SELÇUKLU DÖNEMİ TÜRKİYESİNİN DİNÎ TARİHİNE DAİR ÖNEMLİ BİR ARAŞTIRMA A Considerable Work on Religious History of Turkey in the Period of the Seljuks



Benzer belgeler
1- Tevrat ve İncil'e Göre Hz. Muhammed (Abdulahad Davud'dan tercüme), İzmir, 1988.

İÇİNDEKİLER. Takdim...7 Önsöz...9 Kısaltmalar I. DEVLET...13 Adâletnâme...15 Kanun...19 Kanunnâme...29 Padişah...43

FUAD KÖPRÜLÜ YE DAİR ÖNEMLİ BİR ESER A Considerable Work on M. Fuad Köprülü

Bu doküman Kâtip Çelebi tarafından 1632 de yazılan ve İbrahim Müteferrika nın eklemeleri ile Matbaa-ı Amire de basılan Kitabı-ı Cihannüma nın

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ

Doç. Dr. Mustafa Alkan

Doktora Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008

İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ

GEÇMİŞTEKİ İZLERİYLE KAYSERİ

Türkiye Selçuklu Devleti Kaynakçası

OSMAN TURAN BİBLİYOGRAFYASI

Bu sayının Hakemleri

e-makâlât Mezhep Araştırmaları Dergisi Cilt: 8 Sayı: 2 GÜZ 2015

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...9 GİRİŞ...11

BĠLECĠK ÜNĠVERSĠTESĠ AKADEMĠK ÖZGEÇMĠġ FORMU

T.C. Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı W. MONTGOMERY WATT IN VAHİY VE KUR AN ALGISI.

(2001). Türklerin ve Moğolların Eski Dini. istanbul: Kabalcı Yayınevi.

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...7

Hocam Prof. Dr. Nejat Göyünç ü Anmak Üzerine Birkaç Basit Söz

T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ İlâhiyat Fakültesi Dekanlığı. REKTÖRLÜK MAKAMINA (Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı)

Tel: / e-posta:

KUR AN ve SAHÂBE SEMPOZYUMU

DERGÂH YAYINLARI 786 Felsefe 53 İslâm Felsefesi Dizisi 3 Sertifika No ISBN Baskı Mayıs Dizi Editörü Cahid Şenel

Adı Soyadı: Ertan GÖKMEN Doğum Tarihi: 1967 Öğrenim Durumu: Doktora Öğrenim Gördüğü Kurumlar: Öğrenim Durumu Bölüm/Program Üniversite Yıl

Doktora İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2000

HAKKARİ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ İLAHİYAT LİSANS MÜFREDAT PROGRAMI

Bacıyân-ı Rum. (Dünyanın İlk Kadın Teşkilatı: Anadolu Bacıları)

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ. : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (0212) : abulut@fsm.edu.tr

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl. Lisans Sanat Tarihi Ege Üniversitesi Y. Lisans Sanat Tarihi Ege Üniversitesi 1998

Editör. Din Eğitimi. Yazarlar Doç.Dr. Hacer Aşık Ev. Doç.Dr. Hasan Dam

İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ

Ermenek Mevlevihanesi/ Karamanoğlu Halil Bey Tekkesi

ETKİNLİKLER/KONFERSANS

ŞEYH SAFVET İN TASAVVUF DERGİSİ NDEKİ YAZILARINDA TASAVVUFÎ KAVRAMLARA BAKIŞI

II. BÖLÜM LK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLER

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl. Lisans Sanat Tarihi Ege Üniversitesi Y. Lisans Sanat Tarihi Ege Üniversitesi 1998

Yrd. Doç. Dr. Sezai SEVİM YAYIN LİSTESİ

DİCLE ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ cilt XIII, sayı 1, 2011/1

Merkez / Bitlis Temel İslam Bilimleri /Tasavvuf Ana Bilim Dalı.

ISSN ISSN

KİŞİSEL BİLGİLER. İlyas CANİKLİ. Yrd. Doç. Dr. Temel İslam Bilimleri

Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İlahiyat Atatürk Üniversitesi 1979 Y. Lisans Tarih Atatürk Üniversitesi 1981 Doktora Tarih Atatürk Üniversitesi 1985

AZİZZÂDE HÜSEYİN RÂMİZ EFENDİ NİN ZÜBDETÜ L-VÂKI ÂT ADLI ESERİ NİN TAHLİL ve TENKİTLİ METNİ

Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli. Araştırma Merkezi TÜRK KÜLTÜRÜ. ve HACI BEKTAŞ VELi. Araştuma Dergisi. Research Quarterly

İBRAHİM BEDRETTİN ELMALI SEMPOZYUMU

İçindekiler. Kısaltmalar 13 GİRİŞ I. ÇALIŞMANIN KONUSU VE AMACI 15 II. İÇERİK VE YÖNTEM 16 III. LİTERATÜR 17

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri)

AYP 2017 ÜÇÜNCÜ DÖNEM ALIMLARI

İCRA DAİRELERİNİN ÖZERKLEŞTİRİLMESİ: FRANSIZ İCRA GÖREVLİLİĞİ MODELİ

Goldziher. Goldziher ve Hadis. Hadis. Hüseyin AKGÜN. Hüseyin AKGÜN Goldziher ve Hadis. Hüseyin AKGÜN

HAKKIMIZDA. *TÜBİTAK/ULAKBİM-Sosyal Bilimler Veri Tabanı (2003 ten itibaren) *Modern Language Association of America (MLA) (2010 dan itibaren)

2.1. Uluslararası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities)

Tekcan, A. R. (2012). Anadolu Selçuklu Devleti merkezi şehirlerinden Konya ve Kayseri'de şehir hayatı.

Byzantine History, Syriac History, History of Religions, History of İslam.

MARMARA ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM FAKÜLTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ PDR ANA BİLİM DALI 2018 BAHAR YARIYILI TÜRK EĞİTİM TARİHİ DERSİ İZLENCESİ

Below is a list of journals that we can supply. Please contact nedimbali@librakitap.com.tr for further information. Issues / Year

ÖZGEÇMİŞ VE YAYINLAR

1. BÖLÜM DİN HİZMETLERİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ

10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

BAYAN DİN GÖREVLİSİNİN İMAJI VE MESLEĞİNİ TEMSİL GÜCÜ -Çorum Örneği-

ISSN: ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ

Yrd. Doç. Dr. Gülşah VARDAR HAMAMCIOĞLU Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medenî Hukuk Anabilim Dalı

Bu sayının Hakemleri

ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Dr. Hacı YILMAZ

2.SINIF (2013 Müfredatlar) 3. YARIYIL 4. YARIYIL

DEÜ İLAHİYAT FAKÜLTESİ BAHAR DÖNEMİ MAZERET SINAV TAKVİMİ

PROGRAMLAR. Türk Din Musikisi Lisans Programı

İslâm Düşüncesinin Dönüşüm Çağında. Editörler: Ömer Türker Osman Demir

PESA INTERNATIONAL JOURNAL OF SOCIAL STUDIES

İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ

Yard.Doç. Aralık 2000 İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi. Doktora Ekim 1998 M.Ü.S.B. E. Temel İslam Bilimleri Hadis Anabilim Dalı

TEMEL İSLAM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ

6. DİYANET İŞLERİ REİSİ HASAN HÜSNÜ ERDEM SEMPOZYUMU

Dr.Öğr.Üyesi ALİ HATALMIŞ

e-makâlât Mezhep Araştırmaları Dergisi ISSN Cilt: 6 Sayı: 1 BAHAR 2013

Doç. Dr. Ömer Faruk TEBER

Çeşm-i Cihan Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları E-Dergisi

AİLE İRŞAT VE REHBERLİK BÜROLARINDA YAPILAN DİNİ DANIŞMANLIK - ÇORUM ÖRNEĞİ -

İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ

EK-3 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Abdulkuddüs BİNGÖL 2. Doğum Tarihi : 28 Mart Unvanı : Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu : Doktora 5.

Gündemdeki Tartışmalı Dinî Konular-2, Prof. Dr. Nihat Dalgın, Etüt Yayınları, Samsun, 2012, 448 s.

Üniversitemiz Senatosunun tarih ve 2018/19 2 sayılı karar eki

DİCLE ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ cilt XIII, sayı 2, 2011/2

DİNÎ SÖYLEMİN ÖNEMİ. Tartışmalı İlmî Toplantı PROGRAM - DAVETİYE 16/18 EKİM 2015 TOPLUMSAL BİRLİĞİN GÜÇLENDİRİLMESİNDE

Avrupa İslam Üniversitesi İSLAM ARAŞTIRMALARI. Journal of Islamic Research البحوث االسالمية

EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI 9. SINIF TARİH DERSİ DESTEKLEME VE YETİŞTİRME KURSU KAZANIMLARI VE TESTLERİ YILLIK PLANI

Dr. Öğr. Üyesi Gülşah VARDAR HAMAMCIOĞLU Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medenî Hukuk Anabilim Dalı

Lisans Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Y. Lisans S. Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler /Temel İslam Bilimleri/Hadis 1998

dinbilimleri Akademik Araş t ı rma Dergisi

ALİ HİMMET BERKÎ SEMPOZYUMU KASIM Hukuk Fakültesi Konferans Salonu, Kampüs / ANTALYA. Düzenleyenler

SERMAYE PİYASASINDA GERÇEĞE AYKIRILIKTAN DOĞAN SUÇLAR


TÜR Ü K R İ K Y İ E E DE D ERM R ENİ N L İ E L R R HA H KK K I K ND N A D Kİ K İ KA K YNA N KÇA Ç LA L R A Bülent Ağaoğlu İstanbul,

T.C. KAFKAS ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ Kafkas University Faculty of Divinity Review ISSN: DOI:

Dinler ve İnançlar Tarihi Kaynakçası

TÜRKİYE DE DİLLER VE ETNİK GRUPLAR. (Ahmet BURAN-Berna YÜKSEL ÇAK, Akçağ Yayınları, Ankara 2012, 318 s.)

Üniversitemiz Senatosunun tarih ve 2018/19 2 sayılı karar eki

İSLÂM TARİHİ VE SANATLARI BÖLÜMÜ. Doç. Dr. HÜSEYİN AKPINAR Türk Din Mûsikîsi Anabilim Dalı

İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ENSTİTÜ YÖNETİM KURULU TOPLANTI TUTANAĞI

Fakülte Kurulunun tarih ve 2018/02 1 sayılı karar eki İSTANBUL 29 MAYIS ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI İSLAM VE DİN BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

Transkript:

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 32 Erzurum 2007-289- SELÇUKLU DÖNEMİ TÜRKİYESİNİN DİNÎ TARİHİNE DAİR ÖNEMLİ BİR ARAŞTIRMA A Considerable Work on Religious History of Turkey in the Period of the Seljuks Dr. Süleyman TÜLÜCÜ * Yrd. Doç. Dr. Seyfullah KARA, Selçuklular ın Dinî Serüveni-Türkiye nin Dinî Yapısının Tarihsel Arka Plânı, Şema Yayınevi: 2, Tarih Dizisi: 2, İstanbul 2006, 717 s. ÖZET Aşağıda tanıtımını bahis konusu edeceğimiz çalışma, Selçuklular döneminde Türkiye nin dinî tarihini konu edinmektedir. Eser, Atatürk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi İslâm Tarihi ve Sanatları Bölümü öğretim üyelerinden Yrd. Doç. Dr. Seyfullah KARA tarafından kaleme alınmıştır. Eserin muhtevasını teşkil eden ana başlıklar şöyledir: İçindekiler, Kısaltmalar, Önsöz, Giriş, Birinci Bölüm: Anadolu nun Müslümanlaşması, İkinci Bölüm: Anadolu Selçukluları nda Dinin Yeri, Üçüncü Bölüm: Anadolu Selçukluları nda Dinî Nitelikli Sosyal, Kültürel Yapı ve Kurumlar, Sonuç, Kaynakça. Anahtar Kelimeler: Selçuklular, Dinî Kurumlar, Anadolu nun Müslümanlaşması. ABSTRACT The work to be defined and described below, which deals with religious history of Turkey in the period of the Seljuks, was written by Seyfullah KARA who is an Associate Professor at the Department of Islamic History and Arts, Faculty of Divinity, Atatürk University. The main titles that constitute the content of the work are as follows: Contents, Abbreviations, Preface, Introduction, First Chapter: Islamization of Anatolia, Second Chapter: Situation of Religion in the Seljuks of Anatolia, Third Chapter: Social, Cultural Buildings and Foundations Characterized by Religion in the Seljuks of Anatolia, Conclusion, References. Keywords: Seljuks, Religious Foundations, Islamization of Anatolia. * Atatürk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Temel İslâm Bilimleri Böl. Öğrt. Üyesi.

-290- S. TÜLÜCÜ: Selçuklu Dönemi Türkiyesinin Dinî Tarihine Dair Önemli Bir Araştırma Aşağıda tanıtımını bahis konusu ettiğimiz bu eser, Selçuklu Türkiyesinin dinî tarihini ele almakta olup, Türk tarihinin bir-iki özel ve kısmî nitelikteki çalışmalar dışında pek de üzerinde durulmayan önemli bir yönünü gün ışığına çıkarmaktadır. Söz konusu eser, Atatürk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi İslâm Tarihi ve Sanatları Bölümü İslâm Tarihi Anabilim Dalı öğretim üyelerinden Yrd. Doç. Dr. Seyfullah KARA tarafından kaleme alınmıştır. Aslında kitap, 2002 yılında Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü nde Prof. Dr. Bahattin KÖK danışmanlığında, Anadolu Selçukluları nda Din ve Din Kurumları adı altında doktora tezi olarak hazırlanmıştır. Eserin baş tarafına derç olunan biyografisinden anlaşıldığına göre, müellifin diğer bir eseri de daha önce, Peygamber Döneminde Gençlik (Ağaç Yay., İstanbul 2003, 178 s.) adı altında yayınlanmıştır. Ayrıca, ona yakın ilmî ve akademik araştırması, Türkler (Yeni Türkiye Yay., Ankara 2002), Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi (Erzurum), Atatürk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi (Erzurum), EKEV Akademi Dergisi (Erzurum), Tabula Rasa, Felsefe-Teoloji (Isparta), Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi (Samsun, sanal dergi) gibi kitap ve süreli yayınlarda neşredilmiş bulunmaktadır. Müellif, bu çalışmayı niçin hazırladığını, eserine yazdığı ÖNSÖZ de (s. 11-12) şu satırlarla izah etmektedir: Ülkemizde Anadolu nun dinî hayatı üzerinde son on-on beş yıldır yapılan bazı tarihî yayınlarda gerçekler ne yazık ki ideolojik ve konjonktürel yaklaşımlarla saptırılmaktadır. Akademik yelpazeden gelmeyen bir kısım araştırmacılar, hem ele aldıkları konunun ana kaynaklarına inmemekte ve ikinciüçüncü el araştırmalara dayanarak eserlerini kaleme almakta, hem de Anadolu daki söz konusu hayatı tamamen kendi bakış açılarından hareketle değerlendirmekte ve bunu yaparken de konu ile ilgili ana kaynakların neler naklettiğine bakmamakta ya da görmezden gelmektedirler. Bunun sonucu olarak önemli tarihî simalar ve olaylar tarihsel bağlamından kopartılarak, konuyu ele alanların ideolojik kalıplarına uydurulmaktadır. Böylece bir dönemin tarihi saptırılmakta, olaylar tahrif edilmekte, kişiler gerçek kimliklerinden uzaklaştırılmaktadır. Oysa Anadolu da tarih içinde meydana gelen dinî hayatın objektif olarak ortaya konması, bugünün problemlerine ışık tutması ve çözümüne yardımcı olması bakımından oldukça önem arz etmektedir. Bu bakımdan Anadolu nun dinî tarihi son derece nazik bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Durum böyle iken, Anadolu nun Türk tarihi dönemindeki dinî hayatı, önemli bir-iki bilim adamı dışında akademik çevrelerde pek inceleme konusu

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 32 Erzurum 2007-291- yapılmamaktadır. Dini kurumlar için de aynı şeyleri söylememiz mümkündür. Gerçi, camiler, medreseler, tekke ve zaviyeler gibi Anadolu nun dinsel kurumları hakkında çalışmalar var ise de, bunlar, daha çok sanat tarihi açısından ele alınmış, meselenin dinî yönü ihmal edilmiştir. Türk hâkimiyeti dönemindeki Anadolu nun dinî hayatı hakkında müstakil bir eser henüz kaleme alınmamıştır. Bu durum Türk tarihçiliği açısından büyük bir boşluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Halbuki Anadolu nun dinî tarihi etrafında yoğun tartışmalar yapılmakta ve bu tartışmalar devam edeceğe benzemektedir. Üstelik yapılan bu tartışmalar, çoğu zaman bilimsel mecradan sapmakta ve tartışmaları yapanlar da kimi zaman konu ile ilgili bilgilerden habersiz bulunmaktadırlar. İşte bu durum bizi, Anadolu nun, hiç olmazsa bir döneminin dinî hayatı üzerinde araştırma yapmaya sevk etmiştir. Bu amaçla, Türklerin Anadolu ya yerleşmeleriyle başlayan ve XIV. yüzyılın ilk çeyreğine kadar uzanan Anadolu Selçukluları dönemindeki dinî hayatı ve dinî kurumları incelemeye karar verdik. Bu dönemin dinî tarihi ile ilgili müstakil bir çalışmanın olmayışı ve Türk aydınının konu ile ilgili bilimsel bir araştırmaya mutlaka ihtiyacı olduğu inancı, bu noktada bizi teşvik edici rol oynamıştır. Anadolu Selçukluları yla ilgili dinî kültürün bütün yönleriyle ortaya konmasının, söz konusu ihtiyaca cevap vermesi yanında, adı geçen dönem hakkında, hatta bugünün Türkiyesi hakkında yapılacak sosyolojik araştırmalara büyük katkıda bulunacağını ümit etmekteyiz. Daha sonra müellif, şu sözlerle Önsöz ü bitirmektedir: Böyle bir konunun araştırılması gereğine olan inancıyla şahsımın ilgisini Selçuklu tarihine çeken, yoğun işlerine karşın bana zaman ayırarak karşılaştığım çeşitli güçlükleri aşmamda daima yardımcı olan ve çalışmamı baştan sona okuyarak tavsiyeleriyle bugünkü şekline gelmesinde büyük katkıları olan değerli hocam Prof. Dr. Bahattin KÖK e şükran borçlu olduğumu ifade etmek isterim. Çalışmam boyunca zaman zaman hem değerli görüş ve yardımlarından, hem de kütüphanelerinden istifade ettiğim, başta Prof. Dr. Asri ÇUBUKÇU, Prof. Dr. Süleyman TÜLÜCÜ, Doç. Dr. Mustafa AĞIRMAN, Doç. Dr. Hanefi PALABIYIK olmak üzere, tüm hoca ve dostlarıma müteşekkirim. Araştırıcının bu çalışması, İÇİNDEKİLER (s. 7-8), KISALTMALAR (s. 9-10) ve ÖNSÖZ (s. 11-14) den sonra geniş bir GİRİŞ (s. 15-128) le başlamaktadır. Burada, daha sonraki bölümlerin alt yapısını oluşturan konulara yer verilmiştir. Buna göre, Türklerin Müslüman olma süreci anlatılmış, daha sonra Anadolu nun İslâmlaşmasında yankısını bulacak olan sufî hareketlerin bu süreçteki rollerine değinilmiştir. Ayrıca Selçuklular ın menşei ve Müslüman olmaları hususu ele alınarak, konumuzun esas yönünü teşkil eden Anadolu Selçuklu Devleti nin kuruluş süreci ana hatlarıyla ortaya

-292- S. TÜLÜCÜ: Selçuklu Dönemi Türkiyesinin Dinî Tarihine Dair Önemli Bir Araştırma konmuş ve Selçukluları Anadolu ya yönlendiren sebepler ele alınmıştır. Müteakiben, üç bölüm hâlinde tertip edilen çalışmanın; BİRİNCİ BÖLÜM (s. 129-443) ünde Anadolu nun Müslümanlaşma süreci incelenmiş, bu süreçte rolü bulunan tasavvuf unsurları ve etkileri ele alınmıştır. Bu arada Selçuklular dan önce Anadolu da var olan İslâmiyet hakkında bilgi verilmiş, söz konusu coğrafyanın Türkler tarafından İslâmlaştırılmasına etki eden sebepler üzerinde durulmuştur. Anadolu nun İslâmlaştırılmasında etkili olan dinî akım ve mezheplerin tesirlerine de aynı bölümde yer verilmiştir. İKİNCİ BÖLÜM (s. 445-535) ünde Anadolu Selçukluları nda dinin yeri konu edinilmiştir. Bu bölümde devlet ve din ilişkileri, devletle İslâmlaşma arasındaki bağlar ve devlet görevlilerinde aranan dinî-ahlâkî özelliklere yer verilmiştir. Daha sonra Anadolu Selçukluları nın dinî tutumları ele alınmış ve burada sultanların dinî duyguları, halifelerle olan diyalogları, din ve tasavvuf büyükleriyle olan ilişkileri incelenmiştir. Bunlardan başka Anadolu Selçukluları nın İslâmı savunmaları, halkın dinî hayatının kontrol edilmesi, devlet ve devlet yetkililerinin seyyitlere bakışı da, işlenen konular arasında yerini almıştır. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM (s. 537-676) ünde ise, Anadolu Selçukluları nın dinî nitelikli sosyal ve kültürel yapısı ile aynı vasıfları taşıyan kurumlar konu edinilmiştir. Burada devletin resmî din anlayışı, sosyal, medenî ve hukukî konularda dinin referans alınması, sultanların Müslüman ve gayrimüslimlere karşı davranış biçimleri, Anadolu da meydana gelen ihtida olayları, Müslüman halk ile gayrimüslim halk kitlelerinin birbirleriyle ilişkileri ele alınmıştır. Daha sonra dinî bir kurum olarak vakıfların Anadolu da oynadığı rol, camiler ve buna bağlı olarak Anadolu da ihdas edilen imamlık, hatiplik ve hafızlık kurumları, medreseler ve müderrislik kurumu, kadılık kurumu, tekke ve zaviyelerle zaviye şeyhliği kurumu, bütün bunlara ilâve olarak han ve kervansarayların dinî mahiyet ve işleyişleri konularına yer verilmiştir. SONUÇ (s. 677-683) kısmında müellif, bu araştırmadan çıkan başlıca karakteristik noktaları sistematik bir şekilde özetlemiş ve ilim âlemine sunmuştur. KAYNAKÇA (s. 685-717) kısmında ise, konunun başta Selçuknâmeler olmak üzere temel kaynaklarına yer verilmiş, dönemle ilgili menakıbnâme seyahatnâme vb. eserlerden istifade edilmiştir. Bunlara ilâveten, Batı da (V. Gordlevski, W. Barthold, F. W. Hasluck, Claude Cahen, Speros Vryonis, vb.) ve özellikle ülkemizde (M. Fuad Köprülü, Abdülbaki Gölpınarlı, Osman Turan, Mehmet Altay Köymen, Faruk Sümer, Nejat Kaymaz, Tuncer Baykara, Ahmet

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 32 Erzurum 2007-293- Yaşar Ocak, Mikâil Bayram, vb.) neşredilmiş birçok incelemeden (kitap-makale) yararlanılmıştır ki, bunlar, daha sonra, aynı konu üzerinde çalışacak olanlara büyük ölçüde rehberlik edecektir. Bununla birlikte önemli gördüğümüz bir hususu belirtmede fayda görmekteyiz. Yazarın da görüşmelerimiz sırasında bize ifade ettiği gibi; eser, başvurulabilecek bazı yazma Farsça kaynaklar açısından eksik kalmıştır. Eserin KAYNAKÇA kısmını tamamlamak amacıyla ve konuya ilgi duyan okuyucuya yararlı olacağı mülâhazasıyla, buraya, ayrıca şu kitap ve yazıları ilâve edebiliriz (kronolojik sıra ile): 1- Kerîmüddin Mahmud-i Aksarayî, Müsâmeretü l-ahbâr, çev. Mürsel Öztürk, TTK Yay., Ankara 2000, XX+282 s. 2- İbrahim Hakkı Konyalı, Âbideleri ve Kitabeleri ile Konya Tarihi, Yeni Kitap Basımevi, Konya 1964, 1213 s.; Ankara 1997, 1212 s. 3- Muhammed Cevâd-i Meşkûr, Ahbâr-i Selâcike-i Rûm, Kitâbfurûşî-i Tahran, Tahran 1350 hş./1971, 202+597 s. 4- Osman Turan, Selçuklular ve İslâmiyet, Turan Neşriyat Yurdu, İstanbul 1971, XV+206 s.[makaleler]. 5- Refik Turan, Türkiye Selçuklularında Hükümet Mekanizması (Vezir ve Divan), Millî Eğitim Bakanlığı Yay., İstanbul 1995, 211 s. 6- Mehmet Ersan, Türkiye Selçukluları Zamanında Anadolu da Ermeniler, Ege Üniv. Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, İzmir 1995, 246 s. 7- M. Said Polat, Moğol İstilâsına Kadar Türkiye Selçukluları nda İçtimaî ve İktisadî Hayat, Marmara Üniv. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul 1997, 221 s. 8- Yusuf Küçükdağ-Caner Arabacı, Selçuklular ve Konya, 2. baskı, Mikro Yay., Konya 1999, XVI+336 s. 9- Cengiz Bektaş, Selçuklu Kervansarayları, çev. Gülşah Özer, Y.E.M Yayınevi, İstanbul 1999, 160 s. 10- Tuncer Baykara, Türkiye nin Sosyal ve İktisadî Tarihi (X-XIV. Yüzyıllar), Türkiye Diyanet Vakfı Yay., Ankara 2000, VI+221 s. 11- Erdoğan Merçil, Türkiye Selçukluları nda Meslekler, TTK Yay., Ankara 2000, IX+233 s. 12- Mürsel Öztürk, Anadolu Erenlerinin Kaynağı Horasan, Kültür Bakanlığı Yay., Ankara 2001, XII+316 s.

-294- S. TÜLÜCÜ: Selçuklu Dönemi Türkiyesinin Dinî Tarihine Dair Önemli Bir Araştırma 13- Cogito, Selçuklular, sy. 29 (Güz 2001), 332 s.[burada konu ile ilgili çeşitli araştırmalar yer almıştır]. 14- Mehmet Şeker, Anadolu da Birarada Yaşama Tecrübesi, Diyanet İşleri Başkanlığı Yay., Ankara 2002, 191 s. 15- Türkler 7, Yeni Türkiye Yay., Ankara 2002, 943 s.[burada konu ile ilgili birçok araştırma yer almıştır]. 16- Richard Nelson Frye, Orta Çağın Başarısı: Buhârâ, çev. Hasan Kurt, Ahmet Yesevi Üniversitesine Yardım Vakfı Bilig Yay., Ankara, ts., 216 s. 17- Mikâil Bayram, Türkiye Selçukluları Üzerine Araştırmalar, Kömen Yay., Konya 2003, IV+220 s.[makaleler]. 18-, Destursuz Bağdan Üzüm Yiyenler, Kömen Yay., Konya 2004, III+166 s.[makaleler]. 19- Zeki Atçeken, (Konya Şer iyye Sicil Kayıtlarına Göre) Konya daki Selçuklu Yapılarının Osmanlı Döneminde Bakımı ve Kullanılması, TTK Yay., Ankara 1998, s. XI+365 s. 20-, Malazgirt ten Vatana Anadolu Selçuklu Devleti Tarihi, Eğitim Kitabevi, Konya 2004, 262 s. 21-, Selçuklu Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi, Eğitim Kitabevi, Konya 2004, 190 s. 22- Faruk Sümer, Anadolu da Moğollar, Selçuklu Araştırmaları Dergisi, I (1969), s. 1-147. 23- İsmet Parmaksızoğlu, Anadolu nun Dînî Târihi Üzerine, Diyanet Dergisi, c. X, sy. 114-115 (Kasım-Aralık 1971), s. 421-426. 24- Ahmet Yaşar Ocak, Anadolu (Anadolu nun Türkleşmesi ve İslâmlaşması), Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İstanbul 1991, III, 110-116. 25- Mehmet Altay Köymen, Türkiye Selçuklu Tarihine Dair Yeni Bir Kaynak: el-veledü ş-şefîk, Belgeler, c. XV, sy. 19 (1993), s. 1-22. 26- Muharrem Kesik, Cenâbî ye Göre Türkiye Selçukluları, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, sy. 36 (2000), s. 213-259. 27-, Türkiye Selçukluları Devleti Tarihi, Sultan I. Mesud Dönemi (1116-1155), TTK Yay., Ankara 2003, XXVIII+165 s. 28- Seyfullah Kara, Türkiye Selçuklularında Dinî Hayat, Türkler 7, Yeni Türkiye Yay., Ankara 2002, s. 308-319.

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 32 Erzurum 2007-295- 29- Emine Uyumaz, Türkiye Selçuklu Devleti nin Abbasî Hilâfeti ile Münasebetleri, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, sy. 37 (2002), s. 375-390. 30-, Sultan I. Alâeddîn Keykubad Devri Selçuklu Devleti Siyasî Tarihi (1220-1237), TTK Yay., Ankara 2003, VIII+130 s. 31- Salim Koca, Selçuklular Döneminde Türk-Ermeni İlişkileri, Türk Yurdu, c. 26, sy. 225 (Mayıs 2006), s. 19-33. Bu tanıtma yazımıza son verirken birkaç hususu belirtmede yarar vardır: Bazı tâli başlıklar, metinde bulunmasına rağmen, eserin İçindekiler kısmında (s. 7) yer almamıştır. Bu, bir eksikliktir ve yanlış anlamalara sebep olmaktadır. Söz konusu tâli başlıklar, eserin basılmamış hâlinde mevcuttur. Muhtemelen bu başlıklar basım aşamasında gözden kaçmıştır. Ayrıca, yazarın şahsen bize söylediğine göre, titizlikle geniş bir Dizin hazırlamasına rağmen, Yayınevinin buna yer vermemesi önemli bir eksiklik olarak görülmelidir. Sonuç olarak, Selçuklular ın Anadolu daki dinî hayatını, akıcı bir üslûpla, birçok kaynak ve araştırmadan yararlanarak geniş boyutta ele alıp tartışan, genç akademisyenlerimizden Yrd. Doç. Dr. Seyfullah KARA nın büyük emek mahsulü bu çalışmasının, alanında önemli bir başvuru kitabı görevini ifa edeceğine inanıyor, bundan sonra da diğer eserlerinin yakın bir zaman dilimi içerisinde peyderpey yayınlanacağını ümit ediyoruz. Bu çalışmanın ülkemizin sosyo-kültürel araştırmalarına da katkı sağlayacağına inanıyor ve müellifi bu hizmetinden dolayı kutluyoruz.