başlamıştır.

İhtiyaçların meslekleri doğurduğu geliştirdiği kaçınılmaz kriterdir. Dünyanın inanılmaz hızlı değişimi ekip ve komplike çalışmaların fazlalığı en önemli sorunumuz güven gibi çeşitli nedenlerle ilgililerin işletmelerden beklentileri doğrultusunda katiplik olarak başlayan muhasebe mesleği DENETİM mesleği haline dönüşmeye başlamıştır. bakitoraman@fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

Yapılmış yada henüz gerçekleşmeyen muhasebe hileleri, yalnızca şirket sahiplerini ve yatırımcıları değil; çalışanları, kredi kuruluşlarını, devlet denetim firmaları ve diğer hak ve menfaat sahiplerini de büyük ölçüde kayıplara uğratmakta, ülke ekonomilerini olumsuz etkilediği bilinmektedir. bakitoraman@fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

FİNANSAL RAPORLAR İşletme İlgilileri İşletme yöneticileri Kredi kuruluşları Hissedarlar Devlet Satıcılar Müşteriler Yatırımcılar Çalışanlar DENETİM TÜRMOB'un İzni Olmadan Kullanılamaz. Prof.Dr.Nejat Bozkurt fac.com.tr

Geçtiğimiz 20 yılda yaşanan uluslararası büyük şirket skandalları hile denetiminin önemini ve denetçilerin sorumluluğunu ön plana çıkarmıştır. bakitoraman@fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

bakitoraman@fac.com.tr Fraud Audit Corporation ( FAC ) dünyada yaşanan hızlı gelişim süreci sonucunda ; şirket ihtiyaçlarının çeşitlenmesi, gelişmesi ve değişiminin yarattığı beklentilerin doğrultusunda farkındalıkları artırmak gelişimi sağlamaya çözüm ortağı olarak, alanında uzman, çoğunluğu akademisyenlerden oluşan eğitmen kadrosu ile ihtiyaçlara hizmet vermek için 2012 yılında İstanbul da kurulmuştur.

TEMEL HİZMETLERİMİZ DESTEK HİZMETLERİMİZ ADLİ MUHASEBE HİLE DENETİMİ BAĞIMSIZ DENETİM ve YMM HİZMETLERİ MESLEKİ SUİSTİMALLERİN ARAŞTIRILMASI DANIŞMANLIK HİZMETLERİ MUHASEBE YARDIMCI ELEMAN DESTEĞİ UZMAN ŞAHİTLİK BİLİRKİŞİLİK DAVA DESTEK DANIŞMANLIĞI KURUMSAL YÖNETİŞİM MALİ İŞLERDE YAPILANDIRMA İÇ KONTROL SİSTEMİNİN KURULMASI İÇ KONTROL SİSTEMİNİN KONTROLÜ ORGANİZASYONEL ve OPERASYONEL İYİLEŞTİME FİRMANIN ALTI YAPISI OLUŞUMU EĞİTİM & SEMİNER İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ bakitoraman@fac.com.tr

NEDEN FAC? Hileli bilanço ve diğer mali tabloları raporlamada uzmanlaşan bazı kötü niyetli kişi veya kurumlar, bir dizi hile yöntemiyle rakamları manipüle etmekte ve birler binlere, karlar zararlara, zararlar karlara dönüşebilmektedir. AICPA (Uluslararası Yeminli Muhasebeciler Birliği) adli muhasebecilerin davalarda sunduğu desteği "Hiçbir avukatın diğerine sağlayamayacağı profesyonel destek" olarak tanımlamıştır. Esasen yukarıdaki konu ile ilgili (Creative Accounting) yaratıcı muhasebe ve (Fuzzy Accounting) bulanık muhasebe gibi mali tablo kullanıcılarını yanıltmaya yönelik uygulamaların artması da, muhasebenin kapsamını ve amacını geliştirerek "Bağımsız Adli Muhasebe Uzmanlığı" mesleğini doğurmuştur.

NEDEN FAC? Sıkça gündeme getirildiği gibi muhasebe mesleğinde de değişim yaşanmakta ve eski uygulamalar geçerliliğini kaybetmektedir. Ayrıca, toplumda ve iş yaşamında kişilerin neden olduğu suç oranları giderek artmakta ve avukatlar davalarında uzman desteğine ihtiyaç duymaktadırlar. Söz konusu suç oranlarının en aza indirilmesi ve önlenebilmesi içinde adli muhasebecilere gereksinim duyulmakta ABD ve Batılı ülkelerde yaygın şekilde uygulama alanı bularak gerçekleşmektedir. fac.com.tr

Şirketlerin yaşadığı en büyük sorun, kusursuz bir işleyiş sisteminin uzman eksikliği sebebiyle aktif hale getirilememesi sonucunda yaşanan maddi manevi kayıplardır. Şirketler genellikle tek kişilik kurulumlarla başlarken daha sonraları büyümenin getirdiği değişimlerle artık ekip haline gelme, sistem kurma ve uzman desteğine ihtiyaç duymaktadır fac.com.tr

UZMAN ADLİ MUHASEBE UZMANI KADROMUZ PSİKOLOĞ HİLE DENETCİLERİ ÖĞRETİM GÖREVLİSİ ( AKADEMİSYENLER) HAKİM ve SAVCI ( emekli ) MEVZUAT UZMANLARI 1.SINIF EMNİYET MÜDÜRÜ ( emekli ) ADLİ BİLİŞİM UZMANI (BEYAZ YAKALI HACKER) IT UZMANI HUKUK DEPARTMANI ( AVUKAT ) VERİ ANALİZ UZMANI ( ANALİST ) MARKA PATENT VEKİLİ KROMONOJİ UZMANI YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLER SPK -BAĞIMSIZ DENETÇİLER VE SMMM bakitoraman@fac.com.tr

fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

Muhasebenin yasal hedefler ve amaçlar için etkin bir biçimde kullanılmasıdır. bakitoraman@fac.com.tr

Muhasebe, denetim, finans, sayısal yöntemler, hukuk, davranış bilimleri, araştırma ve sorgulama gibi hünerlerin, kanıt toplama, analiz etme ve değerlendirmede kullanılması ve bulguların belgelenerek raporlanmasıdır. fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

Bir ağaca bakmak değil; bakitoraman@fac.com.tr

Bir ormanı seyretmek demektir. bakitoraman@fac.com.tr

Bir adli muhasebecinin mesleğinde başarılı olabilmesi için normal muhasebeci veya denetçi kalıplarının dışına çıkabilmesi gerekmektedir. Olayların arkasındaki gerçeklere bakacaklarından dolayı bir dedektif gibi davranış sergilemelidirler. bakitoraman@fac.com.tr

HUKUK DENETİM ADLİ MUHASEBE SUÇ BİLİM MUHASEBE bakitoraman@fac.com.tr

bakitoraman@fac.com.tr Adli muhasebecilerin normal eğitimlerinin yanında bazı disiplinlerde etkili bir birikim sahibi olmaları gerekmektedir. HUKUK DENETİM İŞLETME YÖNETİMİ ADLİ MUHASEBE BİLGİSAYAR UYGULAMALARI SUÇ BİLİM MUHASEBE

ADLİ MUHASEBECİNİN BÜNYESİNDE BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER SEZGİ : Her şartta kendi özelliklerine göre araştırarak, olayın tüm resmini genel hatları ile hem de ayrıntıları ile analiz ederek, analitik ve mantıki bir düşünceyi hakim kılmalıdır. MERAK : Mesleki alanda ilgili ve meraklı olarak. Faaliyetlerinde mesleki şüpheciliğini kullanmalıdır HÜNER: İnsan ilişkilerini sağlıklı bir biçimde kurabilmede hünerli olmalıdır. YARATICI : Yaratıcı olmalı, ayrıntılara dikkat etmelidirler. ISRARCI : Üzerine aldığı işi tümüyle tamamlayana kadar araştırmalarını sürdürmede ısrarcı tutum sergilemelidir. fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

ADLİ MUHASEBECİ NE YAPAR? Hilelerin Önlenmesi Hilenin Ortaya Çıkartılması Caydırıcılığın Sağlanması Dava Destek Danışmanlığı Uzman Şahitlik Hilenin Araştırılması ADLİ MUHASEBECİ fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

KİMLİK OLARAK ADLİ MUHASEBE Bağımsız Denetim ADLİ MUHASEBE Araştırmacı Muhasebeci Hile İncelemesi Hile Denetçisi fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

ADLİ MUHASEBENİN TARİHİ Eski Mısır da firavunların varlıklarının koruyucuları olarak, onların Gözü ve Kulağı olan adli muhasebecilerin atalarına rastlanıyor. Eski Mısırda şimdiki muhasebecilerin ataları, firavunların muhasebe kayıtlarını tutu yorlardı.hububat, altın ve diğer varlıklar kayıt altına alınıyordu. Firavunun çalışanların dan bazıları bu varlıkların cazibesine kapılarak, hırsızlık yapmaya başlamışlardı. Bunu çaresi olarak birbirlerinden bağımsız iki ayrı muhasebeci aynı kayıtları tutmaya başladı. Belli dönemlerde bunların kayıtlarındaki tutarlar karşılaştırılıyor. Böylece işletmelerde iç kontrol sisteminin ilk temelleri atılmış oldu. Tutarlar birbiri ile benzer ise sorun yoktu. Ancak önemli tutar farklılıklarının bulunm asının sonucu, her iki muhasebecinin de ÖLDÜRÜLMESİ idi. fac.com.tr

ADLİ MUHASEBENİN TARİHİ 1554, 1559 ve 1570 tarihlerinde üç ayrı olaylarda, normal şahitliğin ötesine geçerek, ticari tartışmaları çözmek amacıyla, nitelikli Uzman Şahitlik yapılmıştır. 1817 de, Kanada da mahkeme kararlarında adli muhasebe izlerine rastlanıyor. Bir iflas davasında, ilgili hesapların incelenmesinde bir kişiye mahkemede şahitlik yapması görevi veriliyor. Gerekçe olarak da böyle bir incelemenin mahkeme tarafından yapılamayacağı gösteriliyor. Kanada Diplomalı Adli Araştırmacılar Birliği, kökenini bu davaya kadar götürmekte. fac.com.tr

ADLİ MUHASEBENİN TARİHİ 1824 lerde İskoçya Glasgow Şehrinde, James McClelland adında genç bir muhasebeci, mahkemeler in kullanması için, İhtilaflı işlemlerde tabloların, raporların ve notların hazırlanması adında bir sirküler yayımlıyor. Adli muhasebe ile ilgili ilk makalelerde Uzman Şahitliğe ağırlık verildiği görülüyor.ilk yazılan makalelerde iki bölümleme dikkati çekmekte Kanıt, Mahkeme Kararları. Özellikle mahkemelerle ilgili makaleler 1883 yılında başlıyor. fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

ADLİ MUHASEBENİN TARİHİ 1884 de hile ile ilgili makaleler görülüyor. 1889 da araştırmaya yönelik makaleler yazılıyor. 1898 de ilk uzman şahitlik makalesi çıkıyor. Kanıt nasıl elde edilir ve sunulur. Journal of Accountancy nin ilk yılında bir avukat, Şahit Olarak Muhasebeci isimli makalesini yayımlıyor. Bu makalede hakimlerin Uzman Şahitlerin karmaşık hesapların gerçek içeriklerinin ortaya çıkartılmasında yegane kişiler olduklarını düşündüklerini iddia ediyor. Bu alanda sertifikalı muhasebecilerin nitelikli bir güç olduklarını ortaya koyuyor. fac.com.tr

bakitoraman@fac.com.tr ADLİ MUHASEBENİN TARİHİ Muhasebe mesleğinin özellikle adli muhasebecilik gibi farklı alanlarda gelişeceği öngörüsünü 1924 yılında bir konferansta Arthur Andersen aşağıdaki gibi ortaya koyuyor. Geçmişte kalan 10 yıllarda muhasebe mesleğinin kendi içine kapalı kalmayacağı konusunda bir fikrim vardı. Gelecek yıllarda muhasebeciler bakış açılarını genişleterek birçok alanda profesyonel olarak yerlerini alacaklardır. 1925 Yılında ABD Vergi Mahkemesi Başkanı yaklaşık aşağıdaki ifadeyi kullanıyor. CPA lerin kanıt kurallarındaki ustalıklarından dolayı, tere satılamaz

ADLİ MUHASEBENİN TARİHİ 1940 1950 li yıllarda ilgili makaleler giderek artmıştır. Muhasebe ile hukuk arasında daha sıkı bağlar kurulmaya başlanmıştır. Adli muhasebe eğitimine gereksinim olduğu konusunda yazılar görülmeye başlamıştır. Bu süreçte muhasebeci ve denetçiler işlem odaklı çalışmadan, kontrol odaklı çalışmaya geçmişlerdir. Aynı zamanda giderek hile denetçilerine gerek duyulmaya başlamıştır. fac.com.tr

ADLİ MUHASEBENİN TARİHİ 1940 lı yıllarla birlikte muhasebecilerin araştırma çalışmalarına yönlenmeleri ile FBI muhasebeci istihdam etmeye başlamıştır. Bu dönemde 600 adet muhasebeci, Özel Ajan Muhasebeci olarak görev yapmıştır. 1940 1941 döneminde özel ajan muhasebeciler 538 Milyon USD lik finansal işlemi gözlemiş ve incelemişlerdir. 1960 larda, FBI ın 6000 ajanının 700 tanesi adli muhasebe kapsamında çalışmaya başlamıştır. 1946 Yılında yazar ve muhasebeci olan Maurice E. Pelaubet, ilk defa Adli Muhasebeci ismini kullanmıştır. "Forensic Accounting: Its Place In Today's Economy adlı yayınında önemli bir gelişim sağlanmıştır Bu kullanım ile mesleğin kapsamı şahitlikten araştırmacılığa kadar genişlemiştir. fac.com.tr

ADLİ MUHASEBENİN TARİHİ Adli muhasebe ile ilgili ilk kitap 1982 de Francis C. Dykman tarafından yazılmıştır. Kitabın ismi Forensic Accounting: The Accountant as an Expert Witness dir. Kitapta dipnot ve adli muhasebe tarihi ile ilgili bilgiler yoktur. Ağırlık daha çok mahkemeye yönelik açıklamalara verilmiştir. 1986 da Araştırmacı Muhasebe isminde ikinci bir kitap yayımlanmıştır. 1980 1990 döneminde artan rekabet ile denetimden alınan ücretler % 50 ler civarında düşmüştür. Bunun sonucu olarak denetçiler maliyetlerini azaltmak için, iç kontrol sistemlerine daha fazla güvenerek inceleme alanlarını azaltmışlardır. Bu sonuç, tepe yönetimlerinin iç kontrol sistemlerini aşarak hesapları daha fazla manüpile ederek, hileli mali raporlamaya yönlenmelerine varmıştır. fac.com.tr

Çocukken her akşam yatmadan önce ve aklıma geldiği her an Tanrı'ya bana bir bisiklet vermesi için dua ederdim. Bir gün Tanrı'nın çalışma tarzının bu olmadığını anladım. Ertesi gün gittim kendime yeni bir bisiklet çaldım ve her akşam yatmadan önce Tanrı'ya günahlarımı affetmesi için dua ettim. Al Capone adli muhasebeci tarafından yakalanmıştır. 1920 lerde IRS ve FBI birlikte çalışarak vergi kaçakçılığından dolayı Al Caponeu yakalamışlardır. 215.080.48 USD vergi ödemediğinden dolayı 11 yıl hapis cezası almıştır. fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

ADLİ MUHASEBENİN TÜRKİYE TARİHİ 2000 li yıllardan itibaren 3-4 civarında makale, Yüksek lisans ve doktora tezleri, Yüksek lisans düzeyinde bazı program ve dersler, Bazı denetim şirketleri ve özel kurumlarda uygulamalar 2009 Yılında İSMMMO Akademi de, Bağımsız Adli Muhasebe Uzmanlık Programı faaliyete geçti 2012 yılında Fraud Audit Corporation ( FAC ) kuruldu. bakitoraman@fac.com.tr

HİLE Dünyadaki ilk organize olmuş toplumlardan itibaren, hile eylemi değişik biçimlerde günümüze kadar gelmiştir. Sümerliler dönemi bilenen en yakın tarihtir.

HİLE NEDİR? Kasıtlı olarak yapılan, gerçeklere, adalete, dürüstlüğe ve eşitliğe karşı aldatma, yalan söyleme ve dolandırma faaliyetidir. Hile ile hata arasındaki en önemli fark hatada kasıt unsuru yoktur. bakitoraman@fac.com.tr

DİĞER KAVRAMLAR? Suistimal: Görev, yetki vb.ni kötüye kullanma Yolsuzluk: Bir görevi, bir yetkiyi kötüye kullanma Usulsüzlük: Yöntemsizlik ve yolsuzluk. bakitoraman@fac.com.tr

Aldatma, gizleme veya güven ihlali şeklinde nitelendirilebilecek yasadışı herhangi bir eylemdir. Bu hareketler şiddet veya güç kullanımına bağlı değildir. Hile bireyler veya örgütler tarafından gerçekleştirilir. bakitoraman@fac.com.tr

Kasıtlı veya kasıtsız bir hareket olup olmadığına bağlı olarak Hata dan ayrılabilen geniş kapsamlı yasal bir kavramdır. bakitoraman@fac.com.tr

bakitoraman@fac.com.tr

2014-2015 Ekim ÜLKE 2410 VAKA fac.com.tr

YIKICI HİLE MALİYETLERİ ACFE nin araştırmalarına katılan katılan CFE (Sertifikalı Hile Denetçisi) ler, tipik bir organizasyonun belirli bir yıl içinde gelirlerinin %5 ini hile sonucu kaybettiklerini tahmin etmektedir. Vakalarda toplam kayıp, vaka başına ortalama 2.7 Milyon dolar kayıp ile toplamda 6.3 Milyar Dolardır. fac.com.tr

YIKICI HİLE MALİYETLERİ Kayıplar; %23 ü 1 Milyon Dolar ve üzerinde olmakla beraber ortalama 150.000 dolardır. fac.com.tr

En Çok Yapılan Hile Yöntemi Hilenin en yaygın biçimi, vakaların %83 ünde ortaya çıkan ancak ortalama 125.000 Dolar kayıp ile en düşük kayba yol açarken, fatura ve çek düzenleme hile yöntemi ile varlıkların kötüye kullanımıdır. Yelpazenin diğer ucunda ise, vakaların %10 undan daha azında ortaya çıkan ancak ortalama 975.000 Dolar kayba yol açan mali tablo hileleri bulunmaktadır. Tüm vakaların %35.4 ü olan ve ortalama 200.000 Dolar kayba yol açan yolsuzluk vakaları ise ortada yer almaktadır fac.com.tr

Mağdur Kurumların Coğrafi Konumu Bölge Vakaların Sayısı Yüzdesi Kayıp Tutar ( USD) Birleşik Devletler 1038 % 48,8 120,000 Sahra Altı Afrika 285 % 13,4 143,000 Asya Pasifik 221 % 10,4 245,000 Latin Amerika ve Karayipler 112 % 5,3 174,000 Batı Avrupa 110 % 5,2 263,000 Doğu Avrupa ve Batı/Orta Asya 98 % 4,6 200,000 Güney Asya 98 % 4,6 100,000 Kanada 86 % 4,0 154,000 Orta Doğu ve Kanada 79 % 3,7 275,000 fac.com.tr

12,8 11,8 11,5 2,1 1,8 1,9 6,1 6,6 5,7 3,5 3,4 3,5 53,6 54,4 55,5 Kayıp Tutarların Dağılımı 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0% 20-23 2016 2014 2012 fac.com.tr

İş Suiistimali Nasıl İşlenir fac.com.tr

En Çok Yapılan Hile Yöntemleri %9,6 Mali Tablo Suistimalleri %9,0 %7,6 Yolsuzluk %35,4 %36,8 %33,4 2016 2014 2012 Varlıkların Kötüye Kullanımı %83,5 %85,4 %86,7 0,0% 20,0% 40,0% 60,0% 80,0% 100,0% fac.com.tr

En Çok Yapılan Hile Yöntemleri Mali Tablo Suistimali $ 975,000 $ 1.000,000 $ 1.000,000 Yolsuzluk $ 200.000 $ 200.000 $ 250.000 2016 2014 2012 Varlıkların Kötüye Kullanımı $ 125.000 $ 130.000 $ 120.000 0 400000 800000 1200000 fac.com.tr

En Çok Yapılan Varlıkların Kötüye Kullanma Yöntemi 160000 Nakit Çalınması 25.000$ ( %11,5) Yazar Kasa Ödemeleri 30,000$ (%2,7) Gider Ödemeleri 40,000 $ ( %14,0) 140000 120000 100000 Aşırma 53,000 $ ( %11,9) Nakdi Olmayan 70,000 $ ( %19,2) Nakit ve Bordro 90,000 $ ( %8,5) 80000 60000 40000 20000 Düşük Risk Yüksek Risk Fatura Yoluyla 100,000 $ ( %22,2) Çek Tahrifatı 158,000 $ ( %11,4) 0 0% 5% 10% 15% 20% 25% Vakaların Yüzdesi fac.com.tr

Hile nin Devam Süresine Göre Kayıp Tutarı

Suiistimal Türüne Göre Tespit Süresi Yazarkasa Ödemeleri Nakdi Olmayan Suistimal Nakit Hırsızlığı Yolsuzluk Nakit Hırsızlığı Aşırma Fatura Harcama Suistimali Mali Tablo Suistimali Çek Tahrifatı Bordro Suistimali 2016 2014 2012 0 10 20 30 40

İtiraf Bagımsız Denetim Gözetim / İzleme YasaL Bildirimler Dış Denetim Doküman İnceleme Diğer Hesap Mutabakatı Tedafüfen Yönetim Kontrülü İç Denetim İhbar %1,5 %0,8 %1,3 %1,3 %1,1 %1,1 %1,9 %2,6 %1,9 %2,4 %2,2 %3,0 %3,8 %3,0 %3,3 %3,8 %4,2 %4,1 %5,5 %0,5 %1,1 %5,5 %6,6 %48 %5,6 6,8 %7,0 %13,4 %16,0 %14,6 %16,5 %14,1 %14,4 %43,3 %42,2 %39,1 2012 2014 2016 0,0% 20,0% 40,0% 60,0% fac.com.tr

Suiistimali Gizleme Yöntemi Gizleme Yöntemi Olmayan Diğer Silinmiş Yevmiye Giderleri Değiştirilen Yevmiye Kayıtları Muhasebe Sisteminde Evrak Silme Yok Edilen Belgeler Hesap Mutabakatları Yoluyla Tutarda Değişiklik Sahte Hesaplar Belge ve Dosya Oluşturma Elektronik Ortamda Belge ve Dosya Belgeyi Yok Etme Muhasebe Sisteminde Evrak Yaratma Muhasebe Hileleri Belgede Değişiklik Oluşturulmuş Sahte Fiziksel Belgeler Mali Tablo Suistimalleri Yolsuzluk Varlıkların Kötüye Kullanımı 0,0% 10,0% 20,0% 30,0% 40,0% 50,0% 60,0% 70,0%

Suiistimal Türüne Göre Tespit Süresi

En çok hile yapılan sektörler Sektör Toplam Vaka Sayısı Yolsuzluk Vaka Sayısı Vaka Oranları Madencilik 20 11 %55,0 Nakliye ve Depo Hizmetleri 68 35 %51,5 Petrol ve Gaz 74 36 %48,6 İmalat 192 93 %48,4 Teknoloji 74 33 %44,6 Telekomünikasyon 62 26 %41,9 Toptan Satış Ticareti 36 15 %41,7 Devlet ve Kamu Yönetimi 229 88 %38,4 Bankacılık ve Finans 368 138 %37,5 Basın Yayın 16 6 %37,3 Diğer 153 57 %36,4 Tarım, Orman,Hayvancılık 44 16 %36,0

Sektör Toplam Vaka Sayısı Yolsuzluk Vaka Sayısı Vaka Oranları İnşaat 86 31 %36,0 Gaz, Su, Elektrik 40 14 %35,0 Emlak 41 14 %34,1 Perakende 104 34 %32,7 Eğitim 132 42 %31,8 Sağlık 144 44 %30,6 Sanat, Eğlence 37 11 %29,7 Dini Yard.ve Sos.Hizmetler 52 15 %28,8 Hizmetler ( Diğer) 70 20 %28,6 Sigorta 85 24 %28,2 Hizmet ( Profesyonel) 60 10 %16,7

Bir dolandırıcılık ne kadar uzun sürdüyse, yol açtığı finansal zarar o kadar fazla olmuştur. Hilelerin ortalama süresi 18 ay iken, sürelerin artışıyla birlikte kayıplar da artmaktadır. Aşırı uç noktalarda hileler 5 yıldan fazla sürmüş ve ortalama 850.000 dolar kayba yol açmıştır. Vakaların %94.5 inde failler sahtekarlığı gizlemek için bazı çabalar sarf etmişlerdir. En yaygın gizleme metotları fiziksel belgeler yaratma ve değiştirme olmuştur. fac.com.tr

Mesleki Hilenin 3 temel kategorisinde olan finansal tablo hilesinin utanç verici bir şekilde en büyük ortalama kayba neden olmaktadır. Finansal tablo hilesi 975.000 dolar Yolsuzluk 200.000 dolar Kazancı suiistimal kötüye kullanma 125.000 dolar Yönetim kurulu üyeleri ve üst yöneticilerin hilesi, hile yapan işçiden ortalama 10 kat daha fazla zarar vermektedir. İşçi ortalama 65.000 dolar Müdür 173.000 dolar Yönetim Kurulu üyesi /üst yönetici 703.000 dolar Ortalama zarar veriyor. fac.com.tr

Doğu Avrupa ve Batı/Merkez Asya 98 olay üzerinde yapılan araştırmada hile yapanların % 75 i üniversite ve üzeri eğitime sahip fac.com.tr %79,1 erkek % 20,9 kadın

Doğu Avrupa ve Batı/Merkez Asya 98 olay üzerinde yapılan araştırmada hile yapanların % 75 i üniversite ve üzeri eğitime sahip Yaş ortalaması 40 İşçiler % 34,4 Müdür % 37,8 Yönetici/ortak % 24,4 Diğerleri % 3,4 fac.com.tr

Doğu Avrupa ve Batı/Merkez Asya 98 olay üzerinde yapılan araştırmada hile yapanların % 75 i üniversite ve üzeri eğitime sahip Hile yapılan en fazla 3 bölüm % 25,3 Satış % 18,7 Yönetici ve Üst Yönetim % 9,9 diğer fac.com.tr

Orta Doğu ve Kuzey Afrika 79 olay üzerinde yapılan araştırmada hile yapanların % 62,3 si üniversite ve üzeri eğitime sahip YETKİ İşçiler % 36,6 Müdür % 42,3 Yönetici/ortak % 16,9 Diğerleri % 4,2 CİNSİYET %90,3 erkek %9,7 kadın HİLE BÖLÜM Hile yapılan en fazla bölümler % 15,3 Satış % 15,3 Operasyonlar % 13,9 Müşteri YAŞ 40 fac.com.tr

Amerika da 1038 olay üzerinde yapılan araştırmada hile yapanların % 50,7 si üniversite ve üzeri eğitime sahip. Hile yapılan en fazla bölümler % Hile 20 Muhasebe yapılan en fazla bölümler % 16,1 20 Muhasebe Operasyonlar % 11,4 16,1 Yönetici Operasyonlar ve üst yönetim % 11,4 Yönetici ve üst yönetim Yaş ortalaması 43 İşçiler Yaş ortalaması % 45,3 43 İşçiler % 45,3 Müdür 31,1 Müdür % 31,1 Yönetici/ortak % 19,9 Yönetici/ortak % 19,9 Diğerleri % 3,7 Diğerleri % 3,7 %55,7 erkek %55,7 erkek %44,3 kadın %44,3 kadın fac.com.tr

Hile yapılan en fazla bölümler % 20 Muhasebe % 16,1 Operasyonlar % 11,4 Yönetici ve üst yönetim %55,7 erkek %44,3 kadın Yaş ortalaması 43 İşçiler % 45,3 Müdür % 31,1 Yönetici/ortak % 19,9 Diğerleri % 3,7 Amerikada 1038 olay üzerinde yapılan araştırmada hile yapanların % 50,7 si üniversite ve üzeri eğitime sahip fac.com.tr

Bir çok insan mesleki hile yapıyor. Sayı artıkça yüksek kayıplar yaşanıyor. 1 insan 65.000 dolar 2 insan 150.000 dolar 3 insan 220.000 dolar 4 insan 294.000 dolar 5 ve üstü insan 633.000 dolar Hile kurbanı işletmelerde hile önleyici denetimler yoksa bu kayıp, ortalama kayıplardan iki kat fazladır. fac.com.tr

Kontrol olan işletmeler kayıp Kontrol olmayan İşletmeler Önleyici veri görüntüsü/analizi 92.000 dolar 200.000 dolar Yönetimin gözden geçirmesi 100.000 dolar 200.000 dolar Telefon hattı 100.000 dolar 200.000 dolar fac.com.tr

fac.com.tr

HİLE NİÇİN YAPILIR? VE KAVRAM ÖZELLİKLERİ Kendine Yarar Sağlar Gizlice Sürdürülen Bir Faaliyettir Kurban Aldatılır Kasıt Unsuru Vardır Her Durumda İşletme Zarar Görür bakitoraman@fac.com.tr

İşe Alınmadan Önce Özgeçmiş

UNSURUNU KANITLAMANIN YOLLARI Belgelerde Değişiklik Yapılması, Kanıtın Gizlenmesi Kanıtın Yok Edilmesi Sahte Aklamalar veya Yalanlar Kişisel Kazanç İncelemenin veya Adaletin Engellenmesi Hareket Biçimi İşbirlikçinin Şahitliği Kabul Etme İtiraf Ettirme bakitoraman@fac.com.tr

ÇALIŞANLAR NEDEN HİLE YAPAR? bakitoraman@fac.com.tr

KİMLER HİLE YAPAR?

Suiistimal Oluşturmayan Davranışlar Nelerdir? bakitoraman@fac.com.tr

İşletmede her çalışan hile yapabilir. Çalışan neden hile yapar. Çalışanı hile yapmaya iten sebepler nelerdir? bakitoraman@fac.com.tr

Hile çoğunlukla kolay yapılan bir eylemdir. NİÇİN? Çoğunlukla işverenler çalışanlarına varlık ve verilere erişim izni verirler. Sorumluluk verilen çalışan GÜVENİLİR demektir. O da her zaman hile yapma FIRSATINI elinde tutar. bakitoraman@fac.com.tr

HİLEKAR IN ÖZELLİĞİ güven sağla ALDAT bakitoraman@fac.com.tr

UNUTULMAMALI Güven bir duygudur, hiçbir zaman kontrol unsuru değildir. bakitoraman@fac.com.tr

Tüm hileler etik olmayan bir davranıştır. Ancak tüm etik olmayan davranışlar, hileli eylem değildir. bakitoraman@fac.com.tr

fac.com.tr

Hile işletme için bir maliyettir. Hileye karşı alınacak önlemler işletmeye pahalıya mal olur. bakitoraman@fac.com.tr

HİLE GRUPLARI GENEL SINIFLANDIRMA 1. Çalışan Hileleri 2.Yönetim Hileleri 3. Yatırımcı Hileleri 4. Satıcı Hileleri 5. Müşteri Hileleri bakitoraman@fac.com.tr

HİLE TÜRÜ KURBAN HİLEYİ YAPAN AÇIKLAMA Çalışan Hileleri İşveren Çalışanlar Çalışan hırsızlık yapar. Yönetim Hileleri Mali Tablo İlgilileri Tepe Yöneticileri Mali tablolar olduğundan farklı gösterilir. Yatırım Hileleri Yatırımcılar Bireyler Yatırıma para yatırılır Satıcı Hileleri Alım Yapan İşletmeler Satıcılar Fiyatlar şişirilir sevk olmadan para alınır. Müşteri Hileleri Satış Yapan İşletmeler Müşteriler Satıcı aldatılır.

bakitoraman@fac.com.tr Hilekarın Karakteristik Özellikleri

80 60 40 20 Hiçbir zaman Fırsat Buldukça Her zaman 0 1 2 3 4 bakitoraman@fac.com.tr

BAŞLICA HİLE KABULLERİ Hile küçük başlar, giderek artarak. İlk ortaya çıkan hile buzdağının görünen yüzüdür. Hileye başlayan hilekar durmaz. Bir çürük elma tüm sepeti bozar. Düşük hile riskine dikkat edilmez ise, giderek artar. Küçük hilelerin ortaya çıkarılması büyük hileleri önler. Yılanın başı sıfır toleransla küçükken ezilmezse giderek büyür. fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

Dünyada gelişmiş ülkeler hile haritalarını çıkarıp zararların önüne geçmeye çalışmakta Türkiye nin bir hile haritası daha hazırlanmamıştır. Yapılan araştırmalara göre yıllık net gelirinin %8-10 lık kısmı hile yoluyla kaybedilmektedir.

HİLE KAVRAMININ İÇERDİĞİ ÖZELLİKLER İşletme sürecindeki ve sistemdeki zayıflıkları, bir çalışandan daha iyi kim bilebilir? İşletmede çok sert işleyen bir kontrol sistemi varsa, bu sefer çalışan onun etrafından dolaşmanın yollarını arar. bakitoraman@fac.com.tr

ÇALIŞAN HİLELERİ Doğrudan Yapılan Hileler Hile çalışan tarafından doğrudan yapılır, 3. Taraf bulunmaz Dolaylı Yapılan Hileler 3. Taraf bulunur, Çalışan yararı 3. taraftan sağlar bakitoraman@fac.com.tr

ÇALIŞAN HİLELERİ NAKİT HİLELERİ STOK VE DİĞER VARLIK HİLELERİ DOĞRUDAN NAKİT HIRSIZLIĞI HİLELİ ÖDEMELER KAYIT ÖNCESİ HIRSIZLIK FATURA HİLELERİ HIRSIZLIK KÖTÜ AMAÇLI KULLANMA BORDRO HİLELERİ SATIŞLARA YÖNELİK GİDER HİLELERİ ALACAKLARA YÖNELİK YAZAR KASA HİLELERİ ÇEK HİLELERİ İADELERE YÖNELİK bakitoraman@fac.com.tr

YÖNETİM HİLELERİ İşletme olduğundan iyi gösterilir İşletme olduğundan kötü gös terilir

YATIRIM HİLELERİ Yatırım ve yüksek getiri sözü verilir Yatırım yapılmaz, ilk getiri ödenir Genelde 2. yılda paralarla kaçılır bakitoraman@fac.com.tr

CHARLES PONZİ ve 20.000.000 USD Faizleri Ödedi ama Hiç Yatırım Yapmadı. bakitoraman@fac.com.tr

Yüksek t utarlı SATICI HİLELERİ Eksik veya hiç teslim etmeme Satıcı ilişkide olduğu işletmeyi hedef alır Düşük kalite fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

Düşük tutar MÜŞTERİ HİLELERİ Müşteri ilişkide olduğu işletmeyi hedef alır Ödeme yapılmış gibi Ödeme yapmadan bakitoraman@fac.com.tr

NAKİT VARLIK HİLELERİ Kayıt Öncesi Hileler Kayıt Sonrası Hileler Hileli Ödemeler bakitoraman@fac.com.tr

KAYIT ÖNCESİ HİLELERİ Satışların Kayd a Alınmaması Satışların Düşük Değerde gösterilmesi Nakit Tahsilatın Kayda Alınmaması Gelen Çek ve Senetlerin Kayda Alınmaması bakitoraman@fac.com.tr

HİLELİ ÖDEMELER Fatura Hileleri Gider Hileleri Bordro Hileleri Çek Hileleri bakitoraman@fac.com.tr

ÇALIŞAN HİLE TÜRLERİ GENEL LİSTE Kasadan Nakit Para Çalınması, Kasadaki Çeklerin Çalınması, Kasadan Pul veya Benzeri Şeylerin Çalınması, Gelen Ödemelere El Koyma, Banka Kayıtlarını Değiştirme, Belge Sahteciliği, Yazar Kasa Üzerinde Sahtecilik, İşletmeye Ait Çeklerin, Kişisel Faturaların Ödenmesinde Kullanılması, Sahte Kişilere Çek Düzenleme, Hayalet Satıcılara Ödeme Çıkarma, Sahte Faturalarla Ödeme Alma, Mal ve Hizmet Faturalarının Şişirilmesi, Stok Kayıtlarını Değiştirme, Stok Hırsızlığı, bakitoraman@fac.com.tr

Hurda Hırsızlığı, Rüşvet Alma, Şişirilmiş Fiyat Teklifleri Alma, İhaleleri Torpilli Satıcılara Uygun Duruma Getirme, Kalitesi Düşük Mal veya Hizmet Teslimlerine Onay Verme, Satıcılardan Komisyon Alma, Torpilli Satıcıdan Fazla Mal veya Hizmet Alma, Yapılmamış İş İçin Ödeme Yapma, Yetkisiz İşlemler Yapma, Sağlıklı Alacakları Değersiz Alacak Durumuna Getirme, Hayalet Çalışan Yaratma, İşten Ayrılmış Çalışanları Çalışıyor Gösterme,

Yapılan Satışları Kayda Almama, Satışları Düşük Gösterme, Fazla Mesaileri Şişirme, Ofis Malzemesi ve Demirbaş Hırsızlığı, Sabit Varlıkların Kişisel Amaçlı Kullanımı, Kredi Kartı Hileleri, Sağlık Harcamalarını Şişirme, Şahsi Harcamaları İşletme Gideri Gibi Gösterme, Hayali Seyahat Harcamaları Yaratma veya Var Olanları Şişirme, Iskontoları Zimmete Geçirme, Mükerrer Ödemeler Yapma, Zamanından Önce Ödeme Yaparak Yarar Sağlama, Yetkisiz veya Uygun Olmayan Biçimde Iskonto Uygulanması, İşletme Bilgilerini Sızdırma, Performans Verileri ile Oynama, Teknoloji Hırsızlığı bakitoraman@fac.com.tr

İşletmeler hile olasılığını azaltabilmek için çeşitli alt unsurlardan oluşan politika ve prosedürler oluşturmak zorundadırlar. Hile riskini azaltmanın yol haritasında 3 ana bölüm bulunmaktadır: 1. Hile riskinin tanımlanması ve ölçülmesi, 2. Tanımlanmış risklerin gerçekleşme olasılığını azaltacak adımların atılması, 3. İç kontrol ve diğer caydırıcı önlemlerin alınması. fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

bakitoraman@fac.com.tr HİLENİN ÖNLENMESİ İÇİN; Dürüstlük, şeffaflık ve yardımcı olma kültürünün yaratılması çalışmaları, Hile olasılığını azaltmaya yönelik çalışmalar.

Dünya genelinde yapılan bir araştırmaya Türkiye den katılan 105 şirketin üçte birinden fazlası ekonomik suçla karşılaştıklarını belirtirken, en çok işlenen suçun; Şirket varlıklarına yönelik hırsızlık olduğu raporlandı. bakitoraman@fac.com.tr

fac.com.tr bbakitoraman@fac.com.tr

Hileden Korunma ve Caydırıcılık Dürüst Kişilerin İşe Alınması Çalışanlara Eğitim Verilmesi Olumlu Bir Çalışma Ortamının Yaratılması Çalışanlara Destek Programları İşletme Kültürünün Yaratılması İşletme Etik Kurallarının Oluşturulması Güçlü İç Kontrol Sistemi İhbar Hatları Müşteri ve Satıcıları Bilgilendir Çalışanları Gözle Cezalandırılma Korkusu Yarat İşletme Hile Politikası Oluştur fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

Ülkemizde takriben ekonomik suçlardan kaynaklanan mali kayıp, vaka başına ortalama 3,9 milyon dolar olarak hesaplanırken bu miktar, 2,4 milyon dolar olan dünya ortalamasından (yüzde 63) ve 3,4 milyon dolar olan CEE (Orta ve Doğu Avrupa) ülkelerindeki miktardan (yüzde 15) önemli ölçüde yüksek. bakitoraman@fac.com.tr

Türkiye de ekonomik suç işleyenlerin yüzde 43 ünün şirket çalışanı (bu kişilerin dörtte birinin ise şirket yöneticileri) olması dikkat çekmektedir. bakitoraman@fac.com.tr

Faillerin % 85 i erkek ve usulsüzlük yapanların % 70 i 36 ile 55 yaşları arasında zimmetine para geçirme en sık rastlanan hile vakasıdır. bakitoraman@fac.com.tr

Faillerin % 91 i tek bir suiistimal eylemi ile kalmamış birden fazla suiistimal eylemi işlemişlerdir.

HİLE, Yasa dışı olmasına, Katı yasal düzenlemelere, İşletmelerin kendilerini korumalarına ve katı ahlaki düzenlemelere, KARŞIN HALA SÜRMEKTEDİR. bakitoraman@fac.com.tr

BAĞIMSIZ DENETİM ve ADLİ MUHASEBE Hedef Amaç Katkı Kanıt Kaynakları Kanıtın Yeterliliği Bağımsız Denetim Bir bütün olarak mali tablolar üzerinde bir görüşün oluşturulması Mali tablolardan yararlanan üçüncü tarafların gereksinimlerinin karşılanması Raporlanmış mali bilgilere kredi kazandırma Mali tablo iddialarına destek sağlayan muhasebe işlemlerinin soruşturulması, gözlenmesi, incelenmesi ve yeniden uygulanması Mantıklı Güvence Adli Muhasebe Oluşan veya şüphelenilen hilenin büyüklüğünü ve/veya olasılığını belirleme Olma olasılığı olan veya olmuş hile konusunda yeterli bir hüküm verme Gerçekleri ortaya koyarak, şüpheleri ve suçlamaları çözümleme Finansal ve finansal olmayan verilerin gözden geçirilmesi, kamu kayıtlarının araştırılması, gerçeği bulmaya odaklı mülakatlar, üçüncü taraf soruşturmaları Şüpheleri veya suçlamaları destekleyecek veya çürütecek gerçeklere ulaşma Kaynak. N.Bozkurt

1985 yılında birkaç şirketin birleşmesiyle kuruldu ve kurulduğu anda ABD 'nin en büyük doğal gaz dağıtıcısı haline geldi. 2000 yılı ABD'nin en büyük 500 şirketi (Fortune 500) sıralamasında yedinci sıraya yükseldi ve piyasanın önemli bir oyuncusu haline geldi. 2000 yılı gelirleri 100 milyar doları aştı, toplam aktifleri 65 milyar dolar ve toplam çalışan sayısı 19.000 e yaklaşmıştı. 2001 yılı başında 80$ ve Ekim ortasında 35$ olan şirket hisse senedi fiyatı hızla düşmeye başladı ve Şubat 2002 sonunda 0.20$'a indi. Yatırımcılar ve emeklilik fonlarını şirketlerinin hisse senedine yatıran şirket çalışanları büyük zarara uğradılar. Çünkü yasal ve/veya yasadışı olarak uygulanan bazı muhasebe kuralları ve şirket dışında kurulmuş birçok başka şirket kanalıyla riskler ve zararlar bilanço dışına çıkarılarak gizlenmişti. ŞİRKET 2001 de bakitoraman@fac.com.tr

ABD kökenli iş dünyasının altıncı büyük kablolu TV şirketi. Amerikan Sermaye Piyasası Kurumu nun (SEC) incelemesinde, bu söz konusu aile şirketinin hesaplarının şirketin kurucusu ve 2 oğlu ile şirketin 2 yöneticisi banka ve muhasebe kayıtlarındaki usulsüzlüklerle şirket hesaplarını 2.3 milyar dolar şişirdiği saptandı. Şirketinin kurucusu ve eski Yönetim Kurulu Başkanı 77 yaşındaki John Rigas ile 46 ve 48 yaşlarındaki 2 oğlu Timothy Rigas ve Michael Rigas ın güvenlik, banka ve elektronik posta hesaplarında yolsuzluk suçlamasıyla gözaltına alınarak 95 yıl hapis ve milyonlarca dolar para cezasına çarptırıldılar. ŞİRKET 2002 de iflas etti. fac.com.tr bakitoraman@fac.com.tr

YAŞANMIŞ HİLE VAKASI Aynı işletmede çalışan karı ve koca, hayali bir şirket kurdular. Düzenlenen fatura, kocanın bölümüne geldi. Kendisi, inşaat ve bakım bölümünün başındaydı ve faturayı ödenmesi için onayladı. Ödeme talebi eşin bulunduğu bölüme gitti ve ödeme kendisi tarafından yapıldı. Yakalandıklarında, işletmeye 400.000 USD zarar vermişlerdi. Nasıl yakalandılar? Çok akıllı biçimde hilelerini sürdürüyorlardı. Ancak koca paranın hırsına kapılarak kişisel harcamalarını da, şirkete yüklemeye başlamıştı. Bir kredi kartı incelemesinde yaptığı ortaya çıktı. Araştırmanın genişletilmesi ile hayali işletme yaratıldığı tespit edildi.

İtalya nın sekizinci büyük şirketinin hesaplarındaki 10 milyar dolarlık açık, Avrupa da son yıllarda yaşanan en büyük ekonomik skandala dönüştü. Skandal; yolsuzluk, rüşvet ve sahte rapor düzenleme gibi iç içe hadiseleri içeriyor. İtalya da bir mahkemenin, bu gıda devinin ana üretim kolu olan şirketinin, borçlarını ödeyemeyecek durumda olduğuna resmen karar vermesi, mağdurların sayısını tahmin edilenin ötesinde artırdı. SEC, incelemesinde bu aile şirketinin hesaplarının 2.3 milyar dolar şişirildiğini, ayrıca abone sayısının da yüksek tutularak haksız kazanç sağlandığını ortaya çıkardı. İtalya Başbakanı Silvio Berlusconi, ünlü İtalyan futbol kulübü Parma nın da sahibi olan bu Grubun skandalını "dipsiz kuyu" olarak niteledi ve Libero gazetesine verdiği özel demeçte, bu firma dipsiz bir kuyu. Tasarruf sahiplerinin maruz kaldığı kayıpların yanı sıra, bu meselenin ekonomimiz açısından da vahim sonuçları var. Bunda yangının başladığına dair burunları koku alamamış olanların da sorumluluğu var" diye konuştu. ŞİRKET 2003 de iflas etti

Firmanın 100.000 dolarlık peşinatı vardı fakat Cristiano da firmanın kontrolünü ele geçirmek için gerekli olan 400.000 dolar yoktu. Kaba satış bayisini kullanarak 40.000 dolarlık karşılıksız çek yazdı ve bu, kendisine kontrolü ele geçirmek için gerekli parayı sağladı. Kontrole geçer geçmez şirketin fonlarını, bu çekleri karşılamak için kullandı ve geriye elinde 60.000 dolar kaldı. Bu parayı bir madencilik şirketini almak için kullandı. Kendine yurt dışından ortaklar buldu. Fakat tam maden şirketinde işleri yoluna koymaya çalışırken, diğer şirketten 100.000 dolar aldığı için tutuklandı. Hapisteyken Portekiz bankası hakkında öğrenebileceği her şeyi öğrendi. Bu arada bu bankanın aynı zamanda ülkenin para birimini düzenleyen özel bir şirket olduğunu öğrendi. Çıkartılan bir kanunla ülkenin para biriminin ödenmiş sermayenin iki katına çıkacak şekilde düzenlenmesi gerekiyordu. Hükümet para basarak açıkların kapanması konusunda baskı yapıyordu.bu nedenle ana paranın yüz katı kadar para basılmıştı. Adamımız ayrıca bankanın organizasyon yapısını incelemiş ve banknotlar üzerindeki seri numaralarının taklit edilip edilmediğini kontrol eden herhangi bir bölüm olmadığını fark etmişti. Usta düzenbaz zimmetine para geçirmekten beraat etmiş ve sadece sahte çek yazmaktan hüküm giymişti. içeride elli dört gün geçirdikten sonra gazetelere verdiği ilanlarda bir komploya uğradığını ilan etmişti. fac.com.tr

Pamuk ticaretinden büyük paralar kazanan Şirket, Batı Afrikalı köle satın almak isteyen Güneyli plantasyon sahiplerine kredi veriyordu. Şirket, kısa sürede ülkenin en büyük firmalarından biri oldu. Ailenin yönetimdeki kontrolü, şirketin 1969 da American Express ile birleşmesiyle sona erdi. Şirket tarihinin diğer tanıdık yüzleri, Bush Ailesi nden. Başkan George W. Bush un kuzeni olan 1969 doğumlu George Walker IV, 2006 nın mayıs ayında Goldman Sachs şirketinin küresel varlık yönetim bölümü başkanlığından istifa edip, firmanın bir numaralı rakibi olan sözkonusu şirkete geçmişti. Başkan Bush un kardeşi Jeb Bush da, sonradan şirkete danışman olarak atandı. Başkan Bush un ağabeyi Neil Bush da, 1980 lerin sonunda Silverado Şirketi nin yönetimine girmiş, kriz sırasında firma iflasın eşiğine gelmiş ve bu olay Amerikalı vergi mükelleflerine 1 milyar dolara malolmuştu. Müfettişler, Neil Bush un görevini suistimal ettiğine hükmetse de, babası ABD Başkan Yardımcısı olan yöneticiye dava açılmadı. Dünyanın en eski ve en saygın yatırım bankalarından sözkonusu şirketin 15 Eylül 2008 de iflas koruma başvurusunda bulunması, 1929 yılındaki Büyük Buhran dan bu yana dünyanın tanık olduğu en ciddi küresel krizin en önemli kilometre taşıydı. ŞİRKET 2008 de iflas etti.

İLK SİGORTA HİLESİ Tarihin ilk sahtekarlığı Yunanlı tüccar Hegestratos un, M.O. 300 yılında gemi ipoteği diye adlandırabileceğimiz büyük miktarda sigorta anlaşması yapmasıyla oldu. Olayın özü, tüccarın borç alması ve taşıdığı kargo mısırın teslimatı yapıldığında, bu parayı faiziyle geri ödemesiydi. Borcun geri ödenmemesi durumunda, alacaklı gemiye kargosuyla birlikte el koyabilecekti. Hegestratos un planı boş gemiyi batırmak, aldığı borcu iade etmemek ve mısırı da satmaktı. Fakat planı yürümedi. Gemi yolcuları onu iş başında yakaladığında kaçmaya çalışırken boğularak öldü. Ticaretin doğuşundan itibaren hilenin de başladığını bize gösteren bilinen ilk olay budur. bakitoraman@fac.com.tr

İÇERDEN İLK BİLGİ SIZDIRMA OLAYI Amerika resmi bir devlet olmasından birkaç sene sonra 1 792 de tarihinin ilk sahtekarlığına tanık oldu. Bu yıllarda, Amerikan tahvilleri, kolonilerin hazineleriyle ilgili her haberle değişebiliyordu. Tahvillerin değerinin bu kadar çabuk değiştiği bir pazarda, haberleri önceden öğrenebilmek çok önemliydi. Hazine Sekreteri Alexander Hamilton, farklı kolonilerin ödenmemiş tahvillerini Amerikan Bankasının tahvilleriyle değiştirerek Amerikan ekonomisini yeniden yapılandırmaya başladı. Bu durumda, büyük tahvil yatırımcıları Hamilton un hangi tahvilleri değiştireceğini anlamak için Hazine den adamlar araştırmaya başladılar. Hazineni iç sirkülasyondan sorumlu sekreter yardımcısı William Duer, içeriden bilgi almak üzere özellikle bu pozisyona yerleştirildi. Duer, tüm bilgiye ilk olarak ulaşabiliyor ve fiyatları arttırabilecek bazı bilgileri dış dünyaya açıklamadan önce kendi arkadaşlarını da bilgilendiriyordu. Daha sonra da bunları karlı olarak satıyordu. oldu. bakitoraman@fac.com.tr

Tahvillerle senelerce bu şekilde oynadıktan sonra, görevinden ayrıldı ama içeride kendi adamlarını bırakmayı ihmal etmedi ve kendisiyle arkadaşlarının parasını borç ve banka tahvil işlerinde kullanmaya devam etti. Insanlar spekülasyonlara dayanarak tahvillerini paraya çeviriyordu. Böyle çabuk kızışan bir pazarda, Duer geri çekilmek yerine içerdeki adamlarına güvenerek kendi parasını ve ona yatırım yapanların parasını gittikçe arttırdı. Duer, tahvil bahislerinde daha fazla iş yapabilmek için çok fazla miktarda borç da aldı. Bu borçların kapatılma zamanı geldiğinde, Duer değersiz yatırımları ve büyük borçlarıyla ortada kaldı. Hamilton tüm tahvilleri alarak piyasayı kurtarmak zorunda kaldı. William Duer un sonu 1 799 da hapsi boylamak bakitoraman@fac.com.tr

ESKİ BAŞKANININ ACI SONU Eski bir başkan ve savaş kahramanı Ulysses Grant sadece oğluna işinde başarılı olması için yardımcı olmak istemişti. Ancak ekonomide büyük bir krize yol açtı. Grant ın oğlu bir çok işte başarısız olmuştu fakat Wali Street de başarmaya kararlıydı. Buck Ferdinand, Ward ile ortaklık kurdu. Fakat Ward un amacı sadece Grant ismini kullanarak saygınlık kazanmaktı. Birlikte, Grant ve Ward isimli bir şirket kurdular. Ward, Grant in kendisine hükümet sözleşmeleri ayarlayacağını iddia ederek yatırımcılardan para kopardı. Bu parayı borsada kullandı. Fakat konuşmaktaki başarısını borsa tahmininde gösteremedi ve çok para kaybetti. bakitoraman@fac.com.tr

Ward un kaybettiği paranın 600.000 doları Ulusal Denizcilik Bankasıyla alakalıydı. Grant- Ward şirketine banka iflasın eşiğine geldiler. Ward, Grant i babasından borç para alması için ikna etti. Ulysses Grant zaten şirkete büyük bir yatırım yapmıştı ve yeterince geri kazanamayıp Wılliam Vanderbilt den 150.000 dolarlık kişisel bir borç almak zorunda kalmıştı. Ward parayı alarak kaçtı. Grant ler, Ulusal Denizcilik Bankası ve birkaç yatırımcı daha ortada kaldılar. Ulusal Denizcilik Bankası battı ve bu da 1 884 deki paniği başlattı. Baba Grant, Vanderbilt e borcunu savaştan kalan tüm mal varlığını elden çıkartarak ve madalya, üniforma, kılıç gibi savaş hatıralarını da satarak ödedi. Oğul Grant yakalanarak altı sene hapis yattı. bakitoraman@fac.com.tr

Ülkesini Satan Adam 1924 Kasım ında, Portekizli iflasın eşiğindeki bir işadamı cesaret açısından dünyada eşi bulunmayan bir üçkağıtçılık planı ile ortaya çıktı. Cesareti dışında hiçbir kaynağı olmaksızın, ülkesinin para birimini basma gücünü kendisinde buldu. Şaşırtıcıdır ki bunu başardı ve küçücük bir şanssızlık da olmasaydı bu yanına kar kalıp paçayı kurtaracaktı. Adamımızın ismi Cristiano olsun. Babası, Portekiz in bir kolonisi olan Angola da, tam Cristiano üniversitede eğitim görürken tüm birikimlenni yaptığı yatırımlarda kaybeden bir iş adamıydı. Cristiano, bir sene mühendislik okuduktan sonra evlenmek üzere üniversiteden ayrıldı. Daha sonra, kendisi ve karısı için hayatını kazanması gerekiyordu. 1916 yılıydı ve 1. Dünya Savaşı kızışıyordu Cristiano Angola ya göç etmeye karar verdi. Iş imkanlarını arttırmak üzere kendisine meşhur bir üniversiteden bir sahte diploma düzenledi. bakitoraman@fac.com.tr

Sahte diploma Portekiz deki bir üniversitenin diplomasının tercüme edilmiş haliydi ve üzerinde etkileyici mühürler vardı. Saygınlığını arttırmak için ayrıca bir notere bunu tasdik ettirdi. Noterler genellikle sadece dökümanlardaki imza sahibinin görüştükleri insan olduğunu beyan ederler Evrakin gerçekliğiyle ilgili herhangi bir görüşte bulunmazlar Fakat, insanlar üzerinde noter imzası olan evrakların resmi bir şekilde onaylandığı düşüncesindedirler. Cristiano, Angola da yerel hükümet birimlerinde bir iş buldu ve ayrıca demiryollarının şef mühendisi olarak çalıştı. Demiryolunda istekliliği ve trendeki sorunları kolayca halletmesi sayesinde kendine iyi bir yer edindi. Birkaç sene sonra bu işleri bırakarak kendi ithalat ve ihracat işine girdi. Küçük bir servet yaparak ülkesine geri döndü. Burada bir araba satış bayisi aldı ve daha sonra zor durumdaki bir şirketin yönetimini devraldı. bakitoraman@fac.com.tr

Firmanın 100.000 dolarlık peşinatı vardı fakat Cristiano da firmanın kontrolünü ele geçirmek için gerekli olan 400.000 dolar yoktu. kaba satış bayisini kullanarak 40.000 dolarlık karşılıksız çek yazdı ve bu, kendisine kontrolü ele geçirmek için gerekli parayı sağladı. Kontrole geçer geçmez şirketin fonlarını, bu çekleri karşılamak için kullandı ve geriye elinde 60.000 dolar kaldı. Bu parayı bir madencilik şirketini almak için kullandı. Kendine yurt dışından ortaklar buldu. Fakat tam maden şirketinde işleri yoluna koymaya çalışırken, diğer şirketten 100.000 dolar aldığı için tutuklandı. Hapisteyken Portekiz bankası hakkında öğrenebileceği her şeyi öğrendi. Bu arada bu bankanın aynı zamanda ülkenin para birimini düzenleyen özel bir şirket olduğunu öğrendi Çıkartılan bir kanunla ülkenin para biriminin ödenmiş sermayenin iki katına çıkacak şekilde düzenlenmesi gerekiyordu. Hükümet para basarak açıkların kapanması konusunda baskı yapıyordu. bakitoraman@fac.com.tr

Bu nedenle ana paranın yüz katı kadar para basılmıştı. Adamımız ayrıca bankanın organizasyon yapısını incelemiş ve banknotlar üzerindeki seri numaralarının taklit edilip edilmediğini kontrol eden herhangi bir bölüm olmadığını fark etmişti. Usta düzenbaz zimmetine para geçirmekten beraat etmiş ve sadece sahte çek yazmaktan hüküm giymişti. Içeride elli- dört gün geçirdikten sonra gazetelere verdiği ilanlarda bir komploya uğradığını ilan etmişti. Sonunda hapiste üstünde çalıştığı planı uygulamaya karar verdi. Potensiyel iş ortaklarına, Portekiz hükümetiyle ve Portekiz Bankasıyla anlaşma ayarlayabileceğini ve 5 milyon dolarlık Angola ya verilecek bir borca karşılık, aynı miktarda Angola parası basma hakkı kazanacağını söyledi. Angola nın banknotları üstündeki Angola yazısı dışında Rxtekiz inkiyle tamamen aynrydı Angola parasında bir banknot, Portekiz parasındaki bir banknottan çok daha az değerdeydi. bakitoraman@fac.com.tr

Cristiano Portekiz bankasıyla sözde sözleşmesini bastırdı, Portekiz de bütün anlaşmalar noter tarafından onaylanır ve noter anlaşmanın yasal olmayan işler için kullanılamayacağını belgeler. Crıstiano anlaşmasını noterde onaylattı. Daha sonra bu belgeyi Ingiliz konsolosluğuna götürdü ve orada noterin imzasını onaylattı. Ingiliz konsolosluğu noter onaylı belgeye kendi damgasını bastı. Aynı şeyi Alman ve Fransız konsolosluklarında da yaptırdı. Bütün bu etkıleyici mühürlerle evrak resmi bir görünüm kazandı. Fakat evrakta hala bankanın yetkililerin imzaları yoktu. bakitoraman@fac.com.tr

BENZİN İSTASYON UNDA YAPILAN HİLE 2007 tarihinde Hamdullah bir ltd.şti kuruyor. Şirket ortağı kendi muhitinde bulunan benzinli istasyonundan araçlarına fişle benzin almaya başlıyor.benzin istasyonları genelde tanıdık firmalara 1 ay vadeli fişle satış yapıyorlar.şirket yetkilisi vadesi 1 ay dolunca hemen ücreti ödüyor.yalnız bu sırada benzin istasyonunun işletme müdürü ile samimiyet kuruyor. Hatta işletme müdürünün hanımını muhasebe bölümüne alıyor. 2.ay olunca şirket yetkilisi benzin fişlerini artırmaya başlamış. Aylık 20.000 tl bu işlem benzin istasyonunun işletme müdürünü çıkardıktan sonra ortaya çıkmış. Benzin istasyonu bu işlemi yargıya götürememiş. bakitoraman@fac.com.tr

SATIN ALMA HİLESİ Otomotiv firmasının yan sanayi üretimini yapan TIRIS A.Ş. Bu firma 130 kişi ile yıllık 150.000 USD ciro yapan bir firma.firma yönetim kurulu aileden oluşuyor.yönetici elemanlarına çok güveniyor. Özellikle çalışanları kendi hemşerilerinden seçiyor. Satın alma memuru da kendi hemşerisi.satın alma genellikle hammadde ağırlıklı alış yapıyor. Ama hırdavat malzemesi yıllık alımın %30 kadar. Bizim satın almacı Servet hırdavat malzemelerini eski alımlara göre çok ucuz alıyor.%5 firmaya kar sağlıyor. Bu olay faturalarla ispat ediliyor.tabiki patronun gözdesi haline geliyor. Bu Servet durumu şirkete girerken normal bir orta direk vatandaş gibiydi. bakitoraman@fac.com.tr

Servet evinde süper lüks değildi.mutlu bir klasik Türk aile yapısı vardı.yalnız bizim Servet patronun gözdesi olduktan sonra değişimler başladı.giydiği elbiselerin markaları değişti. Kullandığı cep telefonu son model tipler olmaya başladı.oturduğu muhiti değiştirdi.evin dekarayonu değişti. Ama firma daha çok güvenmeye başladı ve Servet e araba tahsis etti.bu olay güllük gülistanlık devam ediyordu.taki vida ambalaj firması 2008 haziran ayındaki mutabakat yazısı ile Tırıs A.Ş.muhasebesine faks yollamış. Muhasebe aralarında 3 faturanın tutmadığını aralarındaki farkın 100.000 TL, olduğunu bildirmiş. Firma faturaların faksını muhasebe ye çekince faturaların Tırıs A.Ş kesildiği ama bu faturaların işlenmediğini bildirmiş.muhasebe müdürü olayı araştırınca faturaları Servet in aldığını ispat etti. bakitoraman@fac.com.tr

. Bu olayı patrona anlatılınca patron firma yetkilisini çağırmış. Ama bu sırada bu olayın belli olduğunu Servet e bildirmişler. Servet hemen firmaya gidip faturaları servetin arkadaşının firması adına kesildiğini isim hatası olduğunu söylemelerini istemiş.yoksa bu miktarı ödemeyeceğini söyleyip tehdit etmiş.firma yetkilisi Tırıs A.Ş. yetkilisiyle görüştüğünde muhasebeden kaynaklanan bir hata olduğunu söylemiş. Tırıs A.Ş sahibi sanki rahatlamış çünkü çok güvendiği adamı böyle bir şeyi asla yapmayacağına inanmış.uyanık muhasebe Müdür bütün hırdavat firmaları ile mutabakat yapmaya başlamış. Gelen mutabakatlara çoğunda mutabakatsızlık varmış. Firmalar ile görüşüldüğünde Servetin o işlemleri yaptığını bildirmişler.toplam rakam 500.000 TL yi aşmış bu olayı patrona gittiğinde vay be bunu da bana yapacaktı deyip Servet i işten çıkardı. Ama yargıya gidemedi. bakitoraman@fac.com.tr

HİLE DENETİM EKİBİMİZ ADINA KATILIMINIZ ve KATKILARINIZ İÇİN TEŞEKKÜRLER fac.com.tr Sunum İçin Kaynak Olarak İsmmmo Akademi Ders Notlar Prof.Dr.Nejat BOZKURT Acfe Raporlarından Faydalanılmıştır