T.C. TARIM VE KÖYİŞK İŞLERİ BAKANLIĞI KORUMA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLM RLÜĞÜ TAVUK VEBASI (AVIAN INFLUENZA) MEVZUAT İHBARI MECBURİ HASTALIKLAR 1 Sığır vebası 18 Tavuk vebası(avian Influenza) 2 Şap 19 Newcastle ( yalancı tavuk vebası) 3 Sığır tüberkülozu 20 Pullorum 4 Sığır brusellozu 21 Tavuk tifosu 5 Sığırların süngerimsi beyin hastalığı (BSE) 22 Scrapi 6 Antrax 23 Kedilerin Süngerimsi S beyin hastalığı ığı(fsh) 7 Kuduz 24 Arılar ların amerikan yavru çürükl klüğü 8 Koyun-ke keçi çiçeği 25 Varroa 9 Koyun ve keçi brusellozu 26 Balıklar kların enfeksiyöz hematopoietik nekrozi 10 Koyun ve keçi vebası ( PPR) 27 Bonamiosis 11 Mavidil 28 Marteiliosis 12 At vebası 29 Spring Viraemia of Carp (SVC) 13 Ruam ( Mankafa) 30 Viral Hemorajik Septisemi (VHS) 14 Durin ( At frengisi) 31 Infectious Pancreatic Nekrosis (IPN) 15 Atların enfeksiyöz anemisi 32 Bakterial Kidney Disease (BKD) 16 Veziküler stomatitis ( Bulaşı şıcı stomatitis) 33 Crayfish Plague (Kerevit( Vebası) 17 Equine encephalomyelitis 1
TAVUK VEBASI (AI) MEVZUATI 3285 Sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtas tası Kanunu, Hayvan Sağlığı ve Zabıtas tası Yönetmeliği, i, AI Hastalığı ığına Karşı Mücadele Talimatnamesi Korunma ve HASTALIK ŞÜPHESİ VE HASTALIK ÇIKMASI DURUMUNDA YAPILACAK İŞLEMLER 2
HASTALIK İHBARININ YAPILMASI 3285 Sayılı HSZK nun 9 ve 10 uncu Maddesi ve HSZY ne göre; Tavuk vebası hastalığı ığından işletmeleri ihbarla yükümly mlüdür şüpheli 48 saat içinde i inde ilgili yerlere ihbarda bulunmayanlar HSZK nun 49. Maddesine göre idari para cezası ile cezalandırılır GEÇİCİ KORDON KONULMASI Hükümet Veteriner Hekimi gelinceye kadar yetkililer tarafından aşağıdaki tedbirler alınacakt nacaktır; Hasta ve sağlam kanatlılar lar ayrı ayrı yerlerde bulundurulacak, Hasta kanatlılar ların n bulunduğu u yere giriş ve çıkışlar önlenecek, Ölen hayvanlar muayene ve teşhis için i in muhafazaya alınacak, Kokuşma halinde ise ifrazatı akmayacak şekilde hayvan uğrau rağı olmayan bir yerde, yer altı sularından uzak bir yere iki metre derinliğinde inde çukur açılarak a ve üzeri kireçlenerek gömülecek, g Hastaların n temas ettiği i ve hastalara ait her çeşit eşya, e hayvan yemi ve hayvan maddelerinin dışd ışarıya çıkarılması yasaklanacak, Hasta hayvanların n bakımı için in yeterli sayıda kişi i görevlendirilecek g ve tecrit mahalline görevli g kimse dışıd ışında kimsenin girmesine izin verilmeyecektir. 3
Hükümet Veteriner Hekiminin GörevleriG 24 saat içinde i inde en seri vasıta ile hastalık k yerine gitmek. Alınan önlemleri kontrol etmek ve gerekli hallerde yeni tedbirleri alarak, geçici kordonu devam ettirmek. Teşhis için i in laboratuvara gönderilmek üzere gerekli olan marazi maddeleri almak. Laboratuvar sonucu gelinceye kadar hastalığ ığa a geçici, el koyma tutanağı ğını doldurarak, mal sahibi/işletme sorumlusu ve Muhtar/Belediye Başkan kanına na imzalatmak. El Koyma Tutanağı ğında alınacak tedbirler belirtilmiş olup, bu tedbirlerin uygulanmasından ndan mal sahibi/işletme sorumlusunu sorumlu tutulmaktadır LABORATUVARA GÖNDERG NDERİLECEK MARAZİ MADDELER Tercihen kanatlılar lar bütün b n halinde gönderilecek g (canlılar lar kafese konulacak) Trachea,, akciğer, dalak, böbrek, b brek, karaciğer, kalp, ovaryum, beyin ve bağı ğırsakları, Histopatolojik muayeneler için i in %10 formol içeren i kavanozlara, diğer muayeneler için i in %50 gliserinli fizyolojik tuzlu su içeren i kavanozlara konularak, En az 5 hayvandan alınacak cloacal ve tracheal swap, (kendi özel tüplerinde) t Serolojik muayenede sürünün s n %1 inden kan alınacak ve bu 20 adetten az olmayacaktır. 4
LABORATUVARDA TEŞHİS S METOTLARI Virus İzolasyonu ( 2-102 gün g n ), SPF embriyolu yumurtalara inokulasyon, Hücre kültk ltürüne inokulasyon Virusun İdentifikasyonu ( 4 gün g n ), Patojenite Testleri (2-8 8 gün), g PCR/gen sekansı (2-3 3 gün) g Serolojik Testler AGP(Agar Agar jel Presipitasyon testi) 1 güng HA ve HI Testleri (1 gün) g ELISA (1 gün) g NI (Neurominidaz( Inhibisyon) ) 2 güng VN (Virus( Nötralizasyon) 5-75 7 güng TAVUK VEBASI HASTALIĞI ÇIKTIĞINDA INDA YAPILACAK İŞLEMLER Mahalli Hayvan Sağlık k Zabıtas tası Komisyonunu toplanır, Hastalık k Duyurulur, Kordon ve Karantina Uygulaması Mihrak : Enfekte olmuş işletme Kontrol Bölgesi: B Mihrak dahil minimum 3 km lik bir yarıçapa apa sahip bölgeb Gözaltında Tutma Bölgesi: B Mihraktan 3-103 (7) km. yarıçapl aplı uzaklıktaki ktaki alandır. 5
Bölgeler Kontrol Bölgesi 3 km 10 km Gözetim Bölgesi Bu bölgelerin b belirlenmesinde; Bölgenin coğrafik yapısı, İşletme yoğunlu unluğu, u, Kesimhane ve yem fabrikaları, Diğer ekolojik ve epidemiyolojik faktörler de dikkate alınacakt nacaktır. 6
Mihrakta (Enfekte( İşletmede) Alınacak Önlemler Sıkı karantina tedbirleri ve dezenfeksiyon kuralları uygulanacak, Kanatlılar lar ve hayvansal maddeler imha edilecektir. Kontrol Bölgesinde B Alınacak Önlemler Bölgedeki kanatlı işletmeleri belirlenecek, İşletmelerdeki bütün b n kanatlılara lara el konulacak, Kanatlı işletmelerine periyodik ziyaretler yapılarak klinik ve lab.. kontrolleri yapılacak İşletmelerin giriş ve çıkışlarında uygun dezenfeksiyon tedbirleri alınacak. 7
Kanatlılar ların, kanatlı karkaslarının n ve yumurtaların n bölge b dahilinde taşı şınması için in ayrılm lmış olan taşı şıtların n ve bu işle görevli g kişilerin ilerin hareketlerinin kontrolü yapılır, Bölgeden transit geçiş durumları izne tabi, diğer kanatlılar ların n taşı şınması yasaktır, Kanatlılar lar veya diğer kuşlar ile ilgili fuarların, pazarların açılması,, sergi ve yarış ışların n düzenlenmesi d yasaklanır, Hükümet Veteriner Hekiminin izni olmadan kanatlılar ların ve kuluçkal kalık k yumurtaların n işletme i dışıd ışına çıkarılması yasaktır. Gözaltında Tutma Bölgesinde B Alınacak Önlemler Genel olarak denetleme daha az yapılacak, bu bölge kontrol bölgesi b ile diğer endüstri bölgesi b arasında tampon bölge b olacaktır. Bu bölgenin b sınırlars rlarına hastalığ ığa a ait levhalar asılacakt lacaktır. Kanatlı bulunan işletmeler i belirlenecektir, Kanatlı ve hayvansal maddelerin dışd ışarı çıkışları bu bölgede b de izne tabidir. 8
Kullanılm lmış gübre ve kanatlı altlıklar klarının n bölgeden b çıkışıışı yasaktır. Bu bölgede b de kanatlılar lar ve diğer kuşlar ile ilgili fuar, sergi, yarış ve pazar alanların n kurulması yasaklanır, Bölgeden transit geçiş durumları izne tabidir, diğer kanatlılar ların n izinsiz taşı şınması yasaktır. Enfekte Kanatlılar ların n Toptan Öldürülmesilmesi Aile tipi işletmelerde i narkotik, kurarik,, ve anestezik ürünlerin birleştirilmesinden oluşan ilaçlar ların intrapulmoner enjeksiyonu ile, Yüksek sayıda olanlar gazlar ile öldürülecek. lecek. 9
Toptan Öldürmede Kullanılacak lacak Gazlar Karbondioksit: 17,5 Kg/1000 m3: 30 dk ortamı doyurur. 15 dk içinde inde ölüm m meydana gelir. En çok kullanılan lan gazlardan biridir. Karbonmonoksit: 8 Kg/1000 m3:30 dk ortamı doyurur. 15 dk içinde inde ölüm m meydana gelir. En çok kullanılan lan gazlardan biridir. Hidrosiyanik asit (HCN): 3 Kg/1000 m3: 30 dk ortamı doyurur. 14 dk. İçinde ölüm m meydana gelir. Toksik olması nedeniyle dikkatli kullanılmal lmalıdır. Alfa- Kloraloz: Yeme %2-%6 %6 oranında nda karış ıştırılır. r. 60 dk içinde inde uyuşmaya neden olarak ölüm meydana getirir. Sodyum fenobarbital: 55 ml de 80 mg. içme i suyuna karış ıştırılır. r. 4 saat içinde inde uyuşturmaya neden olarak ölüm m meydana getirir. 10
Kanatlılar ların n ve Hayvansal Maddelerin İmhası Çukura gömme g ile ortadan kaldırma; Rendering tesislerinde ortadan kaldırma; Hayvanların n Gömülme G Yerinin Tespiti Hastalıktan ölen, öldürülen len ve imha edilecek hayvanlar için i in belediye ve köy k ihtiyar heyeti; su, yol ve meskenlerden uzak gömülme g yerlerini tespit etmekle yükümlüdürler. 11
Hastalık k Bölgesinin B Kontrolü Hastalığı takiple görevli g Hükümet H Veteriner Hekimi hastalık k tamamen sönünceye nceye kadar bölgeyi b kontrol eder, Zoonoz olması nedeniyle hastalık hakkında hayvan sahiplerine ve Mahalli Sağlık k Teşkilat kilatına da bilgi verir. Hastalığı ığın n SönüşüS Karkaslar ve hayvansal maddeler imha edildikten sonra; Dezenfeksiyon Detaylı bir temizlik, Tekrar genel bir dezenfeksiyon yapılacakt lacaktır. Karantina tedbirleri son imhadan 21 gün g sonra dezenfeksiyon yapılarak kaldırılır. r. 12
Hastalığ ığa a Karşı Kullanılacak lacak Başlıca Dezenfektanlar Sodyum Hipoklorit, (%2 lik sol.) Amonyum guertarnar tuzları,(%4,(%4 lük k sol.) Potasyum peroksimonosolfat+malik Asit+Sulfamik asit +Dodesilbenzelsulfonat+sodyum hesametafosfat kompleksi, (%1 lik sol.) Kalsiyum hidrat (Kireç sütü) Kresilik asit (%2.2 lik sol.) Sentetik fenoller ( %2 lik sol.) Formalin+Permanganat NAKİL L SIRASINDA ŞÜPHELİ DURUMUN TESPİT T EDİLMES LMESİ Hayvanlar İl l ve İlçe e MüdürlM rlüklerince karantinaya alınır, Laboratuvara marazi madde gönderilir, g Kesin teşhisten sonra tüm t m kanatlılar lar ve altlıklar imha edilir. 13
TAZMİNAT ÖDENECEK DURUMLAR (2005/47 SAYILI TEBLİĞ İĞ) Hastalık çıkan bölgelerde; b - İnfekte, İnfekte olmasından şüphe duyulan, bulaşma ihtimali olmasından şüphe duyulan kümes k hayvanlarına, na, - Hayvan yemi, tüy, t yumurta, altlık, gübre g v.b. kümes k hayvan maddeleri, - Hastalık k tespitine yönelik y katkıda bulunan yetiştiricilerin tiricilerin hayvanlarına na ve hayvan maddelerine Tavuk vebası hastalığı ığına benzer klinik semptomları gösteren, kümeste %10 ölümlere neden olan ve Hükümet H Veteriner Hekimince AI şüpheli bulunan durumlarda laboratuvar sonucu beklenmeksizin. TAZMİNAT ÖDENMEYECEK DURUMLAR 350 adet kümes k hayvanı bulunduran ticari işletmelerin i yapılan kümes k denetimlerinde; - İşletmelerce tutulması ve bulundurulması gereken kayıt t ve belgeleri işletmelerinde i tutmayan ve muhafaza etmeyen, - Denetimlerde yazılı ikaz yapılmas lmasına rağmen bu konuda gerekli düzeltmeleri d yapmayan kanatlı yetiştiricilerine, tiricilerine, İşletmesinde, çalışma izni bulunmayan damızl zlık k kümes k ve kuluçkahanelerden kahanelerden alınm nmış kümes hayvanlarını bulunduran kanatlı yetiştiricilerine, tiricilerine, Sevk Belgesi almadan hayvanlarını sevk edenlere, 14
TAZMİNAT ÖDENMEYECEK DURUMLAR Kamu kurumları ve belediyelere ait kümes k hayvanları işletmelerine, Hastalık k bildiriminde bulunmayan kanatlı yetiştiricilerine, tiricilerine, Hükümet Veteriner Hekime muayene ettirmeden kümes k hayvanlarını itlaf ve imha eden kanatlı yetiştiricilerine, tiricilerine, İl/ l/ilçe e MüdürlM rlüğünün n talimatlarına uymayan işletme i sahiplerine, Bakanlıkça a alınan kararlara uymayan ve karar verilen test, ilaçlama lama veya aşıa şılama uygulamasını yaptırmayan kanatlı yetiştiricilerine, tiricilerine, Kümes hayvanlarını karantina bölgesinden b izinsiz olarak çıkaran kanatlı yetiştiricilerine. tiricilerine. TAZMİNAT MİKTARLARIM 350 adet ve bunun altında kümes k hayvanı işletmeler için i in mahallinde; -Hükümet Veteriner Hekimi başkanl kanlığında, bulunan -Muhtar/aza -Hayvan sahibi bilirkişisi isi tarafından oluşturulan Kıymet Takdir Komisyonu tarafından belirlenir. Komisyon mahalli fiyatları göz önünde nde bulundurarak yaş ve türlerine göre g kümes k hayvanlarının n ve/veya kümes k hayvanı maddelerinin tazminat bedelini belirler. 15
TAZMİNAT MİKTARLARIM 350 adetin üzerinde olan işletmeler i için i in tazminat miktarları için in Komisyon; İl l Müdürü/İlçe M e MüdürüM Başkanl kanlığında, -Hükümet Veteriner Hekimi, - Ticaret Odası Temsilcisi, -Ticaret Borsası Temsilcisi, -İl l MüdürlM rlüğü tarafından belirlenen kanatlı yetiştiricisi tiricisi temsilcisinden oluşur. ur. TAZMİNAT MİKTARLARIM Komisyon güncel g girdi fiyatlarını göz önünde nde bulundurarak yaş ve türlerine t göre g kümes k hayvanlarının n ve kümes k hayvanı maddelerinin maliyetini tespit eder. Tazminat miktarı maliyetin % 100 ü olarak belirlenir. 16
İMHA TUTANAĞININ DÜZENLENMESD ZENLENMESİ Her işletme i için i in mahallinde iki nüsha n olarak imha tutanağı tutulur. İmha tutanağı ğı; -Hükümet Veteriner Hekimi, -İşletme Sahibi veya Temsilcisi, -İtlafa katılan bir kişi i tarafından imzalanır. TAZMİNAT HAKEDİŞ BELGELERİNİN DÜZENLENMESİ VE ÖDEMENİN N YAPILMASI Tebliğde yer alan Tazminat Hakediş Belgesi düzenlenir. d Bir nüshasn shası Banka Şubesine Tebliğ de yer alan yazı ile gönderilir. İlgili Banka şubesince ödeme yapılır. İkinci nüsha n ise İl/ l/ilçe e Müdürl rlüğünce muhafaza edilir. Hayvan sayısı 350 ve daha az olan işletmelerin i bulunduğu yerleşim birimlerinde düzenlenen d listeye göre g İl/ l/ilçe Müdürlüklerince bankadan alınacak tazminat doğrudan imza karşı şılığıığı dağı ğıtılabilir. 17
CEZALAR, AŞILAMA,NAKA ILAMA,NAKİL L VE KOMİSYONLAR CEZALAR Hastalıkl klı olduklarını bilerek hastalıkl klı hayvanlarla, hayvan maddeleri için i in menşe e ve Veteriner Sağlık Raporu düzenleyen d veya veren memurlar, daha ağıa ğır bir cezayı gerektirmediği i takdirde 4 aydan 1 yıla y kadar hapis cezası ile (HSZK( HSZK nun 45.Maddesi) Kordon altında bulunan yere izinsiz hayvan ve hayvan maddesi sokan veya çıkaran şahıslar ise 2 aydan 6 aya kadar hapis ve ağıa ğır r para cezası ile cezalandırılır r (HSZK( HSZK nun 46.Maddesi) 18
AŞILAMA Aşılar klinik belirtilerin gelişmesini önler fakat infeksiyonun oluşmas masını engelleyemez. Genellikle az patojen suşlar ları taşı şıyan hayvanların aşılandıklarında genetik değişim im ya da mutasyon ile bu suşlar ların çok patojen suşlara dönüşme ihtimali vardır. Aşılı hayvanlar virulent virusu saçmaya devam eder ve aynı zamanda da serolojik kontrole engel olur. Bu nedenle de aşılama tavsiye edilmemektedir. Hayvan Sağlık k Zabıtas tası Komisyonları Görevleri: Hayvan sağlığı ığını korumak, Bulaşı şıcı hayvan hastalıklar klarıyla mücadele m etmek, Hayvan hareketleri ve sevklerine dair alınmas nması gereken tedbirleri tespit etmek ve uygulamaya konulmasını sağlamakt lamaktır. 19
İl l Hayvan Sağlık k Zabıtas tası Komisyonu Kimlerden Oluşur? ur? Vali veya valinin görevlendireceg revlendireceği i Vali Yardımc mcısı Başkanl kanlığında, Belediye Başkan kanı, Ticaret Odası Başkan kanı, Ziraat Odası Başkan kanı, Sağlık İl l Müdürü, Jandarma Alay Komutanı, Bakanlık İl l Müdürü, Hayvan Sağlığı Şube Müdürü, İl l Daimi Encümen Üyesi (Bir kişi) i) İlçe e Hayvan Sağlık k Zabıtas tası Komisyonu Kimlerden Oluşur? ur? Kaymakam Başkanl kanlığında, Belediye Başkan kanı, İlçe e Jandarma Komutanı, Merkez Sağlık k Ocağı Tabibi, Ziraat Odası Başkan kanı, Bakanlık İlçe e MüdürüM Hükümet Veteriner Hekimi. 20
Köy y Hayvan Sağlık k Zabıtas tası Komisyonu Kimlerden Oluşur? ur? Hükümet Veteriner Hekimi Başkanl kanlığında, Köy y Muhtarı, İhtiyar Heyeti, Köy y Bekçisi veya Korucusu. Hayvan Sağlık k Zabıtas tası Komisyonları mahallince yapılmas lması mümkün n olmayan husus ve ihtiyaçlar larını bir üst komisyona bildirir. Hayvan Sağlık k Zabıtas tası Komisyon Kararlarında Belirtilmesi Gereken Hususlar Hastalık k yerinin ilanı ve kordonun genel ve sınırlı olduğu u coğrafi noktaları, BURADA TAVUK VEBASI HASTALIĞI I VAR levhalarının n dikileceği i yerler, Komşu u köy, k kasaba, ilçe, şehir ve çiftliklere haber verme şekli, Varsa hayvan pazarlarının n durumu, 21
Kordon altındaki bölgede b serbest, şartlı serbest veya yasak olan hususlar, Mezbahalara sevk edilecek hayvanlar ile transit geçişlere yapılacak işlemler, i Ölüm m ve imha olaylarının n nasıl gerçekle ekleştirileceği, i, Dezenfeksiyon usulleri gibi hususlar ayrı ayrı kararda belirtilir. Kontrol Bölgesinden B Kanatlı ve Hayvansal Maddelerin Çıkartılması Hayvanların çıkarılması gerektiği i zaman hastalığı takiple görevli g Veteriner Hekime müracaat m edilir, Hükümet Veteriner Hekimi durumu bir raporla tespit eder, Rapor ilgili Hayvan Sağlığı ve Zabıtas tası Komisyonu tarafından incelenir. Uygun görülürse g rse Veteriner Hekimin gözetiminde g nakil kararı verilir. 22
Hükümet Veteriner Hekimin Kontrol Bölgesinden B Çıkışlarına İzin Vereceği i Durumlar Kontrol Bölgesinde B bulunan ve hastalık görülmeyen kümeslerdeki k kanatlılar ların, kontrol bölgesi içinde i inde veya bu bölge b dışıd ışında yetkili makamlar tarafından öngörülen bir kesimhanede kestirilmelerine, Gözaltı bölgesinde bulunan ve içinde i inde başka kanatlı bulunmayan işletmelere i gönderilecek g olan bir günlg nlük k civcivler veya hazır r piliçlerin lerin taşı şınmasına na izin verilir, ancak bu işletme i kontrol bölgesi b gibi resmi kontrole tabi tutulur. Kontrol bölgesi b içinde i inde bulunan ve hastalık görülmeyen diğer işletmelerdeki i yumurtaların n ve bunları içeren ambalajların n dezenfeksiyonundan (30 dk. formal fumigasyonu veya %2,5-3 lik Sodium hipoklorit solüs.y.yıkanması)) sonra yetkili makam tarafından tayin edilmiş kuluçkahanelere kahanelere taşı şınmasına na izin verilir. 23
Yeni Yönetmelik Y Taslağı ğındaki Farklar Sadece yüksek y patojen AI yı (HPAI) kapsamakta. Şüpheli işletmedeki i yumurtaların n doğrudan yumurta ürünleri imalatı için in onaylanmış bir tesise gönderilmesi g durumunda yapılmas lması gereken işlemleri i içermekte, i Bulaşı şık k olan hayvan yemi ve gübrelerin g imha edilmesine ilaveten uygun ısıl l işleme i tabi tutulmasını kapsamakta. Kordon süreleri s yeniden belirlendi (Koruma bölgesinde b 21 gün, g gözetim bölgesinde b 30 gün) g Acil aşıa şılama ile ilgili kriterler belirlendi, Acil Eylem Planları ile ilgili kriterler belirlendi. Tazminat???? 24