Sivas Çimento Fabrikasında Çalışanların Sigara İçme Durumu, 2001



Benzer belgeler
Sivas ın Çayboyu Mahallesi nde Yaşayan 10 Yaş ve Üzerindeki Bireylerin Sigara İçme Durumu *

ARAŞTIRMALAR (Research Demirel, Reports) Sezer

Cumhuriyet Üniversitesi Tıp ve Dişhekimliği Fakülteleri T Öğretim Elemanlarının Sigara Kullanım Durumu ve Sigara ile Bağlantılı Görüşleri ı p

BİR POLİS OKULU ÖĞRENCİLERİNDE SİGARA KULLANIM SIKLIĞI ARAŞTIRMASI PREVALENCE OF SMOKING AMONG A POLICE SCHOOL STUDENTS

Elazığ Emniyet Teşkilatı Personelinin Sigara İçme Davranışları, Bağımlılık Düzeyleri ve Sigara-Sağlık İlişkisine Yaklaşımları #

Tıp Fakültesi Çalışanlarında Sigara İçme Prevalansı, Nikotin Bağımlılığı ve Solunum Fonksiyon Testleri #

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ. Yüksek Lisans Tez Başlığı ve Tez Danışmanı : Doktora Tez Başlığı ve Tez Danışmanı : Adı Soyadı...

BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER*

SİGARA BIRAKMA POLİKLİNİKLERİ ALT YAPISI, ANKETLER

Türkiye de Çeşitli Sağlık Kurumlarında Doktor, Hemşire ve Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Sigara İçme Boyutu

Sivas ta ebelik öğrencilerinin sigara kullanma durumları ve ilişkili faktörler

Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hemşirelerinde Sigara İçme Durumu Ve Etkileyen Faktörler

MPOWER SİGARAYI BIRAKMAK İÇİN YARDIM ÖNERMEK

MANİSA KENT MERKEZİNDE YAŞAYAN YAŞ GRUBU KADINLAR VE EŞLERİ ARASINDA SİGARA İÇME BOYUTU VE BUNU ETKİLEYEN SOSYOEKONOMİK FAKTÖRLER

İstanbul da Bir Grup İşyerinde Sigara İçme Yasakları ve Bu Yasakların Çalışanların Sigara İçme Durumlarına Etkisi

Fabrika işçilerinin sigara kullanma alışkanlıkları ve sigara bırakma konusundaki düşünceleri

TÜTÜNLE MÜCADELEDE DÜNYA ÖRNEĞİ. Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı

MERAM ÇIRAKLIK OKULU ÖĞRENCİLERİNDE SİGARA KULLANMA SIKLIĞI

Tıp fakültesi araştırma görevlilerinde tükenmişlik sendromu ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi

SİGARA BAĞIMLILIK ANKETİ

Sigara paketleri üzerinde yer alan yeni uyarı yazılarının lise öğrencileri üzerinde etkileri

Sigara içme alışkanlığı hakkında ne kadar bilgilisiniz? Sayın (ebeveyn / bakıcı)

Sigara-Akciğer Kanseri İlişkisi Konusunda Bir Vaka-Kontrol Çalışması

Konya İli Lise Öğretmenlerinin Sigara İçme Sıklığı ve Etkileyen Faktörler

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğrencilerine Uygulanan Sigara Anket Sonuçları

ZARAR AZALTMA. Uzm.Dr.Zeynep Aytemur Solak

TÜRKİYE DE SİGARA KULLANIMININ EPİDEMİYOLOJİSİ. Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Tıp Fakültesi

5A 5R KAVRAMLARI. Dr.Cengiz ÖZGE Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

İşyerinde sigara içme yasağının sigara içme davranışı üzerine etkisi

İLKÖĞRETİM OKULU VE LİSE ÖĞRETMENLERİNİN SİGARA İÇME ALIŞKANLIKLARI

Göğüs hastalıkları polikliniğine başvuran olguların sigara içme özellikleri

Gençlik Kamplarında Görev Yapan Liderlerin Sigara İçme Alışkanlıklarının Belirlenmesi

Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi

Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Sigara Bırakma Polikliniğinin Üç Yıllık Başvuru Sonuçlarının Değerlendirilmesi

Hemşirelik yüksekokulu öğrencilerinin sigara bağımlılık düzeyleri ve etkileyen etmenler*

NÜKLEER SİLAHLAR ARAŞTIRMASI - SONUÇ RAPORU RAŞTIRMASI - S

Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Sigara İçme Durumu ve Sigara İle İlgili Tutumları ARAŞTIRMA

Sağlık Memurluğu Öğrencilerinin Sigara Kullanımını Etkileyen Faktörler

Solunumsal Yakınması Olan Hastaların Sigara Alışkanlık Durumlarının Değerlendirilmesi

lköretim Okullarındaki Öretmenlerde Sigara çme Durumu

Elazığ il merkezinde iki eğitim araştırma sağlık ocağı bölgesinde kadınların sigara ARAŞTIRMALAR içme sıklığı (Research Reports) Abstract

TÜRKİYE DE HEKİMLERİN SİGARA ALIŞKANLIĞI

Afyon da Lise Öğretmenlerinin Sigara İçme Alışkanlığı ve Sigaraya Karşı Tutumları

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

Başkent Üniversitesi Öğrencilerinin Medya Tüketim Alışkanlıkları

Tıp fakültesi öğrencilerinin sigara kullanımı ve tütün kanununa ilişkin görüşleri

Recep Erol Sezer* 1, Özlem Tanrıöver 1, Güliz Dirimen Arıkan 2, Mehtap Kacar 1

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT

SİGARA BIRAKMA POLİKLİNİĞİMİZE BAŞVURAN CEZAEVİ HASTALARINDA BUPROPİON VE VARENİKLİN TEDAVİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Türkiye'de Dumansız Hava Sahası Yasağına Verilen Desteğin Belirleyicileri

Tıp Fakültesi Hastanesinde Çalışanlarda Sigara İçme Prevelansı ve Sigaraya Karşı Tutumlarının Değerlendirilmesi

Doğu Karadeniz Bölgesi nde sigara içme prevalansı

Sigara Bıraktırmaya Yönelik Davranışsal Yöntemler

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ

SİGARA BIRAKTIRMA POLİKLİNİĞİ YAPILANDIRILMASI

Kocaeli de sigara içme prevalansı

Araştırmalar / Original Articles

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir.

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

SİGARA VE BEYİN. Hazırlayan. Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Şubat ANKARA

Kapalı Mekanlarda Sigara İçme Yasağı ve Üniversite Öğrencilerinin Sigara İçme Alışkanlıkları Üzerine Etkisi

ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BAŞARILARI ÜZERİNE ETKİ EDEN BAZI FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI (MUĞLA ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F ÖRNEĞİ) ÖZET ABSTRACT

Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Sigara Bırakma Polikliniği Sonuçlarının Değerlendirilmesi

ÖZGEÇMİŞ. Görev Kurum/Kuruluş Yıl Araştırma Görevlisi. Erzincan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu

Prof. Dr. Yıldız Tümerdem. Mesleksel Yaşam Öyküsü

Prof. Dr. Recep Erol Sezer (Anabilim Dalı Başkanı)

TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN

Original Investigation / Özgün Araştırma. Mustafa Hamidullah Türkkanı 1, Leyla Yılmaz Aydın 2, Tarkan Özdemir 3. Abstract. Özet

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ

ARAŞTIRMA MAKALESİ. Mustafa Haki Sucaklı 1 Hamit Sırrı Keten 1 Mustafa Çelik 1 Soner Ölmez 1 Ahmet Yılmaz 2. Sucaklı MH ve ark.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti askeri sağlık personelinde sigara içme sıklığı, nikotin bağımlılığı ve ucuz sigara satışının etkisi

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results:

SİGARA BIRAKMA TEDAVİSİ UZMANLARI İÇİN TÜTÜN KONTROLÜ, BİLGİ DONANIMI VE BU BİLGİLERİN SİGARA BIRAKMA TEDAVİSİNDEKİ KULLANIMI

OKUMA ALIŞKANLIKLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: ANKARA ÜNİVERSİTESİ KALECİK MESLEK YÜKSEKOKULU ÖRNEĞİ

YÜKSEK ÖĞRETİM GENÇLİĞİNDE SİGARA İÇME ALIŞKANLIĞI

SİGARADAN NASIL KURTULURUZ. Sibel Yurt

14. ULUSAL HALK SAĞLIĞI KONGRESİ, 4-7 EKİM 2011 P220 CEZAEVİNDE BULUNAN MAHKÛMLARIN İLKYARDIM BİLGİ DÜZEYLERİ

Hastane çalışanlarının sigara içme düzeylerinin belirlenmesi ve dumansız hava sahası uygulamasının değerlendirilmesi

Yatan Hasta Memnuniyeti. Patient Satisfaction in Clinic Deparments

SAĞLIK ÇALIŞANLARIN GÜVENLİĞİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER (TÜRKİYE NİN GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİNDE BEŞ FARKLI HASTANE ÖRNEĞİ)

Bir eğitim hastanesinde görev yapan hemşirelerin sigara içme profilinin belirlenmesi

İstanbul Eyüp İlçesi Lise Öğretmenlerine Uygulanan Sigara Anketi Sonuçları #

Ağrı-Doğubayazıt da Lise Öğrencilerinin Sigara İçme Alışkanlıkları ve Sigaraya Karşı Tutumları

Sigara Bırakma Polikliniğimizin Bir Yıllık İzlem Sonuçları #

Üniversite öğrencilerinin sigara ve alkol kullanma durumunun besin çeşitliliğine ve beslenme durumuna etkisinin incelenmesi

Pazartesi İzmir Gündemi

HEMODİYALİZ HASTALARININ HİPERTANSİYON YÖNETİMİNE İLİŞKİN EVDE YAPTIKLARI UYGULAMALAR

ÇALIŞMA HAYATI VE SİGARA (SİGARASIZ İŞYERLERİ)

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ

SİGARA REKLAMLARININ YASAKLANMASININ SONUÇLARI. Nazmi Bilir 5 Ekim 2010 Ankara

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN

SİGARAYI BIRAKMA YOLLARI (SİGARANIN ZARARLI ETKİLERİNDEN KORUNMA)

EĞİTİM ÖĞRETİM DE OKUL ÖNCESİ EĞİTİM SORUNU VE OKULLAŞMA ORANI ÖZET. Yüksek Lisans Bitirme Semineri

ARAŞTIRMA (Research Report)

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Bakışı

SİGARAYI BIRAKMA METODLARI, ÖNEMİ ve ÜLKEMİZDEKİ DURUM

T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı

Sigara içen sağlık personelinde nikotin bağımlılık düzeyini etkileyen faktörler

ÖZET ve niteliktedir. rme. saatlerinin ilk saatlerinde, üretim hatt. 1, Mehmet Dokur 2, Nurhan Bayraktar 1,

Transkript:

Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Sivas Çimento Fabrikasında Çalışanların Sigara İçme Durumu, 2001 Smoking Among Personnel VVorking For The Sivas Cement Factory, 2001 Yeltekin DEMİREL *, Nuran GÜLER**, Hafize SEZER***, R. Erol SEZER**** ÖZET Sivas Çimento Fabrikasının 250 çalışanı araştırma evrenini oluşturmuştur. Bunların tamamına isim yazmadan doldurulmak üzere anket formları dağıtılmıştır. Fabrika çalışanlarının 210'u (%84) formu yanıtlamıştır. SPSS yazılım programı kullanılarak veri bilgisayara girilmiş, tablolaştırılmış ve analiz edilmiştir. Önemlilik testi olarak X 2 testi kullanılmıştır. 199 erkek çalışanın % 67,8'i sigara içmekte, % 15,6'sı bırakmış, % 16,6'sı ise içmemiştir. Hayatının en azından bir döneminde içmiş olanlar arasında bırakmış olanların oranı (quit ratio) % 18,7'dir. Onbir kadın çalışandan altısı sigara içmekte, beşi içmemiştir. Sigara içenlerin % 60,4'ü geçen bir yıl içinde en az bir kez bırakmayı denediğini bildirmiştir. Sigara içenler arasında bırakma denemesi hazırlığı içinde olanların oranı % 49,3'dur. En çok içilen sigara markası Maltepe'dir. Sigaraya başlama yaşı, sigara kullananların veya kullanmış olanların % 86'sında 20 yaş veya daha altındadır. Sigara kullananların % 84,81 başlatılacak bir bırakma kampanyasına katılacaklarını belirtmiştir. Sivas Çimento Fabrikası'nda bir bırakma kampanyasına acil gereksinim olduğu ve böyle bir kampanyaya katılım için-koşulların uygun olduğu anlaşılmıştır. Yaygın bırakma denemelerine karşın bırakma oranlarının düşük olması nedeniyle yapılacak müdahale eğitim sunuşu ile sınırlı kalmamalı, bırakmada etkin davranışsal teknikler ve ilaç tedavisi öğelerinin etkili bir şekilde devreye girmesini sağlayacak biçimde planlanmalıdır. SUMMARY Ali of those vvorking for the Sivas Cement Factory were included in the study. Of the 250 subjects, 210 (84 %) completed the anonymous questionnaire of the survey satisfactorily. The SPSS softvvare was used to tabulate the data. The Chisquare test was used for statistical analysis. Among the 199 male respondents, 67,8 % were current smokers, 15,6 % former smokers, 16,6 % never smokers. Quit ratio was 18,7 %. Of the current smokers 60,4 % reported that they had tried to quit at least önce in the year before. Of the smokers 49,3 % were in the stage of preparation regarding the stages of change. The most preferred brand was Maltepe. Of the ever smokers 86 % started to smoke at ör before age 20. Among the current smokers 84,8 % expressed their vvishes to participate a smoking cessation campaign to be launched in the vvorkplace. There appears to be an urgent need in this workplace for a smoking cessation intervention for vvhich conditions seemed to be favorable. Because of the very low quit rate despite the high rate of quit attempt in the year before the survey, the intervention to be done should not be limited to a presentation on smoking, but must include both counseling on the behavioral smoking cessation technics and medical treatment. Key VVodrs: Smoking, smoking at vvorkplace, smoking among workers. Anahtar Kelimeler : İşyerinde sigara, işçilerdi sigara C. Ü. Tıp Fakültesi Dergisi 23 (1): 37-42, 2001 GİRİŞ Dünya'da 2000 yılında sigara nedeniyle yaklaşık dört milyon kişinin öldüğü tahmin edilmektedir (1). Yine tahminlere göre bu ölümlerin yarısı gelişmekte olan Oğr. Gör. Dr.C.U. Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Sivas ** Yrd. Doç. C.Ü. Tıp Fakültesi Hemşirelik Yüksek Okulu, Sivas *** Yrd. Doç. Dr. C.Ü. Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı, Sivas **** Prof. Dr. C.Ü. Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Sivas 37

Sivas Çimento Fabrikasında Çalışanların Sigara İçme Durumu, 2001 ülkelere aittir. Sigara pandemisi gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere doğru kaymaktadır. Bu yayılma özelliği dikkate alındığında, Dünya'da 2025 yılında sigara nedeniyle yaklaşık on milyon kişinin öleceği ve bunun % 70'inin gelişmekte olan ülkelerde olacağı tahmin edilmektedir (l, 2). Diğer gelişmekte olan ülkeler gibi Türkiye'de de sigara tüketimi hızla artmaktadır. Türkiye'de 1985'de yaklaşık 65 milyar adet olan yıllık sigara satışı, 1999'da yaklaşık 121 milyar adete ulaşmıştır, yani söz konusu dönemde %86 oranında artmıştır (3). Türkiye'de ivedi olarak müdahale edilmesi gerekli bir sigara salgını yaşanmaktadır. Bu müdahale; başlamayı önleme, bırakmayı destekleme ve çevresel sigara dumanının kontrol altına alınması öğelerini içermek durumundadır. Müdahalenin yapılacağı ortamlardan biri de iş yerleridir. İş yerleri belirli nüfusları, büyüklükleri, ve özel yapıları gereği, kapsamlı sigara mücadele programlan için uygun mekanlar olabilir. Bu müdahalelerin planlanmasında müdahale öncesi durumun tanımlanması önemlidir. ABD'de de sigara epidemisiyle mücadele alanlarından birisi işyerleri olmuş ve bu alanda önemli gelişmeler sağlanmıştır (4). 1986 yılında Amerika'da çalışan insanların % 3'ü sigarasız işyerlerinde istihdam edilmekteydi (4). Yapılan çalışmalarla bu durum değişmiş ve sigarasız işyerlerinde çalışanların oranı 1996'da % 64'e ulaşmıştır (5). 1991 yılında yayınlanan bir raporda Amerika'daki özel büyük işyerlerinin % 85'inde sigara sınırlama politikaları uygulandığı gösterilmiştir (6). ABD'deki sigarasız işyeri çalışmaları içinde bırakmaya yönelik çalışmalar da önemli bir unsur olmuştur. İşyerlerindeki bu bırakma çalışmalarında bırakma oranı % 15-30 bulunmuştur (7). Bu çalışmalar ödüllü bırakma kampanyaları haline getirildiğinde başarı oranı daha yüksek düzeylere çıkmaktadır (7, 8). Türkiye'nin sigara salgınına yönelik mücadelesinde de işyerleri önemli alanlardan biri olarak düşünülebilir. Daha önce sağlık eğitimi çalışmalarına hedef olmuş bulunduğumuz ildeki bir çimento fabrikası araştırmacılar tarafından bu amaçla seçilmiştir. Bu ön araştırma ile bu fabrika çalışanlarının sigara içme durumlarını, bunların sigara konusundaki görüş ve tutumlarını ve işyerindeki bırakma çalışmalarına isteklilik düzeylerini tanımlamayı hedefledik. Bu bilgiler daha sonra bu işyerinde yapılacak müdahalede kullanılacaktır. YÖNTEM Bu prevalans çalışmasının evreni Sivas Çimento Fabrikası çalışanlarının tamamı olarak tanımlanmıştır. Çalışanların listesi işyerindeki Personel Müdürlüğü'nden sağlanmıştır. Tanımlanan şekliyle fabrikada çalışan eleman sayısı 250 kişidir. Çalışanların yaklaşık» taşeron firmaya bağlı olup, sayılarında zaman m 30 kişiye varan azalmalar olmaktadır. 25 soruda» muş ve kılavuz uygulama ile işlerliği denenmişi! formları, biri Tıp Fakültesi öğretim görevlisi, Hemşirelik Yüksek Okulu öğretim üyesi iki kişi: ekip tarafından fabrika sendikasına, buradan seni başkanı tarafından 250 kişiye ulaştırılmış ve dolûr. malarını takiben toplanmıştır. Saha çalışması B yılının Kasım ayında başlamış, Aralık ayı sonunda B mistir. Tekrarlayan ziyaretler sonunda 210 kişi ab formunu doldurmuş ve ilgili görevliye teslim etmfl 210 kişiden sağlanan veri bulgulara esas olmufl Yanıtlama oranı % 84'dür. Anket formunda, sigara içme durumunun tasıi ilgili üç soru yer almıştır. Bu sorular A.B.D'de sı<:«içme durumunun tasnifi için kullanılan soruların (9)B sorusunda değişiklik yapılmış Türkçe sürümüdür l İçenlerin ve bırakanların; 'Bırakmada aşamalı deijifl süreci (The stages of change model) yönünden taşıl için, Prochaska ve arkadaşlarının (10, 11) önerdiğism takımının Türkçe sürümü kullanılmıştır (12). SipB içenlerin sigaraya bağımlılık düzeylerinin puanlamasb da ve tasnifinde ise Fagerstrom Nikotin Bağımlılık TeH sorularının (13) Türkçe sürümü kullanılmıştır (M Verinin bilgisayara girilmesi, tablolaştırılması ve istatll tiksel analizi SPSS yazılım programı ile yapılmıştır. BULGULAR Anket formunu yanıtlayan 210 kişinin yaşları 15il 49 arasında değişmektedir. Yaş ortalaması: 35, büs ait standart sapma: 7,9'dur. Yanıtlayanların 199'u(w 94,8) erkek, ll'i (% 5,2) kadındı. Ankete katılanlarda l'i (% 0,5) okuryazar, 63'ü (% 30) ilkokul, 36'sı (1 17,1) ortaokul, 881 (% 41,9) lise, 22'si (% 10,5) yıikl sekokul veya üniversite mezunuydu. Erkeklerin yaş gruplarına ve sigara içme duruml larına göre dağılımları Tablo l'de sunulmuştur. 19! erkekten 122'si (% 61,3) hergün, 13'ü (% 6,5) arasırsl olmak üzere 135'i (% 67,8) halen sigara içmektedir! 199 erkekten 311 (% 15,6) sigarayı bırakmış, 33'ii (il 16,6) hiç içmemiştir. Erkeklerin 166'sı (% 83,4) eni azından hayatının bir döneminde sigara içmiştir. Bunların 311 sigarayı bırakmış durumdadır. Erkeklerde sigara bırakma oranı (quit ratio): % 18,7'dir. Anketi yanıtlayan 11 kadının 6'sı halen sigara içenler, 51 içmemiş olanlar grubunda yer almıştır. Altı kadından 51 hergün, 11 arasıra sigara içmektedir. Sigara içenlerin ve bırakmış olanların cinsiyete ve başlama yaşına göre dağılımı Tablo 2'de görülmektedir, Bu gruptaki erkeklerin % 82,3'ünde sigaraya başlama yaşı 11-20 yaşları arasındadır. Sigaraya en erken l 38

Demirel ve Ark. yaşında, en geç 43 yaşında başlanılmıştır. Ortalama başlama yaşı 18; buna ait standart sapma 4,8'dir. Sigara içenlerin % 31,8'i bırakmayı düşünmezken, % 18,9'u bırakmayı düşünüyordu, % 49,3'ü ise bırakma hazırlığındaydı (Tablo 3). Fagerstrom Bağımlılık Testi'ne göre; sigara içenlerin % 32,1'i çok az, % 22,9'u az, % 10,7'si orta, % 22,11 yüksek, % 12,2'si çok yüksek düzeyde sigara bağımlısıdır (Tablo 4). Tablo l- Sivas çimento fabrikasında çalışan erkeklerin yaşa göre sigara içme durumu Erkeklerde Sigara İçme Durumu Yaş Grupları İçiyor Bırakmış İçmemiş Toplam Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % 15-29 43 78,2 4 7,3 8 14,5 55 100,0 30-39 43 64,2 12 17,9 12 17,9 67 100,0 40+ 43 63,2 14 20,6 11 16,2 68 100,0 Bilinmeyen 6 66,7 1 11,1 2 22,2 9 100,0 Toplam 135 67,8 31 15,6 33 16,6 199 100,0 İçiyor ve bırakmış kategorileri birleştirilir ve bilinmeyenler dışlanırsa X 2 = 0.245 ; sd= 2 ; p= 0,885. Bilinmeyenler ve içmemişler dışlandıktan sonra X 2 = 4.798; sd=2 ; p= 0,091. Tablo 2 - Sigara içenlerin ve bırakmış olanların cinsiyete ve başlama yaşına göre dağılımı Sigara İçmiş ve Bırakmış Olanlar Yaş Grupları Erkek Kadın Toplam Sayı % Sayı % Sayı % <10 yaş 6 3,9 1 20,0 7 4,5 11-15 yaş 32 21,1 1 20,0 33 21,0 16-20 yaş 93 61,2 2 40,0 95 60,5 >20 yaş 21 13,8 1 20,0 22 14,0 Toplam 152 100,0 5 100,0 157 100,0 Sigaraya başlama yaşını belirtmeyen 15 kişi bu tabloya dahil edilmemiştir Tablo 3- Sigara içenlerin yaş gruplarına ve bırakma süreci aşamalarına göre dağılımları Yaş Grupları Bırakma Süreci Aşaması Toplam Bırakmayı Düşünmeyen Bırakmayı Düşünen Bırakma Hazırlığında Olan Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % 15-29 13 30,2 5 11,6 9 25 58,2 43 100 30-39 15 31,9 19,2 11 23 48,9 47 100 40+ 14 33,3 26,2 17 40,5 42 100 Toplam 42 31,8 25 18,9 65 49,3 132 100 Bilinmeyenler dışlandıktan sonra X 2 = 3,811 ; s.d.= 4 ; p= 0,432. Sigara içen fakat bu tablo ile ilgili soruları yanıtlamayan 9 kişi bu tabloya dahil edilmemiştir. 39

Sivas Çimento Fabrikasında Çalışanların Sigara İçme Durumu, 2001 Tablo 4- Sigara içenlerin Fagerstrom Bağımlılık Puanlarına göre dağılımı Bağımlılık Puanı Erkekler Kadınlar Toplam Sayı % Sayı % Sayı % 0-2(çok az) 39 31,2 3 50,0 42 32,1 3-4(az) 28 22,4 2 33,3 30 22,9 5(orta) 14 11,2 - - 14 10,7 6-7(yüksek) 28 22,4 1 16,7 29 22,1 8-10(çok yüksek) 16 12,8 - - 16 12,2 Toplam 125 100,0 6 100,0 131 100,0 Sigara içen fakat bu tablo ile ilgili soruları yanıtlamayan 10 kişi tabloya dahil edilmemiştir. Sigara içen 141 kişi'nin 29'u (% 20,6) Maltepe, 17'si (% 12,1) Marlboro, 16'sı (% 11,3) Tekel 2001, 11'i (% 7,8) Monte Carlo, 7'si (% 5) LM, 6'sı (%4,3) Tekel 2000, 5'i (% 3,5) Samsun, 5'i (% 3,5) VVinston sigaralarını kullandıklarını belirtmişlerdir. Altı kişi (% 4,3) diğer marka isimlerinden birini belirtirken 5 kişi (% 3,5) marka ayırt etmediklerini ifade etmişlerdir. Sigara içen 34 kişi (% 24,1) bu soruyu yanıtsız bırakmıştır. Sigara içenlerin % 19,9'u ilk sigarasını uyandıktan! sonraki ilk 5 dakikada, % 44,7si uyanmayı izleyeni! yarım saatte içtiklerini belirtmiştir. Sigara içenlerin cinsiyete ve günde içtikleri sigara l miktarına göre dağılımları incelendiğinde; Erkeklerin büyük çoğunluğunun (% 73,7) günde 10-20 adet si-1 gara içtiği saptanmıştır. Günde 5 sigaradan az içenler, erkeklerin % 6'sı kadardır (Tablo 5). Tablo 5 Sigara içenlerin cinsiyete ve günde içtikleri sigara miktarına göre dağılımları Sigara sayısı/gün Erkek Kadın Toplam Sayı % Sayı % Sayı % < 1 6 4,5 - - 6 4,3 l-<5 2 1,5 1 16,7 3 2,2 5-<10 8 6,0 2 33,2 10 7,2 10 - <20 38 28,6 l 16,7 39 28,1 20 60 45,1 1 16,7 61 43,9 20'den fazla 19 14,3 1 16,7 20 14,3 Toplam 133 100,0 6 100,0 139 100,0 Günlük içtikleri sigara miktarını belirtmeyen 2 erkek tabloya dahil edilmemiştir. İlgili soruya cevap veren 139 kişiden 84'ü (% 60,4) geçen bir yıl içinde en az bir kez sigarayı bırakma deneyimi olduğunu belirtmiştir. Araştırmaya katılanların % 70,5'i çalıştıkları oda veya kapalı yerde sigara içenlerin olduğunu, % 27,6'sı tüm işyerinde sigara içme yasağı olduğunu belirtmişlerdir. Sigara içme yasağı olduğunu belirtenlerin % 87,5'i bu yasağa her zaman uyulmadığını ifade etmişlerdir. Evde sigara içimi ile ilgili soruya cevap veren 134 kişinin % 76, l'i evde sigara içtiklerini belirtmişlerdir. Evde sigara içenlerin % 77,4'ü çocuklara verdikleri zarardan dolayı çok endişe ettiklerini, % 18,9'u bir ölçüde endişe ettiklerini, % 2,8'i bunun fazla zararı olmadığını, % 0,9'u ise bunun bir zararı olmadığını belirtmiştir. İşyerinde düzenlenecek bırakma destek programına ve bırakma kampanyasına katılmak isteyenler, bu soruya yanıt veren 138 kişinin 117'sidir (% 84,8).

Demirel ve Ark. TARTIŞMA Sivas Çimento Fabrikası erkek çalışanları için bu çalışmada saptanan sigara içme oranı (% 67,8), Türkiye'de fabrika ve benzeri işyerleri için bildirilen sigara içme oranları ile uyumludur. Sigara içme oranı; Malatya Tekel Fabrikası'nda çalışan erkek işçilerde % 62,6 (15); Malatya Sümerbank Fabrikası'nda çalışan erkek işçilerde % 61,1 (15); 1991'de İzmir Tariş Pamuk Yağ Kombinası'nda çalışan işçilerde (% 96,5'i erkek) % 72,2 (16); Kayseri'de erkek işçiler arasında yapılan bir çalışmada % 67,4 (17); 1998 yılında Zonguldak'ta maden işçilerinde % 66,7 olarak bildirilmiştir (18). Sivas Çimento Fabrikası'nda 1996 yılında yapılan ve işyerindeki risk etmenlerini tanımlamaya.yönelik bir çalışmada sigara kullananların oranı % 65 olarak bulunmuştur (19). Diğer işyerleri gibi Sivas Çimento Fabrikası da sigara salgınının içindedir. Bu fabrikada sigara kullanım oranı açısından son beş yılda bir değişiklik olmadığı gözükmektedir. Bu çalışmada saptanan % 18,7 düzeyindeki bırakma oranı Türkiye'de değişik çalışmalarla bulunan ve % 14 ile % 33 arasında değişen bırakma oranlarıyla uyumludur (20-23). Düşük olarak nitelenebilecek bu oran sigara konusunda koruyucu ve bırakmayı deste k- leyici çalışmaların yapılmadığı toplumlardaki durumu yansıtmaktadır (9). Sigara içmemişlerin oranı, her yaş grubu için benzer bulunmuştur (Tablo 1). Bu farklı kuşaklar arasında salgından korunabilme açısından bir fark olmadığını göstermektedir. Bırakma oranı (içmiş veya içmekte olanlar içinde bırakmışların oranı) 30 yaş altında daha düşük gözükmektedir. Fakat bu düşüklük istatistiksel önemlilik düzeyinde değildir. Sigara içen Sivas Çimento Fabrikası çalışanlarının % 86,21 sigaraya 20 yaş veya daha küçükken başlamıştır (Tablo 2). 15 yaşın altında başlamış olanların oranı ise % 25'dir. Bu oranlar Zonguldak maden işçileri için bildirilen oranlarla uyumludur (18). Sigara içen öğretmenler için bildirilen başlama yaşları da benzerdir (22). Çalışmamızda sigara içenler arasında bırakma hazırlığı döneminde olanların oranı % 49,3 olarak saptanmıştır (Tablo 3). Bu oldukça yüksek bir orandır. Bu oran Sivas'da Tıp ve Diş Hekimliği öğretim elemanları için % 17 (3), Malatya Tekel Fabrikası'nda % 12,2 (15), Malatya Sümerbank Fabrikası'nda % 11,8 (15), İzmir'de öğretmenlerde % 20,5 (22). olarak bildirilmiştir. Bu çalışmada saptanan bu yüksek oranın nedeni, işyerinin özelliği ve bu işyeri çalışanlarına akciğer has- talıkları merkezli eğitim çalışmalarının yapılmış olması olabilir. Fakat bu çalışmalar bırakma oranlarını etkilememiş gözükmektedir. Sigara içenlerin Fagerstrom bağımlılık puanlarına göre dağılımları açısından bu çalışmanın bulgusu (Tablo 4) Malatya Tekel ve Sümerbank fabrikaları çalışmasının bulgusuyla benzerdir (15). Günde 10 veya daha çok sayıda sigara içenlerin oranının % 86,3 olması (Tablo 5), bırakırken ilaç desteği alması gerekenlerin ne kadar çok olduğunu göstermektedir. 2000 yılında A.B.D.'de yayınlanan 'Sigaranın Bırakılması Konusunda Klinik Uygulama Kılavuzu' günde 10 veya daha çok sigara içenlere bırakmada ilaç tedavisini öngörmektedir (24). Sivas Çimento Fabrikası'nda en çok içilen sigara markasının Maltepe olması, bu sigaranın Amerikan harmanı sigaralara göre daha ucuz olması ile ilgili olabilir. Fakat Sivas'da Tıp ve Diş Hekimliği öğretim elemanlarında Maltepe'nin az içilen sigara markaları arasında olduğu bildirilmiştir (3). Bu farklı durum, fiyat avantajının ancak gelir düzeyi düşük olan kesirnlerde etkili olabilmesinden kaynaklanmış olabilir. Geçen bir yıl içinde en azından bir bırakma denemesi yapmış olanlarının oranının % 60,4 olması, bu konuda önemli bir çabanın olduğunu fakat bırakma çabalarının iş görmediğini düşündürmektedir. Evde sigara içenlerin % 77,4 'ü çocuklara verebileceği zarardan endişe ettiğini ifade etmiştir. Sigara içenlerin % 84,8'i başlatılacak bir bırakma kampanyasına ve bırakmaya destek çalışmasına katılma istekliliğini bildirmiştir. Bunlar sigaraya karşı yaygın bir olumsuz tutumu yansıtmaktadır. Bu işyerinde sigara bırakma kampanyası için yüksek katılımı sağlayacak koşullar vardır. Muhtemelen önceki eğitim çalışmaları bu koşulların oluşmasını sağlamış fakat bırakma oranlarını etkileyememiştir. Bu konuda eğitimle sınırlı kalmayan bir müdahaleye gerek vardır. Yapılacak kapsamlı müdahale sigarayı bırakmayı deneyenlerin davranışsal teknikler ve ilaçla tedaviden yararlanmalarına olanak sağlayacak şekilde planlanmalıdır. KAYNAKLAR 1. VVorld Health Organization, World Health Report 1999. (Geneva: WHO, 1999) http://www.who.int/whr/1999/en/report/htm. 2. VVorld Bank. Curbing the epidemic: Governments and the economics of tobacco control. Washington D.C.: The VVorld Bank, 1999.

Sivas Çimento Fabrikasında Çalışanların Sigara İçme Durumu, 2001 3. Sezer RE, Marakoğlu K, Sezer H, Marakoğlu İ. Cumhuri yet Üniversitesi Tıp ve Dişhekimliği Fakülteleri Öğretim Elemanlarının Sigara Kullanım Durumu ve Sigara ile Bağ lantılı Görüşleri, 2000, Sivas. C.Ü. Tıp Fak. Derg. 23(1): 2001, Baskıda. 4. Gerlach KK, Shopland DR,Hartman AM, Gibson JT, Pechacek TF. VVorkplace smoking policies in the United States: results from a national survey of more than 100.000 vvorkers. Tobacco Control, 6: 199-206, 1997. 5. National Cancer Institue. State and Local Lagislative Action to Reduce Tobacco Use. Smoking and Tobacco Control Monograph No.11. Burns D, Shopland DR.(Editors). U.S. Department of Health and Human Services, Public Health, National Canser Institute, 1999 in press. 6. Bureae of National Affairs, Inc. Smoking in the VVork place: 1991-SHRM-BNA Survey No.55. Bulletin to Man agement. Washington: Brueau of National Affairs, ine., 1991. 7. Gruman J, Lynn W. VVorksite and community intervention for tobacco control. in: Orleans CT, Slade J (ed) : Nicotine Addiction: Principles and Management. New York: Oxford University Press, s: 396-411, 1993. 8. Kleges RC, Brovvn K, Pascale RW, Murphy M, VVİlliams E, Cirang JA. Factors associated with participation, attrition and outcome in a smoking cessation program at the vvorkplace. Health Psychology 7(6): 575-89, 1988. 9. US Department of Health and Human Services. The health benefits of smoking cessation. A report of the Surgeon General, 1990. Rockville, Maryland: Public Health Service, Centers for Disease Control, Office on Smoking and Health, DHHS Publication No. (CDC) 90-8416, 1990. 10. Prochaska JO, Goldstein MG. Process of smoking cessa tion; implications for physicians. Clinics in Chest Med.12: 727-36, 1991. 11. Prochaska JO, Di Clemente CC. Stages and process of şelf change of smoking: tovvard an integrated model of change. J Consult Clin Psychol, 51: 390-5, 1983. 12. Sezer RE ve arkadaşları (et al). Yakın dönem çalışmalarından özetler: Sigarayı bırakma sürecinin aşamaları ve önemi. Sağlık için Sigara Alarmı. 1: 5-6, Ocak 1994. 13. Fagerstrom KO, Heatherton TE, Kozlowski LT. addiction and its asşesment. Ear Nose Throat J. 69;l 7, 1992. 14. Sezer RE, Öztürk ŞZ, Bilgin N, Açık Y, Çandır Z, ( N. Elazığ'da görev yapan hekimlerin ve diş hekimimi! sigara konusundaki davranışları, tutumları (Ekim 199!)l Doğa - Tr. J. Of Medical Sciences 14: 381-390,1990, l 15. Güneş G, Genç M, Pehlivan E, Eğri M, Kurçer MA. Malaty! Sümerbank ve Tekel Fabrikalarında çalışan işçitth sigara içme davranışları, bağımlılık düzeyleri «ti bırakmaya ilişkin tutumları. III. Ulusal İşçi Sağlın Kongresi, Ankara. Cilt 2: 5:656-57, Ekim 1998. 16. Özsoy SA. Bir işyerinde çalışan işçilerin koruyucu sağll davranışları, sağlık sorunları ve karşılaştıkları iş riskleri,! Sağlık ve Sosyal Yardım Vakfı Dergisi, 3: 13-17,1994, 17. Oymak FS, Çetinkaya F, Naçar M, Gülmez İ, Demir M! Özsemi. İşçilerde sigara içme durumu. Uluslararası Sigara ve Sağlık Kongresi, İstanbul, 29-31 Mayıs, 1999. 18. Irmak Z, Kav S. Yer altı maden ocağında çalışan işçilerin sigara içme alışkanlığı ve sigaraya ilişkin görüşleri. MadenH iş kolunda işçi sağlığı sempozyumu, Zonguldak, 8-10 Ekim 1998. 19. Güler N, Kubilay G. Bir işyeri ortamının sağlık riskleri B yönünden incelenmesi ve bu doğrultuda verilen l hemşirelik hizmetlerinin değerlendirilmesi. C.Ü.T. F. Derg, l 20 (1): 19-26, 1998. 20. Sezer RE, Açık Y. Smoking and smoking cessation in Baskil Township of Elazığ, Turkey,1993. J. Smoking- l Related Diş, 5 (Suppl.l): 277-28, 1994. 21. Ergüder T. Elazığ ili merkezinde 18 yaş ve üzeri nüfusta j sigara bağımlılığı prevalans araştırması. Doktora tezi, l Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı, l Elazığ, 1998. 22. Horasan E. Öğretmenlerde sigara içme durumu ve siga rayı bırakma sürecine ilişkin bazı özellikler. Menderes- İzmir, Sağlık İçin Sigara Alarmı, 2 (1): 52-59, 1994. 23. Bilir N, Doğan BG, Yıldız AN. Sigara içme konusundaki davranışlar ve tutumlar. Hacettepe Halk Sağlığı Vakfı Yayını No: 7, Ankara, 1997. 24. A U.S. Public Health Service Report. A Clinical Practice Guideline for Treating Tobacco Use and Dependence, JAMA 283 (24): 3244-3254,, 2000.

YAZIŞMA ADRESİ Öğr. Gör. Dr. Yeltekin DEMİREL C.Ü. Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Sivas