ALT İŞVERENLER TARAFINDAN ÇALIŞTIRILAN İŞÇİLERİN İŞÇİLİĞE BAĞLI GİDERLERİNDE OLUŞAN ARTIŞIN FİYAT FARKI OLARAK ÖDENMESİ Vural ŞAHBENDEROĞLU vsahbenderoglu@gmail.com Kamu Yönetimi Uzmanı ve Siyaset Bilimci Özet Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelik 22.01.2015 tarihli ve 29244 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 11.09.2014 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi idareler bakımından önem arz etmekle beraber işçi sendikalarını ve alt işverenleri de ilgilendirmektedir. Bu yazıda, Yönetmelik ile yapılan düzenlemenin idareler, işçiler, alt işverenler ve işçi sendikaları bakımından neler getirdiği açıklanmaya çalışılmıştır. Konunun 4734 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi Yönetmelikle yapılan düzenleme, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işleri ve bu işlere ait 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine göre imzalanmış sözleşmeler kapsamında alt işveren tarafından çalıştırılan işçilerin işçiliğe bağlı giderlerinde oluşan artışın fiyat farkı olarak ödenmesini kapsamaktadır. Yönetmeliğin geçerlik tarihi 11.09.2014 dür. Bunun nedeni, 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (e) bendinde 10.09.2014 tarih ve 6552 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi ile değişiklik yapılmış olması ve bu hükmün aynı tarihte yürürlüğe girmesidir. 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (e) bendinde yapılan söz konusu bu değişiklikle; İdarelerin 4734 sayılı Kanunda tanımlanan hizmetlerden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında uyması zorunlu olan hususlar belirlenmiştir. Buna göre; İdarelerce kanun, tüzük ve yönetmeliklere göre istihdam edilen personelin yeterli nitelik veya sayıda olmaması hâlinde personel çalıştırılmasına dayalı yardımcı işlere ilişkin hizmetler için ihaleye çıkılabilecektir. Hemen ifade edelim ki, personel çalıştırılması hususunda 5393 sayılı Belediye Kanununun 67 nci maddesi ile diğer kanunların hizmet alımına ilişkin özel hükümleri saklı tutulmuştur.
6552 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle yapılan değişiklikle, 4734 sayılı Kanunun yukarıda ifade edilen 62 nci maddesi (e) bendi kapsamda ihaleye çıkılabilecek yardımcı işlere ilişkin hizmet türlerini; idarelerin teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin mevzuatı, yerleşik yargı içtihatları ile 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinin yedinci fıkrası dikkate alınmak suretiyle idareler itibarıyla ayrı ayrı veya birlikte belirlemeye işçi, işveren ve kamu görevlileri konfederasyonları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı ve Devlet Personel Başkanlığının görüşü ve Maliye Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulu yetkili kılınmıştır. Yine 4734 sayılı Kanunda yapılan söz konusu değişikliğe göre idareler, tabi oldukları teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin mevzuat ile 4857 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin yedinci fıkrasını esas alınmak suretiyle, idareye ait bir işyerinde yürütülen asıl işin bir bölümünde idarenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde hizmet alımı ihalesine çıkılabileceklerdir. Yine bu bağlamda, danışmanlık hizmet alım ihalelerinde istihdam edilen personelin yeterli nitelik veya sayıda olmaması şartını da aramaksızın ihaleye çıkabileceklerdir. Konunun Yönetmelik çerçevesinde değerlendirilmesi Yönetmeliğin dayanağı 4735 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrasıdır. 6552 sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle düzenlenen fıkraya göre; 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işlerde, 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinde tanımlanan asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren tarafından münhasıran 4735 sayılı Kanun kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisi tarafından 18.10.2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülecek ve sonuçlandırılacaktır. Toplu iş sözleşmesinin kamu işveren sendikası tarafından sonuçlandırılması hâlinde, belirlenen ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan bedel artışı kadar idarece fiyat farkı ödenecektir. Bu bağlamda, toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisi tarafından 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütülecek ve sonuçlandırılacaktır. Kamu işveren sendikalarınca yürütülen toplu iş sözleşmeleri için bir uyuşmazlık söz konusu olduğunda bu uyuşmazlığın 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılması halinde de fiyat farkı ödenecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılacak yetki tespit işlemlerinde, 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale alan alt işverenlere ait her bir ihale sözleşmesi ayrı bir işyeri olarak değerlendirilecektir. Aynı alt işveren tarafından aynı işkolunda yapılan her bir ihale sözleşmesi için işyeri düzeyinde yetki tespiti verilecektir.
Alt işveren, 4735 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrası gereğince merkezi yönetim kapsamındaki kamu kuruluşlarının üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisini yetkilendirebilir. Bu yetkilendirmenin 6356 sayılı Kanunun 44 üncü maddesine göre verilen yetki belgesinin alt işverene tebliği tarihinden itibaren altı iş günü içerisinde yapılması zorunludur. Bu süre içinde yetkilendirme yapılmadığı takdirde toplu iş sözleşmesi kamu işveren sendikasınca yürütülmeyecek ve sonuçlandırılamayacaktır. Kamu işveren sendikasının yetkilendirildiğine dair belgenin bir sureti aynı süre içerisinde alt işveren tarafından yetkili işçi sendikasına gönderilmesi gerekmektedir. Burada vurgu yapılması gereken husus, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu işveren sendikası tarafından yürütülmeyen ve 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılmayan toplu iş sözleşmeleri için fiyat farkı ödenemeyecek olması ve 4857 sayılı Kanunun 2'nci maddesinin yedinci fıkrası esas alınarak asıl işveren sıfatından dolayı ücret farkına hükmedilemeyeceği ve asıl işveren sıfatıyla sorumluluk yüklenemeyeceğidir. Yönetmelik gereğince, toplu iş sözleşmesi görüşmeleri yetkili işçi sendikası ile alt işveren adına yetkilendirilen kamu işveren sendikası arasında yürütülecektir. Yetkilendirilen kamu işveren sendikası; toplu iş sözleşmesi görüşmeleri gereği her türlü yazışmayı yapmaya, cevaplandırmaya, tutanakları düzenlemeye ve toplu iş sözleşmesini imzalamaya yetkilidir. Toplu iş sözleşmesi, her bir ihale sözleşmesi dikkate alınarak işyeri düzeyinde imzalanacak, toplu iş sözleşmesinin süresi ihale sözleşmesinin süresini geçemeyecektir. Toplu iş sözleşmesinin imzalanmasından itibaren altı iş günü içinde toplu iş sözleşmesinin yeteri kadar onaylı sureti kamu işveren sendikası tarafından ilgili kamu kurum ve kuruluşu ile alt işverene gönderilecektir. Burada dikkat edilmesi gereken bir husus da, toplu iş sözleşmesinin imzalanmasından sonra yürürlük süresi içinde alt işveren ile yetkili işçi sendikası arasında ücret ve sosyal haklarda artış öngören herhangi bir anlaşma yapılması halinde, bu artışlardan kaynaklanan fiyat farkı kamu kurum ve kuruluşlarınca ödenmeyecek olmasıdır. Yönetmelikle, asıl işveren durumundaki kamu kurum ve kuruluşunun başka bir kamu kurum ve kuruluşuna devredilmesi veya sözleşmenin devri durumu da düzenlenmiştir. Buna göre, asıl işverenin başka bir kamu kurum veya kuruluşu ile birleşmesinde, devrinde veya sözleşmenin devrinde yürürlükte bulunan toplu iş sözleşmesinin kesintiye uğramaksızın aynen devam edeceği hükme bağlanmıştır.
Fiyat farkının hesabı ve ödenmesi Yönetmelikle fiyat farkının nasıl hesaplanacağı ve nasıl ödeneceği hususu da düzenlenmiştir. Düzenlemeyle, alt işveren işçilerinin ücret ve sosyal haklarında, toplu iş sözleşmesine bağlı olarak meydana gelecek artış sebebiyle her bir işçiye alt işveren tarafından yapılacak ilave ödeme neticesinde işçiliğe bağlı giderlerde oluşacak artışların, kamu kurum ve kuruluşlarınca fiyat farkı olarak alt işverene ödeneceği kabul edilmiştir. Yine aynı şekilde, toplu iş sözleşmesinde fiyat farkı olarak ödeme yapılmasını gerektiren ayni nitelikteki sosyal hakların bulunması halinde bu hakların bedellerinin tespitinde Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği hükümleri dikkate alınacaktır. Kamu kurum ve kuruluşları, yaptıkları giderleri belgelerle kanıtlamak durumundadırlar. Bu belgeler, merkezi yönetim kapsamındaki idareler için Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde, Mahalli İdareler için Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde belirlenmiştir. Yönetmelik hükümleri çerçevesinde fiyat farkının ödenmesi ile ilgili ödeme evrakına bağlanacak belgeler, kamu kurum ve kuruluşlarının bu konuda tabi oldukları mevzuata göre belirlenecektir. Fiyat farkı ile ilgili ödemeler, ilgili kamu kurum ve kuruluşunun bütçesinden yapılacaktır. Bu Yönetmelik hükümleri kapsamında fiyat farkı ödenmesi, 27.06.2013 tarihli ve 2013/5215 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar kapsamında fiyat farkı ödenmesine engel teşkil etmeyecek olmasıdır. Bu konuda dikkat edilmesi gereken bir başka husus ise, 11.09.2014 tarihinden önce imzalanmış ve bu tarih itibariyle devam eden ihale sözleşmeleriyle ilgili bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılacak olan toplu iş sözleşmelerinden kaynaklanan fiyat farkı ödemelerinin başlangıç tarihinin 11.09.2014 tarihinden öncesine götürülemeyecek olmasıdır. Sonuç Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelik, alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin işçiliğe bağlı giderlerinde oluşan artışın fiyat farkı olarak ödenmesini düzenlemektedir. Bu Yönetmelik hükümlerine göre fiyat farkı ödenmesi, 2013/5215 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar kapsamında fiyat farkı ödenmesine engel teşkil etmeyecektir. Alt işveren, merkezi yönetim kapsamındaki kamu kuruluşlarının üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisini yetkilendirebilir. Bu yetkilendirmenin yetki belgesinin alt işverene tebliği
tarihinden itibaren altı iş günü içerisinde yapılması zorunludur. Aksi takdirde toplu iş sözleşmesi kamu işveren sendikasınca yürütülemez ve sonuçlandırılamaz. Nihayetinde, Yönetmelikle getirilen düzenlemeye göre, alt işveren işçilerinin ücret ve sosyal haklarında, toplu iş sözleşmesine bağlı olarak meydana gelecek artış sebebiyle her bir işçiye alt işveren tarafından yapılacak ilave ödeme neticesinde işçiliğe bağlı giderlerde oluşacak artışların, kamu kurum ve kuruluşlarınca fiyat farkı olarak alt işverene ödeneceği kabul edilmiştir. Kapsam dahilindeki kamu kurum ve kuruluşları ile alt işverenlerin sorumlu duruma düşmemeleri için Yönetmelikle getirilen düzenlemelere uygun işlem tesis etmeleri gerekmektedir. Kaynak: BEKAD İnsan Kaynakları Yönetimi Dergisi Mart Eki ne ait makaledir. İzinsiz dağıtıp çoğaltılamaz..