Sevgili Çocuklar, Öğretmenler ve Veliler; Hava, su ve toprak hayatımızın vazgeçilmez unsurlarındandır. Ancak her geçen gün; temiz hava soluma, temiz su içebilme, toraklardan bereketli ürünler alabilme ihtiyacımız artmaktadır. Kalabalıklaşan nüfusla birlikte hızla yayılan çevre kirliliği dünyamızı kuşatıyor ve geleceğimizi tehdit ediyor. Elbette dünyamız kendi kendini bu hale getirmedi. Bunda bizlerin de sorumluluğu var. İnsanoğlu; kimi zaman önemsemeden bilerek, kimi zamanda farkında olmayarak bu gidişe ortak oldu. Oysa çevreyi korumak, temiz tutmak, hepimizin sorumluluğu. Geleceğini önemseyen herkesin çevre konusunda daha bilinçli olması artık bir mecburiyet halini almıştır. Henüz her şey bitmemişken, vakit varken hareket geçerek daha yaşanılır bir dünya için harekete geçmeli, etrafımızdakileri de bu konuda uyarmalıyız. Çevre ile ilgili en önemli çabalardan biri de geri dönüşüm çalışmalarıdır. Atıkların günümüzde gelişen teknoloji ile tekrar üretime kazandırmak mümkün. Geri dönüşümün geleceğimiz için ne kadar önemli olduğunu gün geçtikçe daha iyi anlayacağız. Beyoğlu Belediyesi olarak çevrenin korunması ve gelecek nesillere daha yaşanılır bir dünya bırakmak için gayret sarf ediyor buna bağlı olarak çeşitli projeler üretiyoruz. Beyoğlu nda ambalajlar, kâğıtlar, piller çöpten ayrı olarak toplanıyor. Okullarımızda çeşitli seminerler ve eğitim çalışmaları yapıyoruz. Hazırladığımız bu broşür çalışmalarımızın bir devamı. Bu kitapçıkta çevre ve geri dönüşüm konularında temel bilgileri bulabileceksiniz. Çevremize sahip çıkmak, onu korumak hepimizin görevi Ayrıca geleceğimiz için çevreye karşı duyarlı ve bilinçli olmak, etrafımızda yaşayanları da bu konuda bilinçlendirmek önemli bir sorumluluğumuz. Böylece geleceğimiz daha güzel, hayatımız daha sağlıklı olacaktır. Bu vesile ile tüm öğrencilerimize, ailelerine ve öğretmenlerine başarılı, güzel bir eğitim öğretim yılı ve sağlıklı günler diliyorum. Ahmet Misbah DEM RCAN BELED YE BAfiKANI
Çevre Bilinci Bilgilendirme El Kitabı Beyo lu Belediyesi / 2011 Çevre Nedir? Geri Dönüşüm Nedir? İçinde bulunduğumuz canlı, cansız tüm varlıkların birbirleri ile ilişkilerini içine alan ortama çevre denir. Çevre Kirlenmesi Çevrenin doğal yapısını ve bileşiminin bozulmasını, değişmesini ve böylece insanların olumsuz yönde etkilenmesini çevre kirlenmesi olarak tanımlayabiliriz. Çevre Kirliliği Nedenleri Hızlı nüfus artışı Plansız kentleşme Plansız endüstrileşme Yeniden değerlendirme imkanı olan atıkların çeşitli fiziksel ve veya kimyasal işlemlerden geçirilip ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine geri dönüşüm denir.diğer bir tanımlamayla herhangi bir şekilde kullanılarak kullanım dışı kalan geri dönüştürülebilir atık malzemelerin çeşitli geri dönüşüm yöntemleri ile hammadde olarak tekrar imalat olarak tekrar imalat süreçlerine kazandırılması olarak tanımlanabilir. Demir, çelik, bakır, kurşun, kağıt, plastik, kauçuk, cam, elektronik atıklar gibi maddelerin geri kazanılması ve tekrar kullanılması, tabii kaynakların tükenmesini önleyecektir. Bu durum, kullanılan enerjiden büyük ölçüde tasarruf sağlayacaktır. Özellikle katı atıkları düzenli bir şekilde bertaraf edebilmek için yeterli alan bulunmayan ülkelerde katı atık miktarının ve hacminin azaltılması büyük bir avantajdır. Geri Dönüşüm Sisteminin Basamakları Katı Atıklar 1.Kaynakta ayrı toplanması; Bütün dünyada olduğu gibi, ülkemizde de özellikle büyük yerleşim birimlerinden insanların karşılaştığı en büyük çevre sorunu çöplerdir. Ülkemizde ve dünyadaki katı atıkların yönetiminin üç temel ilkesi vardır. Bunlar; Az atık üretilmesi Atıkların geri kazanılması Atıkların çevreye zarar vermeden bertaraf edilmesidir. Sağlıklı bir geri dönüşüm sisteminin ilk basamağı bu malzemelerin kaynağında ayrılması sureti ile toplanmasıdır. Geri dönüştürülebilir nitelikteki bu atıklar normal çöple karıştığında bu malzemelerden üretilen ikincil malzemeler çok daha düşük nitelikte olmakta ve temizlik işlemlerinde sorunlar olabilmektedir. Bu yüzden dönüşüm işleminin en önemli basamağını kaynakta ayırma ve ayrı toplama oluşturmaktadır. 2.Sınıflama; Bu işlem kaynağında ayrı toplanan malzemelerin cam, metal, plastik ve kağıt bazında sınıflara ayrılmasını sağlayacaktır. Bu sınıflama ile değerlendirilecek çöplerin ayrı ayrı olarak geri dönüşüm tesislerine ulaştırılması sağlanacaktır. Kaynağında sınıflara ayrılma, zaman, nakliye ve işçilikten tasarruf yapılmasını sağlayacaktır. 3.Değerlendirme; Geri Dönüştür, Geleceği Değiştir! Temiz ayrılmış kullanılmış malzemelerin ekonomiye geri dönmesi işlemidir. Bu işlemde malzeme kimyasal ve fiziksel olarak değişime uğrayarak yeni bir malzeme olarak ekonomiye geri döner. 4.Yeni ürünü ekonomiye kazandırma; Geri dönüştürülen ürünün yeniden kullanıma sunulmasıdır. 5 6
Çevre Bilinci Bilgilendirme El Kitabı Beyo lu Belediyesi / 2011 Geri Dönüşümün Önemi 1. Doğal kaynaklarımız korunur; Doğal kaynaklarımız dünya nüfusunun artması ve tüketim alışkanlıklarının değişmesi nedeni ile her geçen gün azalmaktadır. Bu nedenle değerlendirilebilir nitelikli atıkların geri dönüştürmek sureti ile doğal kaynaklarımızı verimli kullanmak son derece önemlidir. Örneğin; kağıdın geri dönüşümü ile ormanlarda ağaçların daha az kesilmesini, plastik atıkların geri dönüşümü ile de petrolden tasarruf sağlamış oluruz. 2. Enerji tasarrufu sağlanır; Geri dönüşüm malzeme üretiminde endüstriyel işlem sayısını azaltmak suretiyle enerji tasarrufu sağlar. Örneğin; metal içecek kutularının geri dönüşümü işleminde bu metaller direkt olarak eritilerek yeni ürün haline dönüştürüldüğünde bu metallerin üretimi için kullanılan maden cevheri ve bu cevherin safl aştırılma işlemlerine gerek olmadan üretim gerçekleştirilebilmekte ve bir alüminyum kutunun geri dönüşümünde %96 oranında enerji tasarrufu sağlanabilmektedir. Aynı şekilde kağıt, cam ve plastik atıkların da geri dönüşümünden önemli oranda enerji tasarrufu sağlanabilir. 3. Atık miktarı azalır; Geri dönüşümün uygulanması ile çöplere giden atık miktarında azalma sağlanarak harcanmış bu atıkların taşınması ve depolanması işlemleri için daha az miktarda alan ve daha az enerji kullanılmış olur. Evsel atıklar için bu azalma ağırlık olarak daha fazla olamamakla birlikte hacimsel olarak bakıldığında oldukça önemli bir oran teşkil etmektedir. 4. Geri dönüşüm geleceğe ve ekonomiye yatırım demektir; Geri dönüşüm uzun vadede verimli bir ekonomik yatırımdır. Hammaddenin azalması ve doğal kaynakların hızla tükenmesi sonucunda ekonomik problemler ortaya çıkabilecek ve işte bu noktada geri dönüşüm ekonomi üzerinde olumlu etki yapacaktır. Yeni iş imkanları yaratacak ve gelecek kuşakları doğal kaynaklardan yararlanma olanağı sağlayacaktır. Geri Dönüşebilen Maddeler Demir, Çelik, Bakır, Alüminyum, Kurşun, Piller Kağıt, Plastik, Kauçuk, Cam, Motor yağları Atık yağlar, Akümülatörler, Araç lastikleri, Beton Elektronik atıklar, Organik atıklar Kağıt ve Karton Atıklar Kağıt ve karton en çok kullanılan ambalaj malzemesi türleridir. Kağıt, pratik kullanımı ile hızlı nüfus artışı, hayat şartlarının gelişmesi, şehirleşme, okuma alışkanlığının artması, matbaacılığın ve ambalajlama sanayisinin gelişmesi ile günlük yaşamın bir parçası haline gelmiştir. Neler atık kağıt olarak değerlendirilebilir? Kitaplar, arşivler, yazışmalar, çeşitli dosyalar vb. gibi kağıt sanayi için hammadde olma özelliği ile Değerlendirilebilir Atık sınıfına giren atık kağıtlar, bugün kağıt sanayinin en önemli hammaddesi konumundadır. Gazete, dergi ve mecmualar, deſt erler, kitaplar, kataloglar, prospektüsler, formlar, bilgisayar kağıtları, sigara paketi kağıtları, plastik içermeyen bisküvi, sakız vb. kağıtları, not kağıtları, kağıt torbalar, A4 kağıtlar, broşürler, karton ve mukavvalar, kağıt ve kartondan yapılmış her tür ambalaj, karışık ya da renklendirilmiş kağıtlar, bilgisayar çıktıları, faks kağıtları katı atık olarak değerlendirilebilir ve kağıtlar için ayrılmış geri dönüşüm kutularına atılabilir. 7 8
Çevre Bilinci Bilgilendirme El Kitabı Beyo lu Belediyesi / 2011 Kağıtların geri dönüşümünün sağlayacağı faydalar Plastiklerin geri dönüşümünün sağlayacağı faydalar; 1. Kağıt, çevreye zarar vermeden toprakta çözünebilen bir meteryaldir. Kağıt atık depolama alan larına bırakıldığında, çürüyüp karbondioksitten 20 kat daha güçlü bir sera gazı olan metal üretir. 1. Enerji tüketiminin %95 oranında azalması, örneğin 1 ton plastik ambalaj atığının geri dönüşümü sonucunda 14000 kwh enerji tasarrufu sağlamış olur, 2. Su kullanımında %90 oranında azalma, 3. Karbondioksit oluşumunun 2,5 kat azaltılması, 4. Gömülen katı atıkların azalması sağlanmış olur. 2. 1 ton kullanılmış kağıt atığının geri dönüşümü sonucunda, 16 adet yetişmiş çam ağacı ve 85 metrekarelik ormanlık alan kurtarılmıştır. Örneğin; Türkiye genelinde yılda 80 milyon çam ağacı ve 40.000 hektar ormanlık arazi korunmuş olabilecektir. Geri dönüşüm kutularına plastik vb. maddeler atarken ambalajları katlamanız ya da ezmeniz Kağıt ve karton atıkların sağlıklı bir şekilde geri kazanımı için temiz bir şekilde toplayabilir ve cinslerine göre ayırabilirsiniz. Kağıtların mümkün ise iki yüzünü de kullanın ve fotokopilerinizi iki taraflı çekin. Kağıt peçete yerine bez havluları, kağıt bardak yerine cam veya porselen bardak kullanın. Üzerinde Yeşil Nokta bulunan geri dönüştürülebilir kağıt ürünleri tercih edin. plastiğin çok daha az yer kaplamasını sağlayacağından taşınmasını, preslenmesini ve geri dönüştürülmesini kolaylaştıracaktır. Oluşan plastik miktarını azaltmaya çalışın. Örneğin süpermarket veya bakkallarda size verilen poşetler yerine geri dönüştürülebilir poşetleri, geri dönüştürülebilir poşetleri, geri dönüştürülebilen kese kağıtlarını ya da daha uzun ömürlü bez torbaları tercih edin. Kullanılamayacak durumdaki plastik oyuncakları çöpe atmak yerine kullanabileceğini düşündüğünüz çocuklara verebilir ya da geri dönüştürülmek üzere ambalaj atığı konteynırlarına atabilirsiniz. Plastik ambalajlara yeni kullanım alanları yaratın. Örneğin; yoğurt kabını boyayarak fide büyütmek için bir saksıya dönüştürebilirsiniz. Hangi plastik ürünler ayrı toplanmalıdır? Plastik Atıklar Dünyada yaklaşık 50 farklı plastik grubu ve yüzlerce farklı plastik türevi bulunmaktadır. Plastikler, petrol veya petrol türevlerinden elde edilir. Plastik ambalajlar son derece hafif ve kolay şekil verilebilme özelliklerinden ötürü giderek yaygın şekilde kullanılmaktadır. Tüm plastik türleri geri dönüştürülebilir yapıdadır. Ancak çoğu plastik türleri doğada çözünemez ya da doğaya bırakıldığında çözülmesi yaklaşık bin yıl alır. Bu nedenle plastiklerin ayrı olarak toplanması ve geri dönüşüme kazandırılmaları gerekmektedir. 9 Pet şişeler, plastik torbalar ve şişe kapakları, su ve meşrubat ambalajları, sıvı yağ ambalajları, deterjan ve şampuan kutuları, folyolar, kullanılmış plastik ev eşyaları (leğen, bulaşıklık, naylon kaplar, plastik çatal, kaşık, bıçak vb.), yoğurt ve gıda ambalajları, margarin kapları ve mikrodalgada ısıtılabilen yemek tablaları, jelatin kağıdı, plastik meyve suyu ve maden suyu şişeleri peynir ve margarin kapları, plastik bidonlar gibi günlük hayatta kullandığımız plastik ambalaj malzemeleri, çeşitli plastik oyuncak ve kırtasiye malzemeleri, sentetik halı tabanı, sentetik elyaf ve dolgu malzemesi elde edilmektedir. Bu nedenle ayrı depolanmalı ve geri dönüşüm sürecine dahil edilmelidir. 10
Çevre Bilinci Bilgilendirme El Kitabı Beyo lu Belediyesi / 2011 Cam Atıklar Cam ambalajlar içine konulan ürünün görülebilmesi ve sağlıklı olması nedeni ile tercih edilen bir ambalaj çeşididir. Cam kapaklar, yiyecek ve içeceklerin saklanması için çok uygun malzemelerdir. Bu nedenle birçok yiyecek türü cam malzemeler içinde saklanır. Cam, kum, soda ve kireçtaşı gibi doğal malzemelerden yapılır. Cam silis kumunun çeşitli katkı maddeleri ile birlikte yüksek sıcaklıklarda eritilerek şekillendirilmesinden meydana gelir. Camın geri dönüşümü uzun yıllardır yapılmaktadır. Cam üst üste tekrar geri dönüştürülebilen bir malzemedir ve camın geri dönüşümüne yönelik sanayi çok gelişmiştir. Geri kazanımın yararları Plastik ve kağıdın aksine camlar sınırsız olarak yeniden değerlendirilebilir. Cam üretiminde eski cam kullanılırsa, yeni cam üretimine oranla sağlanan tasarrufl ar; Enerji tüketiminde azalma: %25 Hava kirliliğinde azalma: %20 Maden atığında azalma: %80 Su tüketiminde azalma: %50 Korunan doğal kaynaklar: Kum, soda, kireç Kullanılan her ton geri dönüşümlü cam için 1,2 ton hammadde korunur. Cam atıklarınızı biriktirin ve ilçemiz mahallelerinde bulunan cam kumbaralarına atın. Kullandığınız içecek, bal, reçel, sos vb. her tür cam ambalajı ayrı olarak biriktirerek cam toplama kutularına atmanız yeni cam üretimine oranla birçok tasarruf sağlayacaktır. Depozitolu cam şişelerdeki ürünleri tercih ederek kullanım sonrasında şişelerinizi yeniden kullanılmak üzere geri verebilirsiniz. Cam kumbaralarına atılabilecek malzemeler Kapaksız cam şişeler. Cam su bardakları, sürahi, vazo vb. Cam kavanozlar. Cam kumbaralarına atılmaması gereken malzemeler Porselen ve seramik parçaları, Ampul,fl orasan vb. maddeler, Çok kirli camlar, Ayna ve pencere gibi düz camlar, Araç camları. METAL ATIKLAR Metal ve türevleri: Metaller, yeryüzünü oluşturan şilti minerallerin işlenerek safl aştırılması sonucunda üretilir. Evlerimizde gıda ve içecek ambalajlarında kullanılan 2 tür metal malzemesi vardır. Bunlar teneke veya alüminyumdur. Türkiye de yılda yaklaşık 2 milyon ton civarında hurda metal toplanarak geri kazanılıyor. Hurda demir/çelik kullanımı bu alandaki en büyük miktarı oluşturuyor. Evsel atıklar arasında ise alüminyum içecek kutuları önemli bir ham madde ve enerji kaynağıdır. Alüminyum, yeniden işleme tabi tutulduğunda kendi yapısına zarar verilmeden süresiz olarak geri dönüştürülebilir. Alüminyum, aynı zamanda geri dönüşümü sağlamak için en maliyetli ve etkin meteryaldir. Geri dönüşüme kazandırılabilen metal atıklar Konserve kutuları, Tenekeler, Alüminyum, Meşrubat kutuları vs. Metalin geri kazanımıyla sağlanan tasarruf 1. Enerji tüketiminde azalma: %95 2. Hava kirliliğinde azalma: %90 3. Su kirliliğnde azalma: %97 4. Korunan doğal kaynaklar: (alüminyum taşı) cevheri Boksit 5. Dönüştürülmüş bir alüminyum kutusu, bir televizyonu 3 saat çalıştırmak için gerekli enerji tasarrufunu sağlar. 6. Geri dönüştürülmüş 2 kg alüminyum ile 14 kwh elektrik, 4 kg kimyasal ürün ve 6 kg boksit tasarrufu sağlanır. 11 12
Çevre Bilinci Bilgilendirme El Kitabı Beyo lu Belediyesi / 2011 AMBALAJ ATIKLARIMI AYRIŞTIRDIM, ŞİMDİ NE YAPMALIYIM? Evde ve ofiste oluşan kağıt, karton, plastik, cam ve metal atıklarınızı belediyemizin toplama sistemine dahil olan okullara, muhtarlıklara veya 444 0 160 arayarak adresinizi bildirerek alım işlemleri gerçekleştirebilirsiniz. Bir akü şarj cihazı, şarj edilebilir piller ve mümkün olduğunca pil yerine adaptör elektrik kulla- Pil ve Akümülatör Atıkları Piller de diğer sayılan meteryaller gibi günlük yaşantıda önemli yeri olan atık ürünlerdendir. Arabaların motorlu teknelerin, motosikletlerin,çalışmasını sağlayan aküler de birer pil çeşididir. Ülkemizde her yıl yaklaşık 10.000 ton pil piyasaya sürülmektedir. Teknolojinin ilerlemesiyle ve refah düzeyinin artmasıyla pil kullanımı sürekli yaygınlaşmaktadır. Türkiye de yıllık kişi başına düşen pil miktarı 135 gramdır. Pillerin bilinçsiz kullanılması ve bunun sonucunda atıklarının yok edilememesi çevreye zarar veriyor. Pil atıkları içerdikleri cıva, kurşun, çinko, kadmiyum gibi zararlı maddelerden dolayı toprağı kirletiyor ve bu yolla insan sağlığına zarar veriyor. Pillerin içindeki tüm maddelerin zararı kimi zaman öldürücü boyuta ulaşabiliyor. Bu maddeler toprağa karışarak hayvanların yediklerinden ya da sulardan insan vücuduna karışıyor. Bu da dolayısıyla sağlığımızda geri dönüşü olmayan izler bırakıyor. Ayrıca pillerden çıkan zararlı maddeler, çocukların duygusal zekalarının gerilemesine ya da sinir sistemlerinin zayıflamasına neden olabiliyor. Hizmet ömrünü tamamlamış veya herhangi bir şekilde asar görerek kullanımı mümkün olmayan pillere ise atık piller denir. Bir küçük kalem pil 4 m2 toprağı kirletiyor ve bu toprağı üretim yapılamaz hale dönüştürüyor. Toprakta bulunan gözle görülür, görülmez tüm canlıları yok ederek toprağı verimsiz hale getirir. İçindeki ağır metaller suyu zehirler ve tüm canlıları yok eder. Buna insan da dahildir. 13 namaya özen gösterirseniz enerjiden tasarruf sağlamış olursunuz, çünkü pil üretimi için gerekli enerji, yaydığı enerjiden ortalama 50 kat daha fazladır. Evinizde veya işyerinizde atık haldeki piller uzu sürelerle muhafaza edilmemelidir. Evlerinizde biriktirdiğiniz atık pilleri (saat, cep telefonu, dizüstü bilgisayara pilleri vs.) ilçemizdeki okullarda, süpermarketlerde, muhtarlıklarda ve belediye binalarımızda bulunan atık pil kutularına bırakabilirsiniz. Atık piller toprağa gömülmemeli, denizde, akarsulara, göllere veya kanalizasyona atılmamalı ve ateşte yakılmamalıdır. Bitkisel Atık Yağlar Dünya da her yıl milyonlarca ton kullanılmış bitkisel yağ, çeşitli yollarla çevreyi kirletmektedir. Türkiye de yılda 350.000 ton bitkisel atık yağ oluştuğu tahmin edilmektedir. Bu kullanılmış yağlar lavaboya döküldüğü zaman kanalizasyon borusu içindeki atıkların yapışmasına ve zamanla borunun daralmasına neden olup kanalizasyon sisteminin kullanılmaz hale getirir. Atık yağlar toprağa ve suya atılmamalıdır. Bulunduğu ortamı kirletir, ortamda yaşayan canlılara zarar verir. 1 lt.atık yağ 1 milyon 1t. içme suyunu kullanılmaz, 5 milyon 1t suyu içilemez duruma getirir. Kullanılmış bitkisel atık yağlar evsel atık su kirliliğinin yaklaşık %25 ini oluşturmaktadır. Bu atık yağlar atık su toplama sistemlerinin (kanalizasyon, kolektörler vs.) daralmasına ve tıkanmasına neden olabilmektedir. Atık yağların küçük fırınlarda yakılması yasaktır çünkü içindeki ağır metal ve kolr bileşimleri atık hava ile birlikte atmosfere salınarak havayı kirletir ve insan sağlığına zarar verir. Atık yağlarınızı toprağa, suya ve kanalizasyon sistemine dökmeyin. 14
Çevre Bilinci Bilgilendirme El Kitabı ATIKLARIN DOĞADA ÇÜRÜME SÜRELERİ Kağıt - Gazete (2-4 Haſta) Muz Kabuğu (2-5 Haſta) Pamuklu T-Shirt (1.5 Ay) Yün Çorap (1 Yıl) Kağıt Tabak (5 Yıl) Plastik Çöp Poşet (10-20 Yıl) Boyalı Odun (13 Yıl) Lastik Ayakkabı Tabanı (50-80 Yıl) Teneke Kutu (100 Yıl) Alüminyum Kutu (100 Yıl) Plastik Bardak (250 Yıl) Pil (300 Yıl) Plastik Şişe (1000 Yıl) Cam Şişe (4000 Yıl) 15