KAZAKİSTAN DA TÜRKİYE VE TÜRK ALGISI Dr. Salih AKYÜREK RAPOR NO: 44 MART 2012
KAZAKİSTAN DA TÜRKİYE VE TÜRK ALGISI Anket ve Ölçek Tasarımı: Dr. Salih Akyürek Veri Girişi: Müstecep DİLBER Veri Analizi ve Teknik Raporlama: Dr. Salih Akyürek, Serhat Sağır Literatür Çalışması: Dilara Ünal Grafik ve Tablo Tasarımı: Mehmet Ali YILMAZ BİLGESAM YAYINLARI RAPOR NO: 44 Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezi Wise Men Center For Strategic Studies Mecidiyeköy Yolu Caddesi No:10 Celil Ağa İş Merkezi Kat:9 Daire:36 Mecidiyeköy / İstanbul / Türkiye Tel: +90 212 217 65 91 Faks: +90 212 217 65 93 www.bilgesam.org bilgesam@bilgesam.org Atatürk Bulvarı Havuzlu Sok. No:4/6 A.Ayrancı / Çankaya / Ankara / Türkiye Tel : +90 312 425 32 90 Faks: +90 312 425 32 90 Copyright BİLGESAM MART 2012 Bu yayının tüm hakları saklıdır. Yayın Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezinin izni olmadan elektronik veya mekanik yollarla çoğaltılamaz.
İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 1. KAZAKİSTAN İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER...3 2. ARAŞTIRMA METODOLOJİSİ...8 3. ÖRNEKLEMİN TEMEL ÖZELLİKLERİ...10 4. KAZAKİSTAN DA TÜRKLERE VE DİĞER HALKLARA SEMPATİ...12 5. TÜRKİYE DE DEMOKRASİ ALGISI...18 6. TÜRKİYE DE YAŞAM ALGISI...23 7. TÜRKLERİN KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ...28 8. TÜRKİYE NİN ORTA DOĞU VE MÜSLÜMAN ÜLKELER İÇİN MODEL ÖZELLİĞİ...34 9. TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ ÜYELİĞİNE BAKIŞ...37 10. TÜRKİYE İLE İLGİLİ GÜÇ ALGISI...40 11. TÜRKLERİN YAKIN GÖRÜLDÜĞÜ KÜLTÜR...44 12. TÜRKLERLE YAKINLIK İSTEĞİ...45 13. TÜRK ÜRÜNLERİNE BAKIŞ...47 14. KAZAKLAR İKİNCİ BİR VATAN SEÇMESİ GEREKSE NEREDE YAŞAMAK İSTER...51 15. KAZAKLARIN TÜRK / TÜRKİYE ALGISININ KAYNAKLARI...52 SONUÇ YERİNE...56 EK: UYGULANAN ANKET FORMU...59 1
SUNUŞ Dünya daki ve yurt içindeki gelişmeleri takip ederek geleceğe yönelik öngörülerde bulunmak; Türkiye nin ikili ve çok taraflı uluslararası ilişkilerine ve güvenlik stratejilerine, yurt içindeki siyasi, ekonomik, teknolojik, çevresel ve sosyo-kültürel problemlerine yönelik bilimsel araştırmalar yapmak; karar alıcılara milli menfaatler doğrultusunda gerçekçi çözüm önerileri, karar seçenekleri ve politikalar sunmak Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezi (BİLGESAM) nin kuruluş amaçları arasında yer almaktadır. BİLGESAM, Bilge Adamlar Kurulu nun ilk toplantısında alınan kararlar doğrultusunda, yukarıda aktarılan amaçları gerçekleştirmek üzere, çeşitli konularda raporlar hazırlamaktadır. Farklı toplumların gözünde Türkiye ve Türk algısı konusunda yapılmış çalışma sayısı oldukça sınırlıdır. Bu eksikliği gidermek maksadıyla BİLGESAM komşu ve kültürel bağlar bulunan bölge ve ülkelerden başlamak üzere 11 bölge ve 51 ülkeyi kapsayan Dünyada Türkiye Algısı adıyla bir seri araştırma çalışması başlatmıştır. Bu araştırmalardan olan Kazakistan çalışması, bu soydaş ülkedeki Türkiye ve Türk algısı konusunda merak edilen pek çok konuya ışık tutacak veriler içermektedir. BİLGESAM tarafından gerçekleştirilen bu niceliksel çalışma raporu http://www.bilgesam.org/tr adresinde yayımlanmıştır. Raporun bu alanda çalışma yapan akademisyenler, araştırmacılara ve Türkiye nin dış politika stratejilerine katkı sağlaması temennisiyle, raporu hazırlayan Dr. Salih Akyürek e ve destek sağlayan BİLGESAM personeline teşekkür ederim. Doç. Dr. Atilla SANDIKLI BİLGESAM Başkanı
GİRİŞ Sosyal psikoloji literatüründe ilk defa Lipman tarafından kullanılan stereotip kavramı (stereotype) "bir grup kişiye (etnik, cinsiyet, mesleki gruplar) atfedilen özellikler bütünü" olarak tanımlanmaktadır. Türkçeye, Basmakalıp Yargı ve Klişe Yargı gibi kavramlarla da aktarılan stereotip, benzer gruplara, algı, bellek ve temsilleri etkileyen bir bakış çerçevesi sunmaktadır. Bu anlamda stereotip, önyargılar için zemin hazırlama işlevi görmektedir. Kişiler, olayları, toplumları ve insanları, onların kendilerine ait doğrularından ziyade, daha kolay bir şekilde, kategorilerin tanımladığı gibi algılama eğilimindedir. Bu noktada, toplumlar ve kültürlerin diğer toplum ve kültürler hakkında sahip oldukları klişe görüş/yargılar önemli ve belirleyici faktörler olarak karşımıza çıkmaktadır. Etnisite temeli yanında sosyal ve kültürel temelde de ortaya çıkan bu klişe görüşlerin, olumlu olduğundan daha çok olumsuz yargılar içerdiğinin ve gerçeklik temelinden uzak olduğunun da özellikle vurgulanması gerekmektedir. Etnik ve kültür merkezli, yanlı bakış açılarının sebep olduğu olumsuz nitelikteki klişe görüş ve yargılar bu güne kadar pek çok bilimsel çalışmanın konusu olmuştur. Uluslararası ilişkilerde, ülkelerin pozisyonunu belirlemede siyasi, askeri ve ekonomik güç hiç şüphesiz en önemli belirleyici faktördür. Ancak ülkelerin diğer toplumların kamuoyları nezdindeki imaj ve algıları pek çok konuda Siyasi, askeri ve ekonomik güçten daha fazla avantaj sağlayabilmektedir. Ülkelerle ilgili sempati ve olumlu yargılar, uluslararası pazarlarda rekabet anlamında, siyasi faktörlerden daha fazla öne çıkabilmekte, olumsuz yargılar ise bunun tam tersi olarak engeller yaratabilmektedir. Pek çok ülke ve özellikle ABD, kendi dünya siyasetine de yön verecek şekilde, ilgi alanındaki toplumlarda, ülke ve ülke politikaları hakkındaki görüşleri ortaya koyacak kamuoyu araştırmaları yaptırmakta ve örtülü veya açık her türlü faaliyette bu araştırma verilerini kullanmaktadır. Bu noktadan hareketle, bölgesel ve küresel politikalarda etkili olmak isteyen ülkelerin ilgi ve etki alanlarında yer alan toplumlarda kamuoyu araştırmaları yapmasının öneminin özellikle vurgulanması gerekmektedir. Son yıllarda küreselleşmenin de etkisiyle tüm dünyada, dış ticarette pazar geliştirme arayışlarını ve ataklarını artıran, ekonomik ve siyasi bir bölgesel güç ve lider olma yolunda önemli sıçramalar yapan Türkiye nin, farklı toplumlara ait kamuoyları nezdinde avantaj veya dezavantaj yaratan klişe yargı ve önyargıları ölçmesi ve yönetmesi kaçınılmaz bir gerekliliktir. Bu noktada Türkiye nin kendi menfaatlerine dönük olarak üreteceği stratejiler için Türkiye orijinli çalışmalara şiddetle ihtiyacı olmakla birlikte bu konuda yapılan çalışma yok denecek kadar azdır. Farklı toplumlardaki Türkiye algısının ortaya konulması, bu klişe yargılarla mücadele edilmesi yanında; bu ülkelerle kurulacak sosyal, ekonomik ve kültürel ilişkilere yönelik strateji ve taktiklerin belirlenmesi noktasında da önem taşımaktadır. 1
Bu noktadan hareketle, BİLGESAM tarafından dünyada 11 farklı bölgede 51 ülkede Türk ve Türkiye algısının ölçülmesi yönünde bir proje başlatılmıştır. Bu projenin amacı ve öneminin vurgulanması açısından çalışma hedefleri şu şekilde özetlenebilir: Diğer ülkelerle mukayeseli olarak olumlu-olumsuz Türkiye algısını ölçmek. Bu algıların kaynak ve nedenlerini analiz etmek. Dinamik dış politika kapsamında Türkiye nin siyasi ve ekonomik açılımlarına veri sağlamak. Türkiye tarafından pek çok ülkede yürütülen yardım faaliyetleri konusundaki toplumsal farkındalığı ve bu faaliyetlere dönük algıları ortaya koymak. Uluslararası antlaşmalar, işbirlikleri ve organizasyonlardaki, devlet ve hükümetler düzeyindeki işbirliği veya anlaşmazlıkların temelinde yer alan kamuoyu yargı ve düşüncelerini tahmin edecek verileri sağlamak ve bu konuda yapılacak lobi ve kamuoyu çalışmalarına ışık tutmak. Türkiye nin uluslararası tanıtım ve kültürel projelerine yönelik veri sağlamak. Türkiye nin turizm/ticaret proje ve yatırımlarına yönelik kararları için uluslararası rekabet pozisyonunu ortaya koymak. Küresel ve bölgesel güç durumundaki ülkelerin diğer ülke ve bölgelerdeki etkilerini ve bu etkilerin nedenlerini araştırmak. Proje kapsamında hazırlanan soru kâğıdı, Türkiye nin yakın çevresinden başlamak üzere; Balkanlar, Kafkaslar, Orta Asya ve Afrika Kıtasında planlanan ülkelerden 13 ünde, seçilen üniversitelerde, üniversite öğrencileri ve akademisyenler ağırlıklı olarak 2010 yılı ikinci yarısında ve 2011 yılı içerisinde uygulanmıştır. Uygulama yapılan ülkelerden Mısır-Fas- Senegal-Tanzanya, Ermenistan ve Kırgızistan verileri raporlaştırılarak 2011 ve 2012 yılı içinde yayımlanmıştır. Bu araştırmalardan bir diğeri olan Kazakistan çalışması ise analiz edilmiş ve BİLGESAM ın 44. Raporu olarak yayımlanmıştır. 2
1. KAZAKİSTAN İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER Başkent: Astana Yönetim Biçimi: Resmi Dil: Cumhuriyet Kazakça Nüfus: 15.522.373 Yüzölçümü: 2.724.900 km2 Bağımsızlık Günü: 16 Aralık 1991 Konuşulan Diller: Etnik Topluluklar: Kazakça, Rusça %63,1 Kazak, %23,7 Rus, %2,8 Özbek, %2,1 Ukraynalı, %1,4 Uygur, %1,3 Tatar, %1,1 Alman, %4,5 Diğer Dini Gruplar: %47 Müslüman, %44 Ortodoks, %2 Protestan, %7 Diğer Okur - Yazarlık Oranı: Toplam: % 99,6 (Erkek: % 99,8 Kadın: % 99,3) Bebek Ölüm Oranı: 26,56/1.000 GSMH (SAGP): 176,9 milyar $ GSMH - Kişi Başı (SAGP): 11.500 $ GSMH - Sektörlere Göre: Tarım % 5,7, Sanayi % 39,5, Hizmetler % 54,8 Enflasyon Oranı: % 18,6 İşsizlik Oranı: % 6,9 İhracat: 66,57 milyar $ İthalat: 37,53 milyar $ Başlıca İhracat Ortakları: Çin (% 15,5), Almanya (% 11,54), Rusya (% 11,2), İtalya (% 7,2), Fransa (% 6,7) Başlıca İthalat Ortakları: Rusya (% 35,4), Çin (% 22,1), Almanya (% 8) Türkiye ile Ticaret: İhracat: 2.331.992 bin $ İthalat: 890.539 bin $ Dış Borç: 103,6 milyar $ (2008) Yoksulluk Sınırı Altındaki Nüfus: % 13,8 Alınan Dış Ekonomik Yardım: 229,2 milyon $ İnsani Kalkınma Endeksi Sırası: 71 Üye Olunan Kuruluşlar: Birleşmiş Milletler, İslam Konferansı Örgütü, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı, Şanghay İşbirliği Örgütü, Bağımsız Devletler Topluluğu, Avrasya Ekonomi Topluluğu, Ortak Güvenlik Anlaşması Örgütü, Asya da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi 3
Kazakistan, 51 10 0 Kuzey enlemi ve 71 30 0 Doğu boylamında yer alan, 2.724.900 km2 lik yüzölçümüyle dünyanın dokuzuncu büyük ülkesidir. Rusya, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Çin Halk Cumhuriyeti ile komşu olan ülkenin Hazar Denizi ve Aral Gölü ne kıyısı bulunmaktadır. Kasım 2011 verilerine göre nüfus 15.522.373 kişidir. Ülkenin başkenti 1997 yılında Almatı dan Astana ya taşınmıştır. Tarih Kazak sözcüğü bozkır atlısı anlamına gelmektedir. Kazak adının hür, mert, yiğit, cesur gibi anlamlara da geldiği bilinmektedir. Kazakların, Altın Ordu Devleti egemenliğindeki Kıpçaklardan geldiği tahmin edilmektedir. 9. yüzyılda Arap akınlarıyla İslam etkisi bölgeye ulaşmıştır. 11. yüzyıla kadar Batı Kazakistan Oğuz Türklerinin denetiminde kalmıştır. Aynı dönemde Kimak ve Kıpçak grupları bölgenin doğusunda bulunmaktadır. 1 15. yüzyılda Kazak Hanlığı kurularak, Hazar Denizi nin doğusu ile Aral Gölü nün kuzeyinde kalan topraklardan İrtiş Irmağı nın yukarı kesimlerine ve Altay dağlarının batısına kadar uzanan bölge Kazakların himayesine geçmiştir. Zaman zaman Cungarların (Moğol kökenli halk topluluğu) saldırısına uğrayarak güç kaybeden hanlık, 1847 de Kazak Hanı olan "Kenesarı Han" döneminde Rusların kontrolüne girmiştir. 1905 yılından itibaren Kazaklar isyanlara başlasa da Çarlık Rusyası tarafından bu hareketler bastırılmıştır. 1917 de gerçekleşen Bolşevik (Ekim) Devrimi ile Kazaklar özerklik talep etmişlerdir. 1920 yılına kadar varlığını sürdürebilen Alaş Orda Devleti milliyetçi Kazak grupları tarafından bu dönemde kurulmuştur. Bu dönemden sonra Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği dönemi başlamış ve Ruslar bu bölgede iki Cumhuriyeti kurmuşlardır. Bugünkü Kazakistan'da kurulan Cumhuriyete Ruslar tarafından önce Kırgızistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adı verilmiş, ardından ülkenin ismi "Kazakistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti" olarak değiştirilmiştir. 2 1936'da özerk terimi kaldırılarak "Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti" adını almıştır. Sovyet sisteminin çözülmeye başlamasıyla birlikte Kazakistan, 16 Aralık 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan etmiştir. İlk devlet başkanı Nursultan Nazarbayev, 1999, 2005 ve 2011 seçimlerinde Başkan seçilerek bugüne kadar görevini sürdürmüştür. 1 http://turkkazak.com/site/?page_id=970 2 http://countrystudies.us/kazakstan/5.htm 4
Coğrafi Yapı Türkiye nin yaklaşık 4 katı olan ülkenin 2.724.900km2 lik yüzölçümünün 2.699.700km2 si kara, 25.200km2 si sulardan oluşmaktadır. Karasal iklime sahip ülkede, yazların sıcak, kışların soğuk geçtiği kurak ve yarı kurak iklim yapısı egemendir. Toprağın % 8,28 i ekilebilir arazi olmasına rağmen % 0,05 i daimi ekim alanı olarak kullanılmaktadır. 3 Kazakistan ın Hazar Denizine kıyısı bulunmaktadır. Aral Gölü, Balkaş Gölü, Tobol Nehri, Urul Nehri ve İşim Nehri en bilinen akarsularıdır. Bunların dışında Kazakistan, irili ufaklı pek çok göl ve akarsuya sahiptir. Nüfus ve Toplumsal Yapı Kazakistan da nüfus, 2011 verilerine göre 15.522.373 kişidir. Dünya sıralamasında 64 üncü sıradadır. Ülkede 120 den fazla etnik grup yaşamaktadır. Nüfusun %63,1 i Kazak, %23,7 si Rus, %2,8 i Özbek, %2,1 i Ukraynalı, %1,4 ü Uygur, %1,3 ü Tatar, %1,1 i Alman ve %4,5 i diğer etnik kökenlerden oluşmaktadır. 4 Kazakistan da yaşayan Türk vatandaşlarının sayısı ise 9.593 kişidir. 5 Ülkenin resmi dili Kazakçadır. Rusça da devlet ve yerel yönetimlerde kullanılabilmektedir. 6 Nüfusun %47 si Müslüman, %44 ü Rus Ortodoks, %2 si Protestan ve %7 si diğer dinlere mensuptur. Nüfus artış oranı 0,4% tür. 1999 verilerine göre okur yazarlık oranı 99.5% tir. Siyasal Yapı 10 Ekim 1997 tarihinde kabul edilen Kazakistan 2030 Gelişme Programı, Nursultan Nazarbayev in kaleme aldığı, Büyük Kazakistan manifestosudur. Bu belge, Kazakistan ın geleceğine yön veren yedi ana ilkeye dayanmaktadır. 7 Kazakistan Başkanlık sistemiyle yönetilmektedir. Başkan, hükümeti ve başbakanı doğrudan atamaktadır. Başkanlık görevini, bağımsızlığın ilan edildiği 1991 den beri Nursultan Nazarbayev yürütmektedir. İdari yapı on dört bölge ve iki milli şehirden (Almatı ve Astana) oluşmaktadır. 3 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kz.html 4 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kz.html 5 http://www.csgb.gov.tr/csgbportal/diyih.portal?page=ulkeler&id=kazakistan 6 Kazakistan Cumhuriyeti Büyükelçiliği http://www.kazakhstan.org.tr/ 7 http://turkkazak.com/site/?page_id=957 5
Kazakistan anayasası 28 Ocak 1993 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kazakistan da iki meclisli parlamento sistemi uygulanmaktadır. Birinci meclis (senato) 39 senatörden oluşmaktadır. Senatonun altında yer alan Milli Meclis ise 77 milletvekilinden oluşmaktadır. Ülkede çok partili sistem mevcuttur. Günümüzde 11 tane kayıtlı siyasi parti bulunmaktadır. Yönetimde kuvvetler ayrılığı ilkesi benimsenmiştir. Ülkenin başlıca siyasi partileri; Nur Otan, Tüm Ulusal Sosyal Demokratik Parti (ANSD-AZAT), Ak Yol Partisi, Auyl (Köy) Partisi, Komünist Parti, Ruhaniyet Partisi, Vatanseverler Partisi, Adilet Partisi, Komünist Halk Partisidir. 8 Ekonomi Kazakistan, Orta Asya nın en gelişmiş ekonomisine sahiptir. Ülkede geniş petrol rezervleri mevcuttur. 5,4 milyar ton petrol (dünya rezervinin %3,2 si), 3 trilyon metreküp doğal gaz rezervine (dünya rezervinin %1,1 i) sahip ülke; dünyada uranyum, demir ve kömür rezervlerinin sırasıyla %21 ine, %10 una ve %3.7 sine (halen uranyum üretiminde dünya birincisi konumundadır) sahiptir. Kazakistan, çinko, tungsten ve baryum rezervlerinde birinci; gümüş, kurşun ve krom rezervlerinde ikinci, bakır ve florit rezervlerinde üçüncü, molibden rezervinde dördüncü ve altın rezervinde altıncı sırada yer almaktadır. 9 Hayvancılık, tahıl ve pamuk önemli tarım ürünleridir. Demir, manganez, titanyum, altın, gümüş, sülfür, uranyum, çelik, tarım makineleri ve inşaat malzemeleri endüstri ürünlerinin başında gelmektedir. Doğalgaz ihracatı yıllık 9,9 milyar metreküptür. Sovyet sonrası dönemde ekonomide özelleştirme ön plana çıkmıştır. Günümüzde özel sektörün GSYİH içindeki payı % 65, toplam istihdam içindeki payı ise % 75 seviyesindedir. 2008 verilerine göre GSMH (Satın Alma Gücü Paritesi) 176,9 milyar dolar, GSMH - Kişi Başı (SAGP) 11.500 dolardır. GSMH Sektörlere göre dağılımı; Tarım % 5,7, Sanayi % 39,5 ve Hizmetler % 54,8 şeklindedir. Ülkede enflasyon oranı % 18,6, işsizlik oranı ise % 6,9 dur. İhracat rakamları 66,57 milyar dolar, ithalat 37,53 milyar dolardır. 10 Ülkenin para birimi Tenge dir. Dış Politika Sovyet Bloğunun dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan Kazakistan, dış ilişkilerinde bölgesel işbirliğine önem vermiştir. Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT), Avrasya Ekonomik İşbirliği, Orta Asya Ekonomik İşbirliği ve Şanghay İşbirliği Örgütü gibi bölgesel oluşumlara aktif üyeliğini sürdürmektedir. Bölgede ekonomik ve siyasi bütünlüğü sağlamak amacını taşıyan Avrasya Birliği nin oluşumu için Rusya yla birlikte önderlik eden ülke konumundadır. 8 http://www.mfa.gov.tr/kazakistan-kunyesi.tr.mfa 9 http://www.mfa.gov.tr/kazakistan-cumhuriyeti-ekonomisi.tr.mfa 10 TİKA Faaliyet Raporu-2008 http://store.tika.gov.tr/yayinlar/faaliyet-raporlari/faaliyet-raporu-2008.pdf s.24 6
Kazakistan, Çin ile ilişkilerini, iki ülkenin Şanghay İşbirliği Örgütü ne kurucu ortak olması ile geliştirmiştir. İki ülke, terör ve uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadelenin yanı sıra enerji yatırımı konusunda da işbirliği arayışları içindedir. ABD ile petrol ve doğal gaz alışverişi çerçevesinde devam eden ilişkiler, 11 Eylül 2011 de yaşanan terör olayları sonrasında Kazakistan ın hava alanlarını ABD nin kullanımına açması ile artmıştır. Türkiye ile İlişkiler Türkiye, Kazakistan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülkedir. İki ülke arasında Ekim 2009 tarihinde Stratejik Ortaklık Anlaşması imzalanmıştır. Türkiye ve Kazakistan işbirliğinin somut bir sonucu olarak, iki ülke öncülüğünde Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi kurumsallaştırılmış ve Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi 15 16 Eylül 2010 tarihlerinde İstanbul da düzenlenen zirveyle hayata geçirilmiştir. Kazakistan Türkiye nin bölgedeki en önemli ticari ve ekonomik ortağı konumundadır. 2009 yılında 1,7 milyar Dolara gerileyen ikili ticaret hacmi 2010 yılında 3,2 milyar Dolara çıkarak kriz öncesi seviyesini yakalamıştır. Türk şirketlerinin 1993 yılından bu yana Kazakistan daki toplam yatırımları 2 milyar Dolar civarındadır. Türkiye, sermaye miktarı açısından ABD, İngiltere, Fransa, Hollanda, Rusya gibi ülkelerden sonra Kazakistan daki 15 inci yatırımcı ülke konumundadır. Kazakistan da kayıtlı olarak 500 ün üzerinde Kazak-Türk ortak sermayeli işletme faaliyette olup, %100 Türk sermayeli şirketlerin sayısı 160 civarındadır. 2010 yılında Türk inşaat firmalarının üstlendikleri 33 projenin toplam değeri 585 milyon dolardır. Kazak firmalarının da son yıllarda Türkiye de petrol ve turizm sektörlerinde yaptıkları yatırımların 350 milyon Dolara ulaştığı tahmin edilmektedir. Türkiye de 150 nin üzerinde Kazak sermayeli şirket mevcuttur. 11 Eğitim ve kültür alanında işbirliği çerçevesinde merkezi Türkistan da bulunan Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi nin dört ayrı şehirdeki yerleşkesinde, yaklaşık 31.000 öğrenci öğrenim görmektedir. 12 Kazakistan'da T.C uyruklu kişi, dernek ve vakıflarca açılan 33 öğretim kurumu bulunmaktadır. Ülkede toplam 560 Türk öğrenci yükseköğrenim görmektedir. 13 Ekonomik ilişkilerin aksine siyasi olarak Türkiye nin bu coğrafyaya sırtını dönmesi Kazak devlet başkanı Nursultan Nazarbayev tarafından da dile getirilmiştir. Nazarbayev, TBMM Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada AB üyeliğini desteklediklerini ancak Türkiye'nin yüzünü 11 http://www.mfa.gov.tr/turkiye-kazakistan-cumhuriyeti-siyasi-iliskileri.tr.mfa 12 http://www.mfa.gov.tr/turkiye-kazakistan-cumhuriyeti-siyasi-iliskileri.tr.mfa 13 http://www.meb.gov.tr/haberler/haberayrinti.asp?id=6574 7
doğuya da çevirmesi gerektiğini söylemiştir. Nazarbayev, "Rusya ile stratejik bir ortaklık geliştirmesi, Çin'le dengeli bir siyaset yürütmesi Türkiye'nin itibarını yükseltecektir" demiştir. 14 2. ARAŞTIRMA METODOLOJİSİ Özgün ölçeklerle taslak olarak geliştirilen anket formu, 2010 yılı içerisinde Türkiye de bulunan 240 yabancı uyruklu öğrenciye uygulanmıştır. Ayrıca, siyaset, uluslararası ilişkiler ve sosyal psikoloji alanında çalışmaları bulunan beş akademisyenden anketin geliştirilmesine dönük eleştiri ve geri bildirim alınmıştır. Yapılan uygulama ve alınan geri bildirimlerden hareketle anket yeniden tasarlanmış ve Ek teki nihai şekline ulaşılmıştır. Araştırmada; maliyet, uygulama kolaylığı, üniversitelerin ülkelerin farklı bölge ve gruplarından öğrenci barındırması ve dünya ile iletişime daha açık bir kitle olması nedenleriyle, evren ve uygulama alanı olarak üniversiteler seçilmiştir. Ek teki anket formu, Kazak bir akademisyen tarafından aşağıda verilen üç farklı üniversitede öğrenci, akademisyen ve diğer üniversite çalışanlarına uygulanmıştır: Kazak Ekonomi Üniversitesi Süleyman Demirel Üniversitesi (1996 da Alma Ata da kurulmuştur, öğrenim dili İngilizcedir.) Kazak-Amerikan Üniversitesi Anketler yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulanmıştır. Örneklemin seçiminde irtibat kurulan akademisyenlerin ve anketör olarak seçilen öğrencilerin uygun örneklem (convenience sampling) yöntemiyle, kazara (accidental) ulaştığı kişilere uygulama yapılmıştır. Örneklemin yaklaşık %58 si Kazak Ekonomi Üniversitesinde, %28 i Süleyman Demirel Üniversitesinde ve %14 ü Kazak-Amerikan Üniversitesindeki katılımcılardan oluşmaktadır. Uygulamanın sadece üniversitelerde yapılmış olması ve örneklem seçiminde olasılıklı olmayan bir yöntemin kullanılmış olması nedeniyle; çalışma, bulguları itibariyle Kazakistan halkının görüşlerini tam olarak temsil etme iddiasında olmamakla birlikte; daha eğitimli, dünyaya daha açık ve tüm ülkeden insanların bir araya geldiği üniversite ortamının evren olarak belirlenmesinin çalışma bulguları temelinde yarattığı avantajın da vurgulanması gerekmektedir. Bu anlamda, araştırmanın eğitimli Kazak halkının düşünceleri konusunda önemli fikirler verdiği söylenebilir. 14 http://www.sabah.com.tr/siyaset/2009/10/22/nazarbayev_cankayada 8
Veri Analizi Anket ile elde edilen veriler istatistiki analiz programına (PASW 18.0) aktarılmak suretiyle analiz edilmiştir. Veri analizi, soruların ortalama değerleri ve bu ortalamaların cinsiyet ve yaş gibi gruplar temelinde farklılaşmasının (Tek yönlü varyans analizi ile) ortaya konulmasına dayanmaktadır. Uygulama aşamasındaki tedbir ve kontrollere rağmen, bazı anketlerin korku veya diğer nedenlerle tutarsız doldurulmuş olabileceği ihtimalinden hareketle, 348 kişiye ait anket verileri; analiz öncesi, bir diğeri ile algı ve olgu temelinde çelişki teşkil eden 17 soru çifti ile kontrol edilmiştir. Kontrol sonucunda, en az iki soru çiftinde çelişkili bulunan 22 anket formu çalışmanın veri temizliği aşamasında silinmiştir. Veri temizliği sonrası 326 kişiye inen örneklemin %13 ü akademisyen, %81 i öğrenci ve 6 sı diğer üniversite çalışanlarından oluşmaktadır. Örneklemin tamamı kazak kökenli öğrencilerden oluşmaktadır. Din sorusunu boş bırakan 1/3 lük kesim dışında, örneklemin tamamı Müslümanlardan oluşmuştur. Din hanesini boş bırakanlar ile kendisini Müslüman olarak tanımlayanların Türklere ve Türkiye ye bakışının farklılaşmaması nedeniyle raporda bu yönde bir farklılaşma analizi yapılmamıştır. Algı ve eğilimleri ortaya koyan soruların tamamı 11 li ölçekle 0-10 aralığında bir değerlendirme sunmakla birlikte, bu değerler tablolaştırılırken yüze tahvil edilmiştir. Bu nedene de bağlı olarak, tablolardaki soru değerleri (örnek %81), sorulara katılım yüzdelerini değil, soru ifadelerine ortalama katılım düzeylerini göstermektedir. Soruların ortalama değerlerinin cinsiyet ve yaş gibi değişkenlere göre farklılaşma analizleri, tek yönlü varyans analiz yöntemi (Anova ve Post-Hock Tukey) ile gerçekleştirilmiş, bu analiz sonuçları tablo yorumlarına yansıtılmış ancak, rapordaki tablo metinlerine ortalamalar dışındaki istatistiki anlamlılık değerleri konulmamıştır. Rapora aktarılan tablolarda, aynı soruya ait yaş ve cinsiyet gibi değişkenlere göre farklılaşma analizlerinde soru ortalaması küçük değişiklikler gösterebilmektedir. Bu durum, farklılaşmaya bakılan değişkenlere ait soruların (yaş vb.) cevap sayılarının birbirinden farklı olmasında kaynaklanmaktadır. 9
3. ÖRNEKLEMİN TEMEL ÖZELLİKLERİ 360 kişiden oluşan örneklemin yaklaşık %58 i erkeklerden %42 si kadınlardan oluşmaktadır. Cinsiyet ve yaş bilgilerinden her ikisini de tam olarak işaretleyen 322 kişinin dağılımını gösteren tablo aşağıda verilmiştir. Örneklemin yaklaşık %85 i 17-25 yaş grubunda iken %12 si 26-40 yaş grubunda ve %3 ü 41 yaş ve üzeri gruptadır. Cinsiyet * Yaş Çapraz Tablosu 17-25 yaş 26-40 yaş 41 ve üzeri yaş Toplam Erkek Sayı 156 25 5 186 Cinsiyet içinde % 83,9 13,4 2,7 100% Kadın Sayı 119 12 5 136 Cinsiyet içinde % 87,5 8,8 3,7 100% Toplam Sayı 275 37 10 322 Cinsiyet içinde % 85,4 11,5 3,1 100% Ulaşılan ve %42 si kadınlardan oluşan Örneklemin cinsiyet ve meslek grubuna göre dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Cinsiyet * Meslek Çapraz Tablosu Akademisyen Öğrenci Diğer Toplam Erkek Sayı 25 148 14 187 Cinsiyet içinde % 13,4 79,1 7,5 100% Kadın Sayı 18 115 5 138 Cinsiyet içinde % 13,0 83,3 3,6 100% Toplam Sayı 43 263 19 325 Cinsiyet içinde % 13,2 80,9 5,8 100% 10
Örneklemin yaklaşık %87 si bekârlardan, %13 ü ise evlilerden oluşmaktadır. Örneklemin cinsiyet ve medeni duruma göre dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Cinsiyet * Medeni Durum Çapraz Tablosu Erkek Kadın Bekar Evli Toplam Sayı 147 27 174 Cinsiyet içinde % 84,5 15,5 100% Sayı 120 12 132 Cinsiyet içinde % 90,9 9,1 100% Toplam Sayı 267 39 306 Cinsiyet içinde % 87,3 12,7 100% Çalışmada kullanılan onlu dindarlık ölçeğinin cevap değerleri aşağıda verilmiştir. Kazaklar arasında dindarlık düzeyi ortalaması onlu ölçekte 6,4 dür. 11
4. KAZAKİSTAN DA TÜRKLERE VE DİĞER HALKLARA SEMPATİ Araştırma bulguları, Kazaklar arasında en yüksek sempatinin %63,7 ile Araplara, en yüksek ikinci sempati düzeyinin ise %60,9 ile İspanyollara ve Japonlara olduğunu göstermektedir. Türklere sempati düzeyi %57,6 ile ve Ruslara sempati düzeyi ile aynı düzeyde ve 13 yedinci sırada gelmektedir. En düşük sempati düzeyi ise %44,8 ile Çinlilere ve %42,8 ile Almanlara karşı duyulan sempatidir. Türklere karşı sempatinin %57 ler düzeyinde ve diğer halklar ile kıyaslandığında yedinci sırada olması, Türkiye ve Türklere algının incelenmesinin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Örneklemin yaklaşık %58 sini oluşturan Kazak Ekonomi Üniversitesinden çalışmaya katılanların Türklere sempatisi %56 düzeyindeyken, örneklemin %28 sini oluşturan Süleyman Demirel Üniversitesinde Türklere sempati %59 düzeyinde ve örneklemin %14 ünü oluşturan Kazak-Amerikan Üniversitesinde Türklere sempati %45 ile en düşük düzeydedir. Bu bulgular, Türkiye açısından bölgedeki eğitim yatırımlarının önemini ortaya koymakla birlikte, mevcut yatırımların ve eğitim işbirliği faaliyetlerinin etkinliğinin de sorgulanmasını gerektirmektedir. 12
Çalışmada kullanılan onlu sempati ölçeğinin Türklere ait cevap değerleri aşağıda verilmiştir. Onlu ölçekte sorulan sempati değerleri bu çalışmadaki diğer analiz ve tablolarda, daha iyi anlaşılması için yüzlü ölçekte kullanılmıştır. Aşağıdaki grafik değerleri incelendiğinde; Kazaklar arasında Türklere karşı sevgi ve sempati beslediğini söyleyenlerin oranı ölçek ortası olan 5 de dahil edildiğinde %65 ler düzeyinde iken, yaklaşık %35 lik bir kesim Türklere sempati noktasında olumsuz görüş belirtmişlerdir. Bu durum yukarıda bahsedilen algılar temelindeki muhtemel problemlerin tanımlanması ihtiyacını kuvvetlendirmektedir. Bu bölümde Türklere sempati değerlerinin diğer değişkenler göre farklılaşması analiz edilmiştir. Türklere sempati düzeyi erkeklerde kadınlara göre daha yüksektir. 13
Kazaklar arasında yaş büyüdükçe Türklere sempati düzeyi düşmektedir. Sovyet dönemi etkisinde kalmamış olan 17-25 arası grupta algı en yüksek seviyededir. Türklere sempati düzeyi, akademisyenler arasında üniversite öğrencilerine ve diğer üniversite çalışanlarına göre daha düşüktür. 14
Türklere sempati düzeyi zengin olduğunu belirten kişilerde daha yüksektir. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri arasında en gelişmiş ekonomiye sahip Kazakistan da Türkiye ile gelişen ekonomik ilişkilerin Türkiye ye karşı olumlu algıyı geliştirdiği düşünülebilir. Günlük yaşamında internet kullanmayan kişilerde kullananlara göre Türklere Sempati algısı daha yüksektir. Bu bulgu, diğer ülkelerde yapılan çalışmalara göre tam tersi bir ilişkiyi ortaya koymaktadır. Bu durum, sosyal medyayı kullanan kişilerin Türkiye algılarının daha olumsuz olduğu şeklinde de yorumlanabilir. 15
Hayatında en az bir defa yurt dışına (Bağımsız Devletler Topluluğu dışı) çıkan kişilerde Türkiye algısı yurt dışına hiç çıkmamış kişilere göre daha yüksektir. Türklere sempati düzeyi, bugüne kadar Türklerle tanışmış olan kişilerde hiçbir Türk ile tanışmamış olanlara göre daha yüksek bulgulanmıştır. 16
Türklere sempati düzeyi, bugüne kadar Türkiye yi en az bir kere ziyaret etmiş kişilerle Türkiye ye hiç gelmemiş kişiler arasında istatistiki olarak anlamlı farklılaşmamaktadır. Sempati düzeyi, Türkleri farklı kültürler yakın gören kişiler arasında değişmemektedir. 17
5. TÜRKİYE DE DEMOKRASİ ALGISI Türkiye deki insan hakları ve demokratikleşme düzeyinin Kazaklar tarafından algılanma şekli farklı dört soru ile ölçülmüştür. Türkiye deki gelişmiş demokrasi, farklı kimlik ve değerlere saygı, fikir özgürlüğü ve insan hakları algılarına yönelik sorular, Kazaklar tarafından %54-62 aralığında ve orta düzeyde olumlu olarak algılanmaktadır. Türkiye de demokrasi ve farklı din, kültür ve kimliklere saygı konularındaki algılar erkeklerde daha olumludur. Türkiye de fikir özgürlüğü ve Türkiye de insan haklarının iyi olduğu konularındaki algılar ise kadınlar ve erkekler arasında anlamlı farklılaşmamaktadır. 18
Yukarıdaki grafikte verilen Türkiye de demokrasi algısına yönelik dört sorunun üçünde 41 yaş ve üzerindeki kişilerin algıları diğer iki yaş grubuna göre daha olumsuzdur. Türkiye de demokrasi algısı konusundaki algılar mesleklere göre anlamlı farklılaşmamaktadır. 19
Türkiye deki demokrasi algısı konusundaki algılar genel olarak internet kullanan ve yurt dışına çıkan kişiler arasında daha olumludur. Konu ile ilgili iki grafik aşağıda verilmiştir. 20
Türkiye de demokrasi algısını sorgulayan dört soruda da olumlu algılar, Türklerle tanışan ve Türkiye yi ziyaret eden kişilerle diğerleri arasında istatistiki olarak anlamlı farklılaşmamaktadır. 21
Türkiye deki demokrasi düzeyi, insan hakları, fikir özgürlüğü, farklı din/kültür ve kimliklere saygı konularındaki algılar zengin olduğunu belirten kişilerde daha olumludur. Türkiye de insan hakları, fikir özgürlüğü, farklı din/kültür ve kimliklere saygı ve gelişmiş bir demokrasiye sahip olma düzeyi konusundaki olumlu algılar; kendisini daha fazla dindar olarak tanımlayan kişilerde daha yüksektir. 22
6. TÜRKİYE DE YAŞAM ALGISI Türkiye deki yaşam konusunda Kazakların algıları dört soru ile ölçülmüştür. Türkiye nin modern bir ülke olduğu ve yaşam standardının iyi olduğu konularındaki algılar %64-66 aralığında ve orta düzeyde olumludur. Türkiye de can güvenliğinin iyi olduğu görüşü %57,5 oranında, Türkiye nin laik bir cumhuriyet olduğu konusundaki görüş ise, diğer üç sorudan biraz daha düşük olarak %48,1 düzeyinde onay görmüştür. Aynı sorulara yaş grupları temelinde bakıldığında; Türkiye deki yaşam konusundaki olumlu algıların 26-40 yaş grubundaki Kazaklar arasında genel olarak daha olumlu olduğu görülmektedir. 23
Türkiye de yaşam konusundaki olumlu algılar üniversite öğrencilerinde en düşük düzeydedir. Kazaklar arasında Türkiye de yaşam konusundaki algılar can güvenliği konusu dışında gelir grupları arasında istatistiki olarak anlamlı farklılaşmamaktadır. Türkiye de can güvenliği konusunda ise, zenginler arasında olumlu algılar daha yüksektir. 24
İnternet kullanım durumuna göre Türkiye de yaşam algısı değişkenlik göstermektedir. Bulgulara göre, Türkiye nin laik bir cumhuriyet ve modern bir ülke olduğu görüşüne katılım oranı internet kullanan kişilerde daha yüksektir. Türkiye de can güvenliği ve yaşam standarsı kalitesinin iyi olduğu görüşleri ise internet kullanan ve kullanmayan kişiler arasında anlamlı olarak farklılaşmamaktadır. Türkiye de yaşam konusunda, yurt dışına en az bir defa çıkan kişilerin algısı yurt dışına hiç çıkmayanlara göre genel olarak daha olumludur. 25
Aynı sorulara Türklerle tanışma ve Türkiye yi ziyaret durumuna göre bakıldığında, soruların genel olarak gruplar arasında anlamlı olarak farklılaştığı görülmektedir. Bu bulgulara göre; Türkiye de yaşam konularındaki olumlu algılar, Türklerle tanışan veya Türkiye yi ziyaret eden kişilerde diğerlerine göre daha yüksektir. 26
Dindarlık düzeyinin düşük olduğu kişilerde, Türkiye deki yaşam ile ilgili olumlu algılar en düşük düzeydedir. Türkiye de yaşam konusundaki algılar, Türkiye yi Avrupa kültürüne daha yakın görenlerde diğerlerine göre daha olumludur. 27
7. TÜRKLERİN KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ Türklerin algılanan kişilik özelliklerinin belirlenmesi maksadıyla, beşi olumsuz olmak üzere 16 kişilik özelliği sorgulanmıştır. Türklerin olumsuz kişilik özellikleri (Kaba, Agresif, Zalim, Irkçı) ile özdeşleştirilme düzeyi %25-37 aralığında olmakla birlikte, olumlu kişilik özellikleri (Misafirperver, Çalışkan, Dürüst, Yardımsever, Hoşgörülü) ile özdeşleştirilme düzeyi genelde %57-70 aralığında ve orta düzeydedir. 28
Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türklerin kişilik özellikleri konusundaki görüşlerin yaş, cinsiyet vb. özelliklere göre farklılaşması incelenmiştir. Tablo değerleri teknik olarak okunmadan ve yorumlanmadan verilmiştir. Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Mesleklere Göre Farklılaşması Meslek Diğer Üni. Akademisyen Öğrenci Çalışanları Toplam Türkler misafirperverdir 70,0 70,0 75,6 70,4 Türkler zamana uyar 48,4 55,3 40,0 53,3 Türkler çalışkan-üretkendir 55,7 57,7 58,2 57,5 Türkler kurallara uyar 58,9 60,4 42,9 59,1 Türkler yardımseverdir 60,0 58,2 64,7 58,8 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 50,5 53,9 50,7 53,2 Türkler hoşgörülüdür 50,0 51,5 47,9 51,1 Türkler dürüsttür 57,2 61,9 64,4 61,4 Türkler dindardır 68,2 71,2 81,9 71,4 Türkler rasyonel-akılcıdır 48,6 54,7 48,8 53,4 Türkler alçak gönüllüdür 42,0 42,5 33,3 41,9 Türkler kadercidir 44,1 44,7 36,7 44,1 Türkler ırkçı-faşisttir 15,3 21,5 6,9 19,7 Türkler kabadır 32,9 38,5 25,0 37,0 Türkler agresiftir 37,9 40,4 51,3 40,8 Türkler zalim-acımasızdır 29,1 29,9 28,8 29,7 Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Cinsiyete Göre Farklılaşması Cinsiyet Erkek Kadın Toplam Türkler misafirperverdir 72,6 67,2 70,3 Türkler zamana uyar 54,6 51,6 53,3 Türkler çalışkan-üretkendir 58,4 56,1 57,5 Türkler kurallara uyar 58,0 60,4 59,0 Türkler yardımseverdir 58,0 59,7 58,8 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 54,0 52,3 53,3 Türkler hoşgörülüdür 50,7 51,3 51,0 Türkler dürüsttür 63,2 58,9 61,4 Türkler dindardır 72,9 69,5 71,4 Türkler rasyonel-akılcıdır 55,8 50,3 53,4 Türkler alçak gönüllüdür 42,1 41,5 41,8 Türkler kadercidir 44,1 44,1 44,1 Türkler ırkçı-faşisttir 16,5 23,4 19,6 Türkler kabadır 34,5 39,8 36,9 Türkler agresiftir 38,9 43,2 40,8 Türkler zalim-acımasızdır 28,3 31,5 29,7 29
Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Yaşa Göre Farklılaşması Yaş kategorik 41 yaş ve 17-25 yaş 26-40 yaş üzeri Toplam Türkler misafirperverdir 70,0 74,8 63,3 70,3 Türkler zamana uyar 54,7 44,5 54,4 53,5 Türkler kurallara uyar 59,9 49,7 67,8 58,9 Türkler çalışkan-üretkendir 57,3 58,7 57,8 57,4 Türkler yardımseverdir 58,2 63,8 58,8 58,9 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 53,5 52,0 52,2 53,3 Türkler hoşgörülüdür 51,0 51,4 48,8 51,0 Türkler dürüsttür 61,7 59,7 61,1 61,5 Türkler dindardır 71,5 74,5 62,2 71,5 Türkler rasyonel-akılcıdır 54,3 50,0 43,3 53,4 Türkler alçak gönüllüdür 41,3 43,8 43,8 41,6 Türkler kadercidir 44,9 37,9 53,8 44,2 Türkler ırkçı-faşisttir 20,9 11,9 13,3 19,5 Türkler kabadır 38,3 23,8 46,3 36,9 Türkler agresiftir 40,2 42,0 47,5 40,6 Türkler zalim-acımasızdır 29,3 29,7 40,0 29,7 Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Gelir Algısına Göre Farklılaşması Gelir algısı Zengin Orta gelirli Fakir Toplam Türkler misafirperverdir 72,4 71,8 64,3 70,9 Türkler çalışkan-üretkendir 63,1 57,3 59,1 57,9 Türkler zamana uyar 53,3 54,6 50,3 53,9 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 57,1 53,6 52,1 53,6 Türkler kurallara uyar 71,3 59,6 55,4 59,7 Türkler yardımseverdir 63,6 60,5 55,7 60,0 Türkler rasyonel-akılcıdır 57,1 54,2 49,7 53,8 Türkler hoşgörülüdür 53,3 52,5 46,6 51,7 Türkler dürüsttür 72,5 62,8 50,8 61,7 Türkler alçak gönüllüdür 54,7 41,8 37,6 42,0 Türkler dindardır 70,6 72,1 68,3 71,5 Türkler agresiftir 50,7 39,2 42,3 40,3 Türkler kadercidir 63,3 42,9 44,0 44,3 Türkler kabadır 41,3 35,3 44,1 36,8 Türkler ırkçı-faşisttir 15,0 19,9 18,0 19,3 Türkler zalim-acımasızdır 25,0 29,6 32,0 29,6 30
Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması İnternet kullanma durumu İnternet Kullanmayanlar İnternet Kullananlar Toplam Türkler misafirperverdir 58,8 71,5 70,4 Türkler zamana uyar 52,5 53,4 53,3 Türkler çalışkan-üretkendir 63,0 57,0 57,5 Türkler kurallara uyar 43,5 60,3 59,1 Türkler yardımseverdir 45,9 60,0 58,8 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 45,7 53,9 53,2 Türkler hoşgörülüdür 44,3 51,8 51,1 Türkler dürüsttür 51,3 62,4 61,4 Türkler dindardır 71,3 71,4 71,4 Türkler rasyonel-akılcıdır 52,3 53,5 53,4 Türkler alçak gönüllüdür 34,3 42,6 41,9 Türkler kadercidir 42,9 44,2 44,1 Türkler ırkçı-faşisttir 23,9 19,4 19,7 Türkler kabadır 42,8 36,5 37,0 Türkler agresiftir 44,1 40,5 40,8 Türkler zalim-acımasızdır 35,3 29,2 29,7 Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Yurt Dışına Çıkma Durumuna Göre Farklılaşması Yurt dışına çıkma durumu Yurt dışına hiç çıkmadım Yurt dışına en az bir defa çıktım Toplam Türkler misafirperverdir 67,2 73,9 70,4 Türkler zamana uyar 53,2 54,8 53,2 Türkler çalışkan-üretkendir 56,4 58,6 57,5 Türkler kurallara uyar 57,7 60,4 59,1 Türkler yardımseverdir 55,1 62,6 58,8 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 51,6 54,8 53,2 Türkler hoşgörülüdür 48,2 53,7 51,1 Türkler dürüsttür 60,9 62,0 60,9 Türkler dindardır 66,8 76,3 71,4 Türkler rasyonel-akılcıdır 53,6 53,3 53,4 Türkler alçak gönüllüdür 44,0 39,7 41,9 Türkler kadercidir 42,3 45,7 44,1 Türkler ırkçı-faşisttir 21,2 18,3 19,7 Türkler kabadır 38,5 35,3 37,0 Türkler agresiftir 39,9 41,7 40,8 Türkler zalim-acımasızdır 31,2 28,3 29,7 31
Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkler misafirperverdir 64,1 72,4 70,3 Türkler zamana uyar 50,3 54,8 53,7 Türkler çalışkan-üretkendir 57,3 57,9 57,7 Türkler kurallara uyar 57,2 58,8 58,4 Türkler yardımseverdir 52,3 60,8 58,8 Türkler muhafazakar-gelenekçidir 47,5 54,1 52,6 Türkler hoşgörülüdür 49,0 51,5 50,9 Türkler dürüsttür 55,7 63,7 61,6 Türkler dindardır 61,8 74,5 71,3 Türkler rasyonel-akılcıdır 53,6 54,0 53,9 Türkler alçak gönüllüdür 45,3 41,1 42,1 Türkler kadercidir 43,0 44,6 44,2 Türkler ırkçı-faşisttir 20,2 20,2 20,2 Türkler kabadır 34,2 37,3 36,6 Türkler agresiftir 38,3 42,2 41,2 Türkler zalim-acımasızdır 33,2 29,2 30,2 Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Türkiye'yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması Türkiye'yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türkler misafirperverdir 67,4 75,9 70,3 Türkler zamana uyar 53,3 54,4 53,7 Türkler çalışkan-üretkendir 57,8 57,7 57,7 Türkler kurallara uyar 575 59,9 58,4 Türkler yardımseverdir 55,7 64,3 58,8 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 51,8 54,1 52,6 Türkler hoşgörülüdür 47,7 56,1 50,9 Türkler dürüsttür 60,8 63,2 61,6 Türkler dindardır 70,6 72,6 71,3 Türkler rasyonel-akılcıdır 54,9 52,2 53,9 Türkler alçak gönüllüdür 44,2 38,3 42,1 Türkler kadercidir 43,2 45,9 44,2 Türkler ırkçı-faşisttir 21,1 18,6 20,2 Türkler kabadır 37,1 35,7 36,6 Türkler agresiftir 44,1 36,3 41,2 Türkler zalim-acımasızdır 32,0 27,2 30,2 32
Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Yakın Görüldüğü Kültüre Göre Farklılaşması Türklerin yakın görüldüğü kültür Asya Kültürü Avrupa Kültürü Orta Doğu Kültürü Toplam Türkler misafirperverdir 70,9 73,5 68,5 70,2 Türkler zamana uyar 54,5 52,9 51,5 52,9 Türkler çalışkan-üretkendir 58,0 62,5 54,4 57,1 Türkler kurallara uyar 60,8 54,2 58,4 58,7 Türkler yardımseverdir 56,2 67,0 57,1 58,1 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 52,2 56,1 53,6 53,4 Türkler hoşgörülüdür 47,3 60,6 50,6 50,8 Türkler dürüsttür 61,7 67,2 58,2 60,9 Türkler dindardır 69,0 71,3 72,7 71,0 Türkler rasyonel-akılcıdır 54,6 60,3 49,8 53,2 Türkler alçak gönüllüdür 40,7 45,5 40,9 41,5 Türkler kadercidir 42,9 48,8 44,1 44,3 Türkler ırkçı-faşisttir 20,8 17,7 20,7 20,3 Türkler kabadır 38,5 33,8 37,6 37,4 Türkler agresiftir 39,5 46,2 40,0 40,6 Türkler zalim-acımasızdır 30,0 28,8 30,3 30,0 Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması Dindarlık düzeyi Dindarlık düzeyi zayıf Dindarlık düzeyi orta Dindarlık düzeyi güçlü Toplam Türkler misafirperverdir 66,1 69,3 73,4 70,1 Türkler zamana uyar 48,1 56,4 54,5 54,3 Türkler yardımseverdir 60,6 56,5 62,7 59,2 Türkler kurallara uyar 51,8 59,6 62,1 58,9 Türkler çalışkan-üretkendir 47,7 58,4 61,2 57,4 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 55,5 55,1 53,9 54,8 Türkler hoşgörülüdür 45,9 54,0 53,7 52,3 Türkler dürüsttür 55,8 61,5 64,4 61,4 Türkler dindardır 74,7 72,4 76,0 74,0 Türkler rasyonel-akılcıdır 42,9 53,2 59,3 53,2 Türkler alçak gönüllüdür 38,9 36,1 47,9 40,4 Türkler kadercidir 39,6 44,9 46,8 44,6 Türkler ırkçı-faşisttir 17,4 19,4 18,9 18,9 Türkler kabadır 39,0 33,0 39,8 36,3 Türkler agresiftir 53,2 38,2 38,9 41,3 Türkler zalim-acımasızdır 30,7 28,0 29,3 28,9 33
8. TÜRKİYE NİN ORTA DOĞU VE MÜSLÜMAN ÜLKELER İÇİN MODEL ÖZELLİĞİ Bu bölümde, anket formu ile sorgulanan ve Türkiye nin Orta Doğu ve Müslüman ülkeler için oynadığı role dönük, aşağıdaki grafikte yer alan üç sorunun analizleri yer almaktadır. Soru değerlerine bakıldığında; insanlar %52 düzeyinde Türkiye yi Müslüman ülkeler için bir rol model olarak görmektedir. Türkiye nin Orta Doğudaki etkinliği ve rolü konusundaki güç algısı ise %57 düzeyindedir. Türkiye nin bölgede daha etkin olması konusundaki talep ise %51 düzeyindedir. Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türkiye nin Orta Doğu ve Müslüman ülkeler için oynadığı role dönük görüşlerin yaş, cinsiyet vb. özelliklere göre farklılaşması incelenmiştir. Tablo değerleri teknik olarak okunmadan ve yorumlanmadan verilmiştir. Türkiye İle İlgili Model Algısının Mesleğe Göre Farklılaşması (%) Meslek Üni. Diğer Üni. Akademisyen Öğrencisi Çalışanları Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 50,8 52,9 55,6 52,8 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 55,5 57,2 59,2 57,1 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 51,9 51,6 51,3 51,7 34
Türkiye İle İlgili Model Algısının Cinsiyete Göre Farklılaşması (%) Cinsiyet Erkek Kadın Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 52,8 52,4 52,6 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 58,6 54,8 57,0 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 51,2 52,0 51,5 Türkiye İle İlgili Model Algısının Yaşa Göre Farklılaşması (%) Yaş 17-25 yaş 26-40 yaş 41 yaş ve üzeri Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 52,7 51,7 59,0 52,8 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 57,2 56,8 58,9 57,2 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 51,5 50,7 63,3 51,8 Türkiye İle İlgili Model Algısının Gelir Algısına Göre Farklılaşması (%) Gelir algısı Orta Zengin gelirli Fakir Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 62,1 52,9 53,6 53,5 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 73,6 57,0 56,2 57,8 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 66,9 52,4 47,0 52,3 Türkiye İle İlgili Model Algısının İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması (%) İnternet kullanma durumu İnternet İnternet Kullanmayanlar Kullananlar Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 59,6 52,2 52,8 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 62,3 56,6 57,1 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 57,8 51,0 51,7 35
Türkiye İle İlgili Model Algısının Yurt Dışına Çıkma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Yurt dışına çıkma durumu Yurt dışına hiç çıkmadım Yurt dışına en az bir defa çıktım Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 50,4 55,3 52,8 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 53,4 60,6 57,1 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 48,2 55,2 51,7 Türkiye İle İlgili Model Algısının Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 47,3 54,9 52,8 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 49,5 59,5 57,1 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 46,7 53,3 51,6 Türkiye İle İlgili Model Algısının Türklerin Yakın Görüldüğü Kültüre Göre Farklılaşması (%) Türklerin yakın görüldüğü kültür Asya Kültürü Avrupa Kültürü Orta Doğu Kültürü Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 50,9 51,1 54,4 52,5 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 54,4 56,2 59,4 56,9 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 47,3 51,0 55,3 51,4 Türkiye İle İlgili Model Algısının Türkiye'yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması (%) Türkiye'yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 51,7 55,1 52,8 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 56,2 58,8 57,1 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 50,5 53,7 51,6 36
Türkiye İle İlgili Model Algısının Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması (%) Dindarlık düzeyi Dindarlık düzeyi düşük Dindarlık düzeyi orta Dindarlık düzeyi yüksek Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 47,8 49,1 60,3 52,6 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 49,4 59,4 64,8 59,5 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 9. TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ ÜYELİĞİNE BAKIŞ Türkiye nin Avrupa Birliğine girmesi yönündeki görüş, çalışmaya katılan kişiler arasında %52 ler düzeyinde bir destek bulmaktadır. Bunun yanında, Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması görüşüne destek de %50,8 ile Avrupa Birliği üyeliğine destekle aynı düzeydedir. 37
Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türkiye nin Avrupa Birliğine Girmesi yönündeki görüşler ile Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması konusundaki görüşlerin yaş, cinsiyet vb. özelliklere göre farklılaşması incelenmiştir. Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Mesleğe Göre Farklılaşması (%) Meslek Üni. Diğer Üni. Akademisyen Öğrencisi Çalışanları Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 54,4 51,5 60,0 52,4 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 53,7 49,7 60,0 50,8 Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Cinsiyete Göre Farklılaşması (%) Cinsiyet Erkek Kadın Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 51,6 53,8 52,6 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 49,7 52,5 50,9 Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Yaşa Göre Farklılaşması (%) Yaş 17-25 26-40 41 yaş yaş yaş ve üzeri Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 51,9 51,1 66,0 52,4 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 49,5 59,6 54,0 50,8 Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Gelir Algısına Göre Farklılaşması (%) Gelir algısı Orta Zengin gelirli Fakir Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 66,2 51,6 58,2 53,4 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 61,5 50,6 56,8 52,2 38
Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması (%) İnternet kullanma durumu İnternet Kullanmayanlar İnternet Kullananlar Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 37,5 53,5 52,4 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 43,1 51,4 50,8 Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Yurt Dışına Çıkma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Yurt dışına çıkma durumu Yurt dışına hiç çıkmadım Yurt dışına en az bir defa çıktım Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 51,6 53,1 52,4 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 48,9 52,6 50,8 Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 45,3 54,5 52,1 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 43,9 53,3 50,8 Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Türkiye'yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması (%) Türkiye'yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 50,4 55,3 52,1 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 48,4 55,3 50,8 39
Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Türklerin Yakın Görüldüğü Kültüre Göre Farklılaşması (%) Türklerin yakın görüldüğü kültür Asya Avrupa Orta Doğu Kültürü Kültürü Kültürü Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 48,5 51,0 55,9 52,3 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 47,5 52,2 52,7 50,5 Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması (%) Dindarlık düzeyi Dindarlık düzeyi düşük Dindarlık düzeyi orta Dindarlık düzeyi yüksek Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 43,5 51,8 62,6 53,9 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 45,6 53,1 51,3 51,1 10. TÜRKİYE İLE İLGİLİ GÜÇ ALGISI Bu bölümde, Türkiye ile ilgili farklı coğrafyalardaki (bölgesel, Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Asya) güç algısı sorgulanmıştır. Bulgulara göre, Türkiye nin bu farklı bölgelerdeki güç algısı %36-52 aralığında ve Kafkaslar dışında orta düzeyde olumlu olarak algılanmaktadır. Kafkaslar Türkiye nin etkinliğinin en düşük olarak algılandığı bölgedir. Burada, diğer görüşlere benzer şekilde, beklentilere göre daha düşük olarak bulgulanan Türkiye ile ilgili güç algısından daha çarpıcı olan şey, ilgili bölgelerde Türkiye den daha yüksek bir etkinlik ve rol beklentisinin olmamasıdır. 40
Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türkiye nin farklı bölgelerdeki rol ve etkinliğine dönük algıların yaş, cinsiyet vb. özelliklere göre farklılaşması incelenmiştir. Tablo değerleri teknik olarak okunmadan ve yorumlanmadan verilmiştir. Türkiye İle İlgili Güç Algısının Mesleğe Göre Farklılaşması (%) Meslek Akademisyen Üni. Öğrencisi Diğer Üni. Çalışanları Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 50,6 50,3 61,1 51,0 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 42,5 47,7 43,6 46,7 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 44,2 49,6 43,8 48,5 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 31,7 37,2 40,0 36,4 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 32,7 39,1 30,0 37,7 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 45,3 52,7 59,3 52,0 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 48,7 49,2 50,7 49,2 Türkiye İle İlgili Güç Algısının Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması (%) Dindarlık düzeyi Dindarlık düzeyi düşük Dindarlık düzeyi orta Dindarlık düzeyi yüksek Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 42,7 50,3 56,6 51,1 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 35,9 48,6 52,5 47,9 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 39,2 48,1 55,6 49,2 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 25,8 32,9 43,1 35,1 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 32,2 34,8 42,4 36,8 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 47,4 50,4 57,3 52,2 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 33,2 47,4 57,0 48,0 41
Türkiye İle İlgili Güç Algısının Yaşa Göre Farklılaşması (%) 17-25 yaş 26-40 yaş 41 yaş ve üzeri Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 50,5 55,3 53,8 51,2 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 47,2 40,8 52,2 46,7 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 49,5 43,5 45,6 48,7 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 36,4 34,8 40,0 36,3 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 38,0 34,3 38,9 37,7 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 52,2 50,3 54,0 52,1 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 48,7 51,4 54,0 49,2 Yaş Türkiye İle İlgili Güç Algısının Gelir Algısına Göre Farklılaşması (%) Gelir algısı Zengin Orta gelirli Fakir Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 50,0 52,8 48,0 52,0 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 45,8 48,6 41,7 47,3 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 50,0 49,8 45,8 49,1 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 38,9 36,8 36,5 36,8 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 46,0 37,2 41,7 38,2 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 62,9 52,4 50,0 52,6 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 61,5 48,6 49,7 49,4 Türkiye İle İlgili Güç Algısının İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması (%) İnternet kullanma durumu İnternet Kullanmayanlar İnternet Kullananlar Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 38,3 52,3 51,0 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 42,4 47,0 46,7 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 43,3 48,9 48,5 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 28,1 37,1 36,4 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 28,0 38,4 37,7 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 52,9 51,9 52,0 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 45,3 49,6 49,2 42
Türkiye İle İlgili Güç Algısının Yurt Dışına Çıkma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Yurt dışına çıkma durumu Yurt dışına hiç çıkmadım Yurt dışına en az bir defa çıktım Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 46,1 56,3 51,0 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 42,5 50,8 46,7 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 46,8 50,1 48,5 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 34,1 38,5 36,4 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 35,7 39,6 37,7 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 49,8 54,2 52,0 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 49,4 49,0 49,2 Türkiye İle İlgili Güç Algısının Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 48,5 53,3 52,1 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 40,8 49,2 47,2 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 48,2 48,8 48,6 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 35,7 36,8 36,5 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 37,9 37,8 37,8 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 47,1 54,3 52,5 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 48,3 50,6 50,0 Türkiye İle İlgili Güç Algısının Türkiye'yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması (%) Türkiye'yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 49,4 57,4 52,1 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 45,5 50,4 47,2 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 46,6 52,7 48,6 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 35,1 39,2 36,5 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 37,3 38,9 37,8 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 52,6 52,3 52,5 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 51,6 46,9 50,0 43
Türkiye İle İlgili Güç Algısının Türklerin Yakın Görüldüğü Kültüre Göre Farklılaşması (%) Türklerin yakın görüldüğü kültür Asya Kültürü Avrupa Kültürü Orta Doğu Kültürü Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 50,6 56,0 49,9 51,0 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 43,1 52,9 47,7 46,5 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 43,9 50,8 51,5 48,4 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 31,6 44,1 37,8 36,1 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 33,0 44,4 39,1 37,4 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 50,5 53,3 53,1 52,0 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 50,4 42,9 49,6 49,1 11. TÜRKLERİN YAKIN GÖRÜLDÜĞÜ KÜLTÜR Çalışma bulguları, Kazakların Türkleri %43,6 oranında Orta Doğu kültürüne, ikinci sırada ise %41,7 lik bir oranla Asya Kültürüne yakın gördüğünü göstermektedir. Türkleri Avrupa kültürüne yakın görenlerin oranı ise %14,6 dir. 44
12. TÜRKLERLE YAKINLIK İSTEĞİ Bu bölümde, çalışmaya katılan kişilerin Türkiye ve Türklere bakışını somut talepler temelinde ölçen sekiz farklı soruya ait değerler incelenmiştir. Bulgulara göre, çalışmaya katılan Kazaklar Türkiye yi ziyaret etmeyi %82,8 oranında ve oldukça yüksek düzeyde talep etmektedir. Türkiye yi ziyaret talebinin ardından %63,2 ile Türkiye de öğrenim görme talebinin ve %54,3 ile Türkiye de çalışma talebinin ikinci ve üçüncü sırada geldiği görülmektedir. Bir Türk ile aynı evi/odayı paylaşmak ve Bir Türk ile evlenmek görüşlerine destek ise sırasıyla %25 ve %20 de kalmaktadır. 45
Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türkiye ve Türklerle yakınlık isteğine dönük algıların dindarlık, Türklerle tanışma durumuna göre farklılaşması incelenmiştir. Tablo değerleri; Türklerle tanışan ve dindarlık düzeyi daha yüksek olan kişilerde, Türklere yakınlık isteğinin ilk beş konuda daha fazla öne çıktığını göstermektedir. Türklerle Yakınlık İsteğinin Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkiye'yi ziyaret etmeyi isterim 77,7 83,1 81,7 Türkiye'de öğrenim görmeyi isterim 58,8 64,8 63,2 Türkiye'de çalışmayı isterim 46,8 57,0 54,3 Bir Türk ile arkadaş olmayı isterim 49,7 54,5 53,2 Türkiye'ye yerleşmeyi isterim 26,8 30,8 29,7 Bir Türk komşum olmasını isterim 40,0 46,0 44,5 Bir Türk ile evlenmeyi isterim 17,9 20,4 19,7 Bir Türk öğrenci ile aynı evi-odayı paylaşmayı isterim 21,7 26,1 24,9 Türklerle Yakınlık İsteğinin Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması Dindarlık düzeyi düşük Dindarlık düzeyi Dindarlık düzeyi orta Dindarlık düzeyi yüksek Toplam Türkiye'yi ziyaret etmeyi isterim 76,3 83,5 87,1 83,4 Türkiye'de öğrenim görmeyi isterim 49,7 63,6 74,0 64,5 Türkiye'de çalışmayı isterim 42,8 55,8 62,6 55,9 Bir Türk ile arkadaş olmayı isterim 43,3 55,3 62,1 55,4 Türkiye'ye yerleşmeyi isterim 19,4 29,6 33,4 29,2 Bir Türk komşum olmasını isterim 34,5 47,6 53,7 47,3 Bir Türk ile evlenmeyi isterim 14,8 18,9 27,5 20,9 Bir Türk öğrenci ile aynı evi-odayı paylaşmayı isterim 18,7 26,8 29,8 26,4 46
13. TÜRK ÜRÜNLERİNE BAKIŞ Çalışmada Türk ürünlerine kalite noktasındaki bakışlar da sorgulanmıştır. Türkiye deki konaklama tesisleri ve turistik tesisler, Türk malı tekstil ve Türk mutfağı/yemekleri %80 leri bulan oranlarıyla en yüksek kalite algısına sahip ürünlerdir. Cam ve porselen, ambalajlı hazır gıda elektronik-beyaz eşya ve Türk malı makine teçhizat ürünleri ise %54-64 aralığında ve orta düzeyde kalite algısına sahiptir. Türk malı alkollü içeceklerin kalite algısı ise %44 ile en düşük düzeydedir. Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türk ürünleri ile ilgili algıların yaş ve internet kullanma durumu gibi değişkenlere göre farklılaşması incelenmiştir. Tablo değerleri teknik olarak okunmadan ve yorumlanmadan verilmiştir. 47
Türk Ürünlerine Bakışın Mesleğe Göre Farklılaşması Meslek Akademisyen Üni. Öğrenci Diğer Üni. Çalışanları Toplam Türk tekstil ürünleri kalitelidir 88,3 76,4 93,9 79,3 Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 89,0 81,1 92,8 83,2 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 73,3 61,0 90,0 64,5 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 67,1 60,3 87,3 62,8 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 60,3 56,4 77,1 58,1 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 53,8 53,1 67,9 54,2 Türk malı alkollü içecekler(şarap/rakı) kalitelidir 52,2 41,0 64,3 44,0 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 78,8 77,0 82,1 77,6 Türk Ürünlerine Bakışın Cinsiyete Göre Farklılaşması Cinsiyet Erkek Kadın Toplam Türk tekstil ürünleri kalitelidir 81,0 76,9 79,3 Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 86,9 77,7 83,1 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 66,6 61,7 64,5 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 63,9 61,5 62,9 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 59,6 56,5 58,3 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 53,5 55,3 54,3 Türk malı alkollü içecekler (Şarap/Rakı) kalitelidir 45,8 41,9 44,1 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 80,6 73,4 77,6 Türk Ürünlerine Bakışın Gelir Algısına Göre Farklılaşması Gelir algısı Zengin Orta gelirli Fakir Toplam Türk tekstil ürünleri kalitelidir 98,3 78,4 78,6 79,4 Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 89,3 83,7 76,7 83,0 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 77,9 63,6 64,4 64,5 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 84,2 62,7 62,6 63,7 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 75,0 57,8 56,4 58,5 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 67,3 55,2 49,0 54,9 Türk malı alkollü içecekler (Şarap/Rakı) kalitelidir 43,0 43,4 51,3 44,6 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 87,7 77,8 71,4 77,5 48
Türk Ürünlerine Bakışın Yaşa Göre Farklılaşması Yaş kategorik 17-25 yaş 26-40 yaş 41 yaş ve üzeri Toplam Türk tekstil ürünleri kalitelidir 77,7 89,1 92,0 79,7 Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 82,4 90,3 85,0 83,6 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 61,8 80,6 77,0 64,8 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 60,4 82,3 64,0 63,0 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 56,6 67,2 68,0 58,3 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 52,8 58,1 71,3 54,4 Türk malı alkollü içecekler(şarap/rakı) kalitelidir 41,2 58,4 53,8 44,0 Türk mmutfağı ve yemekleri kalitelidir 78,0 77,1 81,0 78,0 Türk Ürünlerine Bakışın İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması İnternet kullanma durumu İnternet Kullanmayanlar İnternet Kullananlar Toplam Türk tekstil ürünleri kalitelidir 80,0 79,2 79,3 Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 78,6 83,6 83,2 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 60,9 64,9 64,5 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 59,1 63,2 62,8 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 58,4 58,1 58,1 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 47,5 54,8 54,2 Türk malı alkollü içecekler (Şarap/Rakı) kalitelidir 35,8 44,5 44,0 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 76,7 77,7 77,6 Türk Ürünlerine Bakışın Yurt Dışına Çıkma Durumuna Göre Farklılaşması Yurt dışına çıkma durumu Yurt dışına hiç çıkmadım Yurt dışına en az bir kere çıktım Toplam Türk tekstil ürünleri kalitelidir 75,5 83,3 79,3 Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 80,6 85,7 83,2 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 62,7 66,5 64,5 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 60,8 64,9 62,8 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 57,9 58,4 58,1 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 56,1 52,5 54,2 Türk malı alkollü içecekler (Şarap/Rakı) kalitelidir 47,2 40,7 44,0 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 75,2 80,1 77,6 49
Türk Ürünlerine Bakışın Türkiye yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması Türkiye yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türk tekstil ürünleri kalitelidir 76,6 84,5 79,2 Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 80,7 87,4 83,1 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 63,3 67,1 64,6 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 61,1 65,8 62,8 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 58,3 58,3 58,3 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 56,1 51,6 54,5 Türk malı alkollü içecekler (Şarap/Rakı) kalitelidir 43,7 45,8 44,5 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 76,1 80,2 77,5 Türk Ürünlerine Bakışın Türklerin Yakın Görüldüğü Kültüre Göre Farklılaşması Türklerin yakın görüldüğü kültür Orta Asya Kültürü Avrupa Kültürü Doğu Kültürü Toplam Türk tekstil ürünleri kalitelidir 78,6 75,0 80,6 79,0 Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 81,1 80,0 85,8 83,1 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 62,4 61,9 66,4 64,2 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 60,5 60,0 65,4 62,7 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 57,8 57,6 58,8 58,3 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 53,2 51,5 55,3 54,0 Türk malı alkollü içecekler(şarap/rakı) kalitelidir 42,7 43,5 46,9 44,8 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 77,2 72,8 79,8 77,7 Türk Ürünlerine Bakışın Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması Dindarlık düzeyi düşük Dindarlık düzeyi Dindarlık Dindarlık düzeyi düzeyi orta yüksek Toplam Türk tekstil ürünleri kalitelidir 75,7 80,4 86,5 81,7 Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 82,1 85,1 86,3 85,0 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 66,2 61,4 72,3 66,0 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 63,2 62,0 68,3 64,2 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 54,4 55,4 62,2 57,6 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 53,9 51,5 61,2 55,4 Türk malı alkollü içecekler(şarap/rakı) kalitelidir 44,6 48,9 34,9 43,8 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 69,1 75,5 87,1 78,4 50
14. KAZAKLAR İKİNCİ BİR VATAN SEÇMESİ GEREKSE NEREDE YAŞAMAK İSTER Çalışmaya katılan Kazaklara ikinci bir vatan seçmesi gerekse nerede yaşamak isteyeceği ayrı bir soru ile sorulmuştur. Kişilerin bu konudaki tercihleri aşağıda grafik olarak aktarılmıştır. Kişilerin en fazla yaşamak istediği ülke %13,7 ile ABD dir. Kazakların ikinci vatan olarak en çok yaşamak isteyeceği diğer ülkeler sırasıyla; %12,6 oranıyla Türkiye, %20,5 oranıyla Kazakistan (Kazakistan dışında bir vatan sorulmasına rağmen), %10,7 oranıyla İngiltere, %6,5 oranıyla Suudi Arabistan ve %5 oranıyla Rusya olmuştur. 51
15. KAZAKLARIN TÜRK / TÜRKİYE ALGISININ KAYNAKLARI Kişilerin Türk ve Türkiye algısının kaynakları, beş ayrı soru ile ölçülmüştür. Aşağıda grafik olarak verilen ortalama değerler; Kazakların Türkler ve Türkiye hakkındaki algı ve yargılarının oluşmasında, tanınan-gözlemlenen Türklerin ve ülkedeki genel yargının daha fazla etkili olduğunu göstermektedir. Algı kaynaklarının daha ayrıntılı analizi için yukarıdaki beş soruya ait değerler müteakip tablolarda; yaş, cinsiyet, meslek gibi değişkenlere göre incelenmiş ve farklılaşmalar ortaya konmuştur. Tablo değerleri teknik olarak okunmadan ve yorumlanmadan verilmiştir. 52
Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığımgözlemlediğim Türkler etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzik-spor vb.) etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Mesleğe Göre Farklılaşması Meslek Akademisyen Öğrenci Diğer Üni. Çalışanları Toplam 65,5 45,9 44,1 41,0 63,9 53,5 76,3 56,3 51,0 39,1 41,9 41,0 63,6 51,0 48,3 52,6 68,5 54,1 47,5 55,8 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Cinsiyete Göre Farklılaşması Cinsiyet Erkek Kadın Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 48,3 48,9 48,6 Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığım-gözlemlediğim Türkler etkili oldu 57,5 54,4 56,2 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 39,8 42,9 41,0 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzikspor vb.) etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 51,7 53,6 52,5 55,9 55,5 55,7 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Yaşa Göre Farklılaşması 17-25 yaş Yaş kategorik 26-40 yaş 41 yaş ve üzeri Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 46,9 58,1 60,0 48,7 Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığımgözlemlediğim Türkler etkili oldu 54,7 73,8 49,0 56,7 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 38,8 55,2 44,0 40,8 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzik-spor vb.) etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 50,9 59,1 70,0 52,5 53,8 66,8 63,0 55,6 53
Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Gelir Algısına Göre Farklılaşması Zengin Gelir algısı Orta gelirli Fakir Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 48,1 47,4 64,7 49,6 Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığımgözlemlediğim Türkler etkili oldu 46,3 56,1 65,6 56,7 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 40,0 40,9 49,4 41,9 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzik-spor vb.) etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 47,6 52,1 60,9 52,9 58,7 56,2 57,9 56,6 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması İnternet kullanma durumu İnternet Kullanmayanlar İnternet Kullananlar Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 44,8 49,0 48,6 Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığımgözlemlediğim Türkler etkili oldu 52,0 56,7 56,3 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 32,8 41,8 41,0 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzik-spor vb.) etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 51,9 52,7 52,6 43,6 57,1 55,8 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 51,9 47,2 48,5 Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığım-gözlemlediğim Türkler etkili oldu 19,6 69,0 56,4 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 33,7 43,5 41,0 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzikspor vb.) etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 52,1 52,7 52,6 51,0 57,6 55,8 54
Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Türkiye'yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması Türkiye'yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 48,7 48,1 48,5 Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığım-gözlemlediğim Türkler etkili oldu 49,7 69,5 56,4 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 39,2 44,3 41,0 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzikspor vb.) etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 54,5 48,9 52,6 54,7 58,0 55,8 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması Dindarlık düzeyi Dindarlık düzeyi düşük Dindarlık düzeyi orta Dindarlık düzeyi yüksek Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 50,6 49,7 44,8 48,3 Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığımgözlemlediğim Türkler etkili oldu 58,9 58,0 60,3 58,9 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 45,1 37,6 45,7 41,4 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzik-spor vb.) etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 61,4 48,3 55,5 52,9 62,3 53,9 58,4 56,7 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Yurt Dışına Çıkma Durumuna Göre Farklılaşması Yurt dışına çıkma durumu Yurt dışına hiç çıkmadım Yurt dışına en az bir defa çıktım Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 50,7 46,4 48,6 Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığım-gözlemlediğim Türkler etkili oldu 46,2 67,1 56,3 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 40,4 41,7 41,0 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzikspor vb.) etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 51,6 53,6 52,6 53,6 58,1 55,8 55
SONUÇ YERİNE Bu çalışma ile; (1) Kazakistan da Türklere ve diğer halklara sempati (2) Türkiye de demokrasi ve yaşam algısı (3) Türklerin kişilik özellikleri ve yakın görüldüğü kültür (4) Türkiye ile ilgili güç algısı (5) Türklere yakınlık isteği (6) Türk ürünlerine bakış ana konularında Kazakların algıları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma, akademisyen ve üniversite öğrencisi ağırlıklı, öğrenim düzeyi daha yüksek bir kesim ile gerçekleştirilmiş ancak, analizlerde kişi profiline göre algılardaki farklılaşma da analiz edilerek rapora yansıtılmıştır. Çalışma bulguları; Kazakların Türkler ve Türkiye ile ilgili algılarının ölçülen pek çok konuda %50-65 aralığında ve orta düzeyde olumlu olduğunu göstermektedir. Kazaklar, Türk ticari ürün ve hizmetlerinde ve Türklerle yakınlaşma isteği (Türkiye yi ziyaret, Türkiye de öğrenim görme vb.) konularında %80 leri bulan düzeyde olumlu algı ve talebe sahiptir. Kazakların Türkler ve Türkiye ile ilgili algılarına genel olarak bakıldığında, bir önceki raporda Kırgızistan için ortaya konulan bulgularla Kazakistan bulgularının büyük oranda örtüştüğü görülmektedir. Kazaklar arasında Türklere sempati %57 ile orta düzeydedir. 12 ülkeye dönük sempati değerlerinin ölçüldüğü skalada Türkiye nin ancak yedinci sırada yer alması, Türk halkının beklentilerinin uzağında bir bulgudur. Bu noktada, Kazakistan daki Türkiye ve Türk algısı bazı problemleri işaret etmektedir ve mutlaka incelenmesi gerekmektedir. Anket uygulanan kişilerin yaklaşık %32 lik bir kesiminin Türklere sempati noktasında olumsuz görüş belirtmiş olması da algılar temelindeki muhtemel problemlerin tanımlanması ihtiyacını kuvvetlendirmektedir. Bu noktada, Kırgızlarda olduğu gibi Kazaklar arasında da Türkiye nin ve Türklerin yeterli düzeyde tanınmadığı ve toplumlar arası bağlar ve iletişim noktasında istenilen düzeyde olunmadığı söylenebilir. Türkiye ve Türklerle ilgili olumlu algıların Müslüman olan Kazaklar arasında artan dindarlık düzeyi ile birlikte yükselmesi, kültürel bağların iki ülkenin yakınlaşması anlamında oynadığı rolü göstermesi açısından oldukça çarpıcıdır. Türkiye ve Türklerle ilgili algıların genel olarak, zengin olduğunu belirten kişilerde daha olumlu olması da dikkate değer bir başka bulgu durumundadır. Algıların bugüne kadar Türklerle tanışmış olanlarda ve Türkiye yi en az bir kere ziyaret etmiş kişilerde genelde daha yüksek olması, Türkler ve Türkiye ile ilgili olumsuz algıların, kişisel gözlem ve tecrübelerden daha çok önyargılara dayandığını göstermektedir. Mevcut araştırma bulguları; Türkiye ve Türklerin Kazaklar tarafından çok fazla tanınmadığını, ancak tanımaya yönelik önemli bir isteğin olduğunu göstermektedir. Bu bulgu ve değerlendirmeler ışığında, Türkiye nin ilgi ve etki alanında yer alan toplumlarda kamuoyu araştırmaları yapmasının öneminin burada tekrar ve özellikle vurgulanması gerekmektedir. 56
Dünya siyasetinde daha büyük bir aktör olmak isteyen Türkiye nin, farklı toplumlarda kendisi hakkında var olan algı ve yargıları ölçmesi ve yönetmesi kaçınılmaz bir gereklilik haline gelmiştir. Bu noktadan hareketle, BİLGESAM tarafından farklı bölge ve ülkelerde Türk ve Türkiye algısının ölçülmesi yönünde başlatılan bir seri projenin bu amaca hizmet edeceği değerlendirilmektedir. Farklı toplumlardaki Türkiye algısının ortaya konulması, bu ülkelerdeki Türkiye ile ilgili kalıp yargılarla mücadele edilmesi yanında; bu ülkelerle kurulacak siyasi, ekonomik soysa-kültürel ilişkilere yönelik strateji ve taktiklerin belirlenmesi noktasında da önem taşımaktadır. Küreselleşen dünyada siyasi, ekonomik veya askeri konularda işbirliğine dönük birlikler oluşturmak pek çok kazanımı beraberinde getirebilmektedir. Irk, din veya dil gibi bağlar devletler arası birlik oluşturma stratejilerinde çok önemli avantajlar sağlayabilmektedir. Bu noktada, Türkiye ile Türk dünyası arasında birlikteliği sağlayan bağların diğer ülkelerle kıyaslanamayacak derecede güçlü olmasına daha fazla ihtiyaç olmasına rağmen; daha önce çalışma yapılan Kırgızistan da ve bu raporla incelenen Kazakistan da istenilen noktadan çok uzak olunduğunu da söylemek gerekmektedir. Bu bağlamda, bağımsızlık ilanı üzerinden henüz 20 yıl geçmiş olan Kazakistan ile Türkiye nin ekonomik, siyasi ve kültürel alanda işbirliğini en üst düzeye çıkarması ve devletler arası birlik ve kardeşliği toplumsal bağlara da taşıması gerekmektedir. Bu amaçlar elbette sadece Kazakistan ile de sınırlı değildir. Orta Asya ve Kafkasya coğrafyasındaki tüm kardeş devletler ve topluluklar için aynı amaçları ortaya koymak ve işbirliği çabalarını en üst düzeye çıkarmak ve bunun yolunu açacak çalışmaları ve alan araştırmalarını da gerçekleştirmek gerekmektedir. 57
58
EK: UYGULANAN ANKET FORMU 59
60
Farklı toplumlardaki Türkiye ve Türk algısını ölçmek amacıyla Bilge Adamlar Stratejik Araştırma Merkezi (BİLGESAM) tarafından hazırlanan bu soru kâğıdı, dört sayfadan ve 29 soru/soru grubundan oluşmaktadır. Çalışmada, Türkler dışında 11 farklı ülke insanına yönelik sempati duyguları da ölçülmektedir. Projeyi, 51 ülkede uygulanması planlanan karşılaştırmalı bir kültür (cross cultural) araştırması olarak adlandırabiliriz. Araştırma sonuçları www.bilgesam.org adresinde yayımlanacaktır. Yaklaşık 20 dakikanızı alacak bu çalışmaya katılım ve katkılarınız nedeniyle teşekkür ederiz. BİLGESAM Mesleğiniz: Akademisyen Öğrenci Diğer 1 Anket Yapılan Ülke.......... 3 Yaş.......... 2 Milliyet.......... 4 Din.......... 4- Mezhep.......... 5 Cinsiyet Kadın Erkek 6 Medeni Durum Bekar Evli Dul / Boşanmış 7 Ailenin Aylık Toplam Net Geliri.......... (USD) 8 Öğrenim Görülen Üniversitenin Adı.......... 9 Öğrenim Görülen Bilim Dalı: Sosyal Bilimler Fen Bilimleri Sağlık Bilimleri Güzel Sanatlar Diğer. 10 Aileniz yaşadığınız ülkede tahmini hangi ekonomik gelir kategorisinde yer almaktadır. Çok zengin Zengin Orta gelirli Fakir Çok Fakir / Muhtaç 11 İnternette geçirilen günlük ortalama süre :.. saat 12 Yaşamınızın büyük bölümünü geçirdiğiniz yerleşim birimi: Kırsal Alan / Köy / Kasaba İl Büyük ölçekli il (Nüfusu bir milyon ve üzeri) 13 Bugüne kadar kaç defa yurtdışına / Avrupa / BDT dışına çıktınız:......... defa 14 Bugüne kadar yurt dışında /Avrupa /BDT dışında geçirilen toplam süre:... Yıl... ay.. gün 15 Türkleri daha çok hangi kültüre yakın görüyorsunuz (Tek şık işaretleyiniz): Asya Avrupa Ortadoğu 16 İkinci bir vatan seçmeniz gerekse en çok hangi ülkede yaşamak isterdiniz?.......... 61
17. Aşağıdaki milletler hakkındaki duygularınız nedir işaretleyiniz (X veya O): Fikrim Yok Hiç Sevmem Orta Derecede Severim Çok Severim 17.1 RUSLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.2 AMERİKALILAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.3 TÜRKLER 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.4 İNGİLİZLER 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.5 ALMANLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.6 FRANSIZLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.7 İTALYANLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.8 ÇİNLİLER 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.9 İSPANYOLLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.10 JAPONLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.11 İRANLILAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.12 ARAPLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 18. Türkiye yi aşağıdaki ifadelerle özdeşleştirme derecenizi işaretleyiniz (X veya O): TÜRKİYE Fikrim Yok Hiç Katılmıyorum Orta Derecede Katılıyorum Tamamen Katılıyorum 18.1 Bölgesel büyük bir güçtür. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 18.2 Modern bir ülkedir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 18.3 Laik bir cumhuriyettir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 18.4 Gelişmiş bir demokrasiye sahiptir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19. Türkleri aşağıdaki kişilik özellikleri ile özdeşleştirme derecenizi işaretleyiniz (X veya O): TÜRKLER Fikrim Yok Hiç Özdeşleşmiyor Orta Derecede Özdeşleşiyor Tamamen Özdeşleşiyor 19.1 Agresif 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.2 Alçak gönüllü 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.3 Misafirperver 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.4 Yardımsever 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.5 Hoşgörülü 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.6 Kaba 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.7 Çalışkan / Üretken 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.8 Rasyonel/Akılcı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.9 Kurallara uyan 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.10 Zamana uyan / Dakik 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.11 Muhafazakâr / Gelenekçi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.12 Kaderci 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.13 Dindar 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.14 Zalim / Acımasız 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.15 Irkçı / Faşist 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.16 Dürüst 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 62
20. Türklerle ilgili bu yargılarınız aşağıdaki kaynaklardan hangi ölçüde etkilenmiştir işaretleyiniz (X veya O): Hiç Etkilemedi Orta derecede Etkiledi Çok Etkiledi 20.1 Medya (gazete-dergi-tv-radyo) 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 20.2 Kitaplar 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 20.3 Müzik, spor vb. ortak aktiviteler 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 20.4 Ülkemdeki genel yargı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 20.5 Tanıdığım/gözlemlediğim Türkler 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 21. Aşağıdaki konularda Türkiye ile ilgili görüşlerinizi belirtiniz (X veya O): TÜRKİYE DE Fikrim Yok Çok Kötü Ne İyi Ne Kötü Çok İyi 21.1 Yaşam standardı / kalitesi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 21.2 Can güvenliği 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 21.3 Farklı din, kültür ve kimliklere saygı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 21.4 Fikir özgürlüğü 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 21.5 İnsan hakları 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 22. Aşağıdaki soruları evet/hayır şeklinde işaretleyiniz (X): 22.1 Bu güne kadar tanıştığım Türkler oldu. 22.2 Bu güne kadar Türk arkadaşım/arkadaşlarım oldu. 22.3 Mahalle / Semtimizde Türk komşumuz oldu. 22.4 Aynı dersi birlikte aldığım Türk öğrenci oldu. 22.5 Türk öğrenciyle aynı evi/odayı paylaştım. 22.6 Türkiye yi en az bir kere ziyaret ettim. 23. Aşağıdaki ifadelere katılma derecenizi işaretleyiniz (X veya O): Evet Hayır Fikrim Yok Hiç İstemem Orta derecede İsterim Çok İsterim 23.1 Bir Türk ile arkadaş olmayı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.2 Bir Türk komşum olmasını 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.3 Bir Türk öğrenciyle aynı evi/odayı paylaşmayı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.4 Bir Türk ile evlenmeyi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.5 Türkiye yi ziyaret etmeyi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.6 Türkiye de öğrenim görmeyi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.7 Türkiye de çalışmayı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.8 Türkiye ye yerleşmeyi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Aşağıdaki soruları cevaplayınız (X): Evet Hayır 24 Türkiye devleti tarafından ülkemde resmi olarak yürütülen ekonomik ve sosyal yardım faaliyetleri hakkında bilgim var. (Cevabınız Hayır ise 26. soruya geçiniz) 25 Bu faaliyetleri faydalı buluyorum. 63
26. Türkiye ile ilgili görüşlerinizi aşağıdaki ölçekte işaretleyiniz (X veya O): Fikrim Yok Hiç Katılmıyorum Orta Derecede Katılıyorum Tamamen Katılıyorum 26.1 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.2 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.3 Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.4 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.5 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.6 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.7 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.8 Türkiye Orta Asya da etkin bir role sahiptir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.9 Türkiye Orta Asya da daha etkin rol almalıdır. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.10 Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.11 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27. Türk ticaret malları ve ürünleri ile ilgili görüşlerinizi aşağıdaki ölçekte işaretleyiniz (X veya O): Çok Düşük Kalitede Orta Düzey Kalitede Fikrim Yok Çok Kaliteli 27.1 Türk tekstil ürünleri 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27.2 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27.3 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27.4 Türk malı cam ve porselen ürünler 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27.5 Türkiye deki konaklama ve turistik tesisler 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27.6 Makine ve teçhizat 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 28. Kendinizi politik olarak sol-sağ ölçeğinde nerede görüyorsunuz? Aşırı Sol Aşırı sağ 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 29. Kendinizi dindarlık olarak nerede görüyorsunuz? Ateist Aşırı Dindar 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 64
BİLGESAM YAYINLARI Kitaplar Çin Yeni Süper Güç Olabilecek mi? Güç, Enerji ve Güvenlik Boyutları (Ed.) Doç. Dr. Atilla SANDIKLI Değişen Dünyada Türkiye'nin Stratejisi Doç. Dr. Atilla SANDIKLI Türkiye'nin Bugünü ve Yarını E. Bakan-Büyükelçi İlter TÜRKMEN Türkiye Cumhuriyeti'nin Ortadoğu Politikası E. Bakan-Büyükelçi İlter TÜRKMEN Türkiye nin Vizyonu: Temel Sorunlar ve Çözüm Önerileri (Ed.) Doç. Dr. Atilla SANDIKLI İleri Teknolojiler Çalıştayı ve Sergisi (İTÇ 2010) Bildiri Kitabı Prof. Dr. M. Oktay ALNIAK IV. Ulusal Hidrojen Enerjisi Kongresi ve Sergisi Bildiri Kitabı Prof. Dr. M. Oktay ALNIAK Selected Articles of Hydrogen Phenomena Prof. Dr. M. Oktay ALNIAK Özgür, Demokratik ve Güvenli Seçim Kasım ESEN, Özdemir AKBAL Terörle Mücadele Stratejisi Bilge Adamlar Kurulu Raporu Doç. Dr. Atilla SANDIKLI Türkiye de Kürtler ve Toplumsal Algılar Dr. Mehmet Sadi BİLGİÇ Dr. Salih AKYÜREK Teoriler Işığında Güvenlik, Savaş, Barış ve Çatışma Çözümleri Doç. Dr. Atilla SANDIKLI 65
Raporlar Rapor 1: Küresel Gelişmeler ve Uluslararası Sistemin Özellikleri Prof. Dr. Ali KARAOSMANOĞLU Rapor 2: Değişen Güvenlik Anlayışları ve Türkiye nin Güvenlik Stratejisi Doç. Dr. Atilla SANDIKLI Rapor 3: Avrupa Birliği ve Türkiye E. Büyükelçi Özdem SANBERK Rapor 4: Yakın Dönem Türk-Amerikan İlişkileri Prof. Dr. Ersin ONULDURAN Rapor 5: Türk-Rus İlişkileri Sorunlar-Fırsatlar Prof. Dr. İlter TURAN Rapor 6: Irak'ın Kuzeyindeki Gelişmelerin Türkiye'ye Etkileri E. Büyükelçi Sönmez KÖKSAL Rapor 7: Küreselleşen Dünyada Türkiye ve Demokratikleşme Prof. Dr. Fuat KEYMAN Rapor 8: Türkiye'de Bağımsızlık ve Milliyetçilik Anlayışı Doç. Dr. Ayşegül AYDINGÜN Rapor 9: Laiklik Türkiye'deki Uygulamaları Avrupa ile Kıyaslamalar Politika Önerileri Prof. Dr. Hakan YILMAZ Rapor 10: Yargının İyileştirilmesi/Düzeltilmesi Prof. Dr. Sami SELÇUK Rapor 11: Yeni Anayasa Türkiye nin Bitmeyen Senfonisi Prof. Dr. Zühtü ARSLAN Rapor 12: Türkiye'nin 2013 Yılı Teknik Vizyonu Prof. Dr. M. Oktay ALNIAK Rapor 13: Türkiye-Ortadoğu İlişkileri E. Büyükelçi Güner ÖZTEK Rapor 14: Balkanlarda Siyasi İstikrar ve Geleceği Prof. Dr. Hasret ÇOMAK-Doç. Dr. İrfan Kaya ÜLGER 66
Rapor 15: Uluslararası Politikalar Ekseninde Kafkasya Yrd. Doç. Dr. Fatih ÖZBAY Rapor 16: Afrika Vizyon Belgesi Hasan ÖZTÜRK Rapor 17: Terör ve Terörle Mücadele M. Sadi BİLGİÇ Rapor 18: Küresel Isınma ve Türkiye'ye Etkileri Doç. Dr. İrfan Kaya ÜLGER Rapor 19: Güneydoğu Sorununun Sosyolojik Analizi M. Sadi BİLGİÇ Dr. Salih AKYÜREK Doç. Dr. Mazhar BAĞLI Müstecep DİLBER Onur OKYAR Rapor 20: Kürt Sorununun Çözümü İçin Demokratikleşme, Siyasi ve Sosyal Dayanışma Açılımı E. Büyükelçi Özdem SANBERK Rapor 21: Türk Dış Politikasının Bölgeselleşmesi E. Büyükelçi Özdem SANBERK Rapor 22: Alevi Açılımı, Türkiye de Demokrasinin Derinleşmesi Doç. Dr. Bekir GÜNAY-Gökhan TÜRK Rapor 23: Cumhuriyet, Çağcıl Demokrasi ve Türkiye nin Dönüşümü Prof. Dr. Sami SELÇUK Rapor 24: Zorunlu Askerlik ve Profesyonel Ordu Dr. Salih AKYÜREK Rapor 25: Türkiye-Ermenistan İlişkileri Bilge Adamlar Kurulu Raporu Yrd. Doç. Dr. Fatih ÖZBAY Rapor 26: Kürtler ve Zazalar Ne Düşünüyor? Ortak Değer ve Sembollere Bakış Dr. Salih AKYÜREK Rapor 27: Jeopolitik ve Türkiye: Riskler ve Fırsatlar Doç. Dr. Atilla SANDIKLI 67
Rapor 28: Mısır da Türkiye ve Türk Algısı M. Sadi BİLGİÇ-Dr. Salih AKYÜREK Rapor 29: ABD nin Irak tan Çekilmesi ve Türkiye ye Etkileri Doç Dr. Cenap ÇAKMAK-Fadime Gözde ÇOLAK Rapor 30: Demokratik Açılım ve Toplumsal Algılar Bilge Adamlar Kurulu Raporu Dr. Salih AKYÜREK Rapor 31: Ortadoğu da Devrimler ve Türkiye Doç. Dr. Cenap ÇAKMAK Mustafa YETİM Fadime Gözde ÇOLAK Rapor 32: Güvenli Seçim: Sorunlar ve Çözüm Önerileri Kasım ESEN, Özdemir AKBAL Rapor 33: Silahlı Kuvvetler ve Demokrasi Prof. Dr. Ali L. KARAOSMANOĞLU Rapor 34: Terör Önleme Birimleri Kasım ESEN, Özdemir AKBAL Rapor 35: İran, Şii Hilali ve Arap Baharı Doç. Dr. Atilla SANDIKLI, Emin SALİHİ Rapor 36: Yeni Anayasadan Toplumsal Beklentiler BİLGESAM Rapor 37: Etnik Çatışma Teorileri Işığında Dağlık Karabağ Sorunu Yrd. Doç. Dr. Reha YILMAZ, Elnur İSMAYILOV Rapor 38: Çağcıl Hukuk Sistemlerinde ve Türkiye de Tutuklama Bilge Adamlar Kurulu Raporu Rapor 39: Afrika da Türkiye ve Türk Algısı Bilge Adamlar Kurulu Raporu Rapor 40: Kaos Senaryolarının Merkezinde İran Doç. Dr. Atilla Sandıklı, Bilgehan Emeklier Rapor 41: Ermenistan da Türkiye ve Türk Algısı Dr. Salih AKYÜREK 68
Rapor 42: Yasa dışı Göç ve Türkiye Emine AKÇADAĞ Rapor 43: Kırgızistan da Türkiye ve Türk Algısı Dr. Salih AKYÜREK Demokratikleşme ve Sosyal Dayanışma Açılımı Bilge Adamlar Kurulu Raporu İleri Teknolojiler Çalıştayı ve Sergisi (İTÇ 2010) Sonuç Raporu BİLGESAM İleri Teknolojiler Çalıştayı ve Sergisi (İTÇ 2011) Sonuç Raporu BİLGESAM Dergiler Bilge Strateji Dergisi Cilt 1, Sayı 1, Güz 2009 Bilge Strateji Dergisi Cilt 2, Sayı 2, Bahar 2010 Bilge Strateji Dergisi Cilt 2, Sayı 3, Güz 2010 Bilge Strateji Dergisi Cilt 3, Sayı 4, Bahar 2011 Bilge Strateji Dergisi Cilt 3, Sayı 5, Güz 2011 Bilge Strateji Dergisi Cilt 4, Sayı 6, Bahar 2012 Söyleşiler Bilge Söyleşi-1: Türkiye - Azerbaycan İlişkileri Doç. Dr. Atilla SANDIKLI ile Söyleşi Elif KUTSAL Bilge Söyleşi-2: Nabucco Projesi Arzu Yorkan ile Söyleşi Elif KUTSAL-Eren OKUR Bilge Söyleşi-3: Nükleer İran E. Bakan-Büyükelçi İlter TÜRKMEN ile Söyleşi Elif KUTSAL Bilge Söyleşi-4: Avrupa Birliği Dr. Can BAYDAROL ile Söyleşi Eren OKUR 69
Bilge Söyleşi-5: Anayasa Değişikliği Doç. Dr. Atilla SANDIKLI ile Söyleşi Merve Nur SÜRMELİ Bilge Söyleşi-6: Son Dönem Türkiye-İsrail İlişkileri E. Büyükelçi Özdem SANBERK ile Söyleşi Merve Nur SÜRMELİ Bilge Söyleşi-7: BM Yaptırımları ve İran Doç. Dr. Abbas KARAAĞAÇLI ile Söyleşi Sina KISACIK Bilge Söyleşi-8: Füze Savunma Sistemleri ve Türkiye Doç. Dr. Atilla SANDIKLI ile Söyleşi Eren OKUR Bilge Söyleşi-9: Gelişen ve Değişen Türk Deniz Kuvvetleri nin Bugünü ve Yarını E. Oramiral Salim DERVİŞOĞLU ile Söyleşi Emine AKÇADAĞ Bilge Söyleşi-10: Soru ve Cevaplarla Yeni Anayasa Kasım ESEN ile Söyleşi Özdemir AKBAL Bilge Söyleşi-11: Türk Hava Kuvvetleri nin Bugünü ve Yarını E. Hv. Korgeneral Şadi ERGÜVENÇ ile Söyleşi Emine AKÇADAĞ 70
71