DÖLERME VE SUN İ TOHUMLAMA ANABİLİM DALI

2.2.4. DÖLERME VE SUN İ TOHUMLAMA ANABİLİM DALI Yürütücü Kuruluş(lar) Varsa Destekleyen Kurum : Döl Tutmayan İneklerde Endometriyumun Histopatolojik İncelenmesi : TUAM - Veteriner Fakültesi Birimi : TÜBİTAK (VHAG-1524) : İbrahim DOĞAN*, Gürsel SÖNMEZ, Hakan SAĞIRKAYA Yayınlandığı Yer : Indian J. Anim. Sci., 72(3), 223-226, 2002 Bu çalışmada fertil ve döl tutmayan ineklerde endometriyumun histopatolojik incelenmesi karşılaştırmalı olarak incelendi. Fertil ve döl tutmayan ineklerde hiperemi, ödem ve fokal kanama alanları ile bez lümenlerinde dökülmüş epitel hücreleri görüldü. Döl tutmayan ineklerin 8 inde (%53.33) subklinik endometritis saptandı. Endometritis tanısı konan ineklerin 8 inde (%53.33) yangısal hücre infitrasyonu, 5 inde (%33.33) lamina epitelyaliste dejenerasyon ve deskuamasyon, 3 ünde (%20.0) bez dilatasyonu ve 2 sinde (%13.33) periglanduler fibrozis tespit edildi. Sonuç olarak subklinik endometritis döl tutmama sendromunun nedenlerinden birisi olduğu ve kornu ve korpus uteriden alınan biyopsilerde histopatolojik incelemenin yararlı bir tanı aracı olabileceği kanısına varıldı. : İnek, endometriyum, histopatoloji, östrus siklusu, döl tutmayan inek Anabilim Dalı,Görükle Kampüsü 16059, Bursa e-mail : *idogan@uludag.edu.tr 81

Yürütücü Kuruluş(lar) : İn Vitro Üretilmiş Sığır Embriyolarının Farklı Kültür Ortamlarında Gelişimi : TUAM - Veteriner Fakültesi Birimi Varsa Destekleyen Kurum : U.Ü. Bilimsel Araştırma Projeleri Başkanlığı (2000-10) İşbirliği Yapan Kuruluş (lar) : - : İbrahim DOĞAN*, Hakan SAĞIRKAYA, M.Kemal SOYLU, Zekariya NUR, Hüseyin YERLİKAYA Yayınlandığı Yer : Indian J. Anim. Sci., 72(3), 227-229, 2002 Bu çalışmada TCM-199, BCEM-g, CR2 ve CR1aa isimli dört farklı medyumda embriyoların gelişim kabiliyetlerinin karşılaştırılması amaçlandı. İnek oositleri in vitro olarak mature ve fertilize edildi. Fertilize edilen toplam 915 oositin 681 i (%74) bölündü. İki hücreli embriyolar 4 gruba ayrıldı ve 4 farklı kültür medyumunun birinde kültür edildi. İki hücreli evreden marula-blastosist evresine kadar gelişme yüzdesi CR1aa, CR2, BCEM-g ve TCM- 199 kültür medyumlarında sırasıyla %46, %31, %30 ve %28 olarak saptandı. CR1aa da belirlenen gelişme oranı diğer medyumlardaki oranla karşılaştırıldığında önemli derecede yüksek bulundu (P<0.01). : İnek, embriyo, fertilizasyon Anabilim Dalı, Görükle Kampusü, 16059, Bursa e-mail : *idogan@uludag.edu.tr 82

Yürütücü Kuruluş(lar) : Geçiş Periyodundaki Saanen Keçilerinde Östrus Enkronizasyonu Amacıyla Kullanılan Medroxyprogesteron ve Florogeston İçeren İntravaginal Süngerlerin Karşılaştırılması : TUAM - Veteriner Fakültesi Birimi : İbrahim DOĞAN *, Zekariya NUR, Ülgen GÜNAY, M.Kemal SOYLU, Cumhur SÖNMEZ Yayınlandığı Yer : S. Afr. J. Anim. Sci., 34(1), 18-22, 2004 Anöstrustan doğal aşım sezonuna geçiş döneminde laktasyondaki Saanen keçilerinde östrus senkronizasyonu amacıyla medroxyprogesteron asetat (MAP) ve florogeston asetat (FGA) süngerlerin etkinliği araştırıldı. Keçilere 11 gün boyunca 60 mg MAP (n=19) yada 40 mg FGA (n=24) içeren süngerler uygulandı. Bütün keçilere süngerlerin alınmasından 48 saat önce 125 µg PGF 2α (Cloprostenol) ile 750 IU PMSG im olarak yapıldı. Taze sulandırılmış spermayla servikal tohumlama progestagen içeren süngerlerin çekilmesini izleyen iki sabit zamanda (36. ve 48. saat) yapıldı. İki progestagenle uyarılan östrus periyodunun oranı (MAP ve FGA gruplarında %100), başlama zamanı (MAP ve FGA gruplarında sırasıyla 15.8±0.9 ve 15.0±0.6 saat), süresi (MAP ve FGA gruplarında sırasıyla 30.5±1.9 ve 34.0±1.4 saat) ve sonlanması (MAP ve FGA gruplarında sırasıyla 42.32±1.6 ve 43.25±1.3 saat) arasında fark bulunmadı. Suni tohumlamadan 53 gün sonra yapılan gebelik muayenesinde gruplar (MAP ve FGA gruplarında sırasıyla %52.63 ve %50.0) arasında fark görülmedi. Anöstrustan doğal aşım sezonuna geçiş döneminde kullanılan MAP ve FGA içeren vaginal süngerlerin laktasyondaki keçilerde östrus senkronizasyonunun uyarımında eşit etkiye sahip olduğu sonucuna varıldı. : Keçi, östrus, senkronizasyon, MAP, FGA e-mail : *idogan@uludag.edu.tr 83

Yürütücü Kuruluş(lar) : Donmuş Boğa Spermasının Düşük Isıda Eritme Prosedürünün Eritme Sonrası Soğuk Şokuna Etkileri : TUAM - Veteriner Fakültesi Birimi Proje Yürütücüsü (leri) : Zekeriya NUR*, Hakan SAĞIRKAYA, İbrahim DOĞAN, M.Kemal SOYLU, K. AK, I.K. İLERİ Yayınlandığı Yer : Medycyna Weterynaryjna 61 (9), 991-993, 2005 Bu çalışmada düşük ısılarda eritme prosedürünün donmuş boğa spermasının eritme sonrası motilite akrozom ve plazma mebran bütünlüğü üzerine etkilerinin araştırılması amaçlandı. düşük ısıda eritilen grupta; donmuş boğa sperması 5-7 C ısıda 30, 60, 90 sn süreyle su banyosunda eritildi. Soğuk şoku uygulanan grupta; donmuş boğa sperması 37 C ısıda 30 saniye süreyle eritildikten sonra 5-7 C ısıdaki su banyosunda 30, 60, 90 sn süreyle soğuk şokuna maruz bırakıldı. Kontrol grubunda ise donmuş boğa sperması 37 C ısıda 30 saniyede eritildi. Eritme prosedürü motilite (P < 0.001) ve bozulmuş akrozom oranını (P < 0.001) etkilediği gözlemlendi. Ayrıca boğa faktörü hem motilite (P < 0.01) hem de bozulmuş akrozom (P < 00.01) oranını etkilediği saptandı. Fakat sperm plazma membran bütünlüğü her iki faktör tarafından etkilenmemiştir. İncelenen parametreler bakımından eritme prosedürü ve boğa faktörü arasında interaksiyonların bulunduğu görüldü (P < 0.001). Sonuç olarak motilite, sağlam akrozom ve membran bütünlüğüne sahip hücre oranı kontrol grubunda diğer guruplara göre daha yüksek bulundu. Bu bulgular ışığında donmuş sığır spermasının hem eritme sonrası hem de eritme öncesi düşük ısılara karşı hassas olduğu sonucuna varıldı : Boğa, sperma, akrozom, sperm membranı Anabilim Dalı,Görükle Kampusü 16059, Bursa e-mail : *nurzek@uludag.edu.tr 84

Yürütücü Kuruluş(lar) : Saanen Teke Spermasının Membran Bütünlüğünün Diğer Spermatolojik Özelliklerle Olan İlişkisi : TUAM - Veteriner Fakültesi Birimi Proje Yürütücüsü (leri) Yayınlandığı Yer : Zekeriya NUR*, İbrahim DOĞAN, Ülgen GÜNAY, M.Kemal SOYLU : Bulletin of the Veterinary Institute in Pulawy 49 (2), 183-187, 2005 Çalışmada Hypo-osmotic Swelling Test (HOST) ve Water test yöntemleri ile elde edilen membran bütünlüğü bulgularının birbirleri ile ve diğer bazı sperm parametreleri (ölü sperm oranı, motilite oranı ve anormal spermatozoa oranı) ile olan ilişkisinin araştırılması amaçlandı. Bu amaç için 6 tekenin 60 ejekulatı değerlendirildi. Ölü ve motil spermatozoa oranı sırasıyla, 12.7 +/- 5.7% ve 62.5 +/- 8.6% olarak bulundu. Akrozom bozukluğuna sahip spermatozoa oranı ve toplam morfolojik bozukluğa sahip spermatozoa oranı sırasıyla 7.2 +/- 2.9% ve 9.7 +/- 3.4% olarak saptandı. HOS test ve Water test ile elde edilen sağlam membran bütünlüğüne sahip spermatozoa oranı ise sırasıyla 53.7 +/- 11.3% ve 49.8 +/- 9.7% olarak bulundu. Water test ile elde edilen sağlam membran bütünlüğüne sahip spermatozoa oranı HOS test ile elde edilenden daha düşüktü (P < 0.01). Water test ile HOS test arasında (r=0.657, P < 0.001) düzeyinde korelasyon olduğu saptandı. Ayrıca her iki sperm membran bütünlüğü (Water ve HOS) test sonuçları ile motilite arasında düşük düzeyde bir korelasyon saptandı (r=0.554 ve r=0.523, P < 0.001 ve P < 0.001). Sonuç olarak HOS test ile Water test arasında yüksek bir korelasyon olduğu ve HOS test ile elde edilen sağlam membran bütünlüğüne sahip spermatozoa oranı Water test ile elde edilenden daha yüksek olduğu saptandı. : Teke, sperma, morfoloji mebran bütünlüğü e-mail : *nurzek@uludag.edu.tr 85

Yürütücü Kuruluş(lar) :Değişik Eritme Prosedürlerinin Boğa Spermasının Kalitesi Üzerine Etkisi : TUAM - Veteriner Fakültesi Birimi : Zekeriya NUR*, İbrahim DOĞAN, M.Kemal SOYLU, K. AK Yayınlandığı Yer : Revue Med. Vet., 154 (7), 487-490, 2003. Bu çalışmada değişik eritme prosedürlerinin boğa spermasının Hypo-Osmotic Swelling Test (HOST), motilite ve morfolojisi üzerine etkilerinin incelenmesi amaçlandı. Çalışmada payet (0.25 ml) metoduna göre dondurulmuş 4 adet Holştayn boğanın spermaları kullanıldı. Sperma 37 C/30 sn, 50 C/15 sn ve 70 C/5 sn eritildikten sonra motilite, morfoloji ve Hypo-Osmotic Swelling Test (HOST) incelemeleri yapıldı. Bu yöntemlere göre motilite, akrozoma ait bozukluk, diğer morfolojik bozukluk, toplam morfolojik bozukluk ve kuyruğu şişen hücre (HOST) oranları sırasıyla; %56.6, %56.7, %59.8; %3.7, %2.6, %1.9; %10.7, %8.8, %5.6; %14.4, %11.5, %7.5; %37.1, %37.4 ve %39.3 olarak saptandı. Eritme prosedürünün HOST oranı dışında bütün spermatolojik özellikleri etkilediği bulundu (P<0.05). HOST ve motilite arasında yüksek bir korelasyon saptanırken (P<0,01), HOST ile akrozoma ait bozukluk oranı, diğer ve toplam morfolojik bozukluk oranları arasında bir korelasyon olmadığı saptandı. : Boğa, donmuş sperma, eritme, mebran bütünlüğü Anabilim Dalı,Görükle Kampusü 16059, Bursa e-mail : *nurzek@uludag.edu.tr 86

Yürütücü Kuruluş(lar) : Köpek Spermasının Membran Bütünlüğün Diğer Spermatolojik Özelliklerle Olan İlişkisi : TUAM - Veteriner Fakültesi Birimi : Zekeriya NUR*, İbrahim DOĞAN, Hüseyin YERLİKAYA, M.Kemal SOYLU Yayınlandığı Yer : Indian Vet. J., 81, 1119-1121, 2004. Yetişkin 18 adet köpekten toplam 40 ejakulat alınarak rutin spermatolojik muayeneleri ve plazma membran bütünlüğü incelendi. Kuyruk kısmı şişen spermatozoa oranı ile motilite ve canlı spermatozoa oranı arasında yüksek bir korelasyon olduğu görüldü. Fakat kuyruk kısmı şişmiş spermatozoa oranı ile başa ve orta kısma bağlı bozukluğa sahip spermatozoa oranı arasında negatif bir korelasyon olduğu görüldü. Sonuç olarak köpek spermasında kuyruk kısmı şişen spermatozoa oranı hem motilite hem de canlı spermatozoa oranı arasında sıkı bir ilişki olduğu sonucuna varıldı. : Hypoozmotik test, sperma, fertilite e-mail : *nurzek@uludag.edu.tr 87

Yürütücü Kuruluş(lar) : Donmuş Boğa Spermasında Plazma Membran Sağlamlığının Morfolojik Bulgularla Karşılaştırılması : TUAM - Veteriner Fakültesi Birimi : Zekeriya NUR*, M.Kemal SOYLU Yayınlandığı Yer : Uludag Univ. J. Vet. Med., 22(1-3), 51-55, 2003. Hypo-ozmotik ortamda bekletilen spermanın kuyruk kısmında oluşan şişme ve kıvrılmaların hücre membranının fonksiyonel durumunun önemli bir göstergesi olduğu çok sayıda çalışma ile gösterilmiştir. Bu çalışmada rutin sperma analizleri ile elde edilen sonuçların Hypo-ozmotik swelling test (HOST/HOS test) ile karşılaştırılması ve bu testlerle birlikte kullanılıp kullanılamayacağı araştırıldı. Çalışmada payet metoduna göre dondurulmuş 6 baş boğanın sperması kullanıldı. Motilite ve spermatozoon morfolojisi (akrozom, baş, orta kısım ve kuyruk anomalileri) ve plazma membran bütünlüğü (HOST) 37 C lik su banyosunda 30 saniyede eritme sonrasında incelendi. Yapılan araştırmada plazma membran bütünlüğüne sahip spermatozoa oranı ile motilite arasında yüksek bir korelasyon olduğu görülmüştür (P<0.01). Membran bütünlüğüne sahip spermatozoon ile kuyruğa ait morfolojik bozukluk oranları arasında daha düşük bir korelasyon olduğu (P<0,05), fakat akrozoma ait morfolojik bozukluk oranı (P>0,05), başa ait morfolojik bozukluk oranı (P>0,05) ve orta kısma ait morfolojik bozukluk oranları (P>0,05) ile membran bütünlüğüne sahip spermatozoa oranları karşılaştırıldığında aralarında herhangi bir korelasyon olmadığı saptanmıştır. Bu çalışmada HOST nin basit ve uygulanabilir bir test olduğu, rutin semen analizleri ile birlikte kullanılması ile spermanın fonksiyonel bütünlüğü hakkında fikir sahibi olunabileceği sonucuna varıldı. : Boğa, donmul sperma, HOST, motilite, morfoloji e-mail : *nurzek@uludag.edu.tr 88

Yürütücü Kuruluş(lar) : Teke Spermasının Morfolojik Değerlendirilmesinde Farklı Boyama Metotlarının Kullanılması : TUAM - Veteriner Fakültesi Birimi : Zekeriya NUR*, Ülgen GÜNAY, İbrahim DOĞAN, B. BAŞPINAR, M.Kemal SOYLU Yayınlandığı Yer : Uludag Univ. J. Vet. Med., 22 (1-3), 39-43, 2003 Bu çalışmada Saanen ırkı teke spermasının değerlendirilmesinde Eozin-nigrozin (EN), Gimza ve ikili boyama yöntemi olan Eozin-nigrozin sonrası Gimza (EN-G) boyama metotlarının kullanılabilirliği araştırıldı. EN, Gimza ve EN-G boyama yöntemlerinde akrozomal bozukluk (AB) oranları sırasıyla; %3.5±0.4, %7.2±0.4 ve %9.1±0.4; Diğer Morfolojik Bozukluk (DMB) oranı 2.8±0.2, 2.4±0.2 ve 2.8±0.2, Toplam Morfolojik Bozukluk (TMB) oranı ise sırasıyla 6.3±0.4, 9.6±0.4 ve 11.9±0.4 olarak saptandı. En yüksek AB ve TMB oranı EN-G boyama metodunda elde edildi (P<0.05). EN ve EN-G boyama metotları arasında ölü spermatozoon oranları arasında istatistiksel bakımdan fark bulunmadı. Sonuç olarak EN-G metodu kullanılarak yapılan boyama sonucunda ölü spermatozoon oranı, AB, DMB ve TMB morfolojik bozukluk oranlarının tek bir preparattan daha ayrıntılı olarak değerlendirilebileceği sonucuna varıldı. : Teke sperması, boyama metodları, morfoloji e-mail : *nurzek@uludag.edu.tr 89

: Kısraklarda hcg ve GnRH Kullanılarak Ovulasyonların Uyarılması Yürütücü Kuruluş (lar) : - Varsa Destekleyen Kurum : Gemlik Askeri Veteriner Okulu ve Eğitim Merkez Komutanlığı : M. Bozkurt ATAMAN -İNTAŞ, Aytekin GÜNAY, Mehmet UZMAN, Ülgen GÜNAY* Yayınlandığı Yer : Indian J. Anim. Sci.,70, 787-892, 2000 Bu çalışmada, östrustaki kısraklarda hcg ve GnRH hormonlarının ovulasyon üzerine etkisinin araştırılması amaçlandı. Materyal olarak 36 kısrak kullanıldı. Kısraklar tesadüfi olarak üç gruba ayrıldı. Östrus tespiti, deneme aygırı muayenesi, rektal palpasyon ve ultrasonografi ile gerçekleştirildi. Ultrasonografi ile >35mm lik follikül tespitini takiben birinci gruptaki kısraklara 3000 IU hcg tek doz olarak intravenöz, ikinci gruptaki kısraklara 24 saat aralıklarla 40 mg busereline ovulasyon tespitine kadar intramuskuler olarak ve üçüncü gruptaki kısraklara ise 2 ml placebo intramuskuler olarak enjekte edildi. Enjeksiyonları takiben follikül gelişimleri 12 saat aralıklarla ovulasyonlar tespit edilinceye kadar ultrasonografi yardımıyla takip edildi ve ovulasyon zamanları belirlendi. >35 mm lik follikül belirlenmesinin ardından kısraklar ovulasyon tespitine kadar gün aşırı olarak doğal aşıma sevk edildi. Gebe kısraklar son aşımı takiben 20. günde real time B-model ultrason yardımıyla belirlendi. Bir, iki ve üçüncü gruplarda ortalama ovulasyon süreleri sırasıyla 44.0, 48.3 ve 92.5 saat olarak tespit edildi. Ovulasyon süreleri arasında bir ve ikinci grup arasındaki fark istatistiki açıdan önemli bulunurken (p< 0.01), bir ve ikinci grup arasında herhangi bir farklılık gözlenmedi (p>0.05). Gebelik oranları bir, iki ve üçüncü gruplarda sırasıyla %83.3,%75 ve%75 olarak şekillendi. Gebelik oranları açısından gruplar arasında istatistiki farklılık gözlenmedi (p>0.05). Her bir gebelik için gereken ortalama aşım sayıları bir, iki ve üçüncü gruplarda sırasıyla 1.5, 1.7 ve 2.7 olarak belirlendi. Bu oranlar açısından bir ve ikinci grup arasında herhangi bir farklılık gözlenmezken (p>0.05), bir ve ikinci grup ile üçüncü grup arasındaki fark istatistiki açıdan önemli bulundu (p<0.01). Sonuç olarak, siklik kısraklarda hcg ve GnRH hormonları ile ovulasyonların başarıyla uyarılabileceği kanısına varıldı. : hcg, GnRH, ovulasyon, kısrak 90

: Geçiş dönemindeki kısraklarda Oestrus synchronization with progesterone impregnated device and prostaglandin F2alfa both combined with human chorionic gonadotrophin in transitional mares. Varsa Destekleyen Kurum : Gemlik Askeri Veteriner Okulu ve Eğitim Merkez Komutanlığı : M. Bozkurt ATAMAN, Aytekin GÜNAY, Ülgen GÜNAY*, Alper BARAN, Mehmet UZMAN Yayınlandığı Yer : Revue Méd. Vét, 151, 1031-1034, 2000 Bu çalışmada, geçiş dönemindeki kısraklarda PRID+hCG ve PGF 2 α + hcg kombinasyonunun fertilite üzerine etkisi araştırıldı. Materyal olarak 45 adet kısrak kullanıldı. Kısraklar üç gruba ayrıldı. Birinci gruptaki (n=15) kısraklara progesteron içeren vaginal sponjlar (PRID) anterior vaginaya yerleştirildi.sponjlar yedinci günde çıkartılarak yerlerine yenileri yerleştirildi ve 14. günde çıkartıldı. İkinci gruptaki (n=15) kısraklara D-cloprostenol (0.075 mg) 14 gün ara ile iki kez intramuskuler olarak enjekte edildi. Üçüncü gruptaki (kontrol, n=15) kısraklara ise 2 ml serum fizyolojik 14 gün ara ile iki kez enjekte edildi.enjeksiyonlar ve vaginal sponjların uzaklaştırılmasını takiben her bir kısrağın östrusları deneme aygırı testi, rektal palpasyon ve ultrasonografi ile izlendi. Bir ve ikinci gruplardaki kısraklara östrusun 4. gününde 3000 IU hcg intravenöz olarak enjekte edildi. Folliküller 12 şer saat aralıklarla ovulasyon tespit edilinceye kadar ultrasonografi ile izlendi. Kısraklar östrus tespitinin 84. saatinden başlanılarak östrus bitimine kadar doğal aşıma sevk edildi. Gebe kısraklar son aşımı takiben 20. günde ultrasonografi ile belirlendi. Östrus, ovulasyon ve gebelik oranları, ovulasyon zamanı, östrus süresi ve her bir gebelik için gereken aşım sayıları yönünden I ve III ve II ve III. gruplar arasında istatistiki açıdan farklılık belirlendi (p>0.05). Sonuç olarak, PRID+hCG ve PGF 2 α +hcg kombinasyonunun geçiş dönemindeki kısraklarda östrus ve ovulasyonları uyarmada etkili olduğu kanısına varıldı. : PRID- PGF2 alfa- hcg- fertilite- kısrak 91

: Dondurulmuş Köpek Spermasının Kullanım Avantajları ve Dezavantajları : Derleme Varsa Destekleyen Kurum : : Ülgen GÜNAY*, M. Kemal SOYLU Yayınlandığı Yer : U.Ü. Vet. Fak. Derg., 3, 147-152, 2000 Köpek spermasının dondurulmasında etkili olan yöntemler köpek yetiştiriciliğinin temelini oluşturmuştur. Köpek spermasının dondurulmasında kullanılan metotlar ve etkileri kimi araştırıcılar tarafından incelenmiştir. Spermanın uzun süreli saklanması derin dondurma yöntemi ile gerçekleştirilebilir. Spermanın dondurulması işleminde bir çok faktörün etkili olduğunu bildiren pek çok araştırıcı bu uygulamanın çok dikkat gerektirdiğini vurgulamışlardır. Dondurulmuş köpek spermasının kullanımının en büyük yararlarından birisi farklı ülkelerden köpek ırklarının yetiştirilebilme kolaylığıdır. Dondurulmuş spermanın bir avantajı da fazla sayıda damızlık köpeğin yetiştirilmesine gerek olmayışıdır. Değerli genetik hatlar, dondurulmuş spermanın depolanması ile korunabilmektedir. Spermanın alınıp dondurulması ve depolanması ile arzu edilen bazı karakterleri taşıyan yeni nesiller üretmeye devam edilebilmektedir. Dondurulmuş spermanın diğer bir avantajı da köpeklerin seçilmiş eşleri ile çiftleşmek üzere yapacakları uzun yolculukların önüne geçilmesidir. Dondurulmuş spermanın dezavantajı ise pahalı ekipman gerektirmesidir. Dondurulmuş sperma zaman problemini ortadan kaldırmakta, sperma kullanılabilir mevcut halde bulunduğundan istenildiği zamanda ve yerde kullanılabilmektedir. Dondurulmuşçözündürülmüş sperma genetik materyali korunmasından ve kullanılmaya hazır bulunmasından dolayı köpeklerde tohumlama amacıyla gittikçe artarak kullanılmaktadır. : Köpek, sperma, dondurma, avantantaj, dezavantaj 92

: Dişi ve Erkek Köpeklerin Reprodüktif Özellikleri : Derleme : Ülgen GÜNAY*, M. Kemal SOYLU Yayınlandığı Yer : U.Ü. Vet. Fak. Derg, 3, 169-176, 2000 İnsanların büyük şehirlere yerleşmesi ile birlikte doğaya duydukları özlemlerini evlerinde baktıkları pet hayvanları ile gidermeye çalıştıkları gözlenmektedir. Pet hayvanlar dışında ekonomik değer taşıyan hayvanların reprodüksiyonu konusunda geniş araştırmalar yapılmış ve yapılmaya devam etmektedir. Ancak pet hayvanlarının reprodüksiyonu alanındaki çalışmaların diğer hayvanlar kadar yaygın olmadığı görülmektedir. Bu makalede dişi ve erkek köpeklerin reprodüktif özellikleri, sperma alma yöntemleri, sun i tohumlama teknikleri gibi konulara değinilmiştir. : Dişi köpek, erkek köpek, reprodüksiyon, sperma : * U.Ü.Veteriner Fakültesi, Dölerme ve Sun i Tohumlama 93

: Köpeklerde Fertilitenin Değerlendirilmesinde Seminal Plazma İçeriğinin Önemi : Derleme : Ülgen GÜNAY* Yayınlandığı Yer : U.Ü. Vet. Fak. Derg., 22, 115-119, 2003 Erkek hayvanlarda fertilitenin değerlendirilmesinde ve reprodüktif hastalıkların tanısında seminal plazmanın biyokimyasal değerlendirilmesi önemli bir kriterdir. Seminal plazmanın biyokimyasal bileşiminde anormallik olması, erkek köpeklerdeki infertilite problemini anlamak için seminal plazma içeriği üzerindeki çalışmalara daha fazla yoğunlaşılması gerektiğini göstermektedir. Seminal plazmada kalsiyum, magnezyum gibi iz elementlerin anormal düzeyleri spermatozoa üretimini, olgunlaşmasını, motilitesini, fertilizasyon kapasitesini ve spermatogenezisi etkileyebilmektedir. Sonuç olarak, bu derlemede erkek köpeklerde infertilite problemlerinin saptanmasında seminal plazma içeriğinin de araştırılması gerekliliği üzerinde durulmuştur. : Erkek köpek, sperma, seminal plazma, biyokimyasal parametreler Anabilim Dalı, Görükle Kampüsü 16059, Bursa 94

: Donmuş-Çözünmüş Köpek Sperması Üzerine Glass Wool Filtrasyon Yönteminin Etkileri Varsa Destekleyen Kurum : Gemlik Askeri Veteriner Okulu ve Eğitim Merkez Komutanlığı : Ülgen GÜNAY*, Zekeriya NUR, M. Kemal SOYLU Yayınlandığı Yer : U.Ü. Vet. Fak. Derg., 23 (1-2-3), 9-14, 2004. Bu çalışmada dondurulmuş-çözündürülmüş köpek spermasının motilite ve morfolojisi üzerine glass wool filtrasyon yönteminin etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Materyal olarak 2 adet Alman çoban köpeği kullanıldı. Ejakulatlar Tris-sitrik asit- yumurta sarısı ve Sodyum sitrat yumurta sarısı sulandırıcıları ile finalde %4 gliserol içerecek şekilde 1.1 oranında sulandırıldılar.sperma 0.5 ml.lik payetlerde donduruldu ve 37ºC lik su banyosunda 30 sn de çözündürüldüler. Kolon olarak pasteur pipetleri kullanıldı. Her bir kolon 20, 40 ve 80 mg ağırlığında ve sırasıyla 2, 3 ve 4 cm.lik genişlikten oluşturuldu. Filtratlar filtrasyon öncesi ve sonrasında motilite, akrozomal, diğer ve toplam defektler yönünden muayene edildiler. En iyi motilite ve ilerleme yüzdesi 40mg.lık glass wooldan oluşan kolonda bulundu. Diğer yandan sulandırıcıların motilite ve diğer morfolojik defektler üzerine herhangi bir etkisinin olmadığı saptandı. Filtre edilmiş spermatozoanın önemli ölçüde daha iyi motilite ve morfolojiye sahip olduğu sonucuna varılmıştır : Donmuş köpek sperması, glass wool,filtrasyon 95

: Alman Çoban Köpeklerinde Erken ve Geç Anöstrus Döneminde Cabergoline Uygulamaları : Aytekin GÜNAY, Ülgen GÜNAY*, M. Kemal SOYLU Yayınlandığı Yer : Revue Méd. Vét., 155,11,557-560, 2004. Sunulan çalışmada, önceki siklusları bilinen 18 adet Alman Çoban köpeği kullanıldı. Köpekler ikisi uygulama, biri kontrol olmak üzere, 3 gruba ayrıldılar. I.grup son proöstrusların başlamasından 108-124 gün geçmiş olan erken anöstrus periyodundaki 7 köpekten oluşturuldu. II. grup son proöstruslarının başlamasından 160-187 gün geçmiş geç anöstrus periyodundaki 6 köpekten oluşturuldu. Kontrol grubunu ise önceki proöstrusların başlamasından 173-204 gün geçmiş ve hiçbir tedavi uygulanmayan 5 köpekten oluşturuldu. I. ve II. gruptaki her bir köpeğe günlük 6 mcg/kg dozda cabergoline oral yolla proöstrus semptomları başlayıncaya kadar ya da maksimum 14 gün süreyle uygulandı. Önceki proöstrusun başlangıcından tedavinin başlangıcına kadar geçen süreler I. ve II. grupta sırasıyla, 116.1±15.8 ve 171±9.2 gün olarak ayrılmıştır. Cabergoline uygulama süresi ve tedavinin başlamasından 14. gün sonrasına kadar olan sürede proöstrus gösteren köpeklerin sayısı I. ve II. grupta sırasıyla, 11.3±2.8 (5/7) ve 6.6±0.8 (6/6) olarak belirlenmiştir. Tedavi sonrası siklus değerlendirildiğinde plazma progesteron oranı bütün gruplarda östrusun 4. gününde 2.5-8 ng/ml arasında saptanmıştır. I., II ve kontrol gruplarında sırasıyla proöstrus süresi 7.6±0.9, 8.7±1.0 ve 8.0±1.0, östrus süresi 7.0±1.0, 7.0±0.7 ve 8.0±1.0 gün, gebe köpek sayıları 5/7, 6/6 ve 5/5, doğumdan sonra takip eden proöstrusun başlaması için geçen süre 224.2±14.5, 215.5±14.1 ve 218.2±6.0 gün ve yavru sayıları 6.8±1.30, 6.0±0.89 ve 7.2±1.5 olarak saptanmıştır.i., II. ve kontrol grupları arasında bu değerler arasında fark saptanmamıştır. Cabergoline uygulamalarının dişi köpeklerde yan etkisi olmadan östrusu uyarmada ve özellikle geç anöstrus döneminde daha etkili olduğu sonucuna varılmıştır. : Dişi köpek, anöstrus, cabergoline 96

: Köpeklerde Hızlı Progesteron Kiti Yardımı ile Yapılan Çitleştirmelerle Gebelik Oranlarının Artırılması : Aytekin GÜNAY, Ülgen GÜNAY* Yayınlandığı Yer : S.Ü. Veteriner Bilimleri Dergisi, 20 (3), 70-73, 2004. Bu çalışmada farklı ırklardan 24 adet sağlıklı dişi köpek materyal olarak kullanıldı. Köpekler iki eşit gruba ayrıldılar. Birinci gruptaki 12 köpek proöstrus kanaması başladıktan sonraki 12-14. günler arasında çiftleştirildi. İkinci gruptaki 12 köpekte ise proöstrus başlangıcından sonra uygulanan vaginal sitolojide süperfasial hücre oranının % 80 nin üzerine çıkmasının ardından hızlı progesteron kitleri ile progesteron düzeyi 2.5-8 ng/ml olan köpeklerin 5 i bir kez, 7 si ise 12-24 saat aralıklarla 2 kez çiftleştirildiler. Birinci grupta % 66.6 (8/12), ikinci grupta ise % 83.3 (10/12) doğum oranı elde edildi. Süperfasial hücre oranı, östrus döneminin başladığı ve progesteron değerinin C2 seviyesinde belirlendiği dönemde % 83.75±1.08, çiftleştirmenin yapıldığı C3 seviyesinde ise 90.08±1.01 seviyesinde belirlendi (P<0.001). Proöstrus kanaması başladıktan 9.83±0.29 gün sonrasında süperfisial hücre yoğunluğu % 80 ler seviyesine ulaştı. Ancak çiftleşme için uygun dönem olarak belirlenen progesteron seviyesinin C3 seviyesine ulaşması ise 11.83±0.53 gün sonra şekillendi. Belirtilen bu iki değer arasındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (P<0.01). Sonuç olarak; vaginal sitoloji eşliğinde uygulanan hızlı progesteron analizleri ile uygun çiftleşme gününün belirlenmesi ve bu sayede gebelik oranını artırmanın mümkün olabileceği sonucuna varılmıştır. : Dişi köpek, vaginal sitoloji, hızlı progesteron testi, gebelik Anabilim Dalı, Görükle Kampüsü 16059, Bursa 97

: Dondurulmuş-Çözündürülmüş Köpek Spermasının Boyama ve Fikzasyon İşlemlerinden Sonra Değerlendirilmesi : Ülgen GÜNAY*, Zekariya NUR, M. Kemal SOYLU Yayınlandığı Yer : U.Ü. Vet. Fak. Derg., 22, 27-31, 2003 Bu çalışmada dondurulmuş-çözündürülmüş köpek spermasındaki morfolojik bozuklukların saptanmasında iki farklı boyama yöntemi ve bir sıvı-fikzatif solusyonun etkileri ve bu yöntemlerin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bulgular incelendiğinde boyama grupları ve fikzatif solusyon arasında akrozomal ve toplam morfolojik bozukluklar arasında istatistiksel fark saptanmamıştır. Sonuç olarak morfolojik bozuklukların belirlenmesinde Hancock solusyonu yanında diğer boyama yöntemlerinin de kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. : Köpek, çözündürülmüş sperma, botama prosedürü Anabilim Dalı, Görükle Kampüsü 16059, Bursa 98

: Köpeklerde Farklı Siklus Evrelerindeki Vaginal Bakteriyel Floranın İncelenmesi : Ülgen GÜNAY*, Aytekin GÜNAY, Mihriban ÜLGEN, A. Ebru ÖZEL Yayınlandığı Yer : U.Ü. Vet. Fak. Derg., 23 (1-2-3),15-19, 2004. Bu çalışmada köpeklerde farklı siklus evrelerindeki bakteriyel vaginal floranın incelenmesi amaçlandı. Çalışmada değişik ırklardan 53 adet dişi köpek materyal olarak kullanıldı. Bakteriyolojik incelemeler için dişi köpeklerin vaginasından alınan svablar Stuart transport medium içinde laboratuara ulaştırıldı ve rutin metotlarla incelendi. Svapların alınmasının ardından siklus dönemlerinin belirlenmesi için her bir köpeğe vaginal sitoloji uygulandı. Çeşitli ırklardan 53 adet köpeğin 48 (%90.5) inden 56 adet etken izole edildi. Bunların 9 u E.coli (%16), 9 u Candida spp. (%16), 6 sı Citrobacter diversus (%10.7), 5 i Citrobacter freundii (%8.9), 4 ü Klebsiella oxytoca (%7.1), 4 ü Klebsiella pneumoniae (%7.1), 3 ü S. aureus (%5.3), 3 ü S. intermedius (%5.3), 3 ü Bacillus spp. (%5.3), 2 si. S. saprophyticus (%3.5), 2 si Streptococcus agalactiae (%3.5), 2 si Micrococcus spp. (%3.5), 2 si Citrobacter amalonaticus (%3.5) ve 2 si Enterobacter agglomerans (%3.5) olarak izole ve identifiye edildi. Sonuçta farklı siklus evrelerinde farklı etkenlerin yanı sıra aynı etkenlerin de üreyebildiği ve vaginal floranın karışık karakterde olduğu saptandı : Dişi köpek,seksüel siklus, vaginal bakteriyel flora 99

: Çok Kısa Aralıklarla Sperma Almanın Sperma Kalitesi ve Bazı Biyokimyasal Parametreler Üzerine Etkisinin Araştırılması Varsa Destekleyen Kurum : Gemlik Askeri Veteriner Okulu ve Eğitim Merkez Komutanlığı : Ülgen GÜNAY*, Ümit POLAT, Nazmiye GÜNEŞ, M. Kemal SOYLU, Fikret KIL Yayınlandığı Yer : Revue Méd. Vét., 154, 459-462, 2003 Bu çalışmada, 7 adet Alman Çoban köpeği kullanıldı ve her birinden 10 ar adet ejakulat toplandı. Her bir köpekten sadece spermden zengin fraksiyon 1 saat aralıklarla iki kez olmak üzere haftada bir kez, toplam beş hafta boyunca toplandı. Toplam 70 sperma örneğinin sperma kalitesi muayene edildi. Bu muayeneden sonra, sperma örnekleri santrifüj edilerek (5000 devirde 10 dakika) seminal plazmaları ayrıldı. Plasma toplam protein, kalsiyum, fosfor magnezyum, sodyum, potasyum ve alkalin fosfataz değerleri saptandı. Çok kısa aralıklarla alınan birinci ve ikinci ejakulatın sperma parametreleri ve biyokimyasal bulguları karşılaştırıldı. Birinci ve ikinci ejakulatların motilite, canlı spermatozoa, akrozomal, kuyruk ve toplam morfolojik defekt yüzdeleri karşılaştırıldığında aralarında istatistiksel fark bulunmadı. Fakat, ikinci ejakulattın hacim ve spermatozoal konsantrasyonu birinci ejakulattan önemli ölçüde düşük bulundu (p< 0.05). Toplam protein, kalsiyum, magnezyum ve alkalin fosfataz değerleri ikinci ejakulatta birinci ejakulattan önemli ölçüde düşük saptandı. Spermatozoal konsantrasyon ile alkalin fosfataz ve motillite ile sodyum konsantrasyonları arasında pozitif korelasyon bulundu. Birinci ve ikinci ejakulatın sperma kalitesi tüm köpeklerde normal fertilite sınırları içerisinde saptandı. Birinci ejakulatın yetersiz olması durumunda köpeklerde taze sperma ile tohumlama yada kryopeservasyon çalışmaları için ikinci ejakulatın da toplanmasının yararlı olabileceği sonucuna varılmıştır. : Köpek, sperma, ejakulasyon sıklığı, seminal plazma, biyokimyasal parametreler Anabilim Dalı, Görükle Kampüsü 16059, Bursa 100

: Alman Çoban Köpeklerinin Seminal Plazmalarındaki Bazı Biyokimyasal Parametrelerin Saptanması Varsa Destekleyen Kurum : Gemlik Askeri Veteriner Okulu ve Eğitim Merkez Komutanlığı : Ülgen GÜNAY*, Ümit POLAT, M. Kemal SOYLU, Fikret KIL Yayınlandığı Yer : Turk. J. Vet. Anim. Sci., 27, 983-986, 2003 Bu çalışmada, Alman Çoban Köpeklerinin seminal plazmalarının bileşimindeki bazı biyokimyasal parametrelerin saptanması amaçlanmıştır. Materyal olarak 7 adet Alman Çoban Köpeği (Kurt Köpeği) kullanıldı. Her köpekten 5 er defa olmak üzere toplam 35 ejakulat alındı. Ejakulatın her biri 5000 devirde 10 dakika santrifüj edilerek seminal plazmaları ayrıldı. Seminal plazma örneklerinin biyokimyasal analizleri yapıldı. Sonuç olarak toplam protein, kalsiyum, fosfor, magnezyum, sodyum ve potasyum konsantrasyonlarının ortalama değerleri sırasıyla; 3,75±0,21 g/dl, 3,22±0,32 mg/dl, 2,49±0,25 mg/dl, 4,50±0,37 mg/dl, 137,25±1,98 meq/l ve 12,25±0,69 meq/l olarak saptandı : Köpek, seminal plazma, biyokimyasal parametreler 101