DATÇA YAT LİMANI YÜZER DALGAKIRANININ 3 BOYUTLU MODELLEME ÇALIŞMASI

Benzer belgeler
LİMANLARIN YÜZER DALGAKIRANLA MODELLENMESİ HARBOR MODELLING WITH A FLOATING BREAKWATER

DALGAKIRAN DİZAYNINA YENİ BİR BAKIŞ

ARSİN KIYISI DÜZENLENMESİ FİZİKSEL MODEL ÇALIŞMALARI

KÜP BLOKLU BASAMAKLI DALGAKIRANLARIN STABİLİTESİ STABILITY OF CUBE ARMOR UNIT IN THE BERM OF A BREAKWATER

DALGAKIRAN KORUMA TABAKASI TİPİNİN, BOYUTUNUN VE YERLEŞTİRME ŞEKLİNİN DALGA AŞMASINA ETKİLERİ

PERFORE KIYI DUVARLARININ HİDROLİK PERFORMANSI

DALGA TRANSFORMASYONU VE LİMAN İÇİ ÇALKANTI SAYISAL MODEL YAZILIMI

YAPILARI ETKİLEYEN UNSURLAR. Doğal unsurlar (afetler) (Deprem, fırtına, sel, toprak kayması, volkanik hareketlilik, sediment taşınımı vs)

BETONARME YAPILARDA BETON SINIFININ TAŞIYICI SİSTEM DAVRANIŞINA ETKİSİ

İSTANBUL BOĞAZI SU SEVİYESİ DEĞİŞİMLERİNİN MODELLENMESİ. Berna AYAT. İstanbul, Türkiye

Kıyı Sistemi. Hava Deniz Kara

DENİZ YAPILARI TASARIMI Güz yy

ÇATI KONSTRÜKSİYONLARINDA GAZBETON UYGULAMALARI Doç.Dr.Oğuz Cem Çelik İTÜ Mimarlık Fakültesi Yapı Statiği ve Betonarme Birimi

Esin Ö. ÇEVİK Prof. Dr.

Kıyı Mühendisliği. Ders Programı. INS4056 Kıyı Yapıları ve Limanlar (3+0) Seçmeli Dersi. Prof.Dr. Yalçın Arısoy

RÜZGAR-DALGA İKLİMİ ANALİZİ ve DALGA MODELLEMESİ ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA

SIĞLAŞMA BÖLGESİNDE DENİZALTI BORU HATLARI ALTINDA YEREL OYULMA

YAPAN: ESKISEHIR G TIPI LOJMAN TARİH: REVİZYON: Hakan Şahin - ideyapi Bilgisayar Destekli Tasarım

Orta Doğu Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü

Ürkmez Barajı Çarpıtılmış Modelinde Ani Göçme Sonucu Oluşan Taşkın Dalgalarının Deneysel Araştırılması

Türkiye ve yakın çevresinde Denizcilik, Çevre ve Petrol / Gaz sektörüne hizmet vermek amacıyla 2007 yılında kurulmuştur.

TDY 2007 YE GÖRE DEPREM ELASTİK TASARIM İVME SPEKTRUMU

İZMİR İLİ BUCA İLÇESİ 8071 ADA 7 PARSEL RİSKLİ BİNA İNCELEME RAPORU

Orta Doğu Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü

ATAKÖY MEGA YAT LİMANI SÜREÇLERİ İLE İLGİLİ ÖZET BİLGİ

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ HİDROLİK LABORATUVARI DALGA KANALI

Yeni Deprem Yönetmeliği ve İstinat Yapıları Hesaplarındaki Değişiklikler

İNM Ders 2.2 YER HAREKETİ PARAMETRELERİNİN HESAPLANMASI. Yrd. Doç. Dr. Pelin ÖZENER İnşaat Mühendisliği Bölümü Geoteknik Anabilim Dalı

BETONARME BĠR OKULUN DEPREM GÜÇLENDĠRMESĠNĠN ĠDE-CAD PROGRAMI ĠLE ARAġTIRILMASI: ISPARTA-KESME ĠLKÖĞRETĠM OKULU ÖRNEĞĠ

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR

GEOMETRİK DÜZENSİZLİĞE SAHİP NURTEPE VİYADÜĞÜNÜN SİSMİK PERFORMANSININ FARKLI YÖNTEMLER KULLANILARAK BELİRLENMESİ

MEVCUT YAPININ DEPREM PERFORMANSININ BELĐRLENMESĐ

TÜRKİYE DENİZLERİ DALGA İKLİM MODELİ VE UZUN DÖNEM DALGA İKLİM ANALİZİ

DEPREM ETKİSİNE MARUZ YIĞMA YAPILARIN DÜZLEM DIŞI DAVRANIŞI

Isı Farkı Analizi: Nasıl Yapılır? Neden Gereklidir? Joseph Kubin Mustafa Tümer TAN

İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI- İZMİR ŞUBESİ

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ OTOMOTİV MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

Bursa İl Sınırları İçerisinde Kalan Alanların Zemin Sınıflaması ve Sismik Değerlendirme Projesi

YAPILARDA BURULMA DÜZENSİZLİĞİ

MÜHENDİS GÖZÜYLE AKÇAKOCA BALIKÇI BARINAĞI

Nautilus kalıpları, yerinde döküm yapılarak, hafifletilmiş betonarme plak döşeme oluşturmak için geliştirilmiş kör kalıp sistemidir.

BÖLÜM 2: DÜŞEY YÜKLERE GÖRE HESAP

İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU

10 - BETONARME TEMELLER ( TS 500)

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ- YAPI MALZEMELERİ LABORATUARI

19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU

BETONARME-I 5. Hafta KİRİŞLER. Onur ONAT Munzur Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü, Tunceli

İzmir Körfez Geçişi Projesi Ardgermeli Kavşak Köprüleri Tasarım Esasları

Temeller. Onur ONAT Munzur Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü, Tunceli

İzmit Körfez Geçişi Asma Köprü Projesi Keson ve Ankraj Yapıları. Oyak Beton Mart/2014

Baraj Yıkılması Sonrasında Taşkın Yayılımının Sayısal Modeli. Ürkmez Barajı

KAZIKLI DALGAKIRANLARIN DENEYSEL OLARAK İNCELENMESİ. İnş. Müh. Buğra Cenk ERTUNG

BASAMAK TİP KIYI KORUMA YAPILARINDA DENGE DURUMLARI

YIĞMA YAPI TASARIMI ÖRNEK BİR YIĞMA SİSTEMİN İNCELENMESİ

DOKUZ KATLI TÜNEL KALIP BİNA SONLU ELEMAN MODELİNİN ZORLAMALI TİTREŞİM TEST VERİLERİ İLE GÜNCELLENMESİ

HEYELANLAR HEYELANLARA NEDEN OLAN ETKENLER HEYELAN ÇEŞİTLERİ HEYELANLARIN ÖNLENMESİ HEYELANLARIN NEDENLERİ

PROJE RAPORU. - Prof. Dr. İrfan ŞİAP - Doç. Dr. Ünal UFUKTEPE

ANTAKYA MÜZE OTEL TAŞIYICI SİSTEM PROJESİ. İnş.Yük.Müh. Bülent DEVECİ

SARILMIŞ VE GELENEKSEL TİP YIĞMA YAPILARIN DEPREM DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ. Ali URAL 1

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite

KATI MADDELERİN KRİTİK HAREKET HIZLARINA DANE YAYVANLIĞININ ETKİSİ

Eşdeğer Deprem Yüklerinin Dağılım Biçimleri

DAYANMA YAPILARININ DBYBHY VE TBDY GÖRE TASARIM KURALLARIN KARŞILAŞTIRILMASI VE TESPİTLER. Levent ÖZBERK İnş. Yük. Müh. Analiz Yapı Yazılım Ltd. Şti.

Gazbeton Duvar ve Döşeme Elemanları ile İnşa Edilen Az Katlı Konut Binalarının Deprem Güvenliği*

TSUNAMİ DALGALARININ DÜŞEY YÜZLÜ VE ŞEVLİ DALGAKIRANLAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN DENEYSEL İNCELENMESİ

FARKLI TİPLERDEKİ YAPAY RESİFLERİN KIYI PROFİLİNE ETKİSİ

Data Merkezi. Tunç Tibet AKBAŞ Arup-İstanbul Hüseyin DARAMA Arup- Los Angeles. Tunç Tibet AKBAŞ

MARİNALARDA BASEN İÇİ SU SİRKÜLASYONU NUN YAPAY VE CEBRİ YÖNTEMLER YARDIMIYLA SAĞLANMASINA YÖNELİK ÖRNEK UYGULAMALAR

KLİMA SANTRALLERİNDEKİ BOŞ HÜCRELER İÇİN TASARLANAN BİR ANEMOSTAT TİP DİFÜZÖRÜN AKIŞ ANALİZİ

TOPOGRAFİK, JEOLOJİK HARİTALAR JEOLOJİK KESİTLER

Yığma yapı elemanları ve bu elemanlardan temel taşıyıcı olan yığma duvarlar ve malzeme karakteristiklerinin araştırılması

RİSKLİ YAPILARIN TESPİT EDİLMESİNE İLİŞKİN ESASLAR. 4- Özel Konular

GAZBETONUN SU KARŞISINDAKİ DAVRANIŞI

DENİZ PETROL TLP-TİPLİ PLATFORMUN MODEL DİNAMİK İNCELENMESİ

RÜZGAR YÜKÜNÜN BİR TİCARİ ARAÇ SERVİS KAPISINA OLAN ETKİLERİNİN İNCELENMESİ

DUVARMATĠK 1150 MODÜLER DUVAR PANELĠNĠN ISI ĠLETĠM KATSAYISININ VE SES ĠLETĠM KAYBININ TAYĠNĠ

VANALARIN HĐDROLĐK KARAKTERĐSTĐKLERĐ

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ

KAYIT FORMU TEL : 0 (354) FAKS :. 0 (354) E-MAİL 1 : zbabayev@erciyes.edu.tr E-MAİL 2 :...

YÜKSEK LİSANS TEZİ Yavuz KARSAVRAN. Anabilim Dalı : Hidrolik Anabilim Dalı. Programı : Hidrolik ve Su Kaynakları

KAZIK TİPİ DALGAKIRAN YAPILARININ DALGA GEÇİRİMLİLİĞİ ÜZERİNE MODEL ÇALIŞMASI

Fotoğraf Albümü. Zeliha Kuyumcu. Mesnetlerinden Farklı Yer Hareketlerine Maruz Kablolu Köprülerin Stokastik Analizi

T.C PENDĠK BELEDĠYE BAġKANLIĞI ĠSTANBUL. Raporu Hazırlanan Bina Bilgileri

DÜSEY YÜKLERE GÖRE HESAP

BİNA VE BİNA TÜRÜ YAPILAR (KATEGORİ 2 ve 3) İÇİN PARSEL BAZINDA DÜZENLENECEK ZEMİN VE TEMEL ETÜDÜ (GEOTEKNİK) DEĞERLENDİRME RAPORU FORMATI

DERZ TASARIMI 1. YAPILARDA DERZLER

DEPREME DAYANIKLI YAPI İNŞAATI SORULAR

Kirişli Döşemeli Betonarme Yapılarda Döşeme Boşluklarının Kat Deplasmanlarına Etkisi. Giriş

HİDROLOJİ. Buharlaşma. Yr. Doç. Dr. Mehmet B. Ercan. İnönü Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü

SU ALTI AKUSTİĞİ TEMELLERİ & EĞİTİM FAALİYETLERİ

İsmail KARTAL. Bölge Müdürü

İNŞAAT PROJELERİNİN YAPIM SÜRECİNDE KEŞİF VE METRAJ

İtme Sürme Yöntemi İle İnşa Edilmiş Sürekli Ardgermeli Köprülerin Deprem Tasarımı. Özgür Özkul, Erdem Erdoğan, Hatice Karayiğit

T.C.ULAŞTIRMA DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞIALTYAPI YATIRIMLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İZMİR ÇEŞMEALTI YAT LİMANI NAZIM İMAR PLANI PLAN AÇIKLAMA RAPORU

ÇATI MAKASINA GELEN YÜKLER

YALOVA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ UYGULAMALI MÜHENDİSLİK MODELLEMESİ

BEYHAN 1 BARAJI VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ SU ALMA YAPISININ DENEYSEL ARAŞTIRILMASI

MOBİL HİDROLİKTE KULLANILAN SİLİNDİRLERİN BOĞAZ SIZDIRMAZLIK ELEMANLARININ SONLU ELEMANLAR METODU İLE GELİŞTİRİLMESİ

Transkript:

DATÇA YAT LİMANI YÜZER DALGAKIRANININ 3 BOYUTLU MODELLEME ÇALIŞMASI Bergüzar Özbahceci, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, İzmir, berguzarozbahceci@iyte.edu.tr Alp Küçükosmanoğlu, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Burdur, alpkosmo@gmail.com Ali Rıza Günbak, ARG Kıyı ve Liman Mühendisliği Şti., İstanbul, alirizagster@gmail.com Halit Levent Akbaş, ATAK Mühendislik ve İnşaat A.Ş., Ankara, hlakbas@atakeng.com.tr ÖZET Muğla-Datça Yat Limanı inşaatı kapsamında yer alan Datça Yat Limanı dalgakıranında dik duvar (kazıklı veya keson) ile yüzer dalgakıranın birlikte kullanılması öngörülmüştür. Ön tasarımı yapılan dalgakıranların üç boyutlu fiziksel modelleme deneyleri Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Araştırma Dairesi Başkanlığı bünyesinde yer alan Hidrolik Laboratuvarı nda gerçekleştirilmiştir. Deneylerde dalgakıranın önce yalnızca dik duvar, daha sonra dik duvar+yüzer kombinasyonu ve tamamen yüzer olma senaryoları, çeşitli dalga koşullarında liman içinde oluşan çalkantı ölçülerek test edilmiştir. Dik duvar ve yüzer dalgakıran kombinasyonunda, tüm dalga yönleri dikkate alındığında liman içinde dalga yüksekliğinin Hs>0.3m olması olasılığı yılda %1.08 olup, tamamen yüzer dalgakıran olma durumunda bu olasılık yılda %2.1 dir. Anahtar kelimeler: Yüzer dalgakıran, dik duvar dalgakıran, 3 boyutlu fiziksel modelleme, liman içi çalkantı 3D HYDRAULIC MODEL EXPERIMENTS OF DATCA MARINA FLOATING BREAKWATER ABSTRACT For the breakwater of Datca Marina located at the South Western corner of Turkey at the Mediterranean Sea, both a floating breakwater of total 526m and a vertical wall breakwater of 362m are decided to use for protecting the Marina against waves. The performances of the only vertical wall, vertical wall and floating breakwaters combination and only floating breakwater are investigated through 3D hydraulic model experiments. Hydraulic model tests showed that the significant wave height may exceed 0.3m only 1,08% of the year in the combination of vertical wall and floating breakwater. In the case of only floating breakwater, this probability becomes 2.1% of the year. Key words: Floating Breakwater, vertical wall Breakwater, 3D hydraulic modeling, harbor tranquillity 645

1. GİRİŞ Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğünce Yap İşlet Devret modeliyle ihalesi yapılan Muğla-Datça Yat Limanı inşaatı kapsamında yer alan Datça Yat Limanı dalgakıranın ön tasarımı ARG Şti. tarafından yapılmıştır. Şekil 1 de Datça yat limanının konumu gösterilmiştir. Buna göre liman Güney- Batı yönünden gelen dalgalara kapalıdır. En uzun feç mesafesi SSE yönünde ve 49 km.dir. Yapılan batimetri ölçümlerinde liman alanında su derinliğinin 4m-37m arasında değiştiği; taban eğiminin oldukça dik olduğu (1/3-1/5) ortaya çıkmıştır. Su derinliği, dik taban eğimi, yapılan dalga iklimi çalışmasından sonra, dalganın etkin ve nispeten uzun dönemli olduğu GGD-D aralığı ve dalganın açılı ve küçük periyotlu geldiği DKD- KD aralığı düşünülerek, dik duvar (kazıklı veya keson) ile yüzer dalgakıranın birlikte kullanılması öngörülmüştür (Günbak A. R. (2011)). Şekil 2 de verilen vaziyet planına göre, Datça yat limanının dalgakıranının 362 m si kıyı koruma ve dik duvar, 543 m si yüzer dalgakıran olarak planlanmıştır. N N Şekil 1. Datça Yat Limanı konumu ve Yat Limanı Temsili Vaziyet Planı Ön tasarımı yapılan dalgakıranın üç boyutlu fiziksel modelleme deneyleri adı geçen Genel Müdürlük Araştırma Dairesi Başkanlığı bünyesinde yer alan Hidrolik Laboratuvarı nda gerçekleştirilmiştir. Bir limanın vaziyet planının, dalgakıran uzunlukları ve konumunun belirlenebilmesi veya belirlenen bir limanın test edilebilmesi için liman içi çalkantısı yani liman içindeki dalga yüksekliğinin ölçülmesi çok önemlidir. Bu nedenle deneylerde çeşitli dalga koşullarında liman içinde oluşan çalkantı ölçülmüş, istenen seviyede olup olmadığı araştırılmıştır. 2. DENEYLERE HAZIRLIK VE MODEL KURULUM ÇALIŞMALARI 2.1. Model Ölçeği Hidrolik model deneylerinde en önemli aşamalardan birisi model ölçeğini belirlemektir. Modellemede temel kural, modelin ve dalganın mümkün olduğunca gerçektekine yakın olmasıdır. Dolayısıyla ölçek ne kadar büyük olursa o kadar iyidir. Ancak havuzun boyutları, dalga üreticisinin dalga oluşturmadaki limitleri, su derinliği vs model ölçeğini küçülten faktörlerdir. 646

Modelin kurulduğu dalga havuzu 40mx30mx1.2m boyutlarında olup, dalgakıranın önündeki su derinliği, havuzun derinliği ve dalga karakteristikleri dikkate alınarak model ölçeğinin 1/30 olmasına karar verilmiştir. 2.2 Topoğrafya ve Modelin Havuza Yerleştirilmesi Modellenecek vaziyet planı ve deniz taban topoğrafyası Şekil 1 de gösterilmiştir. Günbak (2011,1) e göre yörede etkili dalga yönleri SSE-NE aralığındadır. Dalga havuzundaki dalga üreticisi 45 derece dalga üretebildiğinden, vaziyet planının E yönü dalga üreticisi aksına dik olacak şekilde yerleştirilmesinin uygun olacağı düşünülmüştür. Şekil 2 de vaziyet planının dalga havuzuna yerleştirilmesi gösterilmektedir. Şekil 2. Datça Yat Limanı Vaziyet Planının Dalga Havuzuna Yerleşimi Model havuza yerleştirilmeden önce havuzda deniz taban topoğrafyası oluşturulmuştur. Taban topoğrafyası oluşturulurken 1x1 m grid aralıkları ile su derinliği değerleri model ölçeği göz önüne alınarak hazırlanmıştır. Dalgakıranın önündeki su derinliği vaziyet planına göre 3m ile 41m arasında değişmektedir. 41m su derinliği modelde ölçek 1/30 a göre 41/30= 1.37m.ye denk gelmektedir. Oysa dalga havuzunda derinlik 1.2m dir. Dalga yüksekliği ve derin deniz durumu da dikkate alınarak su derinliği olarak en fazla 25m nin modellenmesinin uygun olduğu öngörülmüştür. 25m su derinliği, periyodu yaklaşık 6 sn den küçük dalgalar için derin deniz koşulunu sağlamaktadır. Böylece deneyler sırasında dalga transformasyonunun etkisi de görülebilmiştir. Su derinliğinin sığlaştığı bölgelerde taban yükseltilerek topoğrafya oluşturulmuştur. Topoğrafyanın oluşturulmasında kum (3-7mm) ve kumun üzerine karo kullanılmıştır. Karo, istenen taban sürtünmesini temsil etmesi, üzerinde yürümeye izin verecek kadar sert bir malzeme olması ve çalışma bitiminde basenden kaldırılması kolay ve çabuk olması nedenleriyle 647

seçilmiştir. Şekil 3 deki fotoğraflarda topoğrafyanın oluşturulması gösterilmektedir. Şekil 3. Topoğrafyanın oluşturulması Topoğrafyanın yerleştirilmesinin ardından dik duvar dalgakıranın modellenmesine geçilmiştir. Dik duvar tuğla duvar örülerek modellenmiştir. Rıhtım duvarlarının modeli yine tuğla duvar ile oluşturulmuştur. Duvarın önüne taş ile 2/3 eğimde tahkimat yapılmıştır. Şekil 4 de tuğla duvarın örülmesi ile rıhtım ve önündeki taş tahkimat görülmektedir. Şekil 4. Dik duvar dalgakıranı temsilen yapılan tuğla duvar ve tahkimatlı rıhtım Yüzer dalgakıran 20 m boyunda ünitelerden oluşmaktadır. Her bir ünite dört zincirle tonozlara ve üstündeki dört bağlantı noktasıyla yanındaki ünitelere bağlanmaktadır. Prototipte betondan yapılacak olan yüzer ünitelerin deneyde kullanılacak modelleri alüminyumdan yapılmıştır. Alüminyum, birim ağırlığının betona yakın olması ( =2.7t/m 3 ) ve model yapımı için daha uygun olması nedeniyle seçilmiştir. Model ölçeğine göre küçültülen yüzer ünitenin kesiti ve yandan görünüşü Şekil 5 de verilmiştir. Bağlantı elemanı olarak modelde ağırlığı ~23 gr/m olan her biri 1.5m uzunlukta zincir ile ~3.75 kg lık demir tonoz kullanılmıştır. Uç noktalardaki tonozlar hariç her bir tonoza iki 648

zincir bağlanmıştır. Ağırlıklar proje danışmanı Prof. Dr. Ali Rıza GÜNBAK tarafından verilmiştir. Ünitelerin birbirine bağlanmasında cıvata ve somun kullanılmıştır. Üniteler arasındaki boşluk modelde 13.3 mm (prototipte 40 cm) olacak şekilde cıvata ve somunlar ayarlanmıştır. İki ünite arasına iki yay konulmuştur. Yayın rijitlik katsayısı, (k) 39,26gr/mm olup, 13.3 mm e sıkıştığında oluşturulan germe kuvveti iki yay için toplam 526.14 gr a karşılık gelmektedir. Zincir, tonoz ve bağlı ünitelerin üstten görünüşü Şekil 6 daki fotoğraflarda gösterilmektedir. Şekil 5. Model ölçeğine göre küçültülen yüzer ünitenin kesiti ve yandan görünüşü Şekil 6. Yüzer dalgakıran modeli, zincir ve tonozun havuzdaki görünüşü 2.3 Dalga Karakteristikleri Deneylerde kullanılacak Datça yat limanı yöresi açık deniz dalga karakteristikleri Günbak (2011,1) ve Günbak (2011,2) ye göre Tablo 1 de verilmiştir. Tablo 1 e göre yat limanını etkileyen dalga yönü aralığı NE-SSE olup, en kritik yönün SSE olduğu görülmektedir. 2.4 Deney Programı Tablo 1 kullanılarak deney programı oluşturulmuş ve Tablo 2 de sunulmuştur. Tablo 1 de yılda %0.1 aşılma olasılığına (senede ortalama 9 saat) sahip dalgalar yineleme periyodu 1 yıl olan dalga olarak kabul edilmiştir. Çizelge 2 de de görüleceği gibi NE, ENE, E,ESE ve SSE olmak üzere beş farklı yönde deney yapılmıştır. SSE yönü normalde açık denizde E ile 67.5 derece yaparak 649

gelmekte iken, bu açı dalga transformasyonuyla liman önünde 40 dereceye inmekte olup (Günbak, 2011,2) aynı zamanda en kritik yön olduğu için SE yerine SSE dalgası deney programına alınmıştır. %0.1 uzun dönem 10 yıl ekstrem 100 yıl ekstrem Tablo 1. Datça Yat Limanı Açık Deniz Dalga Karakteristikleri NE ENE E ESE SE SSE Hs(m) 0.4 0.5 0.5 0.8 0.6 1.6 Ts(s) 2.5 3.0 3.3 4.0 3.0 5.5 Hs(m) 0.7 1.0 1.5 1.3 1.1 2.3 Ts(s) 2.9 3.8 5.0 4.8 4.0 6.2 Hs(m) 1.2 1.7 2.2 2.2 1.7 3.4 Ts(s) 4.0 5.0 5.5 5.5 5.0 7.0 Tablo 2. Deney Programı Prototip Model Deney Açı Yineleme Adı Yön (derece) Periyodu Hs(m) Ts(sn) Hs(cm) Ts(sn) Ölçümler NE-1 NE 45 1 yıl 0.4 2.5 1.33 0.46 Ç, B NE-10 NE 45 10 yıl 0.7 2.9 2.17 0.53 Ç, B NE-100 NE 45 100 yıl 1.2 4.0 3.83 0.73 AŞ, B ENE-1 ENE 22.5 1 yıl 0.5 3.0 1.50 0.55 Ç, B ENE-10 ENE 22.5 10 yıl 1.0 3.8 3.33 0.69 Ç, B ENE-100 ENE 22.5 100 yıl 1.7 5.0 5.67 0.91 AŞ, B E-1 E 0 1 yıl 0.5 3.3 1.63 0.60 Ç, B E-10 E 0 10 yıl 1.5 5.0 5.00 0.91 Ç, B E-100 E 0 100 yıl 2.2 5.5 7.33 1.00 AŞ, B E-200 E 0 200 yıl 2.6 6.0 8.67 1.10 AŞ, B ESE-1 ESE -22.5 1 yıl 0.8 4.0 2.50 0.73 Ç, B ESE-10 ESE -22.5 10 yıl 1.3 4.8 4.33 0.88 Ç, B ESE-100 ESE -22.5 100 yıl 2.2 5.5 7.33 1.00 AŞ, B ESE-200 ESE -22.5 200 yıl 2.6 6.0 8.67 1.10 AŞ, B SSE-1 SSE 40 1 1 yıl 1.6 5.5 5.17 1.00 Ç, B SSE-10 SSE 40 1 10 yıl 2.3 6.2 7.67 1.13 Ç, B SSE-100 SSE 40 1 100 yıl 2.1 7.0 7.00 1.28 AŞ, B SSE-200 SSE 40 1 200 yıl 2.5 7.7 8.20 1.41 AŞ, B Açıklama: Ç:Çalkantı, AŞ:Aşma, B:Dalga Basıncı, Deney programında verilen 18 deney önce yalnızca dik duvar dalgakıran için yapılmış ve liman içi çalkantı, dalga aşması ve duvardaki dalga basıncı ölçülmüştür. Daha sonra dik duvar dalgakırana yüzer dalgakıran da eklenerek deneyler tekrar edilmiş ancak yalnızca liman içi çalkantı ölçülmüştür. 650

Tüm deneyler doğadaki gibi düzensiz dalgalarla yapılmış olup, spektrum olarak BM kullanılmıştır. Çalkantı ve basınç deneylerinde Ts/15 veri aralığıyla 2048 veri alınmıştır. Bu süre yaklaşık 120-150 düzensiz dalgaya karşılık gelmektedir. Veriler alındıktan sonra istatistiki ve spektral analizler yapılarak dalga karakteristikleri (Hs, Ts, Tort,T01, Hmaks vs). Aşma deneyleri ise 1000 düzensiz dalgalık bir fırtına süresince yapılmıştır. 3. HİDROLİK MODEL DENEYLERİ VE SONUÇLARI Bir limanın vaziyet planının, dalgakıran uzunlukları ve konumunun belirlenebilmesi veya belirlenen bir limanın test edilebilmesi için liman içi çalkantısı yani liman içindeki dalga yüksekliğinin ölçülmesi çok önemlidir. Deneylerde liman içindeki dalga yüksekliğinin ölçülmesi için 8 ayrı noktaya dalga ölçer yerleştirilmiş ve t1 - t8 dalga ölçerleri ile dalga yüksekliği ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Dalga ölçerlerin yeri Şekil 7 de gösterilmektedir. D ve S noktaları sırayla liman önüne (su derinliği 25m) ve limanın giriş ağzına (su derinliği 12.6m) konulan; dalga yüksekliği ve periyodunun yanında üretilen dalganın yönünü de saptayabilen dalga ölçer grubunu temsil etmektedir. Şekil 7. Çalkantı Deneyleri Sırasında Dalga Ölçerlerin Yerleşimi 651

3.1. Dik Duvar Dalgakıran Yüzer dalgakıranın etkisinin anlaşılabilmesi için, çalkantı deneyleri önce yalnızca dik duvar dalgakıranın olduğu, yüzer dalgakıranın yerleştirilmediği durum için yapılmıştır. Deney sonuçları yineleme periyodu 1 yıl ve 10 yıllık dalgalar için sırasıyla Şekil 8 ve 9 da verilmiştir. 2 Rt=1 yıl için Dalga yüksekliği (m) 1.6 1.2 0.8 0.4 E1 ENE-1 ESE-1 NE-1 SSE-1 0 D S t1 t2 t3 t4 t5 t6 t7 t8 Şekil 8. Dik duvar dalgakıran için çalkantı deneyi sonuçları (yineleme periyodu, Rt=1 yıl) 2.8 Rt=10 yıl için Dalga yüksekliği (m) 2.4 2 1.6 1.2 0.8 0.4 E10 ENE-10 ESE-10 NE-10 SSE-10 0 D S t1 t2 t3 t4 t5 t6 t7 t8 Şekil 9. Dik duvar dalgakıran için çalkantı deneyi sonuçları (yineleme periyodu, Rt=10 yıl) 652

Şekil 8 ve 9 da en solda gösterilmiş olan D okumaları liman dışındaki derin deniz okumalarıdır ve limana açık denizden gelen belirgin dalga yüksekliğini göstermektedir. Şekil 8 e göre 1 yıllık dalgada liman içinde en yüksek dalga yüksekliği Hs=0.5m olmaktadır. Şekil 9 da verilen 10 yıllık dalga sonuçlarına göre ise özellikle E ve ENE dalgaları olduğu gibi içeri girmektedir. ESE ve SSE dalgaları ise açıkta yüksek olmalarına rağmen kazıklı dalgakıran tarafından önemli ölçüde engellenmekte ve içeriye küçülerek girmektedirler. Çünkü NE dalgaları 45 derece açıyla geldiklerinden havuz büyüklüğünden dolayı bu dalgaların etkili olabileceği kısıtlı bir alan vardır Buna göre NE için yalnızca bu alan içinde kalan t1, t2, t7 ve t8 in dikkate alınması gereklidir. 3.2. Dik duvar ve Yüzer Dalgakıran Kombinasyonu Dik duvar dalgakıranla çalkantı deneyleri yapıldıktan sonra, yüzer dalgakıran modelleri tonoz, zincir ve ara bağlantı elemanları kullanılarak yerleştirilmiş ve çalkantı deneyleri tekrarlanmıştır. Sonuçlar Şekil 10 da E, ENE,NE yönleri için, Şekil 11 de ESE ve SSE yönleri için karşılaştırma yapabilmek amacıyla dik duvar dalgakıran sonuçlarıyla birlikte verilmiştir. Şekil 10. Dik duvar ve yüzer dalgakıran kombinasyonu (yüzer olarak belirtilmiştir) için çalkantı deneyi sonuçları (E, ENE, NE yönleri) 653

Şekil 11. Dik duvar ve yüzer dalgakıran kombinasyonu (yüzer olarak belirtilmiştir) için çalkantı deneyi sonuçları (ESE VE SSE yönleri) Şekil 10 ve 11 e göre, yüzer dalgakıranlar sayesinde 1 yıllık dalgada, yani bir yılda oluşma olasılığı %0.1 i geçmeyen dalgada, liman içindeki dalga yüksekliği Hs=0.3m mertebesinde ve altında kalmaktadır. Özellikle E, ENE yönlü dalgalarda yüzer dalgakıran çalışarak dalga yüksekliğini önemli ölçüde azaltmaktadır. Güneyli dalgalar ESE ve SSE de ise, etkili olan dik duvar dalgakıran olup, yüzer dalgakıranla birlikte dalga yüksekliğindeki azalma kuzeyli yönlere göre daha az olmuştur. Şekil 12 de, yüzer dalgakıranın performansı, E yönünde 10 yıllık dalgada azalırken, ENE yönünde, 1 yıllık ve 10 yıllık dalga için performans benzerdir. Bunun dalga periyodundan kaynaklandığı düşünülmektedir. E yönündeki 10 yıllık dalganın periyodu Ts=5sn iken, ENE yönündeki 10 yıllık dalganın periyodu Ts=4 sn dir. Dolayısıyla yüzer dalgakıranın çalışması, periyodu Ts=4sn olan dalgada, periyodu Ts=5sn olan dalgaya göre daha iyidir. Yüzer dalgakıranın performansı dalga periyoduyla oldukça ilgili görünmektedir. Dalga yüksekliğinden bağımsız olarak dalga periyodunun etkisini görebilmek amacıyla, liman içinde ölçülen belirgin dalga yükseklikleri, D noktasıyla gösterilen, liman önünde ve açık denizde ölçülen belirgin dalga yüksekliğine bölünerek birimsiz difraksiyon katsayısı, K diff elde edilmiştir. Her bir ölçüm 654

noktasında elde edilen katsayılar farklı periyotlar ve yönler için Şekil 12 de verilmiştir. Şekil 12. Yüzer dalgakıran için çalkantı deneyinden elde edilen difraksiyon katsayıları sonuçları Şekil 12 de özellikle E ve ENE yönlerinde dalga periyodu etkisi açıkça görülmektedir. Periyot küçüldükçe difraksiyon katsayısı da düşmekte yani liman içindeki dalga küçülmektedir. Periyot Ts=5sn nin üstüne çıktığında, deneylerde modellenen yüzer dalgakıranın performansında düşüşler oluşmaktadır. Varılan diğer bir sonuç da dalga açılı geldiğinde Difraksiyon katsayısı Kt nin azalması ve açı arttıkça Kt nin düşmesidir. Detaylı bilgi Günbak vd (2013) de bulunabilir. 3.3. Tamamen Yüzer Dalgakıran Dik duvar ve yüzer dalgakıran kombinasyonu deneylerinden sonra, topoğrafyanın oldukça dik ve su derinliğinin yüksek olduğu liman alanında, dalgakıranı kazık veya keson olarak yapmanın hem maliyet hem de inşaatın yapılabilirliği açısından sorun yaratacağı düşünülerek dalgakıranın tamamen yüzer olması durumu da modellenmiştir. Böylece ülkemizde ilk kez bu kadar derin bir bölgede, bu kadar uzun bir yüzer dalgakıran yapılması alternatifinin deneyleri gerçekleştirilmiştir. Bunun için öncelikle dik duvar modeli yıkılmış ve yerine 10m genişliği olan yeni yüzer dalgakıran modelleri yerleştirilerek deneyler tekrar edilmiştir. Dalgakıran tamamen yüzer yapıldığında, çalkantı yüzer+kazık sistem sonuçlarına yakın çıkmaktadır. E, ESE ve ENE yönlerinde bir yıllık dalga liman içinde Hs=0.3mden küçüktür. SSE yönünde ise limanın açık kısmında yer alan t1-t2 bölgesinde dalga yüksekliği Hs=0.5mye yaklaşmaktadır. 655

4. SONUÇLAR Dik duvar dalgakıran yörede etken olan güneyli dalgaların sönümlenmesinde oldukça etkili olmaktadır. Yalnızca dik duvar dalgakıran varken olduğu gibi içeri giren E, ENE ve NE yönlü dalgalar, yüzer dalgakıran yerleştirilmesiyle Ts=5sn e kadar %40-50 oranında dalgayı azaltmaktadırlar. Dik duvar ve yüzer dalgakıran kombinasyonunda, tüm dalga yönleri dikkate alındığında liman içinde dalga yüksekliğinin Hs>0.3m olması olasılığı %1.08 olup, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı, Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğünce aranan %2.5 kriteri sağlanmıştır (OCDI(2002)). Tamamen yüzer dalgakıranla oluşturulan son vaziyet planında ise deney sonuçlarına göre liman içindeki dalga yüksekliğinin Hs=0.3m den yüksek olma olasılığı yılda %2.1 olmaktadır. Yani Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı, Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğünce aranan kriter sağlanmaktadır. Teşekkür ATAK Mühendislik ve İnşaat A.Ş ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı, Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Araştırma Dairesi Başkanlığı çalışanlarına teşekkürlerimizi sunarız. Kaynaklar Günbak A.R. (2011,1) Datça Marina Dalga İklimi ve Limaniçi Çalkantı Analizi Raporu, rapor no: C1104018, Nisan 2011 Günbak A.R. (2011,2) Datça Marina Yeni Yerleşim Planı ve Dalga Çalışmaları, Mayıs 2011 OCDI, (2002), Technical Standards For Port and Harbour Facilities in Japan, Ministry of Transport, Japan. Günbak A.R., Ozbahceci B., Kucukosmanoglu A., Akbas H.L. (2013) Performance of Vertical Wall and Floating Breakwaters Combination For Datca Marina Proc. Of the Conference on Coasts, Marine Structures and Breakwaters 2013, ICE, Edinburgh, UK 656