIF ESERLERÝ MÜZESÝNDE SERGÝLENEN ESERLER Vakýflar Genel Müdürlüðünce yeni açýlan müzeler içerisinde merkez müze konumunda olan müzede, sergi salonlarý, idari birimler, depolar, geçici sergiler için tahsis edilecek çok amaçlý salonun yaný sýra halý yýkama havuzu, konservasyon ve restorasyon üniteleri de yer almaktadýr. Bir bahçe içerisinde yer alan binanýn arka kýsmýnda personel ve müze ziyaretçilerine hizmet verecek kafeteryasý bulunmaktadýr. Ankara Vakýf Eserleri Müzesinde; yýllardýr Vakýflar Genel Müdürlüðü depolarýnda muhafaza edilmiþ Türkiye nin bütün yörelerinden toplanmýþ halý ve kilim örnekleri, þamdanlar, Kur an-ý Kerimler, Padiþah Vakfiyeleri, saatler, Hat levhalarýnýn yaný sýra, Ahi Elvan Camii nin 13.yüzyýla ait ahþap pencere kanatlarý, ile vaaz kürsüleri, çini panolar, para keseleri, önceki yýllarda yurt dýþýna kaçýlmýþ ve geri alýnmýþ eser örneklerinden kabe örtüleri ve Sivas -Divriði Ulu Camiine ait kapý kanatlarý, ahþap paneller, Vakýflar Genel Müdürlüðünde kullanýlmýþ fotoðraf makineleri, cam filmler ve aksesuarlarý her türlü teknolojik imkanlarýn yardýmýyla sergilenmektedir. 270

TOKAT MEVLEVÝHANE VAKIF MÜZESÝ Tokat'ta Mevleviliðin geliþim süreci ilk olarak; Mevlana'nýn müridi olan ve Selçuklu Hükümdarlarýndan IV. Kýlýçaslan'ýn 1260 yýlýnda, Pervane unvanýyla görevlendirdiði Muine'd-din Süleyman'ýn çalýþmalarýyla tanýndýðýný söyleyebiliriz. Yaygýnlaþmasý ise; Sultan Veled kýzý Þeref Hatun'un müritlerinden, Mevlevi halifesi Konya'lý Arife-i Hoþ-likaa'nýn çalýþmalarý, Tokat büyüklerinin de kendisine mürid olmasý sonucu gerçekleþir. Tokat Mevlevihanesi, hamam ve konak ile birlikte bir külliye olarak, 17. yüzyýlýn ilk yarýsýnda padiþah III. Ahmet in vezirlerinden Sülün Muslu Paþa tarafýndan yaptýrýlmýþtýr. 1656 yýlýnda Tokat a gelen ünlü seyyah Evliya Çelebi bu mevlevihaneden bahsetmektedir. Mevlevihane yi yapý olarak incelediðimizde, zemin katýnda beþ oda yer almaktadýr. Þeyhin kabul odasý (baþ oda) dýþýndakiler çeþitli hizmetlerin görüldüðü mekânlardýr. Mevlevihanenin ikinci katýnda bulunan semahane kýsmýna dýþarýdan bir merdivenle çýkýlýr. Semahane giriþi önünde ahþap direkli bir balkon bulunmaktadýr. Üst kata hakim olacak derecede geniþ tutulmuþ olan semahane ahþap sütunlarla taþýnan kubbe ile örtülüdür. Güneyinde alçý malzemeli mihrap bulunur ve semahanenin giriþi mihrabýn tam karþýsýndaki giriþten saðlanýr. Giriþin saðýnda ve solunda sema ayinini izlemeye gelenler için ayrýlmýþ kýsýmlar ile üst kýsmýnda sazendelerin yer aldýðý mahfil þeklinde mutrýbhane bulunmaktadýr. Semahanenin doðu tarafýnda ara kat þeklinde kadýnlar mahfili bulunmaktadýr. Mevcut dekorasyon unsurlarý 19. yy özelliklerini yansýtmaktadýr. TOKAT MEVLEVÝHANE VAKIF MÜZESÝNDE SERGÝLENEN ESERLER Müzede; Vakýflar Genel Müdürlüðüne baðlý cami ve mescitlerden elde edilen tarihi eser niteliði kazanmýþ teberrukat eþyalarýndan olan eþyalar sergilenmektedir. Tokat Mevlevihane Vakýf Müzesi eser gruplarý arasýnda; Doðu Anadolu, Güneydoðu Anadolu, Kýrþehir Kayseri ve Tokat yöresinden geç döneme ait halý ve kilim örnekleri yer almaktadýr. Müzede ayrýca; el yazmasý Kur an-ý Kerimler, El yazmasý diðer kitaplar, þamdanlar, Yaðýbasan Medresesinin kazý çalýþmalarý sýrasýnda ortaya çýkan sýrlý seramik parçalarý, parfüm þiþeleri sergilenmektedir. Söz konusu binanýn Mevlevihane olmasý nedeniyle üst katta sema törenini canlandýran semazen maketleri, Mevleviliðe ait sikke, tespih, kudüm, sema tahtasý gibi eþyalar sergilenmektedir. Binanýn arka kýsmýnda Þeyh ailesinin ikametine ayrýlmýþ konak ile Hamuþan denilen mezarlýk alaný bulunmaktadýr. 271

EDÝRNE SELÝMÝYE VAKIF MÜZESÝ Osmanlýlar, kýraat ilminin okutulduðu özel bölümlere dar ül kurra adýný vermiþlerdir. Kur an-ý Kerim in öðretildiði, ezberlettirildiði mektepler için kullanýlmýþtýr. Osmanlý Dönemindeki dar ül kurralar genellikle bir külliye programý içinde yer alýr veya bir cami ya da mescidin yanýnda inþa edilirler. Edirne Selimiye Külliyesindeki Dar ül Kurra 1590 yýllarýnda külliyeye ilave edilmiþtir. Mimar Sinan ýn klasik çizgilerini yansýtmasýna raðmen Mimar Davut Aða nýn eseridir. Kare planlý kubbeli, önünde iki kemerli revaklarla çevrili olan bina, III. Murat tarafýndan camiye vakýf olarak yaptýrýlmýþtýr. Vakýflar Genel Müdürlüðünce restore edilen yapýya Selimiye Vakýf Müzesi olarak iþlev verilmiþtir. EDÝRNE SELÝMÝYE VAKIF MÜZESÝNDE SERGÝLENEN ESERLER Müzede; Vakýflar Genel Müdürlüðüne baðlý cami ve mescitlerden elde edilen tarihi eser niteliði kazanmýþ teberrukat eþyalarýndan örnekler, Osmanlý dönemine ait yapýlarýn onarýmlarý sýrasýnda ele geçen çini parçalarý, lüleler, vakýf cami ve mescitlerinden gelen hat levhalar, Kur an-ý Kerimler, þamdanlar, hilyeler, usturlaplar, rahleler, sikkeler çini parçalarý ve deðiþik objeler sergilenmektedir. 272

GAZÝANTEP MEVLEVÝHANESÝ VAKIF MÜZESÝ Mevlevihane Dergahý ve Camii kompleksi, ticari faaliyetlerin ve bu faaliyetlere yönelik yapýlarýn (bedesten, tarihi pazarlar, hanlar) yoðun olarak yer aldýðý tarihi bölge içerisindedir. Mevlevihane Dergahý yapýsýnýn da yer aldýðý Tekke Camii kompleksi H.1048 M.1639 yýlýnda Türkmen aðalarýndan Mustafa Aða tarafýndan yaptýrýlmýþtýr. Cami giriþ kapýsýnda bulunan kitabede H.1048 yapým yýlý ile Hayýr sahibi olan Mustafa Aða'ya iki alemde hak inayet eylesin. Mevlana'yý Rum için bir yer yaptý. Derviþler ibadet eylesin diye. Mevlana tarihini önce söyledi. Dinle çünkü kýssa söylüyor sözleri yazýlýdýr. Evliya Çelebi'nin seyahatnamesinde Gaziantep ile ilgili bölümde Tekke Camii kompleksi ile ilgili þunlar yazýlýdýr: Bir çok hanlarý var ama en görkemlileri ve en ünlüleri Mustafa Paþa Haný, Pekmez Haný, Tuz Haný, Ýki Kapýlý Haný, Börekçi Haný, Arasda Haný'dýr. Ýki tane de imareti (aþevi) var. Gelen gidene aylar yýllar bol ve minnetsiz sofralar açarlar. Tümüyle kýrk tekkesi olup, hepsinin en görkemlisi en çok donanmýþý, yiyeceði bol ve hoþ yapýlýsý Mevlevi Tekkesi'dir. Türkmen Aðasý Mustafa Aða yapýsý olup, IV. Murad'ýn silahtarý Mustafa Paþa'ya baðýþlanmýþtýr. Tekke 40-50 yoksul hücresiyle çevrilmiþ, yüksek kubbeli baþtan baþa ham ve iþlenmiþ mermerlerle döþeli haremi, haremin ortasýnda büyük bir havuzun baþýnda rengarenk üzüm salkýmlarýný andýran süslü avizelerle donalý çardaðý olan büyük, saðlam, görkemli bir yapýdýr Vakýflar Genel Müdürlüðü tarafýndan onarýlan Mevlevi tekkesi vakýf eserlerinin sergilendiði ve Mevlevilik kültürünün yansýtýldýðý bir müze olarak ziyarete açýlmýþtýr. GAZÝANTEP MEVLEVÝHANESÝ VAKIF MÜZESÝNDE SERGÝLENEN ESERLER Gaziantep Vakýf Müzesinde; el yazmasý Kur an-ý Kerimler, hat levhalar, þamdanlar, halý ve kilimler sergilenmekte olup, binanýn önceden Mevlevihane olmasý hasebiyle, Mevlevi derviþlerinin maketlerle canlandýrýlmasý yapýlmýþtýr. 273

ÝSTANBUL HALI MÜZESÝ Vakýflar Genel Müdürlüðüne baðlý Halý Müzesi ilk olarak 13 Nisan 1979 tarihinde Sultanahmet Camiinin Hünkar Kasrý nda Türkiye nin tek Halý Müzesi olarak ziyarete açýlmýþtýr. Dünyanýn en zengin koleksiyonlarýndan birine sahip olan Vakýflar Halý Müzesi, yeniden yapýlandýrýlarak ve çaðdaþ müzecilik sistemine uygun olarak, 1. Mahmut tarafýndan 1742-1743 yýllarýnda yaptýrýlan Ayasofya Ýmaretinde ziyarete açýlacaktýr. Halý veya kilim baðýþlarý, vakfeden yada ölen kiþinin sevap kazanmasý için yapýlan dini amaçlý baðýþlar olup, özellikle camiler için dokunan bu halýlar, zarafet, estetik ve sanatsal özellikleri ile deðer taþýrlar. 13. yüzyýldan 19. yüzyýla kadar Türk Ýslam Medeniyetinin en nadide halý örneklerinin sergilendiði müzede, Selçuklu ve Osmanlý döneminde eski bir Ýslam geleneði ile camilere, türbe ve külliyelere baðýþlanan tarihi ve sanatsal deðere sahip halýlar yer almaktadýr. Selçuklu, Erken Osmanlý ve Klasik Osmanlý Dönemi olarak üç ana gruba ayrýlan halýlar müzenin üç teþhir salonunda sergilenecektir. Konya, Sivas, Uþak, Bergama, Çanakkale, Kafkas, Ýran gibi yörelere ait örnekler ile Avrupalýlarý hayran býrakan ve Avrupalý ressamlarýn tablolarýnda resmedildiði için kendi adlarýyla anýlan Holbein, Lotto, Memling ve Crivelli tipi halýlarýn en güzel örnekleri yine müzede yer alan eserler arasýndadýr. HALI MÜZESÝNDE SERGÝLENEN ESERLER I.Mahmut 1743 yýlýnda bir Aþhane-i Ýmaret inþa ettirmiþ olup, Ayasofya Ýmaretinin açýlýþý bizzat I.Mahmut tarafýndan 19 Ocak 1743 de yapýlmýþtýr. Ýmaretin doðu avlusundan Bab-ý Hümayun tarafýna geçiþi saðlayan tezyinatlý büyük kapýsý üzerinde Beþiraða hattý ile yazýlmýþ bir kitabe bulunmaktadýr. Kitabenin metni Nimet Efendiye aittir. Metnin son iki mýsrasýnda Nimet Efendi, Ýmaretin yapýmýna tarih düþmüþtür. Ýmaret, tamamen müstakil olan üç kýsýmlý bir bina, ön ve arkada iki avlu ve iki kapýdan ibarettir. Ýmaret, fýrýn, mutfak, yemekhane ve zahire depolarýndan ibaret olup, kubbelerinde aydýnlýk feneri ve bacalarý yer alýr. Taþ temiz bir iþçilikle, taþ ve tuðla dizileri halinde inþa edilmiþtir. Caminin kuzey dýþ çevre duvarýna bitiþik olarak uzanýr. Batýdan itibaren kubbeli iki bölüm fodlahane (fýrýn) ve mutfaktýr. Her iki bölümün avludan giriþini saðlayan birer kapýsý vardýr. Doðuya doðru uzanan ince uzun mahal ise yemek yenilen yerdir. Ýmaretin fýrýn ve aþhane (mutfak) kýsmý giriþ kapýlarý ahþap kaplý sedefkarý tezyinatla iþlenmiþ saçaklý örtü ile kaplanmýþtýr. Ýmaretin en ilgi çeken kýsmý III.Ahmet Çeþmesine bakan ve içten ön avluya açýlan büyük merasim kapýsýdýr. Barok üslûbunun Ýstanbul daki en güzel örneklerinden biridir. Tezyinatýn saçak altý dekorlarý bir tamir esnasýnda deðiþtirilmiþ olduðu görülmektedir. 274

ÝSTANBUL TÜRK VAKIF HAT SANATLARI MÜZESÝ Ýstanbul Beyazýt Ýlçesindeki Türk Vakýf Hat Sanatlarý Müzesi II. Beyazýt Medresesi içinde yer almaktadýr. Halk arasýnda "Havuzlu Medrese" olarak tanýnan yapý, Sultan II. Beyazýt tarafýndan 1506-1508 yýllarýnda yaptýrýlmýþ olup, Vakýflar Genel Müdürlüðündeki Vakfiyesi, 1505 tarihlidir. Vakfiyesinde, þeyhülislamlarýn müderrislik yapmasý þart koþulan medresede görev yapan þeyhülislamlarýn iþlerinin yoðunluðu nedeni ile, eðitim için yerlerine vekil tayin ettikleri ve böylece ilk kez ders vekaleti müessesesinin doðduðu anlaþýlmaktadýr Klasik medrese planýndaki yapý, merkezi bir dershanenin üç tarafýnda, 19 odadan oluþmuþtur. Bina tamamen kesme taþtan yapýlmýþ olup, dershane bir sýra taþ ve bir sýra tuðladandýr. Sade, silmeli olan giriþte kullanýlan, kýrmýzý beyaz taþlar ve tacýndaki tomurcuklar çok etkileyicidir. Baklavalý köþeliklere oturan kubbeli, iki yanýnda setlere sahip bir alandan, basýk kemerli, sade silmeli kapý yer almaktadýr. Kapý üzerinde, sarý ve siyah boya ile yapýlmýþ rumî ve hatâyîlerden oluþan bir alýnlýk bulunmaktadýr. Giriþ kapýsýnýn sað ve solundaki pencerelerin söveleri, pembe mermerdendir. Normal odalar, kareye yakýn planlý olup, üç adet alt, bir adet üst pencere bulunan köþe odalar ise daha büyük tutulmuþtur. Her odada ocak ve dolap yerleri vardýr. Sað da, ayrýca önü avluya açýlan, setli bir yazlýk oda bulunmaktadýr. Revak 25 kubbelidir. Ýlk defa, 1968 yýlýnda Yavuz Selim Medresesi'nde açýlan Yazý Müzesi, Bayezit Medresesi'nin Vakýflar Genel Müdürlüðü tarafýndan restore edilmesinden sonra, 28 Ekim 1984 tarihinde, Türk Vakýf Hat Sanatlarý Müzesi adý ile ziyarete açýlmýþtýr. ÝSTANBUL TÜRK VAKIF HAT SANATLARI MÜZESÝNDE SERGÝLENEN ESERLER Türk Vakýf Hat Sanatlarý Müzesinde, kamýþ kalem ve is mürekkebi kullanýlarak yazýlmýþ, makýli, kûfî, muhakkak, reyhani, sülüs, talik, nesih, siyakat, divani, Hint ve Magrip hatlý, yazma eserler, hat levhalarý yer almaktadýr. Ayrýca kat'ýa eserler, istifli, müsenna, müselsel yazýlar, tuðralar, hattat padiþahlara ait hat levhalarý, icâzetler, hilyeler, haným hattatlara ait iþleme yazýlar, meþkler, murakkaalardan oluþan zengin bir koleksiyon bulunmaktadýr. Yazma ve levha eserlerin yaný sýra, çeþitli malzeme üzerine, (taþ, cam, kumaþ, maden) yazýlmýþ eserlerin bulunduðu müzede, vakýf eserlerinden oluþan eserler yazý çeþitlerine göre ayrýlarak sergilenmekte. Kutsal Emanetler Bölümü'nde: Kâbe Kapýsý örtüsü, ipek, sýra saten, kendinden desenli, jakarlý Kâbe örtüsü (Siyah) ve Kâbe iç örtüsü (Kýrmýzý) ile Makâm-ý Ýbrahim örtüsü, Sakal-ý Þerif, Hazreti Muhammed'in kabir topraklarý, Saç-ý þerifleri, Zýbýn-ý Saadetleri, Kuþaðý Þerifi'nin bir parçasý, Mekke, Medine, Müzdelife, Arafat Daðý'ný tasvir eden minyatürler, Kabe'yi çeviren yazý kuþaðý parçasý, III. Sultan Ahmet'in, II. Mahmud'un, Sami Efendi'nin, Ýbrahim Nesafe'nin hat levhalarý sergilenmektedir. 275

ÝSTANBUL TÜRK ÝNÞAAT VE SANAT ESERLERÝ MÜZESÝ Mevlevihane Dergahý ve Camii kompleksi Vakýflar Genel Müdürlüðüne baðlý Türk Ýnþaat ve Sanat Eserleri Müzesi, Ýstanbul Ýli Fatih ilçesi Þehzadebaþý'nda farklý fonksiyonlu yapýlardan oluþan bir külliye içindedir. Kuzey Batýsýnda Dürgelzade Camii, batýsýnda Fatih Sultan Mehmet'in yaptýrdýðý Saraçhane dükkânlarýnýn kalýntýlarý üzerine inþa edilen evler, doðusunda Vakfa ait arsa, kuzeyinde park ve Horhor Caddesi yer almaktadýr. Bu Külliye, Sultan Mustafa II. Devrinin meþhur sadrazamlarýndan Amcazâde Hüseyin Paþa tarafýndan 1644-1702 yýllarý arasýnda yaptýrýlmýþtýr. Amcazâde Hüseyin Paþa 1702 tarihinde vefat etmiþtir. Mezarý külliyenin hazîresindedir. Dershane-Mescit (Darü'l-kurra), medrese odalarý, kütüphane, Sýbyan Mektebi ve Sebil bölümlerinden meydana gelen külliyenin kapýsýndan içeri girildiðinde Klasik U tipi Medreselerden farklý serbest bir medrese planý dikkati çeker, bahçesi ve þadýrvaný ile ahenkli bir görüntü oluþturmaktadýr. Külliyenin ön cephesinde yuvarlak kemerli cümle kapýsý, sað tarafýnda Þeyhü'l-Ýslam Mustafa Efendi'nin yaptýrdýðý çeþme (1739) kitabesiyle beraber durmaktadýr. Kuzey kýsmýnda ise altýnda dört adet Vakýf dükkanýnýn bulunduðu iki kubbeli Sýbyan Mektebi yer almaktadýr. Cümle kapýsýnýn hemen yanýnda Amcazade ve yakýnlarýna ait üç adet hazîre bulunmaktadýr. Avlunun kuzeyindeki iki katlý kütüphanenin kapýsý üzerinde yer alan kitabeye göre; 1755 yýlýnda Hüseyin Paþa''nýn kýzý Rahime Haným tarafýndan tamir ettirildiði anlaþýlmaktadýr. TÜRK ÝNÞAAT VE SANAT ESERLERÝ MÜZESÝNDE SERGÝLENEN ESERLER Müzede, taþ kitabeler, mezar taþlarý, çiniler, ahþap eserler, ölçü aletleri, aydýnlatma araçlarý, dekoratif inþaat malzemeleri, mimari elemanlar, tuðralar, tavan süslemeleri, rahleler, kündekâri ahþap iþçiliðinin ince üslubunu yansýtan eserler, madeni eserler mevcuttur. 276

ÝSTANBUL KÝLÝM VE DÜZ DOKUMA YAYGILAR MÜZESÝ Kilim ve Düz Dokuma Yaygýlar Müzesi, 25 Nisan 1982 yýlýnda Sultanahmet Camii mahzeninde ziyarete açýlmýþtýr. Vakýflar Genel Müdürlüðünün, müzelerin yeniden yapýlandýrýlmasý projesi çerçevesinde Sultanahmet Camii Hünkar Kasrýnýn restorasyonu yaptýrýlmak suretiyle, mülkiyeti Vakýflar Genel Müdürlüðüne ait Camii, mescit ve türbelerden Kilim, Cicim, Zili ve Sumak Dokumalar bu müzede sergilenecektir. Düz dokuma yaygý deyimi düðümlü, havli halý dýþýnda kalan havsýz, düz satýhlý bütün el dokumasý yer yaygýlarýdýr. Bu yaygýlar diðer sanat türlerinden hatta düðümlü halýlardan bile etkilenmeyen baþlý baþýna kendine has bir gelenek olup, bunlar özellikle boy ve oymaklar halindeki topluluklar tarafýndan dokunmaktadýr. Müze koleksiyonunda 16. yy Osmanlý saray kilimleri ve 17-18. yy geleneksel Anadolu kilimleri yer almaktadýr. ÝSTANBUL KÝLÝM VE DÜZ DOKUMA YAYGILAR MÜZESÝNDE SERGÝLENEN ESERLER Müzede sergilenecek kilim ve öteki düz dokuma yaygýlar Anadolu Türk-Ýslam Devresine ait olup, tarihi geliþim evresi daha geniþtir. Müzede Orta Anadolu, Balýkesir-Yüncü, Afyon-Eðret, Konya-Hotamiþ-Karapýnar, Doðu Anadolu, Batý Anadolu da dokunmuþ geleneksel düz dokuma tekniði ile dokunmuþ yaygýlar dýþýnda tamamen ayrý bir geliþim evresinde ortaya çýkmýþ olan bir kilim gurubu da sergilenmekte. Bu kilimlerin 16-17.yüzyýllar Osmanlý Saray sanatýyla baðlantýlý olduðu, desenlerinin o devrin Saray Sanat Eserleriyle benzerlik göstermesinden sipariþ üzerine Saray nakkaþlarý tarafýndan çizilmiþ desenlerden örnek alýnarak Mýsýr daki tapestry dokuyan veya onlarýn Anadolu da yetiþtirdiði dokuyuculara dokutulduðu tahmin edilmektedir. Müzedeki en önemli parçalar üç bütün üç parça halindeki Sivas Ulu Camiinden getirilmiþ olan tapestry kilimlerdir. Ayrýca Amasya Gümüþhan Köy Gümüþlü Camiinden getirilen büyük bir kilim ve daha deðiþik teknik ve dokusu bulunan Kütahya Hisarbey Camiinden getirilen iki kilim de bu gruba dahildir. 277

KASTAMONU ÞEYH ÞABAN-I VELÝ VAKIF MÜZESÝ Þeyh Þaban-ý Veli Külliyesi, Seyyid Sünneti Efendi tarafýndan 1490 M. yýlýndan önce vücuda getirilmiþtir. Külliye bünyesinde cami, türbe, dergah, kütüphane, asa suyu ve þadýrvan ile dergah evleri mevcuttur. Cami ile ayný tarihlerde caminin banisi tarafýndan yaptýrýldýðý tahmin edilen dergah, 1261/1845 yýlýnda Sultan Abdülmecid in emriyle Kastamonu Kaymakamý Salih Aða tarafýndan tamir edilmiþ, alt yapýlar yenilenmiþ ve ihata duvarýyla külliye çevrilmiþtir. Günümüze ulaþan iki konak ve ortasýndaki Hz. Pir Þeyh Þaban-ý Veli nin özel eþyalarýnýn sergilendiði bölüm 1318/1900 yýlýnda Azdavaylý Mahmut Paþa tarafýndan yaptýrýlmýþtýr. Ayný külliye içerisinde, Seyyid Sünneti Efendi tarafýndan 1490 M. yýlýndan önce yaptýrýlan caminin ilk þekli bilinmemektedir. 988/1580 yýlýnda Sultan 3. Murad ýn hocasý ve mürþidi Þuca Efendi, Seyyit Sünneti Efendi mescidini geniþleterek bugünkü haliyle camiyi yaptýrmýþtýr. Cami, 1702, 1748 ve 1950 yýllarýnda tamir görmüþtür. Caminin karþýsýnda bulunan türbe, Ömer Kethüda ve Ulema ile Halk tarafýndan 1020 / 1611 yýlýnda yaptýrýlmýþtýr. Türbe ile ayný tarihlerde yapýlan bir de kütüphane bulunmaktadýr. Günümüzde alt katý ibadethane, üst katý ise dernek odasý olarak kullanýlmaktadýr. Avluda bulunan þadýrvan, Fatma Haným tarafýndan 1318 / 1900 yýlýnda yaptýrýlmýþtýr. 1318 yýlýnýn Recep ayýnýn ilk gününde yaptýrýldýðý rivayet edilmektedir. KASTAMONU ÞEYH ÞABAN-I VELÝ VAKIF MÜZESÝNDE SERGÝLENEN ESERLER Müzede; Vakýflar Genel Müdürlüðüne baðlý cami ve mescitlerden elde edilen tarihi eser niteliði kazanmýþ teberrukat eþyalarý ve tekke eþyalarý sergilenmektedir. Eser gruplarý arasýnda; Doðu Anadolu, Güneydoðu Anadolu, Kýrþehir Kayseri ve Tokat yöresine ait halý ve kilim örnekleri yer almaktadýr. El yazmasý Kur an-ý Kerimler, yazma eserler, hat levhalar þamdanlar, kandiller, sadaka taþlarý ile binanýn birinci katýnda Hz. Pir þeyh Þaban-ý Veli nin özel eþyalarý, dini - tarikat eþyalarý ile Kastamonulu hattatlara ait hat eserleri sergilenmektedir. 278

KONYA SAHÝP ATA VAKIF MÜZESÝ Hanigâh, Farsça'dan gelen bir kelime olup "hangâh" þeklinde de ifade edilmektedir. Bu terim, bir yüceltme ve onurlandýrma ifadesi olarak kullanýlagelmiþtir. Ýlâhî kelimesi ile beraber kullanýldýðýnda "Allah'ýn katý" þeklinde bir mana kazanýr. Bu arada hükümdarlara ait yer ve makamlarý yüceltmek maksadý ile "Dergâh-ý Âlî" þeklinde de kullanýlmýþtýr. Hangâh'lar birer dergâh'týrlar ve kullaným þekline göre büyük dergâhlar âsýtâne, küçükleri ise zaviye olarak adlandýrýlýrlar. Selçuklu Dönemi hanigah örneklerinin en önemlilerinden biri de Sahip Ata Hanigahý dýr. Günümüze kadar gelmiþ olan bu hanigah, Konya þehir surunun dýþýnda, eski adýyla Larende (bugünkü Karaman) yoluna açýlan sur kapýsýnýn karþýsýnda inþa edilmiþ bulunan Sahip Ata Külliyesindedir. Külliye; camii, türbe, hanigâh, dükkanlar, çeþme ve çifte hamamdan oluþmaktadýr. Külliyenin ilk yapýsý olan camii 1258 yýlýnda Sahip Ata Fahrettin Ali tarafýndan Mimar Kelük Bin Abdullah a yaptýrýlmýþ, 1276 tarihinde altýnda bir mumyalýk katý bulunan bir türbe eklenmiþtir. Tipik bir Selçuklu taç kapýsýna sahip olan hanigah; planý ile XIII. yüzyýlýn bilinen Selçuklu tekke ve hanigâhlarý arasýnda simetrik planlý olanlarýn en büyüðü olarak dikkat çekmektedir. Mimarý bilinmeyen bu abidevi bina, günümüze kadar kýsmen kalabilmiþ çini süslemeleriyle devrinin en önemli eserlerinden biridir. KONYA SAHÝP ATA VAKIF MÜZESÝNDE SERGÝLENEN ESERLER Selçuklu dönemine has firuze, patlýcan moru, kobalt mavisi çinilerle kaplý, kendisi anýt müze konumunda olan müzede; Vakýflar Genel Müdürlüðüne baðlý cami ve mescitlerden getirilen tarihi eser niteliði kazanmýþ teberrukat eþyalarýndan örnekler sergilenmektedir. Eser gruplarý arasýnda; Konya Alaaddin camii ne ait halý ve kilim örnekleri, el yazmasý Kur an-ý Kerimler, kitaplar, hat levhalar þamdanlar, sancak, sakal-ý þerif, saat, çini parçalarý, Beyþehir Eþrefoðlu Camiine ait vaaz kürsüleri, kapý panelleri sergilenmektedir. 279

KAYSERÝ GEVHER NESÝBE VAKIF MÜZESÝ 1206 M. yýlýnda Selçuklu Sultaný Gýyaseddin Keyhusrev tarafýndan kýz kardeþi Gevher Nesibe Sultan adýna biri darüþþifa, diðeri týp medresesi olarak yaptýrýlmýþtýr. Dar bir koridorla birbirine baðlanmýþ olan bu iki bina, ortadaki iç avluyu çevreleyenê önleri revaklý odalarý ve eyvanlardan ibaret bir plana sahiptir. Söz konusu medrese Vakýflar Genel Müdürlüðünce restore edilerek müze olarak iþlevlendirilecektir. 280

SÝVAS GÖKMEDRESE VAKIF MÜZESÝ Sivas Kalesi'nin ve 4 Eylül Parký'nýn güneydoðusunda bulunan bu medreseyi Selçuklu Veziri Sahip Ata Fahrettin Ali 1271 yýlýnda yaptýrmýþtýr. Mimarý (Kaluyan-ý El Konevi) Konyalý Kaluyan'dýr. Evliya Çelebi bu medreseden Kýzýl Medrese diye söz etmiþtir. Medrese ile ilgili olarak; "Bu eserin mislini yapmak mümkün olmadýðýný, diyar-ý Ýslam da emsaline rastlanmadýðýný, Timurlenk'in hayretle temaþa ettiðini, kapýsýnýn kale kapýsý kadar saðlam olduðunu, iki katlý yapýldýðýný, 80 oda ihtiva ettiðini, talebenin kýþýn alt katlardaki odalarda çalýþtýklarýndan bir müderris, iki sufi, 20 talebesi olduðunu; mescidin bir imamý, iki müezzini, kütüphanesinde bir hafýz-ý kütup, bir kapýcý ve ferraþ bulunduðunu; mescit kütüphaneden baþka bir de fakirler için yemek piþirilen darrüziyafesi olduðunu" belirtmiþtir. Vakýflar Genel Müdürlüðünce restorasyonu devam eden medreseye müze fonksiyonu verilmiþ olup, restorasyonu tamamlandýðýnda teþhir iþlemleri gerçekleþtirilecektir. Söz konusu müzede; yýllardýr Sivas müzesinde emaneten bekleyen Vakýflar Genel Müdürlüðü teberrukat eþyalarýndan halý ve kilimler, þamdanlar, ahþap eserler sergilenecektir. 281

BURSA EMÝR SULTAN VAKIF MÜZESÝ Bursa Emir Sultan semtinde, Emir Sultan Camisi'nin güneyinde bulunan hamam, Yýldýrým Beyazýt'ýn kýzý, Emir Sultan'ýn eþi Hundi Sultan tarafýndan 1426'da yaptýrýlmýþtýr. Hamam 12.35 x 34.75 m ölçüsünde dikdörtgen planlý olup, soðukluðu kare planlýdýr. Ýlk yapýlýþýnda üzeri kubbeli olan bu bölüm, sonradan düz çatýlý bir konuma getirilmiþtir. Soðukluktan kare planlý üzeri kubbeli bir bölümden ýlýklýða geçilmektedir. Ilýklýðýn çevresinde iki halvet hücresi ve hela bulunmaktadýr. Buradan da üç eyvanlý ve iki halvetli sýcaklýk bölümüne geçilmektedir. Göbek taþýnýn bulunduðu sýcaklýðýn üzeri de kývrýmlý bir kuþaðýn bulunduðu bir kasnak ve kubbe ile örtülmüþtür. Daha önce 1622, 1670 ve 1712 yýllarýnda onarýlan tarihi mekan bu defa; tarihi deðere sahip teberrukat eþyalarýnýn sergileneceði ve hamam kültürünün yansýtýlacaðý müze olarak hizmet verecektir. 282

VAKIF KÜLTÜRÜ VE MÜZECÝLÝK Kültürümüzü gelecek nesillere aktarmada köprü konumunda olan müzeler; sanat, bilim, tarih, kültürle ilgili eserlerin halka gösterilmek için toplanýp sergilendiði yerlerdir. Müzelerde ülkemizin kültür varlýklarý tanýtýlarak, eski eserlerin korunmasý, yaþatýlmasý ve önemi anlatýlmaktadýr. Müzecilik, maddi ve manevi anlamda oldukça özveri ve emek isteyen çalýþma olup, kültürlerin dünyaya açýlan pencereleri gibidirler. Müzelerde sergilenen eski eserler, bize, geçmiþ yýllarda insanlarýn düþünce, inanç, yaþayýþ ve yetenekleri hakkýnda bilgi verirler. Geçmiþi öðrenerek bugünü anlamamýza yardýmcý olurlar. Vakýflar Genel Müdürlüðü, son yýllarda müzecilik alanýnda ciddi çalýþmalar yapmakta olup, vakýf eserlerinin gelecek nesillere aktarýlmasý için yeni müze açýlýþlarýný sürdürmektedir. 283