ÖN SÖZ Değerli Adaylar, Yayınev m z KPSS tar h b lg s alanında ülke çapında öneml b r başarı graf ğ n yakalamıştır. Ancak b z bu başarıyı daha uç noktalara taşıma gayret ç ndey z. Data Yayınları olarak s zlere tar h b lg s n en etk l b ç mde öğretcek yöntemler gel şt rmeye devam ed yoruz. El n zdek k tap hem zamanınızı almayacak hem de ulaşmanız gereken b lg ler hafızanıza kazıyacaktır. K tapta son derece çarpıcı görsel ögelere yer ver lm şt r. Ayrıca KPSS hazırlık kaynaklarında bugüne kadar pek görülmem ş K tapta başka neler m var? İlk Türk Devletler nden Anadolu Türk tar h ne, Osmanlı tar h nden Kurtuluş savaşına, İnkılap tar h nden Çağdaş Türk ve Dünya Tar h ne kadar tüm s yas - sosyal olaylar ve savaşlar Olaylar ve gel şmeler arasındak l şk ler Örnek sorular Kronoloj Tar h sözlüğü El n zdek tar h k tabı, zeng n çer ğ, MEB müfredatı ve sınav formuna yakın yaklaşımlarıyla s z değerl adaylar ç n çok öneml b r başucu kaynağı olacak ve sınav havasını ş md den solumanıza yardımcı olacaktır. Tar h b lg s alanında Türk ye de b r otor te olma başarısını gösteren k tabımızın yen lenen, zeng nleşen, güncellenen çer ğ ve görsel çek c l ğ hep n z n beğen s n kazanacaktır. Yolunuz açık olsun. KPSS Data Yayın Kurulu Web: datayay nlar.com e-ma l: b lg @datayay nlar.com başarmanız İÇİN ÇOK ÇALIŞTIK...
İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 İLK TÜRK DEVLETLERİ VE KÜLTÜR - MEDENİYET... 1 TÜRK ADININ ANLAMI VE KÖKENİ...1 TÜRKLERİN ANA YURDU...1 ORTA ASYA NIN EN ESKİ KÜLTÜR MERKEZLERİ...2 TÜRK GÖÇLERİ VE SONUÇLARI...2 İSKİTLER (SAKALAR)....................... 3 İLK TÜRK DEVLETLERİ...4 ASYA HUN İMPARATORLUĞU...4 KAVİMLER GÖÇÜ....5 AVRUPA (BATI) HUN İMPARATORLUĞU... 6 I. GÖKTÜRK DEVLETİ... 7 II. GÖKTÜRK (KUTLUK) DEVLETİ... 8 UYGUR DEVLETİ...9 AKHUNLAR....10 AVARLAR...10 BULGARLAR... 11 HAZARLAR... 11 MACARLAR............................. 12 PEÇENEKLER...12 KUMANLAR (KIPÇAKLAR)... 13 OĞUZLAR (UZLAR)... 13 SABİRLER (SİBİRLER)...14 BAŞKIRTLAR...14 TÜRGİŞLER...14 KIRGIZLAR...14 KARLUKLAR...15 KİMEKLER...15 İLK TÜRK DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE MEDENİYET...15 DEVLET YÖNETİMİ...15 SOSYAL HAYAT...18 DİNİ HAYAT...19 HUKUK ANLAYIŞI...21 ORDU SİSTEMİ....22 EKONOMİK HAYAT...23 BİLİM VE SANAT....24 YAZI, DİL VE EDEBİYAT... 26 İSLAM ÖNCESİ TÜRKLERE AİT TERİMLER...27 TESTLER (1, 2).... 30 BÖLÜM 2 İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ VE KÜLTÜR - MEDENİYET... 37 İLK TÜRK - İSLAM İLİŞKİLERİ... 37 TALAS SAVAŞI...37 İLK TÜRK - İSLAM DEVLETLERİ...39 1. TOLUNOĞULLARI...39 2. AKŞİTLER (İHŞİDİLER)... 39 3. EYYUBİLER... 40 4. MEMLÜKLER... 40 5. HARZEMŞAHLAR... 40 6. KARAHANLILAR... 41 7. SAMANOĞULLARI... 42 8. FATİMİLER... 42 9. GAZNELİLER... 42 10. BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ... 43 İLK TÜRK - İSLAM DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE MEDENİYET...47 1. DEVLET YÖNETİMİ... 47 2. ORDU SİSTEMİ.... 50 3. HUKUK SİSTEMİ........................ 52 4. SOSYAL HAYAT... 53 5. EKONOMİK HAYAT... 54 6. DİL...56 7. EDEBİYAT... 56
VI 8. BİLİM................................. 58 9. SANAT................................ 61 TESTLER (1, 2)...................... 65 BÖLÜM 3 ANADOLU TÜRK TARİHİ VE KÜLTÜR - MEDENİYET............ 71 ANADOLU NUN TÜRKLEŞMESİ........ 71 ANADOLU DA KURULAN İLK TÜRK BEYLİKLERİ...........................72 Saltuklular.............................. 72 Mengücekler............................ 72 Dan şmentl ler........................... 72 Artuklular............................... 73 Çaka Beyl ğ............................. 73 Anadolu da Kurulan D ğer Türk Beyl kler....... 73 ANADOLU (TÜRKİYE) SELÇUKLU DEVLETİ... 74 ANADOLU DA KURULAN İKİNCİ TÜRK BEYLİKLERİ...........................78 ORTA ÇAĞ DA AVRUPA TARİHİ...........79 A. KİLİSE VE PAPALIK..................... 79 B. HAÇLI SEFERLERİ...................... 80 C. MAGNA CARTA........................ 81 D. YÜZYIL SAVAŞLARI..................... 81 E. ÇİFTE GÜL SAVAŞLARI.................. 81 ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ VE BEYLİKLER DÖNEMİNDE KÜLTÜR VE MEDENİYET........................ 82 DEVLET YÖNETİMİ....................... 82 ORDU SİSTEMİ........................... 84 TOPRAK YÖNETİMİ....................... 85 HUKUK SİSTEMİ.......................... 86 SOSYAL VE İKTİSADİ HAYAT................ 86 DİN VE İNANIŞ........................... 89 DİL VE EDEBİYAT......................... 89 BİLİM VE FİKİR HAYATI.................... 90 SANAT.................................. 91 MOĞOLLAR VE DİĞER TÜRK DEVLETLERİ....................... 98 A. MOĞOL İMPARATORLUĞU............... 98 B. TİMURLULAR......................... 99 C. BABÜRLER............................ 99 D. TİMUR DAN SONRAKİ GELİŞMELER....... 99 MOĞOLLAR VE DİĞER TÜRK DEVLETLERİNDE KÜLTÜR, MEDENİYET..........................100 DEVLET YÖNETİMİ...................... 100 ORDU SİSTEMİ.......................... 100 DİN VE İNANIŞ.......................... 100 SOSYAL VE EKONOMİK YAŞAM............ 101 YAZI, DİL VE EDEBİYAT................... 101 BİLİM VE SANAT......................... 101 ANADOLU TÜRK TARİHİNE AİT TERİMLER........................101 TESTLER (1, 2)..................... 108 BÖLÜM 4 OSMANLI DEVLETİ VE KÜLTÜR - MEDENİYET................... 107 1. KURULUŞ DÖNEMİ............... 109 OSMAN BEY DÖNEMİ................... 110 ORHAN BEY DÖNEMİ................... 110 I. MURAT DÖNEMİ...................... 111 I. BAYEZID DÖNEMİ (YILDIRIM)........... 112 FETRET DÖNEMİ....................... 113 ÇELEBİ MEHMET DÖNEMİ............... 114 II. MURAT DÖNEMİ...................... 114 2. YÜKSELME DÖNEMİ.............. 115 FATİH SULTAN MEHMET DÖNEMİ 1451-1481)............................ 115 II. BAYEZİD DÖNEMİ.................... 118 YAVUZ SULTAN SELİM DÖNEMİ........... 119 KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN DÖNEMİ..... 120 II. SELİM DÖNEMİ...................... 123 SOKULLU DÖNEMİ..................... 123 YENİ ÇAĞ DA AVRUPA TARİHİ..........124 A. BULUŞLAR........................... 124 B. COĞRAFİ KEŞİFLER................... 124 C. RÖNESANS.......................... 126 D. REFORM............................ 127 E. OTUZ YIL SAVAŞLARI.................. 128 F. YEDİ YIL SAVAŞLARI................... 128 G. ABD NİN KURULMASI.................. 128 TESTLER (1, 2, 3)......................129 OSMANLI DEVLETİ NDE KÜLTÜR VE MEDENİYET....................... 139
VII 1. DEVLET YÖNETİMİ..................139 A. OSMANLI DEVLET ANLAYIŞI............ 139 MERKEZ TEŞKİLATI...................... 139 TAŞRA TEŞKİLATI....................... 147 B. ORDU TEŞKİLATI...................... 150 C. HUKUK TEŞKİLATI..................... 155 D. VAKIF SİSTEMİ....................... 156 2. EKONOMİK HAYAT..................157 A. TOPRAK YÖNETİMİ VE TARIM........... 157 B. HAYVANCILIK VE MADENCİLİK.......... 160 C. SANAYİ.............................. 160 D. TİCARET............................. 161 E. ULAŞIM VE HABERLEŞME.............. 161 F. MALİYE.............................. 163 G. VERGİ SİSTEMİ...................... 164 3. EĞİTİM VE ÖĞRETİM.................166 ÖRGÜN EĞİTİM KURUMLARI.............. 166 YAYGIN EĞİTİM KURUMLARI.............. 168 AZINLIKLAR VE YABANCI OKULLAR........ 170 4. TOPLUM YAPISI.....................171 YÖNETENLER (BERAYA).................. 171 YÖNETİLENLER (REAYA)................. 172 5. KÜLTÜR VE SANAT..................173 A. YAZI, DİL VE EDEBİYAT................. 173 B. BASIN VE YAYIN...................... 176 C. DÜŞÜNCE HAYATI VE BİLİM............. 177 D. GÜZEL SANATLAR.................... 180 OSMANLILAR DÖNEMİ NDE KULLANILAN BAZI ÖNEMLİ TERİMLER...............189 TESTLER (1, 2, 3, 4, 5)............... 191 3. DURAKLAMA DÖNEMİ............ 207 A. XVII. YY.DA AVRUPA, ASYA VE OSMANLI DEVLETİ NİN DURUMU......207 B. DURAKLAMANIN NEDENLERİ.........207 C. DURAKLAMA DÖNEMİNDEKİ SİYASİ GELİŞMELER................209 D. XVII. YÜZYIL ISLAHATLARI...........211 III. MURAT DÖNEMİ..................... 211 III. MEHMET DÖNEMİ.................... 211 I. AHMET DÖNEMİ...................... 211 II. OSMAN DÖNEMİ..................... 211 IV. MURAT............................. 212 IV. MEHMET DÖNEMİ.................... 212 II. SÜLEYMAN DÖNEMİ.................. 213 II. AHMET DÖNEMİ...................... 213 II. MUSTAFA DÖNEMİ.................... 213 E. XVII. YY. DA OSMANLI DEVLETİ NDE KÜLTÜR, BİLİM, SANAT VE MİMARİ....213 F. XVII. YY. DA OSMANLI DEVLETİ NDE İÇ İSYANLAR.......................214 G. XVII. YY. DA AVRUPADAKİ GELİŞMELER.......................215 TESTLER (1, 2, 3, 4)................. 218 4. GERİLEME DÖNEMİ.............. 230 A. XVIII. YY. DA AVRUPANIN GENEL DURUMU..........................230 B. XVIII. YY. DA OSMANLI DEVLETİ VE AVRUPALI DEVLETLERİN DIŞ POLİTİKASI.....................230 C. XVIII. YY. DA SİYASİ GELİŞMELER.....231 III. AHMET DÖNEMİ..................... 231 I. MAHMUT DÖNEMİ.................... 232 III. MUSTAFA DÖNEMİ................... 232 I. ABDÜLHAMİT DÖNEMİ................ 233 III. SELİM DÖNEMİ...................... 234 D. XVIII. YÜZYIL ISLAHATLARI..........235 Lale Devr............................. 235 E. XVIII. YY. DA OSMANLI DEVLETİ NDEKİ DEĞİŞİM HAREKETLERİ.............238 F. YAKIN ÇAĞ DA AVRUPA TARİHİ........239 ABD NİN KURULUŞU..................... 239 FRANSIZ İHTİLALİ....................... 239 SANAYİ İNKILABI........................ 241 1830 İHTİLALİ.......................... 242 1848 İHTİLALİ........................... 242 İTALYA VE ALMANYA NIN SİYASİ BİRLİĞİ TAMAMLAMASI................... 242 TESTLER (1, 2, 3)................... 243 5. DAĞILMA VE PARÇALANMA DÖNEMİ.......................... 253 A. XIX. YY. DA ASYA VE AVRUPADAKİ DEVLETLERİN GENEL DURUMU.......253 B. XIX. YY. DA OSMANLI DEVLETİ NİN DIŞ POLİTİKASI.....................255 C. DAĞILMA DÖNEMİNDE OSMANLI DEVLETİ NDEKİ SİYASİ GELİŞMELER VE YENİLİK HAREKETLERİ..........255
VIII II. MAHMUT DÖNEMİ.................... 255 Sened- İtt fak............................ 255 ABDÜLMECİT DÖNEMİ.................. 260 Tanz mat Fermanı........................ 261 Islahat Fermanı.......................... 264 ABDÜLAZİZ DÖNEMİ.................... 266 II. ABDÜLHAMİT DÖNEMİ................ 268 I. Meşrut yet n İlanı....................... 268 II. Meşrut yet n İlanı....................... 269 DEMOKRATİKLEŞME SÜRECİNDE FİKİR AKIMLARI, SİYASİ OLUŞUMLAR VE GRUPLAŞMALAR........................ 276 TESTLER (1, 2, 3, 4, 5)............... 280 BÖLÜM 5 TRABLUSGARP SAVAŞI, BALKAN SAVAŞLARI VE I. DÜNYA SAVAŞI............... 297 TRABLUSGARP SAVAŞI...............297 I. BALKAN SAVAŞI....................299 II. BALKAN SAVAŞI....................299 I. DÜNYA SAVAŞI.....................302 1) I. DÜNYA SAVAŞI NIN NEDENLERİ........ 302 2) SAVAŞIN BAŞLAMASI VE GELİŞMESİ..... 303 3) OSMANLI DEVLETİ NİN SAVAŞA GİRMESİ. 304 4) OSMANLI DEVLETİ NİN SAVAŞTIĞI CEPHELER........................... 306 5) OSMANLI DEVLETİ NİN PAYLAŞIMI İÇİN YAPILAN GİZLİ ANTLAŞMALAR.......... 311 6) I. DÜNYA SAVAŞI NIN SONA ERMESİ...... 312 7) WİLSON İLKELERİ.................... 313 8) PARİS BARIŞ KONFERANSI............ 314 9) I. DÜNYA SAVAŞI NDAN SONRA YAPILAN BARIŞ ANTLAŞMALARI................. 316 10) I. DÜNYA SAVAŞI NIN SONUÇLARI....... 317 I. DÜNYA SAVAŞI SONRASI OSMANLI DEVLETİ NİN DURUMU........318 1) MONDROS ATEŞKESANTLAŞMASI....... 318 2) MEMLEKETİN İÇ DURUMU VE CEMİYETLER......................... 321 İzm r n İşgal........................... 321 Am ral Br stol Raporu..................... 322 M lne Raporu........................... 323 Harbord Raporu......................... 323 K ng-crane Raporu....................... 323 Hr santos Raporu......................... 323 Dr. Esat Işık Raporu...................... 323 CEMİYETLER.........................323 ZARARLI CEMİYETLER................... 324 YARARLI CEMİYETLER................... 326 TESTLER (1, 2, 3)................... 330 BÖLÜM 6 ULUSAL KURTULUŞ SAVAŞI..... 341 A. KURTULUŞ SAVAŞI HAZIRLIK DÖNEMİ............... 341 KUVAYIMİLLİYE VE BATI CEPHESİNİN KURULMASI............................ 341 MUSTAFA KEMAL İN İSTANBUL A GELİŞİ VE FAALİYETLERİ.......................... 343 MUSTAFA KEMAL İN SAMSUN A ÇIKIŞI VE SONUÇLARI............................ 344 GENELGELER VE KONGRELER.........345 HAVZA GENELGESİ..................... 345 AMASYA GENELGESİ................... 346 ERZURUM KONGRESİ................... 348 BALIKESİR KONGRESİ................... 351 NAZİLLİ KONGRELERİ.................... 351 ALAŞEHİR KONGRESİ................... 352 EDİRNE KONGRESİ..................... 352 LÜLEBURGAZ KONGRESİ................. 352 AFYON KONGRESİ...................... 352 POZANTI KONGRESİ.................... 352 SİVAS KONGRESİ...................... 352 AMASYA GÜRÜŞMELERİ................. 355 TEMSİL KURULU NUN ANKARA YA GELMESİ.................... 357 SON OSMANLI MEBUSLAR MECLİSİ NİN AÇILMASI................... 357 MİSAKIMİLLİ........................358 İSTANBUL UN RESMEN İŞGALİ............ 360 I. TBMM NİN AÇILMASI................361 TBMM YE KARŞI ÇIKARILAN AYAKLANMALAR........................ 364 SEVR BARIŞ ANTLAŞMASI.............368 B. KURTULUŞ SAVAŞI MUHAREBELER DÖNEMİ.......... 370 DÜZENLİ ORDUNUN KURULMASI......... 370 CEPHELER...........................371
IX A. DOĞU CEPHESİ....................... 371 B. GÜNEY CEPHESİ...................... 372 C. BATI CEPHESİ........................ 373 I. İnönü Savaşı.......................... 373 1921 Anayasası (Teşk lât-ı Esas ye)......... 374 Londra Konferansı....................... 375 Afgan stan le Dostluk Antlaşması.......... 376 İst klal Marşı nın Kabulü.................. 376 II. İnönü Savaşı......................... 377 Aslıhanlar ve Dumlupınar Savaşı........... 378 Esk şeh r - Kütahya Savaşları............... 378 Tekal f- M ll ye Em rler.................... 378 Sakarya Meydan Savaşı.................. 380 Türk - İng l z Es r Değ ş m.................. 381 Büyük Taarruz.......................... 383 MUDANYA ATEŞKES ANTLAŞMASI........ 384 LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI.............. 385 II. TBMM NİN AÇILMASI................... 387 MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDE ULAŞIM..... 388 MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDEKİ YARDIMLAR............... 388 MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDE BASIN...... 389 MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDE EDEBİYAT... 390 TESTLER (1, 2, 3, 4, 5, 6)............ 393 BÖLÜM 7 ATATÜRK İNKILAPLARI......... 413 I. KAVRAMLAR..................... 413 II. İNKILAPLAR.................... 415 SİYASİ ALANDA YAPILAN İNKILAPLAR...415 1. SALTANATIN KALDIRILMASI............ 415 2. CUMHURİYET İN İLANI................ 417 3. HALİFELİĞİN KALDIRILMASI............ 419 4. ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİŞ DENEMELERİ................... 421 a. Cumhur yet Halk Fırkası................ 421 b. Terakk perver Cumhur yet Fırkası......... 422 Şeyh Sa t Ayaklanması................... 422 Mustafa Kemal e Karşı Su kast G r ş m....... 424 c. Serbest Cumhur yet Fırkası.............. 424 Menemen Olayı........................ 425 HUKUK ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR.................426 1. TÜRK MEDENİ KANUNU NUN KABULÜ.... 427 Cumhur yet Dönem Türk Kadını............. 429 2. YENİ TÜRK DEVLETİ NİN ANAYASALARI... 430 EĞİTİM ve KÜLTÜR ALANINDA YAPILAN İNKILÂPLAR..........................436 1. TEVHİD-İ TEDRİSAT KANUNU........... 436 2. MEDRESELERİN KALDIRILMASI........ 437 3. MAARİF TEŞKİLATI HAKKINDAKİ KANUN.. 437 4. YENİ TÜRK HARFLERİNİN KABULÜ...... 438 M llet Mektepler.......................... 438 5. TÜRK TARİH KURUMU NUN KURULUŞU.. 440 6. TÜRK DİL KURUMUNUN KURULUŞU..... 441 Ün vers te Reformu....................... 441 SOSYAL ALANDA YAPILAN İNKILÂPLAR..444 1. TEKKE, ZAVİYE VE TÜRBELERİN KAPATILMASI......................... 444 2. KILIK - KIYAFET DEĞİŞİKLİĞİ............ 444 3. SOYADI KANUNU..................... 445 4. TAKVİM, SAAT VE ÖLÇÜLERDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER............... 446 EKONOMİ ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR..........................447 1. İZMİR İKTİSAT KONGRESİ............. 447 2. TARIM ALANINDAKİ GELİŞMELER........ 449 3. TİCARET ALANINDAKİ GELİŞMELER...... 450 4. SANAYİ ALANINDAKİ GELİŞMELER....... 451 1929 Dünya Ekonom k Bunalımı............. 453 5. ULAŞTIRMA ALANINDA GELİŞMELER..... 454 6. SAĞLIK VE TIP ALANINDA GELİŞMELER... 455 DİĞER ALANLARDAKİ GELİŞMELER.....455 TESTLER (1, 2, 3, 4, 5)............... 458 BÖLÜM 8 ATATÜRK ÜN HAYATI,DÜŞÜNCE SİSTEMİ VE İLKELERİ........... 473 I. ATATÜRK ÜN HAYATI.............. 473 II. ATATÜRKÇÜ DÜŞÜNCE SİSTEMİ.... 480 III. ATATÜRK İLKELERİ.............. 482 A. TEMEL İLKELER....................482 1. CUMHURİYETÇİLİK.................... 482 2. MİLLİYETÇİLİK........................ 484 3. HALKÇILIK........................... 486 4. LAİKLİK.............................. 488
X 5. DEVLETÇİLİK......................... 489 6. İNKILÂPÇILIK......................... 491 B. BÜTÜNLEYİCİ İLKELER..............492 TESTLER (1,2)..................... 493 BÖLÜM 9 ATATÜRK DÖNEMİ DIŞ POLİTİKA VE İÇ OLAYLAR... 499 TÜRK DIŞ POLİTİKASININ DÖNEMLERİ...500 1. 1923-1930 DÖNEMİ DIŞ POLİTİKA........ 500 Nüfus Mübadeles (Etabl ) Sorunu........... 500 Yabancı Okullar Sorunu................... 501 Musul Sorunu.......................... 502 Dış Borçlar............................. 503 2. 1931-1939 DÖNEMİ DIŞ POLİTİKA........ 504 Türk ye n n M lletler Cem yet ne G r ş........ 504 Balkan Antantı.......................... 505 Razgard Olayı........................... 506 Akden z Paktı............................ 506 Montrö Boğazlar Sözleşmes............... 506 Sadabat Paktı.......................... 507 Hatay Sorunu........................... 508 TESTLER (1, 2)..................... 511 BÖLÜM 10 ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ................. 517 XX. YÜZYIL BAŞLARINDA DÜNYA.... 517 A. SOVYET SOSYALİST CUMHURİYETLER BİRLİĞİ (SSCB), ORTA ASYA DAKİ TÜRK DEVLET VE TOPLULUKLARI....... 517 B. ORTA DOĞU DA MANDA YÖNETİMLERİNİN KURULMASI.......................... 518 C. UZAK DOĞU DA YENİ BİR GÜÇ: JAPONYA.................... 519 D. İKİ SAVAŞ ARASI DÖNEMDE AVRUPA..... 519 E. İKİ SAVAŞ ARASI DÖNEMDE DÜNYA...... 521 TEST............................ 522 II. İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI............. 525 A. SAVAŞIN NEDENLERİ.................. 525 B. SAVAŞIN BAŞLAMASI.................. 527 C. BARIŞA DOĞRU....................... 530 D. SAVAŞIN SONUÇLARI.................. 530 E. II. DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA TÜRKİYE.. 533 TEST............................ 535 SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ............. 538 A. BLOKLARIN KURULUŞU................ 538 Doğu Bloku nun Kuruluşu.................. 538 Batı Bloku nun Kuruluşu................... 540 B. SOĞUK SAVAŞ YILLARI ORTA DOĞU..... 542 C. SOĞUK SAVAŞ YILLARI UZAK DOĞU..... 544 D. ASYA VE AFRİKA DAKİ GELİŞMELER..... 544 E. SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE TÜRKİYE.... 546 F. SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE DÜNYA...... 549 TEST............................ 550 YUMUŞAMA DÖNEMİ............... 553 A. ULUSLARARASI İLİŞKİLERDE DEĞİŞİM SÜRECİ..................... 553 B. YUMUŞAMA DÖNEMİNDE ÇATIŞMALAR... 554 C. BAĞLANTISIZ ÜLKELER................ 556 D. ARAP İSRAİL SAVAŞLARI.............. 557 E. ULUSLARASI POLİTİKADA PETROLÜN YERİ...................... 558 F. İRAN IRAK SAVAŞI................... 559 G. YUMUŞAMA DÖNEMİNDE DÜNYA........ 560 H. TÜRKİYE DIŞ POLİTİKASI............... 561 I. TÜRKİYE NİN İÇ POLİTİKASINDA MEYDANA GELEN OLAYLAR............. 564 TEST............................ 568 KÜRESELLEŞEN DÜNYA............ 571 A. SSCB DE DEĞİŞİM VE SONUÇLARI....... 571 B. SSCB NİN DAĞILMASINDAN SONRA ASYA DA YENİDEN YAPILANMA.......... 572 C. DOĞU BLOKUNDAN SONRA AVRUPA DA YENİ ARAYIŞLAR........... 575 D. TÜRKİYE VE AVRUPA BİRLİĞİ........... 577 E. YENİ OLUŞUM SÜRECİNDE BALKANLAR.. 577 F. ORTA DOĞU VE AFGANİSTAN DAKİ GELİŞMELER......................... 579 G. DÜNYADAKİ GELİŞMELER.............. 581 H. DEĞİŞEN DÜNYA VE TÜRK DIŞ POLİTİKASI.................. 582 I. 1980 SONRASI TÜRKİYE................ 586 İ. KÜRESEL SORUNLAR.................. 589 TEST............................ 592
Nil İLK TÜRK DEVLETLERİ VE KÜLTÜR - MEDENİYET 1. BÖLÜM TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI TÜRK ADININ ANLAMI VE KÖKENİ Türk Kelimesinin Anlamı Türk adı ilk defa Orhun Kitabeleri nde, Türük şeklinde geçer. Türk adının hangi anlama geldiği konusunda farklı yorumlar vardır. Örneğin; Çin kaynaklarında miğfer Uygur metinlerinde güç, kuvvet Kaşgarlı Mahmut un Divan-ı Lügati t- Türk adlı eserinde olgunluk çağı Ziya Gökalp e göre töreli, kanun, nizam sahibi A. Wambery e göre türemek G. Doerfer e göre devlete bağlı halk Türk Kelimesinin Coğrafi Bir Terim Olarak Kullanılması Coğrafi bir terim olarak ilk kez Türkiye kelimesi Türkhia şeklinde Bizans kaynaklarında Orta Asya için kullanılmıştır. XII. yüzyıldan itibaren Avrupalılar Anadolu için Türkiye adını kullanmışlardır. Ünlü İtalyan seyyah Marco Polo, Anadolu ya Küçük Türkiye, Orta Asya ya Büyük Türkiye demiştir. Memluklar zamanında Mısır, Babürlüler zamanında da Hindistan için Türkiye adı kullanılmıştır. Türk Kelimesinin Siyasal Anlamda Kullanılması Türk kelimesi siyasal ad olarak ilk defa Kök Türk Devleti tarafından kullanılmıştır. TÜRKLERİN ANA YURDU Türk adının anlamı ile ilgili olarak yapılan yorumlar içerisinde en çok kabul edilen görüş tarihçi A. Wambery ve Uygur metinlerine ait olanlardır. Türklerle İlgili Bilgi Veren Kaynaklar Türk tarihiyle ilgili ilk bilgilere Çin kaynaklarında rastlanır. Ayrıca; Asur yazılı kaynaklarında Herodot tarihinde Arap kaynaklarında İran kaynaklarında Bizans kaynaklarında Rus kaynaklarında Hint metinlerinde Türklerle ilgili bilgilere rastlanır. İSKANDİNAVYA K U Z E Y A F R İ K A UMMAN DENİZİ H İ N T Dekkan BENGAL KÖRFEZİ O K Y A N U S U Lena Irmağı Obi Irmağı FİNLANDİYA S İ B İ R Y A Volga Ýrtiþ Baykal Gölü Sayan Dağları Don Ötüken A V R U P A R U S Y A Cend Balkaþ Gölü FRANSA Aral Gölü BALKANLAR JAPON DENİZ KARADENİZ Harzem Siriderya(Seyhun) Gobi Çölü Tanrı Dağları Altay Dağları ANADOLU Buhara Kaşgar Tarım Havzası Taklamakan Çölü Sarı Irmak Karanlık Dağları A K D E N İ Z ÝRAN Gök Irmak ÇİN SÝNT Ganj Irmaðý BURMA MISIR ÝTALYA A F R İ K A SURİYE Kızıl Deniz Mezopotamya Hazar Denizi ARAP YARIMADASI Amuderya (Ceyhun) Türklerin Ana Yurdu ÇİN HİNDİ MANÇURYA S A R I D E N ÝZ Ç İ N D E N İ Z İ B Ü Y Ü K O K Y A N U S Genişleme alanları Türklerin ilk ana yurtları Göç yolları 0 750 1500 2250 3000 Km Türklerin ana yurdu Orta Asya dır. Orta Asya; kuzeyde Sibirya, güneyde Hindikuş ve Karanlık Dağları, doğuda Kingan Dağları, batıda Hazar Denizi ile çevrelenen geniş bir coğrafi bölgedir. Bu geniş bölge içerisinde Türklerin ilk anayurdu; Altay - Sayan Dağları nın kuzeybatısı, Tanrı Dağları nın kuzeyi, Aral Gölü nün çevresi ve Hazar Denizi nin doğusu arasında kalan bölgedir.
2 İLK TÜRK DEVLETLERİ VE KÜLTÜR - MEDENİYET ORTA ASYA NIN EN ESKİ KÜLTÜR MERKEZLERİ Yapılan araştırmalar sonucu Orta Asya Türk kültürünün Paleolitik (Eski Taş) Devrine kadar uzandığı görülmüştür. Orta Asya nın en eski kültür merkezleri şunlardır: Anav Kültürü MÖ 5000-3000 yılları arasında yaşanan bu kültür Türkistan ın başkenti Aşkabat yakınlarında ortaya çıkarılmıştır. Orta Asya nın en eski kültürüdür. Kelteminar Kültürü MÖ 3000 yıllarında yaşanmış olan bu kültür Amuderya nın deltasında bulunmuştur. Buradaki insanlar yerleşik hayat sürmüşlerdir. Afanesyevo Kültürü MÖ 3000-2000 yılları arasında yaşanan bu kültür Altay - Sayan Dağları nın kuzeybatısında bulunmuştur. Türklerin en eski kültürüdür. Andronova Kültürü MÖ 2000-1200 yılları arasında Hazar Denizi nin kuzeydoğusundan Ural Dağları na kadar uzanan bu kültür yayılma alanı en geniş olanıdır. İlk defa tunçtan ve altından eşyalara rastlanmıştır. Karasuk Kültürü MÖ 1200-700 yıllarını kapsar. Yenisey Irmağı nın kollarından biri olan Karasuk Nehri nden adını alır. Orta Asya uygarlığında demir madeni ilk olarak bu kültürde işlenmiştir. Tagar Kültürü MÖ 700-100 yılları arasında yaşanan bu kültür diğer kültürlerin içinde en genci ve en gelişmiş olanıdır. Bu kültüre ait bıçaklar, hançerler, ok uçları, altın süs eşyaları, iğne, tarak gibi eşyalar bulunmuştur. TÜRK GÖÇLERİ VE SONUÇLARI Orta Asya da yaşayan Türkler, MÖ XVI. yüzyıl ile MS XI. yüzyıl arasında çeşitli nedenlerle Asya, Avrupa, Afrika kıtalarının değişik bölgelerine göç etmişlerdir. Göçlerin Başlıca Sebepleri İklim şartlarının değişmesi Kuraklık Uzun süren kışlar Bölgenin çölleşmesi Nüfusun artması Tarım alanlarının daralması Otlakların yetersiz kalması Hastalıkların ortaya çıkması Salgın hastalıkların çoğalması Hayvan hastalıkları nedeniyle hayvancılığın gerilemesi Siyasi ve sosyal durum Dış baskılar (Çin, Moğol) Boylar arası mücadele Yeni yurt edinme düşüncesi Bağımsızlık arzusu Milattan Önceki Göçler Milattan önceki dönemlerde kalabalık Türk boylarından bir kısmı Çin e, bir kısmı da batıya doğru göç ederek İran üzerinden Mezopotamya, Suriye ve Anadolu ya kadar ilerlediler. Yakutlar ve Çuvaşlar Sibirya ya doğru göç ettiler. Bir grup da Hindistan a doğru yayılmaya başladı. Milattan Sonraki Göçler Milattan sonraki göçler daha çok güneye (Çin) ve batıya doğru olmuştur. Batıya göç edenlerden bir kısmı Hazar Denizi ve Karadeniz in kuzeyinden geçerek Orta Avrupa ve Balkanlar a kadar gelmiş, buralarda güçlü devletler kurmuşlardır (Hunlar, Avarlar, Bulgarlar, Macarlar). Batıya gidenlerden diğer bir grup Afganistan ve Kuzey Hindistan a yerleşip Akhunlar Devleti ni kurmuştur.
Nil İLK TÜRK DEVLETLERİ VE KÜLTÜR - MEDENİYET 3 Göçlerin Sonuçları ve Önemi Göçler dört yöne de olmuştur. Orta Asya dan göç eden Türkler, Anadolu, Suriye, Orta Avrupa ve Sibirya ya yerleştiler. Orta Asya da kalan Türk boyları Asya Hun İmparatorluğu çatısı altında ilk siyasi teşekkülünü oluşturdu. Bu devleti sırasıyla; Göktürk ve Uygur devletleri takip etti. Bu devletler Orta Asya daki Türk kültürünü devam ettirdiler. Macaristan merkez olmak üzere Avrupa da Hunlar, Avarlar, Bulgarlar ve Macarlar devlet kurdular. Türk kültür ve uygarlığı dünyanın dört bir köşesine yayıldı. Değişik bölgelere göç eden Türkler farklı kültürleri etkilediler ve kendileride o kültürlerden etkilendiler. Bu etkilenmeler sonucu Türk boyları arasında dini, kültürel, ekonomik, sosyal ve siyasi farklılıklar meydana geldi. Kavimler Göçü başladı. Avrupa ya göç eden Türkler Hristiyanlığı benimsemişler ve asimile olmuşlardır. Sibirya ya gidenler uygarlık açısından daha da geriye gitmişlerdir. Çin e gidenler kalabalık Çin nüfusundan dolayı asimile olmuşlardır. XI. yy da Anadolu ya girmeye başlayan Oğuzlar, Anadolu nun Türk yurdu olmasını sağlamışlardır; ayrıca Anadolu ya gelen Türkler burada benliklerini kaybetmeyip büyük devletler kurmuşlardır. NOT Türklerin atı evcilleştirmiş olmaları, göçebe bir hayat sürmeleri, at arabası ve tekerleği kullanmış olmaları göçleri kolaylaştırmıştır. Türk göçleri belli bir liderin denetimi ve öncülüğünde yapılmıştır. İlk Türk göçleri belli bir hedef ve amaç doğrultusunda gerçekleşmiştir. Türklerin çok geniş coğrafi bölgelere yayılmaları, birçok devlet kurmaları, göçebe yaşamları ve yazıyı geç kullanmaları Türk tarihinin incelenmesini zorlaştırmıştır. İSKİTLER (SAKALAR) Orta Asya kökenli, atlı göçebe bir topluluktur. MÖ VII. yy da batıya göç ederek Karadeniz in kuzeyinden Tuna Nehri ne kadar uzanan topraklara yerleşmişlerdir. İSKANDİNAVYA K U Z E Y A F R İ K A A F R İ K A Obi Irmağı S İ B İ R Y A UMMAN DENİZİ Dekkan BENGAL KÖRFEZİ H İ N T O K Y A N U S U En yoğun olarak yaşadıkları yer Kırım Lena Irmağı Volga Ýrtiþ Baykal Gölü Sayan Dağları Don R U S Y A Ötüken A V R U P A İ S K İ T L E R Cend Balkaþ Gölü FRANSA Aral Gölü BALKANLAR KARADENİZ Harzem Siriderya(Seyhun) Gobi Çölü Tanrı Dağları Altay Dağları ANADOLU Buhara Kaşgar Tarım Havzası Taklamakan Çölü Sarı Irmak Karanlık Dağları A K D E N İ Z İRAN Gök Irma ÇİN SÝNT Ganj Irmaðý BURMA MISIR İTALYA FİNLANDİYA SURİYE Kızıl Deniz Mezopotamya Hazar Denizi ARAP YARIMADASI Amuderya (Ceyhun) İskitlerin önemli özellikleri şunlardır: Yarımadası dır. Kimmerler, Medler, Persler, Asurlular ve Urartular ile savaşan İskitler; Kafkas dağlarını aşarak Anadolu, Suriye, Filistin üzerinden Mısır sınırlarına kadar akınlarda bulunmuşlardır. İran kaynaklarında adları Sakalar diye geçmektedir. Çoğunluğu göçebedir. İskitler birçok kaynakta Türk olarak geçer. Yaşam tarzları, gelenek ve görenekleri, dilleri, sanatları diğer Türk topluluklarıyla bağlantılıydı. İskitler çok tanrılı bir tabiat dinine inanırlardı. Tanrıların en büyüğü Göktanrı ydı. İskitler Orta Asya ve atlı göçebe kültürünü, Ön Asya toplumlarına tanıtmışlardır. Bilinen en önemli hükümdarları Alp Er Tunga dır. Herodot tarihinde Alp Er Tunga, Modova adıyla anılmaktadır. Ön Asya toplumlarıyla yaptıkları mücadeleleri Alp Er Tunga Destanı nda anlatmışlardır. İranlı şair Firdevsi nin Şehname adlı eserinde bu konu İran-Turan mücadelesi şeklinde geçer. Şehname de Alp Er Tunga Afrasiyap adıyla anılmaktadır. Diğer önemli destanları ise Şu Destanı dır. Falcılık, büyücülük (hekimlik) ve maden işlemeciliğinde oldukça ileri gitmişlerdir. ÇİN HİNDİ MANÇUR S A R Ç İ 0
28 İLK TÜRK DEVLETLERİ VE KÜLTÜR - MEDENİYET Önemli Türk Destanları Alp Er Tunga Destanı Oğuz Kağan Destanı Türeyiş (Yaradılış) Destanı Ergenekon Destanı Göç Destanı Manas Destanı Dede Korkut Hikâyeleri İskit Hükümdarı Alper Tunga nın ölümü üzerine yakılan bir ağıttır. Mete Han ın hayatı ile Orta Asya da siyasal birliği sağlaması ve ülkesini oğulları arasında bölüştürmesini anlatır. Hunlara ait olan bu destan Türklerin ortak destanıdır. Uygur destanıdır. Bir Hun hakanının kızlarını tanrılarla evlendirmesi bu evlilikten doğan çocukların bozkurt ruhuna sahip olmaları ve böylece çoğaldıkları anlatılır. Göktürk destanıdır. Bir savaştan yenik çıkan Göktürkler in Ergenekon denilen yerde gizlenip çoğalmaları ve ardından bulundukları dağı eriterek, Ergenekon topraklarından çıkmak için verdikleri mücadele anlatılır. Uygur destanıdır. Kutsal bir kayanın yok olması ile Türk ilinde başlayan kıtlıkla beraber göç etmek zorunda kalındığı anlatılır. Kırgızlara aittir. En uzun Türk destanıdır. Birleşmiş Milletler tarafından 2000 yılında dünyaya tanıtılmıştır. Oğuz Kağan Destanı ndaki olaylar ayrı ayrı anlatılmış. 16. yüzyıl sonlarında yazıya geçirilmiştir. Destanla halk hikâyesi arasında bir geçiş özelliği gösterir. Örnek Soru Türkleri dağı eriterek yaşadığı yerden çıkışını anlatan sözlü edebiyat ürünü aşağıdakilerden hangisidir? A) Göç Destanı B) Manas Destanı C) Ergenekon Destanı D) Türeyiş Destanı E) Oğuz Kağan Destanı Tarih Boyunca Türklerin Kullandıkları Takvimler On İki Hayvanlı Takvim Hicri Takvim Celali Takvimi Rumi Takvim Miladi Takvim Cevap: C Güneş yılı esaslıdır. Her yıla bir hayvan ismi verilir. 12 aydan oluşur. 1 yıl 365 gün 5 saattir. Türklerin kullandığı ilk takvim olup Çinliler ve Tibetlilerde kullanmıştır. Ay yılı esaslıdır. İlk kez Hz. Ömer zamanında kullanılmaya başlanmıştır. Hicret başlangıçlıdır (622). Bir yıl 354 gündür. Ülkemizde 1926 da kaldırılan bu takvim günümüzde sadece dini ay ve günlerin belirlenmesinde kullanılmaktadır. Büyük Selçuklu Devleti nde Melikşah tarafından yaptırılmıştır. Bir yıl 365 gün 6 saat olarak kabul edilmiştir. Başlangıç tarihi olarak 1079 yılı kabul edilmiştir. Ayrıca Babürler tarafından da kullanılmıştır. Güneş yılı esaslıdır. İran kökenlidir. Güneş yılı esaslı bir takvimdir. Bir yıl 365 gün 6 saat olarak kabul edilmiştir. Osmanlılarda 1839 yılından itibaren mali işlerde aksama olmaması için kullanılmaya başlanmıştır. Sadece ekonomik alanda kullanılmıştır. Başlangıç tarihi olarak Hicret kabul edilmiştir. Güneş yılı esaslıdır. Bir yıl 365 gün 6 saat olarak kabul edilmiştir. Mısırlılar ve Romalılar geliştirmiştir. Hz. İsa nın doğumu (Milat 0 ) başlangıç kabul edilmiştir. Başlangıç olarak 1 Ocak tarihi kabul edilmiştir. Ülkemizde 1 Ocak 1926 dan itibaren kullanılmaya başlanmıştır.
30 İLK TÜRK DEVLETLERİ VE KÜLTÜR - MEDENİYET 1. TEST İlk Türk Devletleri ve Kültür - Medeniyet 1. Uygur Türkleri, başta Budizm olmak üzere çeşitli dinlere bağlı değişik kültürlerle ilişki kurdukları halde dini terimlerin bile Türkçe karşılıklarını kullanmaya özen göstermişlerdir. Uygurlar bu davranışlarıyla aşağıdakilerden hangisini korumaya çalışmışlardır? A) Toprak bütünlüğünü B) Yönetim biçimlerini C) Milli benliklerini D) Toplumda eşitlik anlayışını E) Eski inanç sistemlerini 2. Türk tarihi açısından yuğ aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir? A) Hükümdar soyunu B) Hükümdarlık törenini C) Danışma meclisini D) Süsleme sanatını E) Cenaze törenini 3. Uygurlar, Orta Asya daki diğer Türk devletlerine göre; I. Halıcılık II. Demircilik III. Tarım IV. Resim ve heykel alanlarının hangilerinde daha başarılı olmuşlardır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV 4. Eski Türklerin aşağıdaki özelliklerinden hangisi Türk ulusunun demokrasiye yatkınlığının bir kanıtıdır? A) Yönetimleri altındaki kavimlere eşitlik ve adaletle hükmetmeleri B) Komşuları ile iyi ilişkiler kurmuş olmaları C) Devlet yönetiminde hakanların yetkilerini sınırlayan bir kurultayın bulunması D) Çok çabuk teşkilatlanıp devlet kurabilme yeteneği E) Hakanların sefere çıktığı zamanlarda yerine eşlerinin vekalet etmesi 5. İlk Türk devletlerinde besteye ne denilirdi? A) İr B) Bediz C) Küg D) Çevgan E) Köpürge 6. Aşağıdakilerden hangisi, Türk devletlerinde ülkenin hükümdar ailesinin ortak malı sayılması geleneğinin bir sonucu değildir? A) Parçalanmanın hızlanması B) Çok sayıda Türk devleti kurulması C) Güçlü orduların oluşturulması D) Dış baskıların artması E) Kardeş kavgalarına rastlanması 7. İslamiyetten önce Türkler; I. Sosyal devlet II. Ulusal devlet III. Federal yönetim gibi yönetim biçimlerinden hangilerini benimsemişlerdir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III
44 İLK TÜRK - İSLAM DEVLETLERİ VE KÜLTÜR - MEDENİYET Bizans İmparatorluğu AKDENİZ KARADENİZ Kudüs Gazze Pasinler Savaşı Trabzon Erzurum Diyarbakır Musul Bağdat Hazar Gölü İRAN Rey Aral Gölü Bakü Merv Basra İsfahan Dandanakan Savaşı Nişabur HAREZM Dandanakan Buhara Kabil GAZNELİLER Semerkant Tuğrul Bey adına Nişabur da bastırdığı para Basra Körfezi Büyük Selçuklu Devleti Haritası BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ NİN KURULUŞ VE YÜKSELİŞİ Tuğrul Bey Dönemi (1040-1063) Yurt ed nmek amacıyla Gazne Devlet le büyük b r mücadeleye g ren Tuğrul ve Çağrı Beyler, b r yandan da Anadolu ya keş f amacıyla akınlar düzenled ler. 1035 yılında Horasan a gelen Selçuklular, Gaznel Mesut tan buraya yerleşmek ç n z n sted ler. Gaznel Mesut bunu kabul etmed ve Selçuklular üzer ne ordu gönderd. Selçuklular, Gaznel ler karşısında Nesa (1035) ve Serahs (1037) savaşlarını kazanarak N şabur da lk defa bağımsızlıklarını lan ett ler. Ancak Sultan Mesut un N şabur u ger alması üzer ne bağımsızlıkları kısa sürel oldu. Çöllere çek len Tuğrul Bey ertes yıl yapılan Dandanakan Savaşı yla Gazne Devlet n ağır b r yen lg ye uğrattı. Dandanakan Savaşı (1040) sonucunda; Gazne Devlet çökme sürec ne g rerken, Selçuklular tüm kurumlarıyla b r devlet hal ne geld ler. Büyük Selçuklu devlet resmen kuruldu. Hal fen n onayıyla Sultan lan ed len Tuğrul Bey, Rey şehr n başkent yaptı. Selçuklu Türkler n n batıya doğru lerley ş hızlandı. Tuğrul Bey amcası Musa Yabgu ve kardeş Çağrı Bey aracılığıyla doğuya ve güneye seferler düzenled. Kend s se Anadolu nun feth yle lg lend. İbrah m Y nal komutasında Anadolu ya gönderd ğ Selçuklu ordusu Pas nler Savaşı nda (1048) B zans, Gürcü ve Ermen b rleş k ordusunu yend. Pas nler Savaşı sonucunda; Trabzon a kadar olan yerler ele geç r ld. Pek çok gan met ve es r ele geç r ld. Anadolu da lk büyük başarı kazanılmış oldu. Doğu Anadolu da B zans ın asker gücü öneml ölçüde kırıldı. Türk - Ermen l şk ler başladı. NOT Pasinler Savaşı Bizans ile bir Türk-İslam devleti (Selçuklular) arasındaki ilk savaştır.
Belgrad Bükreş BOSNA HERSEK EFLAK 1463 SIBISTAN 1462 1459 BULGARİSTAN Sofya ARNAVUTLUK 1479 Teselya Mora 1460 MAKEDONYA Selanik Limni 1466 Eğribo Girit Midilli 1462 BOĞDAN Dobruca Edirne İzmir İstanbul İznik Bursa Antalya Kıbrıs A K D E N İ Z K A R A D E N İ Z Ankara Konya Kırım 1475 Sinop Kayseri Adana Antakya Halep Şam Trabzon Rize Medine Mekke Erzurum Erzincan Malazgirt Diyarbakır Urfa Mardin Kars Van Hakkari OSMANLI DEVLETİ VE KÜLTÜR - MEDENİYET 119 rol oynamıştır. Savaşlar, Akden z n tek hak m n n Vened kl ler olmadığını kanıtlamıştır. Mora Yarımadası nın feth tamamlanmıştır. YAVUZ SULTAN SELİM DÖNEMİ (1512-1520) D. Osmanlı - İran İlişkileri Akkoyunlu Devlet topraklarında 1502 de Şah İsma l tarafından Safev Devlet kuruldu. Şah İsma l Türk stan, İran ve Kafkaslarda büyük b r devlet kurmayı amaçladı. Şah İsma l Anadolu da ş l k mezheb n desteklem ş, Şahkulu İsyanı nın çıkmasında etk l olmuştur (Antalya yöres ). Safev Devlet n n Doğu Anadolu da başlattığı kışkırtmalar üzer ne başlayan bu syan, bu dönemde tamamen bastırılamadı. Şahkulu İsyanı Yavuz un tahta çıkışını hızlandırdı. NOT Şahkulu İsyanı nda II. Bayezid in ılımlı politika izlemesi oğlu Yavuz ile karşı karşıya gelmesine neden oldu (Karıştıran Savaşı). Yavuz, savaşı kaybetmiş olsa da yeniçerilerin desteği sonucunda başa geçmiştir. Çev k, sert ve cesur olmasından dolayı kend s ne Yavuz unvanı ver ld. İlk Osmanlı Devlet hal fes d r. Devlet adamları ve yen çer ler n desteğ yle tahta çıkmıştır. Osmanlı tar h nde babasını tahttan nd r p pad şah olan tek k ş d r. Kardeşler Ahmet ve Korkut u ortadan kaldırmıştır. H ç batıya sefer yapmamıştır. Seferler n doğuya ve güneye yapmıştır. K I R I M H A N L I Ğ I Çaldıran Savaşı K A F K A S Y A NOT II. Bayezid Dönemi nde Kili ve Akkerman toprakları alınarak Boğdan ın fethi tamamlandı. Osmanlı toprakları Karadeniz in batısında Kırım ile birleşti. İspanya da baskı altında olan Yahudiler Osmanlı topraklarına yerleştirildi. Turnadağı Savaşı M I S I R Ridaniye Savaşı E G E D E N İ Z İ M E M L Ü K D E V L E T İ Mercidabık Savaşı B a s r a K ö r f e z i E. II. Bayezid Dönemi ndeki Diğer Önemli Gelişmeler Karamanoğullarına tamamen son verd. İlk kez Kağıthane de barut yapımev kuruldu. İlk kez avarız verg s toplanmaya başlandı. Ed rne de Osmanlı Devlet n n lk akıl hastanes olan Beyazıd Darüşş fahanes yaptırıldı. İlk kez Musev ler tarafından İstanbul da basımev açıldı. A. Osmanlı - İran ilişkileri İran da kurulan Safev Devlet n n hükümdarı Şah İsma l Anadolu da Ş propagandası yaparak ayaklanmalar çıkarıp Anadolu yu ele geç rmek st yordu. II. Beyazıd Dönem nde Osmanlı - İran l şk ler Anadolu dak Ş faal yetler sebeb le bozulmuştu. Yavuz Sultan Sel m kardeş n ortadan kaldırdıktan sonra İran sefer ne çıkarak Şah İsma l İran sefer nde mağlup ett. (Çaldıran Savaşı, 1514)
ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ 531 ABD, Japonya ya karşı atom bombası kullandı. Japonya, ABD orduları tarafından işgal edildi. Savaştan sonra Almanya doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrılmıştır. II. Dünya Savaşı sırasında dünya barışını sağlamak amacıyla ABD ve İngiltere, Atlantik Bildirisi ni yayınlayarak Birleşmiş Milletler Teşkilatının temelini attı. 1943 te de Moskova Konferansı ile ABD, İngiltere, SSCB ve Çin daimî bir barış teşkilatının kurulması üzerinde anlaşmaya vardı. Şubat 1945 te Yalta Konferansı nda ABD, İngiltere ve SSCB, Mart 1945 e kadar Mihver Devletler e savaş ilan eden devletlerin Birleşmiş Milletlere üye olarak kabul edilmesine karar verdi. Aynı yıl San Francisco Konferansı sonunda Birleşmiş Milletler Antlaşması kabul edilerek Birleşmiş Milletler Teşkilatı kuruldu ve Milletler Cemiyeti 19 Nisan 1946 da yetkilerini bu teşkilata devretti. SSCB ve ABD dünyanın en büyük devletleri haline gelmiştir. ABD nin atom bombasına sahip olması, Birleşmiş Milletlerin New York u, Uluslararası Para Fonu nun Washington u merkez olarak seçmesi ABD nin gücünü arttırmıştır. Sovyetler Birliği ise Macaristan, Bulgaristan, Romanya ve Çekoslovakya gibi devletleri denetimi altına alıp komünist yönetimini bu ülkelere yaymıştır. Devletler İkinci Dünya Savaşı sonunda önemli güç haline gelen ABD ve SSCB nin liderliğinde ideolojik ayrılığa dayalı Batı Bloğu ve Doğu Bloğu adı altında gruplara ayrılmıştır. Gruplaşma ABD yanlısı NATO (1949) ve SSCB yanlısı Varşova Paktı nın (1955) kurulmasına neden olmuştur. 2. Ekonomik Sonuçlar II. Dünya Savaşı Avrupa da birçok kentin hasar görmesine, fabrikaların, limanların ve demiryolu hatlarının yıkılmasına üretim ve ticaretin olumsuz yönde etkilenmesine sebep oldu. Washington da, 45 ülkenin imzasıyla Uluslararası Para Fonu (IMF) kuruldu. 1949 da ekonomi eski canlılığına kavuştu. Avrupa, SSCB ve Japonya da ilerlemeler görüldü. Savaştan sonra Avrupa Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) kuruldu (1949 da ise Avrupa Konseyi kuruldu). Çünkü bu savaş, sanayi kuruluşlarının yıkılmasına ve devletlerin ekonomilerinin bozulmasına yol açmıştır. Savaşın getirdiği maddi zarar 2 trilyon doları aşmış, dünya ticareti durma noktasına gelmiş, tarım ve sanayi %70 lere kadar düşüş göstermiştir. 3. Toplumsal Sonuçlar II. Dünya Savaşı cephe gerisindeki sivillerin de hayatını kaybettiği bir savaş olmuştur. Savaşta 60 milyona yakın kişi hayatını kaybetti. Savaş sonunda Avrupa ve Asya da çeşitli nüfus hareketleri görüldü. II. Dünya Savaşı nda insan hakları ve uluslararası anlaşmalar ihlal edildi. II. Dünya Savaşı nda yaşananlardan dolayı Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşme 9 Aralık 1948 de Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda kabul edildi. 10 Aralık 1948 de Birleşmiş Milletler Teşkilatı, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ni kabul etti. İngiltere (Churchill) ABD (Roosevelt) SSCB (Stalin) Yalta Konferansı