ÜRÜN TANIMI VE KAPSAMI

BÖLÜM I ÜRÜN TANIMI VE KAPSAMI 1

Geleneksel anlamda seramik ürünler anorganik endüstriyel hammaddelerin belirli oranlarda karõştõrõlõp şekillendirildikten sonra pişirilerek sertleşmesi suretiyle elde edilen malzemelerdir. Olumlu fiziksel ve kimyasal özellikleri nedeni ile günlük yaşamda, endüstride ve inşaatta yaygõn olarak kullanõlmaktadõr. Seramik sektörü;! Seramik kaplama malzemeleri,! Seramik sağlõk gereçleri,! Seramik sofra ve süs eşyalarõ,! Porselen sofra ve mutfak eşyalarõ,! Teknik seramikler,! Refrakter harç ve tuğlalar! Seramik hammaddeleri alt sektörlerinden oluşan inşaat sektörüne önemli oranda girdi sağlayan bir sanayi dalõdõr. 1. SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ Seramik kaplama malzemeleri, yer ve duvar kaplamasõnda kullanõlan, seramikten yapõlmõş plakalardõr. Türkiye de çoğunlukla seramik yer karolarõna seramik karo, duvar karolarõna fayans denilmektedir. Uluslararasõ ISO 13 006:1998 standardõnda seramik kaplama malzemeleri aşağõdaki şekilde tanõmlamaktadõr. Seramik karolar, çoğunlukla killer ve/veya diğer anorganik hammaddelerden üretilen, genellikle yer ve duvar kaplamalarõnda kullanõlan, kalõptan çekme metoduyla veya oda sõcaklõğõnda preslenerek şekillendirilen, fakat başka işlemlerle de şekil verilebilen, daha sonra kurutulup istenen özellikleri kazandõrmaya yeterli olacak sõcaklõklarda pişirilen ince plakalardõr. Karolar sõrlõ veya sõrsõz olabilir, yanmazlar ve õşõktan etkilenmezler. ISO 13 006:1998 uluslararasõ standardõna ve TS EN 87:1995 Türk ve Avrupa Standartlarõna göre seramik karolar aşağõdaki gibi sõnõflandõrõlmõştõr: Şekillendirme metoduna göre:! Kalõptan çekme (A)! Kuru presleme (B)! Diğer işlemlerle (C) Türkiye de üretilen seramik karolar kuru presleme (B) sõnõfõna girmektedir. Su emme oranõna göre (E):! E %0,5 (Grup I a)! %0,5<E %3 (Grup I b)! %3 E<%6 (Grup II a)! %6 E<%10 (Grup II b)! E>%10 (Grup III) 2

2. SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ Genel anlamda seramik inorganik-metalik olmayan hammaddelerin belrli oranlarda karõştõrõlarak akõşkan bir çamur haline getirilmesi, daha sonra da alçõ ve/veya sentetik reçine kalõplarda şekillendirilerek 1200-1500 0 C civarõnda pişirilip su emme değeri %0,75 in altõnda olan ürünlerdir. Kil, kaolen, kuars, feldspat gibi inorganik hammaddeler temel yapõyõ oluşturur. Lavabo, ayak, klozet, rezervuar, bide, helataşõ, pisuar ve duş teknesi beyaz ve renkli olmak üzere ürün yelpazesinin başlõca ürünleridir. 3. TEKNİK SERAMİKLER Taş ve Toprağa dayalõ Sanayi Ürünleri nin sõnõflandõrõlmasõnda daha önceki yõllarda Elektroporselen başlõbaşõna bir grubu temsil ediyordu. Son yõllarda yurdumuzda da gittikçe önem kazanmakta olan ileri seramikler de dikkate alõnarak, grubun adõ, VIII. 5 Yõllõk Kalkõnma Planõ çalõşmalarõnda TEKNİK SERAMİK olarak değiştirilmiştir. F. Singer ve S.S. Singer in yaptõğõ Seramik Bünye sõnõflanmasõnda Sert Porselen teknolojik olarak geliştirilmiş bünyeleri ihtiva etmektedir. Bunlar, Elektriksel Porselen, Kimyasal Porselen, Mullit Porselen, Zirkon Porselenin yanõnda tek bileşimli porselen tipi (Steatit, Kordierit vb.) ve saf tek bileşikli (oksitler, karpitler vb.) seramiklerdir. Bu bilimsel tarif de dikkate alõnarak Teknik Seramik grubuna ana mallar olarak,! Porselen izolatörler,! Elektro porselen malzemeler,! İleri seramik malzemeler dahil edilmiştir. 3.1. Porselen İzolatörler Kil, Kaolen, kuars, feldspat, alümina gibi ingorganik maddelerin belirli oranlarda karõştõrõldõktan sonra öğütülüp, uygun metodlarla şekillendirilip pişirilmesi ile elde edilir. Daha sonra bu porselenlere kullanõm yerlerine bağõmlõ olarak metal parçalar monte edilerek, elektrik enerjisi iletim ve dağõtõmõnda, trafo merkezlerinde kullanõlõr. 3.2. Elektro Porselen Kil, kaolen, kuars, feldspat, alümina, steatit gibi inorganik maddelerin uygun oranlarda karõştõrõlõp, öğütüldükten sonra elde edilen granülün yaş veya kuru şekillendirilmesini takiben pişirilmesi ile üretilir. Daha sonra bu parçalar mekanik düzenekler için monte edilerek elektrik tesisatlarõndaki şalter, sigorta, buşon, fiş, duy vb. malzemelerin üretiminde kullanõlõr. 3

3.3. Teknik Seramik Hõzla gelişen teknolojinin paralelinde; yüksek aşõnma direnci, mukavemet, korozyona dayanõklõlõk, elektriksel ve õsõl özelliklere sahip malzemelere ihtiyaç duyulmuştur. Bunun temini için yapõlan araştõrma çalõşmalarõ sonucunda teknik seramikler (ileri seramik ve mühendislik seramikleri de denilmektedir) doğmuş ve gelişmiştir. İki gruba ayrõlõrlar:! Oksit seramikleri (AI203, Zr02 vb.)! Oksit olmayan seramikler (Karbürler, Nitnirler, Borürler vb.) Günlük hayatõmõzda kullanõlan, kesme, aşõndõrma parçalarõ, yüksek sõcaklõğa dayanõklõ roket kõlõflarõ, tank gövde kaplamalarõ, kurşun geçirmez yelekler, plezo elektrik seramikler, saryant õsõtõcõ taşlarõ, katalitik konvertörler, motorlar, pompalar, salmastralar vs. gibi malzemelerdir. 4. REFRAKTER MALZEMELER Refrakter malzemeler yüksek sõcaklõklarda her türlü erimiş metal, cüruf, asit vb. aşõndõrõcõ maddelere dayanõklõ, mekanik darbe ve sürtünme etkilerine karşõ fiziksel ve kimyasal özelliğini kaybetmeyen, yüksek ergime sõcaklõğõna sahip malzemelerdir. Bu özellikleri nedeniyle, sanayide yüksek sõcaklõğõn gerekli olduğu tüm işlemlerde, işlemin yapõldõğõ üniteleri koruma ve yalõtõmõnõ sağlama amacõyla yaygõn olarak kullanõlmaktadõr. 5. SERAMİK HAMMADDELERİ Seramik sektöründe, elde edilecek ürüne göre değişen çeşitli hammaddeler ile bunlarla birlikte birçok yardõmcõ maddeler kullanõlmaktadõr. Seramik sektöründe kullanõlan başlõca hammaddeler; kaolin, feldspat, kil, wollastonit ve pirofillit gibi anorganik esaslõ minerallerdir. Yardõmcõ maddeler olarak ise, boya, oksit, firit,sõr ve benzeri gibi maddeler kullanõlmaktadõr. 6. SERAMİK PORSELEN SOFRA, MUTFAK ve SÜS EŞYASI Kil, kaolen, kuvars, feldspat gibi inorganik maddelerin belirli oranlarda karõştõrõlõp, suyla hamur haline getirilmesini takiben uygun metotlarla şekillendirildikten sonra 1000-1400 0 C de pişirilmesi ile elde edilen sõrlõ, desenli veya desensiz, tabak, kase, fincan gibi sofra eşyalarõnõn, vazo, biblo vb. süs eşyalarõdõr. 4

BÖLÜM II DÜNYA SERAMİK SEKTÖRÜ 5

1.ÜRETİM VE TÜKETİM 1.1. Seramik Kaplama Malzemeleri Dünyada seramik kaplama malzemeleri sanayinin en büyük üreticileri Çin, İtalya, İspanya, Brezilya, Endonezya ve Türkiye'dir. Dünya toplam üretimi giderek artmaktadõr. 2000 yõlõ dünya üretimi 5,1 1997-2000 öneminde üretim %8,3 oranõnda artmõştõr. Tüketim de aynõ dönemde %14 artarak, 2000 yõlõnda 4,6 milyar m 2 ye ulaşmõştõr. Dünyadaki en büyük üretici olan Çin, dünya üretiminin yaklaşõk %32 isini gerçekleştirmektedir. Üretiminin % 97'si iç tüketime yöneliktir. Çin %26'lõk pay ile dünya tüketiminde de birinci sõrada yer almaktadõr. İtalya nõn 2000 yõlõ karo üretimi 632 milyon m 2 dir. İspanya nõn üretimi ise 621 milyon m 2 dir. 1.2. Seramik Sağlõk Gereçleri Dünya seramik sağlõk gereçleri üretimi yõlda yaklaşõk 200 milyon adettir. 2000 yõlõnda, Avrupa (Doğu Avrupa ülkeleri hariç) 51 milyon adetlik üretimi ile, Çin'den sonra dünyadaki en büyük üretici bölgedir. Tüketim ise 52 milyon adettir. 30 'dan fazla üreticinin bulunduğu İtalya dõşõnda, dünya genelinde, çeşitli ülkelerde fabrikalarõ bulunan az sayõda büyük üretici faaliyet göstermektedir. 2000 yõlõ itibariyle, Türkiye Avrupa'da üçüncü üretici ve 6. ihracatçõ konumundadõr. Sektörün kapasite artõşõ büyük oranlarda gerçekleşmektedir. Avrupa da en önemli üreticiler, İtalya, İspanya, Türkiye, Fransa, İngiltere ve Almanya dõr. İtalya nõn 2000 yõlõ sağlõk gereçleri üretimi 9,6 milyon adettir. Dünyadaki en büyük üreticilerden iki tanesi ABD'de bulunmaktadõr. Bunlardan birisi ABD'nin ve dünyanõn en büyük üreticisi olup, ABD, Meksika, Kanada, Avrupa, Güney Amerika ve Uzak Doğu'da çeşitli ülkelerde olmak üzere 21 ülkede fabrikaya sahiptir. Diğer büyük üreticiler İsviçre, Finlandiya, İspanya, Almanya, İngiltere, Hollanda'da olup, hepsinin pek çok ülkede üretim tesisleri vardõr. Büyük üreticilerden iki tanesi de Japonya'da bulunmaktadõr. Çin'in Avrupa'nõn toplam üretiminden bir miktar daha fazla olan üretimi tümüyle iç tüketime dönüktür. Aynõ zamanda, yarõsõ ABD'den olmak üzere az miktarda ithalat da yapmaktadõr. Almanya Avrupa'daki en büyük tüketici ve ithalatçõdõr. Almanya'yõ Fransa, İspanya ve Belçika izlemektedir. AB ülkeleri, özellikle İtalya ve İspanya üst kalite ürünler üretiminde başõ çekerken, Asya ülkeleri özellikle Çin'in yapmõş olduğu büyük hamle sonucu, miktar olarak en fazla üretimi gerçekleştirmektedirler. Çin'deki üretim artõşõnõn başlõca nedeni, ABD'nin ve dünyanõn en büyük üreticisi olan ABD'deki bir firma ile Çinli üreticiler arasõnda gerçekleşen joint-venture türü ortaklõklardõr. 6

1.3. Teknik Seramikler Teknik seramikler alt-sektöründe AB ile Japonya arasõnda çok güçlü bir rekabet vardõr. AB, 5 milyar ECU'luk dünya pazarõnõn %10'unu almaktadõr. 1.4. Refrakter Malzemeler Dünya refrakter malzemeler üretiminde önde gelen ülkeler Çin, Rusya Federasyonu, AB ülkeleri, ABD ve Japonya'dõr. ABD son derece gelişmiş bir refrakter sanayine sahiptir. Fabrikalar büyük ölçekli olup, belirli türlerde uzmanlaşmõşlardõr. Japonya da gelişmiş bir refrakter sanayine sahiptir. 1.5. Seramik Porselen Sofra, Mutfak ve Süs Eşyasõ Sofra ve süs eşyasõ üretiminde Almanya, İngiltere, Fransa, Japonya, Çin, Hong Kong, Belçika, ABD ve İtalya önde gelen ülkelerdir. 2. DÜNYA TİCARETİ 2.1. İhracat 2.1.1. Seramik Kaplama Malzemeleri Sektörü Çin ihracata dönük olarak yaptõğõ yatõrõmlar tamamlandõğõnda, dünya ihracatõnda da önemli bir konuma gelecektir. İtalya, İspanya ve Türkiye, dünyanõn en önemli ihracatçõlarõ durumundadõr. 1999 yõlõnda, Türkiye seramik kaplama malzemeleri dünya ihracatõnda üçüncü sõrada yer almõştõr. 7

Dünya Sõrlõ Seramikten Kaplama Malzemeleri (Bir kenarõnõn uzunluğu 7 cm yi geçmeyenler) İhracatõ HS:690810 Değer (1000 ABD $) İtalya 110 806 Tayland 24 674 Endonezya 23 817 Japonya 11 471 Malezya 11 123 Türkiye 8 975 Almanya 6 793 ABD 5 878 Hindistan 5 733 İspanya 5 473 İran 5 202 İngiltere 3 497 Çin 2 749 Mõsõr 2 354 Tayvan 2 202 Güney Kore 2 047 Portekiz 1 957 Brezilya 1 854 Rusya Fed. 1 459 BAE 1 406 DÜNYA TOPLAMI 254761 Kaynak:ITC, Trademap 8

Dünya Diğer Kaplama Malzemeleri İhracatõ HS:690890 Değer (1000 ABD $) İtalya 2 165 279 İspanya 1 650 967 Türkiye 182 751 Brezilya 179 019 Meksika 155 290 Almanya 154 663 Fransa 102 354 Portekiz 79 788 BAE 65 006 Çek Cum. 48 427 Beyaz Rusya 45 805 Endonezya 42 457 Çin 37 141 Japonya 35 826 Malezya 30 112 Tayvan 28 350 Hollanda 26 417 Tayland 25 083 Tunus 23 323 Arjantin 23 045 Kolombiya 19 662 DÜNYA TOPLAMI 5 412 781 Kaynak:ITC, Trademap 9

2.1.2. Seramik Sağlõk Gereçleri Sektörü Dünya Porselen Sağlõk Gereçleri İhracatõ HS:691010 Değer (1000 ABD $) Almanya 112 986 İspanya 81 367 Fransa 80 806 Portekiz 59 489 İsveç 59 273 ABD 58 556 İngiltere 47 544 Çin 46 647 Tayland 37 774 İtalya 37 012 Finlandiya 28 810 Bulgaristan 28 181 Filipinler 23 866 Endonezya 22 105 Macaristan 21 207 Fas 16 538 Romanya 14 461 Belçika 14 423 Avusturya 12 806 BAE 12 287 Kolombiya 11 990 DÜNYA TOPLAMI 966 025 Kaynak:ITC, Trademap 10

Dünya Diğer Sağlõk Gereçleri İhracatõ HS:691090 Değer (1000 ABD $) Meksika 204 533 İtalya 134 509 Türkiye 58 374 Fransa 53 891 Tayland 47 918 Çek Cum. 31 771 Almanya 21 557 Mõsõr 17 108 Brezilya 16 891 İngiltere 14 715 Portekiz 13 878 Polonya 11 963 Şili 11 767 ABD 10 489 BAE 10 221 Venezualla 9 952 İspanya 9 684 Filipinler 6 865 Avusturya 6 045 Tayvan 5 697 Ekvator 5 485 Çin 5 328 DÜNYA TOPLAMI 776 938 Kaynak:ITC, Trademap 11

2.1.3. Seramik Porselen Sofra, Mutfak ve Süs Eşyasõ Sektörü Dünya Porselen Sofra ve Mutfak Eşyasõ İhracatõ HS:691110 Değer (1000 ABD $) Çin 799 777 Almanya 292 139 İngiltere 150 879 Japonya 116 499 Fransa 108 223 Çek Cum. 102 828 Polonya 75 933 İtalya 55 618 Tayland 55 145 Endonezya 37 827 Portekiz 37 015 ABD 35 341 Hollanda 33 162 Danimarka 30 003 Sri Lanka 29 425 Belçika 26 799 Macaristan 19 409 Romanya 19 057 İsveç 16 390 Tayvan 15 628 Bengladeş 15 594 Güney Kore 12 619 DÜNYA TOPLAMI 2 247 467 Kaynak:ITC, Trademap 12

Dünya Porselenden Diğer Ev Eşyasõ ve Tuvalet Eşyasõ İhracatõ HS:691190 Değer (1000 ABD $) Çin 27 191 İngiltere 14 296 İtalya 13 374 ABD 12 083 Fransa 11 165 Tayvan 4 135 Almanya 3 978 Romanya 3 707 Malezya 3 646 İspanya 3 574 Hollanda 2 975 BAE 2 680 Japonya 1 987 Singapur 1 704 Polonya 1 622 Danimarka 1 555 Portekiz 1 518 Avusturya 1 336 Avustralya 1 257 Tayland 1 224 İrlanda 1 163 Güney Kore 1 120 DÜNYA TOPLAMI 126 487 Kaynak:ITC, Trademap 13

Dünya Seramikten Sofra ve Mutfak Eşyasõ, Diğer Ev Eşyasõ ve Tuvalet Eşyasõ İhracatõ HS:691200 Değer (1000 ABD $) İngiltere 220 090 İtalya 167 271 Tayland 103 838 Portekiz 90 888 Çin 84 247 Tayvan 55 649 ABD 54 402 Japonya 46 518 Belçika 38 901 Almanya 31 064 Meksika 30 338 Endonezya 30 293 Brezilya 27 397 Malezya 22 171 Polonya 18 883 Romanya 16 530 Hollanda 16 325 İspanya 14 289 İsveç 11 854 Kanada 9 489 Vietnam 9 199 Güney Kore 7 648 DÜNYA TOPLAMI 1 201 158 Kaynak:ITC, Trademap 14

Dünya Porselenden Heykelcikler ve Diğer Süs Eşyasõ İhracatõ HS:691310 Değer (1000 ABD $) Çin 405 913 İspanya 109 245 Danimarka 34 649 Almanya 26 257 Fransa 22 802 Tayland 21 824 İngiltere 21 423 Hollanda 18 478 İtalya 14 540 Macaristan 13 187 Tayvan 11 669 Endonezya 11 183 Malezya 8 995 ABD 8 656 Sri Lanka 7 443 Japonya 6 295 Belçika 5 333 Portekiz 3 663 Çek Cum. 3 000 Vietnam 2 847 İrlanda 2 757 Meksika 1 839 DÜNYA TOPLAMI 776 163 Kaynak:ITC, Trademap 15

Dünya Diğer Heykelcikler ve Diğer Süs Eşyasõ İhracatõ HS:691390 Değer (1000 ABD $) Çin 232 080 Vietnam 108 768 Portekiz 98 164 İtalya 76 754 Almanya 62 462 Meksika 60 118 Hollanda 36 531 İngiltere 30 218 Filipinler 25 309 Fransa 20 671 Belçika 19 339 Tayland 18 421 İspanya 16 658 Danimarka 15 159 Tayvan 12 424 ABD 11 946 Romanya 5 219 Kanada 3 794 Polonya 3 592 İsveç 3 543 Fas 3 497 Japonya 3 301 DÜNYA TOPLAMI 917 286 Kaynak:ITC, Trademap 16

2.2. İthalat 2.2.1. Seramik Kaplama Malzemeleri Sektörü Dünya Kaplama Malzemeleri 2000 yõlõ İthalatõ Karolar, küpler ve benzeri ürünler (Bir kenarõnõn uzunluğu 7 cm den az olanlar) HS:690810 Değer (1000 ABD $) ABD 183 646 Suudi A. 59 336 Hong Kong 24 401 İngiltere 20 390 Singapur 14 873 Avusturya 12 765 İrlanda 10 678 Cezayir 10 149 Almanya 19 133 Macaristan 5 771 Fransa 5 660 Norveç 4 957 Hollanda 4 917 Güney Kore 4 856 İsveç 4 694 Yunanistan 4 633 Ürdün 4 300 Jameika 3 401 Portekiz 3 260 Barbados 3 036 Avustralya 2 938 Kazakistan 2 630 Malta 2 405 DUNYA TOPLAMI 466 772 Kaynak: ITC, Trademap 17

Dünya Diğer Kaplama Malzemeleri İthalatõ HS:69089 Değer (1000 ABD $) ABD 1 045 930 Fransa 535 765 Almanya 513 305 İngiltere 324 317 Avustralya 189 538 Polonya 158 403 Kanada 119 392 Belçika 118 596 Yunanistan 110 695 Hong Kong 109 603 İsviçre 104 297 Avusturya 99 634 Portekiz 91 050 Hollanda 90 519 Suudi A. 79 645 Meksika 76 903 İsrail 70 492 İtalya 66 910 Singapur 60 232 Şili 45 063 Macaristan 44 153 Rusya Fed. 38 797 DUNYA TOPLAMI 5 250 671 Kaynak: ITC, Trademap 18

2.2.2. Seramik Sağlõk Gereçleri Sektörü Dünya Sağlõk Gereçleri İthalatõ HS:691010 Değer (1000 ABD $) ABD 140 453 Almanya 120 661 İspanya 79 015 Fransa 62 563 Kanada 61 527 Hong Kong 47 723 İngiltere 46 644 Danimarka 30 935 Belçika 30 804 İrlanda 23 518 Hollanda 20 939 İtalya 29 933 Suudi A. 18 363 Norveç 17 575 Yunanistan 15 856 Avusturya 14 013 Portekiz 13 719 İsveç 13 483 BAE 13 155 Avustralya 11 809 İsviçre 11 038 Güney Kore 10 774 DUNYA TOPLAMI 1 041 948 Kaynak:ITC, Trademap 19

Dünya Diğer Sağlõk Gereçleri İthalatõ HS:691090 Değer (1000 ABD $) ABD 196 354 Fransa 55 374 İngiltere 43 698 Almanya 40 691 Japonya 32 224 İtalya 29 489 Avusturya 17 125 Rusya Fed. 13 211 Singapur 12 699 Suudi A. 12 578 Polonya 12 184 İspanya 12184 Hollanda 11 130 Tayvan 10 520 Belçika 8 708 İrlanda 8 206 Kanada 7 177 İsviçre 6 758 Çek Cum. 6 383 BAE 6 265 Meksika 5 676 Kuveyt 5 487 DUNYA TOPLAMI 705 529 Kaynak:ITC, Trademap 20

2.2.3. Seramik Porselen Sofra, Mutfak ve Süs Eşyasõ Sektörü Dünya Porselenden Sofra ve Mutfak Eşyasõ İthalatõ HS:691110 Değer (1000 ABD $) ABD 341 394 Japonya 152 371 Almanya 135 983 İtalya 129 305 Fransa 94 760 İngiltere 78 894 İspanya 72 196 Hong Kong 71 627 Belçika 55 425 Kanada 51 162 İsviçre 46 543 BAE 46 056 Avustralya 44 256 Avusturya 39 951 Çek Cum. 38 976 Hollanda 35 524 Tayvan 31 146 İsveç 24 928 Norveç 22 026 Danimarka 21 520 Mõsõr 20 848 İsrail 19 371 DUNYA TOPLAMI 1 916 940 Kaynak:ITC, Trademap 21

Dünya Porselenden Diğer Ev Eşyasõ ve Tuvalet Eşyasõ İthalatõ HS:691190 Değer (1000 ABD $) ABD 24 794 İngiltere 8 630 Hong Kong 8 554 İspanya 5 663 İtalya 5 000 Singapur 4 795 Almanya 4 785 Fransa 4 170 Oman 3 795 Japonya 3 683 Suudi A. 3 300 Belçika 3 295 Kanada 3 079 Yunanistan 3 033 Küba 2 196 İsviçre 1 822 Avusturya 1 805 Venezuella 1 461 BAE 1 449 Avustralya 1 390 Türkiye 1 368 Portekiz 1 373 DUNYA TOPLAMI 122 653 Kaynak:ITC, Trademap 22

Dünya Seramikten Sofra ve Mutfak Eşyasõ İthalatõ HS:691200 Değer (1000 ABD $) ABD 921 459 İngiltere 112 042 Fransa 104 729 Kanada 100 436 Hong Kong 79 010 Almanya 78 499 Japonya 69 409 Hollanda 49 544 Avustralya 46 116 Belçika 42 349 İspanya 32 706 İtalya 31 885 Meksika 20 410 İsveç 18 754 İrlanda 16 840 Norveç 16 510 İsviçre 16 495 Avusturya 15 874 Polonya 14 281 Güney Kore 12 634 Şili 11 014 DUNYA TOPLAMI 2 001 599 Kaynak:ITC, Trademap 23

Dünya Porselenden Heykelcikler ve Süs Eşyasõ İthalatõ HS:691310 Değer (1000 ABD $) ABD 372 941 Hong Kong 159 826 İngiltere 46 543 İtalya 44 525 Japonya 43 545 Almanya 29 788 Kanada 24 171 Fransa 20 109 İspanya 19 738 Portekiz 13 714 Hollanda 10 908 Avustralya 8 189 Belçika 8 108 BAE 7 803 İrlanda 7 546 Meksika 6 744 Singapur 6 264 Suudi A. 5 273 İsviçre 5 052 Mõsõr 4 866 Danimarka 4 135 DUNYA TOPLAMI 922 363 Kaynak: ITC, Trademap 24

Dünya Diğer Heykelcikler ve Süs Eşyasõ İthalatõ HS:691390 Değer (1000 ABD $) ABD 362 265 Almanya 170 142 İngiltere 93 760 Hollanda 73 743 Fransa 59 869 İtalya 57 493 Belçika 34 177 Hong Kong 32 908 Japonya 31 325 İsviçre 27 506 İspanya 24 874 Danimarka 24 706 Avustralya 19 199 Avusturya 18 621 Norveç 17 103 İsveç 16 912 Kanada 14 598 Polonya 5 925 İrlanda 5 097 Finlandiya 4 940 Portekiz 4 417 DUNYA TOPLAMI 1 777 765 Kaynak: ITC, Trademap 25

BÖLÜM III TÜRKİYE SERAMİK SEKTÖRÜ 26

Seramik üretimi ülkemizin en eski sektörlerinden biridir. Anadolu da ilk çanak, çömlek örnekleri MÖ 7000 yõllarõna, Neolitik çağa uzanmaktadõr. Ancak endüstriyel anlamda geleneksel seramik üretimi İkinci Dünya Savaşõ sonrasõ yõllarda, 1950 lerde başlamõştõr. İthalat ikamesi bu sanayinin kurulmasõ ve gelişmesinde en önemli teşvik olmuştur. 1. ÜRETİM ve KAPASİTE KULLANIMI Büyük oranda yerli girdiler kullanan seramik sektörünün yarattõğõ katma değer çok yüksektir. Seramik sektörü yõllõk 1,5 milyar ABD $lõk katma değer, 400 milyon ABD ABD $lõk ihracatõ ile, ülkemizin en köklü ve temel sanayi gruplarõndan biridir. Kurulu kapasite miktarlarõ, ürün kalitesi ve ürün çeşitliliği vb. faktörler gözönüne alõndõğõnda, Türk seramik sanayi içinde en gelişmiş alt sektörler kaplama malzemeleri ve sağlõk gereçleri; nispeten daha az gelişmiş alt sektörler ise sofra ve süs eşyalarõ ile teknik seramikler ve refrakter malzemeler sektörüdür. Türk seramik sanayi hammadde ihtiyacõnõ yaklaşõk %80 oranõnda yurtiçinden karşõlamaktadõr. Buna karşõn makine ve ekipman üretimi gelişmemiştir. Türkiye seramik sanayinde fiili toplam işgücü 20.000 kişi civarõndadõr. Seramik sektörüne hizmet veren yan sektörleri ve hammadde üretimini gerçekleştiren firmalarõ da içine alan bir perspektifle bakõldõğõnda bu rakamõn 150.000 düzeyinde olduğu söylenebilir. Geçtiğimiz dönemde yaşanan iki ekonomik kriz, imalattan sanayiye, tarõmdan inşaata tüm mal ve hizmetleri üreten sektörleri etkilediği gibi seramik sektörünü de derinden etkilemiştir. 2001 yõlõnda seramik sektörü üretimi %15 daralmõş ancak istihdam azalõşõ %5 seviyesinde kalmõştõr. Türkiye Seramik Sanayi Üretimi (1000 Ton) 1996 1997 1998 1999 2000 Kaplama Malzemeleri 1 520 1 650 1 700 1725 2 296 Sağlõk Gereçleri 105 110 120 125 133 Sofra ve Süs Eşyasõ 20 23 24 24 42 Teknik Seramikler 12 13 15 15.4 10 Refrakter Malzemeler 375 435 353 400 291 Kaynak: DPT 1.1. Seramik Kaplama Malzemeleri Seramik Kaplama Malzemeleri, seramik sektöründe en önemli yere sahip ve en hõzlõ gelişen ürün grubudur. Bu alt sektör yaklaşõk 40 yõllõk bir geçmişe sahip olmasõna karşõn, hõzla gelişerek dünyada üretimde altõncõ, tüketimde dokuzuncu, ihracatta üçüncü sõrada yer almaktadõr. Avrupa'da ise hem üretimde hem de ihracatta İtalya ve İspanya dan sonra üçüncü durumdadõr. Son yõllarda inşaat sektöründe yaşanan 27

canlõlõğa paralel olarak, seramik karo üreticileri de hõzla kapasitelerini artõrmõş, bunun yanõsõra yeni firmalar da ortaya çõkmõştõr. Seramik Kaplama Malzemeleri sektöründe 24 fabrika bulunmaktadõr. Bu fabrikalarõn bölgelere göre dağõlõmõna baktõğõmõzda, seramik sektörü kapasitesinin %40 õ Bilecik-Eskişehir, %20 si İzmir-Aydõn, %15 i Kütahya-Uşak, %25 i Çanakkale Bölgesinde bulunmaktadõr. Seramik Kaplama Malzemeleri Sektörü Profili 1999 2000 2001 Değişim % Fabrika 23 23 24 - İstihdam 10000 10000 9400-6 Kapasite 210000000 230000000 250000000 9 Üretim 150000000 175000000 150000000-14 Kapasite Kullanõm Oranõ % 71 76 60-21 Yurtiçi satõş 100000000 112000000 93000000-17 İhracat (m 2 ) 50600000 52575000 57000000 8 İhracat (ABD $) 200300000 194770000 196700000 1 İthalat (m 2 ) 1400000 1560000 1200000-23 İthalat (ABD $) 15600000 13840000 9358000-32 Ülkemizde seramik sektörünün son 20 yõlda gelişmiş olmasõ ve mevcut kapasitesinin yarõsõnõn da son 10 yõlda devreye girmesi, son teknolojiye sahip olmasõ açõsõndan büyük bir avantaj sağlamaktadõr. 2001 yõlõnda Türkiye Seramik Kaplama Malzemeleri Sektörü kapasitesi, 2000 yõlõna göre %9 oranõnda artõş kaydederek 250 milyon m 2 ye ulaşmõştõr. Bunlar daha çok, mevcut üreticilerin sürdürdükleri tevsii yatõrõmlarõdõr. Yapõlan yatõrõmlar, modernizasyon ve ihracata yönelik olarak yapõlmaktadõr. Sektör yapmõş olduğu yatõrõmlarla, 1997-2001 yõllarõ arasõnda üretim kapasitesini %80 oranõnda arttõrmõştõr. Kapasite Üretim 1997 162 148 1998 192 154 1999 210 150 2000 230 175 2001 250 150 Türkiye nin 2001 yõlõ Seramik Kaplama Malzemeleri üretimi, 2000 yõlõna göre %14 oranõnda azalarak 150 milyon m 2 olarak gerçekleşmiştir. Sektörün 2001 yõlõ kapasite kullanõm oranõ %60dõr. Kapasite Kullanõm Oranõ % 1994-1999 90 2000 77 2001 60 28

Sektörün 1994-1999 yõllarõ arasõndaki ortalama kapasite kullanõm oranõ su %90 dõr. 1999 Ağustos depremi sonrasõ inşaat sektöründe yaşanan durgunluk nedeniyle 2000 yõlõ içinde bu oran %77 ye düşmüştür. Kasõm 2000 ve Şubat 2001 ekonomik krizlerinden sonra sektördeki üretim daralmasõ devam etmiş, 2001 yõlõnda kapasite kullanõm oranõ %60 olarak gerçekleşmiştir. Sektörün atõl kapasitesi her geçen yõl artmaktadõr. 2000 yõlõ kapasite fazlasõ 55 milyon m 2 iken 2001 yõlõnda kullanõlamayan kapasite 100 milyon m 2 ye yükselmiştir. 2002 yõlõ içinde iç pazarda beklenen %10 daralma ve ihracatõn %7-8 oranõnda artmasõ ile 2002 yõlõnda sektörün atõl kapasitesinin 105 milyon m 2 düzeyinde olacağõ tahmin edilmektedir. Ülkemizin içinde bulunduğu makro ekonomik şartlar ve inşaat sektörünün içinde bulunduğu durum nedeni ile önümüzdeki dönemde yurtiçi pazarda seramik karo ve fayans tüketiminin bir artõş yaşamayacağõ açõktõr. Bu nedenle Seramik Kaplama Malzemeleri Sektörünün mevcut atõl kapasitesinin ihracatta değerlendirilmesi gerekmektedir. Aynõ zamana ülkemizdeki zengin hammadde kaynaklarõnõn hammadde olarak değil bu üründe bir katma değer yaratarak işlenmiş ürün olarak satõlmasõnõ sağlamalõdõr. Kapasite Fazlasõ (milyon m 2 ) 1997 14 1998 38 1999 60 2000 55 2001 100 1.2. Seramik Sağlõk Gereçleri Türkiye Seramik Sağlõk Gereçleri Sektöründe faaliyet gösteren SERSA üyesi üretici firmalarõn üretim kapasitesi 2000 yõlõ itibari ile 119350 ton (8400000 adet) iken, 2001 yõlõ içerisinde %6 oranõnda artarak 126100 tona (8900000 adet) ulaşmõştõr. Diğer orta ve küçük ölçekli işletmelerin toplam üretim kapasitelerinin yaklaşõk 35-40 bin ton civarõnda olduğu tahmin edilmektedir. 2001 yõlõnda yaşanan ekonomik kriz sonrasõ, seramik sağlõk gereçleri sektörü üretimi bir önceki yõla göre %8 oranõnda azalarak 88800 ton (6300000 adet) olarak gerçekleşmiştir. Sektörde krizin etkileri ihracatla aşõlmaya çalõşõlmõş ancak üretimdeki düşüşün önüne geçilememiştir. Sektörün 2001 yõlõ içindeki kapasite kullanõm oranõ %71 dir. Bu oran son 10 yõl içinde gerçekleşen en düşük KAPASİTE KULLANIM ORANI dõr. Mevcut tesisler kapasitelerinin çok altõndaki kapasitelerde çalõşma zorunda kalmakta, maliyetler artmaktadõr. Bazõ firmalar daralan arz nedeni ile maliyetlerdeki artõşõ karşõlamak için istihdamca da azaltmalara gitmişlerdir. 2001 yõlõnda sektördeki istihdam kaybõ %12 dir. 29

SSG Sektörü Kapasitesi ve Üretimi-SERSA Üyeleri (*1000 Adet) Kapasite Üretim Kapasite Fazlasõ 1998 7100 5900 1200 1999 7600 6150 1450 2000 8400 6800 1600 2001 8900 6300 2600 Kaynak: Seramik Sanayicileri Birliği Sağlõk gereçleri alt sektöründe 16 tane büyük ve orta ölçekli firma bulunmaktadõr. 1980'li yõllarõn ikinci yarõsõndan sonra, 30'a yakõn küçük ölçekli firma da üretime başlamõştõr.bunlar, genelde büyük üreticilerin ürünlerini kopya ederek, ucuz maliyetli ürünleri ile iç pazarda önemli oranlarda pay elde etmişlerdir. Bu sektör Türkiye'de inşaat sektörünün gösterdiği gelişmeye paralel olarak hõzla gelişmiş ve Avrupalõ üreticiler arasõnda İtalya ve İspanya dan sonra üçüncü büyük üretici konumuna gelmiştir. Sektörde mevcut küçük ölçekli işletme sayõsõnõn daha da artacağõ ve mevcut olanlardan bazõlarõnõn modern teknolojilere uyumu ile birlikte gelişerek orta ölçekli şirket durumuna gelecekleri beklenmektedir. 1.3. Teknik Seramikler Teknik seramikler alt sektöründe 3 firma mevcuttur.1960-1993 döneminde, sektörde yõllõk kapasite artõşõ %14 olarak gerçekleşmiştir. Alçak ve yüksek gerilim izolatörler iki şirket tarafõndan üretilmektedir. Bunlardan birisi olan kamuya ait şirketin üretimdeki payõ %25 civarõndadõr. Elektriksel seramik üretiminde yalnõzca bir üretici mevcuttur. İleri teknik seramikler sektörü şimdiye kadar müteşebbislerin pek ilgisini çekmemiştir. Bu sektörde üretim kalite ve miktar olarak gelişmemiş olup, yakõn gelecekte de olumlu bir gelişme beklenmemektedir. 1.4. Refrakter Malzemeler Refrakter malzemeler alt sektöründe 14 üretici firma bulunmaktadõr. Üretimi yapõlan başlõca ürünler, bazik ve alümina silikat esaslõ, şekilli ve şekilsiz refrakter malzemelerdir. Tüketimde yaklaşõk %70 pay alan ürünler şekilli ve şekilsiz bazik refrakterlerdir. 2000 yõlõ itibariyle, alümina silikat malzemelerde kurulu yõllõk üretim kapasitesi 244 bin ton ve bazik malzemelerde ise 306 bin ton olmak üzere, 550 bin tondur. Refrakter sektörü 2001 yõlõ üretimi, 2000 yõlõna göre %3 oranõnda gerileyerek 205500 ton olarak gerçekleşmiştir. Sektörün kapasite kullanõm oranõ çok düşük olup, 2001 yõlõnda ortalama %37 seviyesinde gerçekleşmiştir. Sektörde üretilen bazõ tür refrakter tuğla ve harçlar için büyük oranda yerli kaynaklar kullanõlmakla beraber, yeni geliştirilen bazõ ürünler için sentetik hammaddelerin ithal edilmesi gerekmektedir. Sektörde üretilen bazõ tür refrakter malzemelerin üretiminde kullanõlan hammadde rezervleri kalite ve miktar olarak 30

yetersizdir ve bu malzemelerin üretimi için gerekli hammaddeler tümüyle ithal edilmektedir. Yerli üretim, tüketimin yaklaşõk %75'ini karşõlamakta, bir miktar da ihraç edilmektedir. Refrakter malzemeler % 80 oranõnda demir-çelik sanayinde kullanõlmakta ve çelik üretimi refrakter malzeme talebinin seviyesini belirlemektedir. Gerek çelik üretiminde geliştirilen yeni metodlar, gerekse refrakter malzemelerde sağlanan kalite artõşõ sonucu, 1970'li yõllardan sonra tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de refrakter malzemelerin bazõ türlerinin tüketimi göreceli olarak azalmõştõr. Üreticiler iç pazarõn daralmasõndan dolayõ, ihracata yönelmişlerdir, fakat maliyetlerin yüksek olmasõndan dolayõ ihracat fiyatlarõ açõsõndan, üreticilerin dõş pazarlarda rekabet gücü çok fazla değildir. Refrakter üretim sektörü tüm dünyada miktar olarak sürekli küçülme eğiliminde olan bir sektördür. Refrakter ürün kalitesindeki artõş, kullanõcõnõn prosesindeki teknolojik ilerlemeler ve refraktere uyumlu çalõşma koşullarõnõn yaratõlmasõna yönelik yeni proseslerin devreye sokulmasõ ile tüm refrakter kullanõcõ sektörlerde tüketim olağanüstü bir hõzda düşmeye devam etmektedir. Kullanõcõ sektörlerin üretimlerinde de global anlamda bir artõşõn olmamasõ bu düşüşü artõrmaktadõr. Tüm bu sayõlan nedenler ile refrakter üretim sektörü sürekli olarak yoğun bir rekabetin baskõsõ altõndadõr. 1.5. Seramik Hammaddeleri Ülkemizde, seramik hammaddeleri sektörü, seramik sanayinin gelişimine paralel olarak son yõllarda niteliksel ve niceliksel olarak önemli gelişmeler kaydetmiştir. Türkiye de önemli bir seramik hammaddesi rezervi mevcuttur. İç tüketimin yanõnda büyük oranda ihracat yapõlmaktadõr. Seramik hammaddeleri sektörü, 400 milyon ton feldspat, 100 milyon ton kaolin, 5 milyar ton kuvars ve kuvarsit, 585 milyon ton kil rezervi ile endüstriyel hammaddelerde ihracat imkanõ yüksek olup, sektör önümüzdeki yõllarda büyük bir atõlõm yapabilecek güçtedir. Sektörün büyüme stratejisi, bir yandan bölgesel üretim gücü haline gelmiş yurtiçi seramik sanayine hammadde üretirken diğer yandan katma değeri yüksek seramik hammaddelerinin dünya pazarlarõna sunmaktadõr. Sektörün 2010 yõlõ itibari ile üretim hedefi 750 milyon ABD $ dõr. Ürünler itibari ile muhtemel yõllõk üretim miktarlarõ aşağõdaki gibidir: Ürün Üretim miktarõ Kil 2000000 Kaolin 800000 Na Feldspat 2500000 Kum 1000000 Dolomit 200000 Kuarz 200000 Çakmak taşõ 15000 Mermer 200000 Diğer 100000 31

1.6. Seramik Porselen Sofra, Mutfak ve Süs Eşyasõ Sofra ve süs eşyasõ alt sektöründe 8 büyük ve orta ölçekli firma bulunmaktadõr. Ayrõca, sektörde 250-300 civarõnda küçük ölçekli ve atölye düzeyinde üretici de mevcuttur. 1994-1999 yõllarõ arasõnda gerçekleştirilen yatõrõmlar sonucunda üretim kapasitesi% 50 oranõnda artõş göstermiştir. 2. DIŞ TİCARETİMİZ 2.1. Gümrük İstatistik Tarife Pozisyonlarõ 2.1.1. Seramik Kaplama Malzemeleri Sektörün Gümrük Tarife Fasõl ve Pozisyon numaralarõ itibari ile tanõmlarõ sõnõrlarõ aşağõdaki gibidir: 69.07 Cilasõz veya sõrsõz seramikten döşeme veya kaplama karolarõ ve kaldõrõm taşlarõ; cilasõz veya sõrsõz seramikten mozaik küpler ve benzerleri (bir mesnet üzerinde olsun veya olmasõn) 69.07.90 Diğerleri bölümünde belirtilen bütün ürünler 69.08 Cilalõ veya sõrlõ seramikten döşeme veya kaplama karolarõ ve kaldõrõm taşlarõ; cilalõ veya sõrlõ seramikten mozaik küpler ve benzerleri (bir mesnet üzerinde olsun veya olmasõn) 69.08.90 Diğerleri bölümünde belirtilen bütün ürünler 2.1.2. Seramik Sağlõk Gereçleri Sektörün Gümrük Tarife İstatistik ve Pozisyon numaralarõ itibari ile tanõmlarõ aşağõdaki gibidir: 69.10 SITC (Revize 3)e göre ise, Seramik sağlõk gereçleri; 81221 (seramik musluk taşõ, lavabo ve ayaklarõ, küvet, bide, pisuar vb. porselenden) 81229 (seramik musluk taşõ, lavabo ve ayaklarõ, küvet, bide, pisuar vb., diğer) kod numaralarõ ile sõnõflandõrõlmaktadõr. 32

2.1.3. Teknik Seramik 2.1.3.1.Porselen İzolatörler Sektörün GTİP numarasõ itibariyle tanõmlarõ aşağõdaki gibidir: 84 46 20 Seramikten olan elektrik izolatörleri 85 46 20 10 00 11 Zincir askõ izolatörleri 85 46 20 10 00 12 Çubuk askõ izolatörleri 85 46 20 10 00 13 Mesnet izolatörleri 85 46 20 10 00 14 Cihaz mesnet izolatörleri 85 46 20 10 00 15 Geçit izolatörleri 85 46 20 10 00 19 Diğerleri Metal Parçasõ Bulunanlar 85 46 20 91 00 11 Zincir askõ izolatörleri 85 46 20 91 00 12 Çubuk askõ izolatörleri 85 46 20 91 00 13 Mesnet izolatörleri 85 46 20 91 00 19 Diğerleri Diğerleri 85 46 20 99 00 11 Zincir askõ izolatörleri 85 46 20 99 00 12 Çubuk askõ izolatörleri 85 46 20 99 00 13 Mesnet izolatörleri 85 46 20 99 00 14 Cihaz mesnet izolatörleri 85 46 20 99 00 15 Geçit izolatörleri 85 46 20 99 00 19 Diğerleri 2.1.3.2. Elektro Porselen Elektroporselen için ise tarifelendirme dolaylõ olarak yapõlabilmektedir. 85 36 10 10 00 12 Bõçaklõ sigortalar 85 36 10 10 00 13 D tipi sigortalar 85 36 20 Otomatik devre kesiciler 85 36 50 Diğer anahtarlar 85 36 61 Ampul duylarõ, fişler ve soketler (prizler) 2.1.3.3. Teknik Seramik Genelde teknik seramikler aşağõda GTİP numaralarõ ile tarif edilebilirler: 69 09 11 00 00 11 Laboratuvar eşyasõ 69 09 11 00 00 19 Diğerleri 69 09 19 Diğerleri Bunlarõn dõşõnda kalanlar mineraller, refrakterler, elektrik cihazlarõ, gibi gruplar içinde yer alõrlar ve kesin sõnõrlarla tariflendirme imkansõzdõr. 33

2.2. İhracatõmõz Seramik sanayi ihracatõ sürekli olarak artmaktadõr. Mevcut üretim kapasitesinin sürekli artmasõna karşõn, iç tüketim özellikle inşaat sektörünün durgun olduğu dönemlerde aynõ oranda artõş göstermediği için, artan kapasite sürekli olarak ihracata yönlendirilmektedir. Sektör üretiminin yaklaşõk %30'unu ihraç etmektedir. Türkiye, seramik ürünleri sektöründe üretim ve ihracat bakõmõndan başta Avrupa olmak üzere dünya genelinde hõzla büyümekte ve rekabet şansõnõ hõzla arttõrmaktadõr. Özellikle 1990 lõ yõllardan itibaren hõzla gelişen ve büyüyen Türk seramik sektörü, bugün 70 den fazla ülkeye ihracat yapmaktadõr. Sektörün 2001 yõlõ ihracatõ bir önceki yõla göre %12 oranõnda artarak 396 milyon ABD $ olarak gerçekleşmiştir. 2000 2001 Değişim % Seramik kaplama 194.770 196.703 1 malzemeleri Seramik sağlõk 58.962 77.659 32 gereçleri Refrakter malzeme 16.296 23.556 45 Porselen sofra ve 10.659 18.775 76 mutfak eşyasõ Seramik 62.596 68.218 9 hammaddeleri Seramik sofra ve 6.676 6.913 4 mutfak eşyasõ Seramik süs eşyasõ 2.104 2.795 33 Teknik seramikler 923 1.884 104 Toplam 352.986 396.503 12 Kaynak: Dõş Ticaret Müsteşarlõğõ İhracatta en önemli ürün grubu, %60 pay ile kaplama malzemeleridir. İhracatta ikinci sõrayõ alan ürünler %23,8 pay ile sağlõk gereçleri, üçüncü grup ise %8,7 pay ile sofra ve süs eşyasõdõr. Refrakter malzemeler ile teknik seramikler ihracatõ önemsiz düzeydedir. İhracat yapõlan ülkelerin sayõsõ da giderek artmaktadõr. 1992 yõlõnda ihraç pazarlarõnõn ülke sayõsõ 76 iken 1997 yõlõnda bu sayõ 120 ye ulaşmõştõr. İhracatõn yaklaşõk 80'i Avrupa Birliği ülkelerine yapõlmaktadõr. AB ülkeleri içinde Almanya'nõn payõ %22, İngiltere'nin payõ %11, Fransa'nõn payõ ise %6'dõr. AB ülkelerinden sonra en fazla ihracat yapõlan ülkeler, ABD ve Kanada dõr. 2.2.1. Seramik Kaplama Malzemeleri Sektörü Seramik sektörünün yõllõk üretimi 3 milyon ton civarõnda olup bu miktarõn %80 ini seramik kaplama malzemeleri oluşturmaktadõr. Toplam seramik sektörü ihracatõ içinde en büyük pay yine bu ürün grubuna aittir. 2001 yõlõnda 34

gerçekleştirilen 396 milyon ABD $ tutarõndaki ihracatõn yarõsõ seramik kaplama malzemeleri ürün grubuna aittir. Türkiye nin 2001 yõlõ seramik kaplama malzemeleri ihracatõ 2000 yõlõna göre %8 oranõnda artarak 57 milyon m 2 seviyesinde gerçekleşmiştir. Ancak sektörün ihracatõ değer olarak, 2000 yõlõna oranla, 2001 yõlõnda Türk Lirasõ nõn ABD $ karşõsõnda devalüe olmasõna rağmen sadece %1 lik bir artõş göstermiştir. Dalgalõ kur politikasõ ile devalüasyon sonrasõ ihracat şanslarõnõn arttõğõnõ düşünen firmalar yeni hedefler benimsemiştir. Ancak, yurtdõşõ müşteriler Türkiye deki ekonomik krizi beyan ederek firmalarõ fiyat indirmeleri için baskõ altõna almõş ve yurtiçi pazardaki durgunluğu ihracat ile aşmaya çalõşan firmalarõn dõş pazarlardaki yoğun rekabeti sonrasõ reel olarak fiyatlar %7 oranõnda gerilemiş, sektörün ihracat gelirinde beklenen artõş gerçekleşmemiştir. Ayrõca kurdaki düzensiz dalgalanmalar sektöre devalüasyondan kaynaklanan ihracat avantajõnõ sağlayamamõştõr. Seramik Kaplama Malzemeleri Sektörü İhracatõ Yõllar Miktar (milyon m 2 ) Değer (milyon ABD $) 1997 40 167 1998 42 178 1999 51 200 2000 53 195 2001 57 197 Dõş Ticaret Müsteşarlõğõ verilerine göre, 1997-2001 yõllarõ arasõnda Seramik Kaplama Malzemeleri ihracatõ miktar olarak %44 artõş göstermiştir. Bu verilerden hesaplanan ortalama fiyatlarda ise ABD $ bazõnda %18 oranõnda bir düşüş olduğu görülmektedir. Milyon ABD $ 1999 2000 2001 Karolar 200 195 197 İhracatõn Yapõldõğõ Başlõca Ülkeler(%), 2001 Almanya(19), ABD(10), İngiltere(10), İsrail(9), Suudi A.(9), Fransa(6), Kanada(6), Yunanistan(4), Rusya Fed.(4), Hollanda(4) Türk Seramik Kaplam Malzemeleri sektörünün en önemli ihraç pazarõ AB ülkeleridir. 2001 yõlõ verilerine göre, Türkiye nin diğer önemli seramik karo ve fayans ihraç ülkeleri ise sõrayla ABD, İsrail, Suudi Arabistan, Kanada ve Rusya dõr. Son yõllarda Türk seramik sektörünün ihraç pazarlarõ içerisinde ABD ve İsrail önemini arttõrmõştõr. 35

2.2.2. Seramik Sağlõk Gereçleri Sektörü Seramik sağlõk gereçleri alt sektörü, Türk seramik sektöründe ihracat bakõmõndan seramik kaplama malzemelerinden sonra ikinci önemli sektördür. Giderek büyüyen üretim kapasitesi, modern teknoloji yatõrõmlarõ ve yüksek kalite avantajlarõ sayesinde Türk seramik sağlõk gereci sektörünün dünya pazarlarõndaki rekabet gücü artmaktadõr. Türkiye, seramik sağlõk gereçleri ihracatõnda Avrupa ülkeleri arasõnda Portekiz den sonra ikinci sõrada yer almaktadõr. Milyon ABD $ 1999 2000 2001 Sağlõk Gereçleri 59,4 58,2 77,7 İhracatõn Yapõldõğõ Başlõca Ülkeler(%), 2001 İngiltere(20), Almanya(17), Bulgaristan(10), İspanya(7), İsrail(4), ABD(4), Fransa(3), İtalya(3), İrlanda(2), Yunanistan(1) Seramik sağlõk gereçleri sektörü için 2001 yõlõ ihracat açõsõndan başarõlõ geçmiştir. Sektörün 2001 yõlõ ihracatõ bir önceki yõla göre miktar olarak %15, değer olarak %32 oranõnda artarak, 60795 ton ve 77,6 milyon ABD $ olarak gerçekleşmiştir. Ayrõca sektör 2000 yõlõnda üretiminin %54 ünü ihraç ederken, 2001 yõlõnda bu oran %68 e çõkmõştõr. Seramik Sağlõk Gereçleri Sektörü İhracatõ Miktar (bin ton) Değer (milyon ABD $) 1997 46,7 55,6 1998 45,7 58,4 1999 48,8 59,5 2000 53,0 58,9 2001 60,8 77,7 Kaynak: Dõş Ticaret Müsteşarlõğõ Türk Seramik Sağlõk Gereçleri sektörünün en önemli ihraç pazarõ AB ülkeleridir. 2001 yõlõnda gerçekleştirilen ihracatõn miktar bazõnda %70ini, değer bazõnda ise %65 ini AB ülkelerine yapõlan ihracat kapsamaktadõr. 2000 yõlõ verilerine göre, Türkiye nin diğer önemli sağlõk gereçleri ihraç ülkeleri ise sõrasõyla İsrail, ABD, Kanada ve Rusya dõr. 36

Seramik Sağlõk Gereçleri Sektörü İhracatõnõn Ülkelere Göre Dağõlõmõ % İtalya 4 Almanya 18 İngiltere 20 İspanya 10 Bulgaristan 10 ABD 5 İsrail 5 Diğer 28 2.2.3. Refrakter Malzeme Sektörü Refrakter ürünler ihracatõmõz miktar olarak 1999 yõlõndan itibaren artan bir seyir izlemektedir. 1999 yõlõnda 36050 ton olan Refrakter malzeme ihracatõ 2000 yõlõnda 46300 ton olarak gerçekleşmiştir. 2001 yõlõnda refrakter malzeme ihracatõ 2000 yõlõna göre miktar olarak %16, değer olarak %46 oranõnda artarak 53570 ton ve 23,3 milyon ABD $ olarak gerçekleşmiştir. İç pazarda önemli bir pazar payõna ulaşan yerli Refrakter sanayi, öncelikle komşu ülkelerden başlayarak ürünlerini yurt dõşõnda da satmaya başlamõş, ardõndan çok geniş bir açõlõm yaparak ABD den Uzak Doğu ya kadar birçok bölgede faaliyete başlamõştõr. Kalite olarak konvansiyel ürünler ile başlayan ihracat, rakamsal olarak henüz istenen düzeye ulaşmamõş olsa da eğilim ve oluşturulan kontaklarõn büyüklüğü açõsõndan önemli bire aşama içindedir. Ülkemizin önemli Manyezit ve Dolomit kaynaklarõna sahip olmasõ bu potansiyelin kullanõlmasõnda önemli bir faktördür. Aşağõdaki tabloda, diğer bölümü altõnda gösterilen potansiyelleri gereği gelecekte mevcut aktif olunan pazarlardan daha önemli hale gelecektir. 37

Türkiye nin Refrakter Malzeme İhracatõ (2000-2001) Miktar: Ton Değer: 1000 ABD $ 2000 Yõlõ 2001 Yõlõ % Değişim Ülke adõ Miktar Değer Miktar Değer Miktar Değer Mõsõr 12089 2485 11677 3591-3,4 44,5 Bulgaristan 6068 3124 6453 3502 6,3 12,1 Almanya 372 155 1139 973 206,5 525,7 Suriye 2644 824 2655 925 0,4 12,2 Arnavutluk 3110 1346 1921 899-38,2-33,2 Azerbaycan 35 12 1349 689 3762,1 5653,7 Ürdün 988 479 1130 670 14,3 39,7 İsrail 2145 913 1061 589-50,5-35,4 ABD 651 348 1175 587 80,5 68,6 Romanya 1327 596 1099 515-17,2-13,7 İtalya 1969 604 1382 491-29,8-18,8 S.Arabistan 1768 266 1784 437 0,9 64,5 İran 137 44 1050 434 667,4 896,0 Cezayir 187 107 859 344 359,5 221,8 Diğer 12814 4636 18836 8635 47,0 86,3 Genel 46303 15940 53570 23281 15,7 46,0 Toplam Kaynak: Dõş Ticaret Müsteşarlõğõ 2.2.4. Seramik Hammaddeleri Sektörü Toplam 7 milyon ton civarõnda üretim yapõlmakta, bunun 2,8 milyon tonluk kõsmõ ihraç edilmektedir. İhracatõmõzõn ağõrlõklõ bölümünü Milas bölgesinden yapõlan sodyum feldspat ihracatõ oluşturmaktadõr. 2.2.5. Seramik Porselen Sofra, Mutfak ve Süs Eşyasõ Sektörü Milyon ABD $ Sofra ve Mutfak Eşyasõ 1999 2000 2001 15,9 17,2 25,8 İhracatõn Yapõldõğõ Başlõca Ülkeler(%), 2001 İspanya(34), Fransa(19), Almanya(11), İtalya(8), İsveç(5), İngiltere(4), Belçika(4), Yunanistan(3), İsrail(2), ABD(2) Süs Eşyasõ 6,3 2 1 2.8 Kaynak: Dõş Ticaret Müsteşarlõğõ 38

2.3. İthalatõmõz İthalatta önemli pay alan ürünler refrakter malzemeler (%52,9), kaplama malzemeleri (% 14,3) ile sofra ve süs eşyalarõdõr (%23,8). Türkiye'nin Yõllara Göre Seramik Ürünler İthalatõ Kaynak:DTM Verileri Yõllar Değer (Milyon ABD $) 1996 151 657 1997 100 209 1998 108 652 1999 80 960 2000 82 042 2001 65 026 İthalatõn yapõldõğõ başlõca ülkeler Almanya, İngiltere, Fransa, Avusturya, Japonya, İspanya ve Çin'dir. Yaklaşõk 50 ülkeden ithalat yapõlmaktadõr. 2.3.1. Seramik Kaplama Malzemeleri Sektörü Türkiye, seramik mamullerinin üretimi aşamasõnda kullanõlan hammaddeler açõsõndan zengin bir ülke konumundadõr. Bu nedenle seramik kaplama malzemeleri üretiminde kullanõlan hammadde, yardõmcõ madde ve diğer işletme malzemelerinin dõş girdi oranõ çok düşük seviyededir. Türkiye nin seramik kaplama malzemeleri ithalatõ, ihracatõna oranla çok düşük bir seviyede olup 1,5 milyon m 2 düzeyindedir. Türkiye 2001 yõlõnda 9,4 milyon ABD $ değerinde, 1,2 milyon m 2 seramik kaplama malzemesi ithal etmiştir. İnşaat sektörünün seramik kaplama malzeme talebinin yaklaşõk olarak %99 u yurtiçi üretim ile karşõlanmaktadõr. Milyon ABD $ 1999 2000 2001 İthalatõn Yapõldõğõ Başlõca Ülkeler(%), 2001 Karolar 11, 5 8,4 9,4 İtalya(36), İrlanda(28), İspanya(24), Almanya(5), Fransa(2), Malezya(2), Yunanistan(1), ABD(1), BAE(1), Tayvan(1) Kaynak: DTM Verileri 2.3.2. Seramik Sağlõk Gereçleri Sektörü Avrupa nõn en az seramik sağlõk gereçleri ithalatõ gerçekleştiren ülkesi konumundaki Türkiye, 2001 yõlõnda 906 bin ABD $ değerinde, 182 ton seramik sağlõk gereçleri ithal etmiştir. 2000 yõlõnda seramik sağlõk gereçleri sektörü 39

ithalatõnda Almanya, İtalya ve İspanya en önemli ülkeler olmuştur. Yõllõk 4,5 milyon adet düzeyinde gerçekleşen yurtiçi talebin %99 u yerli üretim ile karşõlanmaktadõr. Milyon ABD $ 1999 2000 2001 İthalatõn Yapõldõğõ Başlõca Ülkeler(%), 2001 Sağlõk 1,2 1,2 0,9 İspanya(16), Almanya(22), İtalya(14), Gereçleri Finlandiya(6), ABD(6), Fransa(4), İsveç(4), İsrail(3), Çek. Cum.(2), Mõsõr(1), Kaynak: DTM Verileri 2.3.3. Refrakter Malzeme Sektörü Yurtiçinde üretilen refrakter malzemelerin tür ve kaliteleri, yurt içi talebin tamamõnõ karşõlamamaktadõr. Bu nedenle bazõ türlerin ithalatõ zorunlu olmaktadõr. Bu ürünler önemli yatõrõmlarõ ve belli büyüklükte bir pazarõ gerektirdiğinden klasik olarak ithal edilmektedir. Ancak bununlar birlikte yurt içinde üretilebilen bazõ ürünlerin de ithalatõ yapõlmaktadõr. Özellikle Avrupa da bulunan refrakter üreticileri, kendi pazarlarõnda da büyük bir daralma yaşandõğõndan, önemli bir pazar olarak gördükleri Türkiye de geçmişteki pazar paylarõnõ tutmak için yoğun bir fiyat rekabeti içine girmişlerdir. Refrakter ürünlerin ithalatõ 1990 lõ yõllarõnda başõndan, 1995 yõlõna kadar artõş göstermiştir. 1995 yõlõnda 70.000 ton düzeyine çõkan ithalat, bu yõldan itibaren gerilemeye başlayarak, 1999 yõlõnda 49.720 tona düşmüştür. 2000 yõlõnda kur çõpasõ uygulamasõ nedeniyle nispeten düşük oranda gerçekleşen devalüasyon oranõyla birlikte yaşanan ithalattaki artõş Refrakter sektörünü de etkilemiş, 2000 yõlõ refrakter malzeme ithalatõ 54.530 ton olarak gerçekleşmiştir. DTM verilerine göre 2001 yõlõ refrakter malzeme ithalatõ bir önceki yõla göre miktar olarak % 22, değer olarak % 17 azalarak, 42.317 ton ve 45.9 milyon ABD $ olarak gerçekleşmiştir. Bu gerilemedeki en büyük etkenlerden biri, yerli refrakter üretim sektörünün giderek artan kalite düzeyinin ve çeşitliliğinin yerli kullanõcõlar tarafõndan geniş bir kabul görmesi omuştur. Sektördeki trend, Alümina silikat ürünlerden bazik ürünlere doğru olmuş, son yõllarda da dolamit bazlõ ürünlerin kullanõmõ artmõştõr. Başlangõçta tümü ile yurt dõşõ kaynaklardan temin edilen Dolomit giderek önemli oranda yerli üreticiler tarafõndan üretilir hale gelmiştir. Genel eğitim, özel bir takõm miktar olarak küçük, fakat değer olarak yüksek ürünlerin ithal edilmeye devam edecek olmasõ yönündedir. Yerli sanayi bu ürünlerin de Türkiye de üretilmesi için yoğun bir çalõşma içindedir. 40

Miktar: Ton Değer: 1000 ABD $ 2000 Yõlõ 2001 Yõlõ % Değişim Ülke adõ Miktar Değer Miktar Değer Miktar Değer Almanya 21941 20101 17943 16718-18,2-16,8 İtalya 5703 6463 3909 6110-31,4-5,5 Avusturya 8437 5677 8256 5000-2,2-11,9 İngiltere 3072 4743 2372 4433-22,8-6,5 Fransa 3658 3989 3226 3577-11,8-10,3 Kanada 0 0 330 3056 - - Çin Halk 2169 2290 1039 1006-52,1-56,1 Cum. ABD 2087 2547 466 975-77,7-61,7 İspanya 2073 1886 793 854-61,7-54,7 Hindistan 264 552 373 834 41,1 51,1 Macaristan 224 650 617 656 175,3 0,9 Norveç 120 272 103 356-14,3 30,7 Hollanda 55 156 182 344 230,3 120,2 Belçika- 1066 814 503 314-52,8-61,4 Lüksemburg Çek Cum. 170 283 171 265 1,1 -,4 Slovak 884 306 840 239-5,0-21,9 Cum. İsveç 547 427 201 234-63,2-45,2 İsviçre 115 234 119 196 3,0-16,2 Diğer 1948 3720 875 783-55,1-79,0 Genel 54530 55110 42317 45949-22,4-16,6 Toplam Kaynak: DTM Verileri 2.3.4. Seramik Hammaddesi Sektörü Seramik hammaddesi olarak kil Ukrayna dan ithal edilmektedir. Bu ürünler daha çok, yüksek mukavemet gerektiren ürünlerde, granit karolarda kullanõlmaktadõr. Ayrõca sağlõk gereçleri üretiminde kullanõlmak üzere, başta İngiltere olmak üzere, diğer Avrupa ülkelerinden kil ve kaolin ithal edilmektedir. Son yõllarda da yüksek tenörlü potasyum feldspat ithalatõ yapõlmaya başlanmõştõr. 41

2.3.5. Seramik Porselen Sofra, Mutfak ve Süs Eşyasõ Sektörü Milyon ABD $ 1999 2000 2001 İthalatõn Yapõldõğõ Başlõca Ülkeler(%), 2001 Sofra Eşyasõ 4,1 4,5 12, 9 Almanya(23), Endonezya(11), Fransa(10), Rusya Fed.(9), Tayland(8), İngiltere(7), İtalya(7), Japonya(3), İran(2), Malezya(2) Süs Eşyasõ 4,1 4,5 2,6 Çin(57), İtalya(12), Almanya(10), Vietnam(3), ABD(3), Yunanistan(3), İspanya(3), Hollanda(2), Rusya(2), İran(2) Kaynak: Dõş Ticaret Müsteşarlõğõ 3. TÜKETİM Seramik Kaplama Malzemeleri Her türlü bina inşaatõnda iç ve dõş mekan döşemelerinde kullanõlan seramik kaplama malzemelerinin ülkemizdeki yurt içi tüketimi 1980 yõlõndan bu yana sürekli artõş göstermiştir. Türkiye nin 1985 yõlõnda 16 milyon m 2 civarõnda olan yurt içi tüketim miktarõ, 7 kat büyüyerek 2000 yõlõnda 112 milyon m 2 ye ulaşmõştõr. 2000 yõlõ son çeyreğinde kendini göstermeye başlayan ekonomik kriz, 2001 yõlõ Şubat ayõnda meydana gelen yüksek devalüasyon ile daha da derinleşmiş, seramik sektörünü de olumsuz yönde etkilemiştir. İç pazarda yaşanan talep düşüklüğü nedeni ile sektörün yurtiçi pazar satõşlarõ %17 oranõnda azalarak 93 milyon m 2 olarak gerçekleşmiştir. Girdi maliyetlerinin %40-50 lik bölümü doğrudan dövize endeksli olan ve devalüasyondan olumsuz etkilenen seramik sektörü, fiyatlarõnõ bu artõşa paralel olarak yükseltememiştir. (1000 m 2 ) Ana Mallar Kaplama Malzemeleri İçsatõş İthalat Yurtiçi Tüketim Seramik Kaplama Malzemeleri Yurtiçi Tüketimi Yõllar 1995 1996 1997 1998 1999 78500 700 79200 80100 900 81000 103800 1900 105700 98500 1800 100300 95000 1300 96300 Seramik Sağlõk Gereçleri Seramik sağlõk gereçleri alt sektörü, inşaat sektöründeki gelişmelerden doğrudan etkilenen bir sektör yapõsõndadõr. Seramik sağlõk gereçleri sektörünün 42

gerçekleştirdiği yurtiçi satõşlarõ inşaatlardaki artõ ve yenileme talebine göre değişim göstermektedir. Yaşanan krizler Seramik Sağlõk Gereçleri sektörünü derinden etkilemiş halkõn satõn alma gücünde meydana gelen büyük düşüş nedeniyle talep ve dolayõsõ ile bu ürünlerdeki tüketim de çok azalmõştõr. Sektörün 2001 yõlõ yurtiçi satõşlarõ bir önceki yõla göre %27 oranõnda düşüş kaydederek 33150 ton (2550000 adet) olarak gerçekleşmiştir. Sektördeki başlõca firmalarõn iç satõşlarõnõn, üretim miktarlarõna oranõ her geçen yõl düşmektedir. 1999 yõlõnda gerçekleşen seramik sağlõk gereçleri üretim miktarõnõn %53 ü yurtiçine satõlõrken, 2000 yõlõnda bu oran %47 ye, 2001 yõlõnda ise %37 ye düşmüştür. Sektördeki başlõca firmalarõn iç satõşlarõnõn yaptõklarõ üretim miktarõna oranõ 2000 yõlõ içerisinde düşmüştür. Bu durum ülkemizdeki ekonomik durgunluk yanõnda, küçük üreticilerin pazardaki paylarõnõn artmasõndan kaynaklanmaktadõr. Sektörün yurtiçi satõşlarõnõn toplam satõş içindeki payõ ise %35 dir. Refrakter Malzeme Sektörü En büyük Refrakter tüketici sektör olan demir çelik sektöründe son 10 yõlda birim refrakter tüketimi 15 kg/ton çelik değerinden 7 8 kg/ton çelik düzeyinde inmiştir. Benzer gelişme çimento ve diğer sektörlerde de meydana gelmiştir. Bu gelişmenin doğal sonucu olarak yerli Refrakter sektörünün yurt için satõşlarõ 2001 yõlõnda % 6 oranõnda gerileyerek 152.000 ton olarak gerçekleşmiştir. Azalan talep yurtiçin firmalarõ ithalatõ kesme konusunda daha rekabetçi olmaya zorlamõş ve bunun sonucu olarak ithalatta miktarsal ve değer olarak bir düşüş sağlanmõştõr. Azalan ithalata rağmen Yerli Refrakter sanayinin iç pazar satõşlarõnda bir artõş olmamõş, aksine düşüş yaşanmõştõr. Bu da talep daralmasõnõn ne kadar ciddi boyutlarda olduğunun bir göstergesidir. Bu nedenle her ne kadar önemli bir ihracat hamlesi başlamõş olsa da firmalarõn uzun dönemde de düşük kapasite ile çalõşacağõ öngörülmektedir. Ürün bazõnda asõl düşük kapasite kullanõmõnõn Alumina Silikat ürünlerde olduğu, genelde % 37 lik bir kapasite kullanõmõna rağmen Alumina Silikatta kapasite kullanõmõ % 16 lar civarõndadõr. Bu oranõn uzun vadede artma olasõlõğõ yoktur. 43

BÖLÜM IV SONUÇ VE DEĞERLENDİRME 44

Son dönemlerde, Türkiye ekonomisinde yaşanan gelişmelerin reel sektör üzerindeki etkilerinin oldukça olumsuz olduğu ve ciddi izler bõrakacağõ düşünülmektedir. Yakõn geçmiş itibariyle, 1994 krizi sonrasõ gelen global krizler ve depremlerden sonra son dönemde yaşanan Kasõm 2000 ve Şubat 2001 krizleri ekonomiyi bir belirsizlik ortamõna sokmuş, yapõsal reformlarla uğraşmakta olan reel sektör, konjonktürel sorunlarla da karşõ karşõya kalmõştõr. Sürdürülebilir bir ekonomik büyümenin başarõlabilmesi için ulusal düzeyde üzerinde durulmasõ ve özenle korunmasõ gereken, üretimdeki Katma Değer in ülkede daha fazla oluşmasõ sağlanmalõdõr. Kõsaca Yerli Üretim olarak tanõmlanan Katma Değer in yurt içinde kalmasõ ve giderek artmasõ, daha çok üretim ve istihdam ile toplumsal refahõn da temel kaynağõnõ oluşturmaktadõr. Bu nedenle seramik sanayinin yaratacağõ Katma Değer ile her ülkede olduğu gibi Türkiye de de stratejik bir önem taşõmaktadõr. Türkiye deki seramik sanayinin sahip olduğu stratejik önem ve yüksek üretim potansiyelinin bu açõdan dikkatle ele alõnmasõ ve özenle geliştirilerek sürdürülmesi gerekmektedir. Seramik sektörü ülkemize istihdam ve döviz girdisi sağlayan, yerli hammadde kullanan önemli bir üretim koludur. Seramik Kaplama malzemeleri ve Seramik Sağlõk Gereçleri sektörleri ihracat sõralamasõnda Dünyada 3. sõrada bulunmaktadõr. Bu sektörümüzün daha da gelişmesi ve ülke ekonomisine olan katkõlarõnõ artõrmasõ, ülkemizdeki altyapõnõn gelişimine bağlõdõr. Ülkemizde ne yazõk ki, son yõllarda uygulanan ekonomik politikalar sanayi ve üretimi yeterince desteklememiştir. Son yõllarda reel sektör olarak nitelenen sektörlere hiçbir kolaylõk, sağlanmadõğõ gibi, bu sektörlerin dek dileği olan, altyapõ yatõrõmlarõ da yapõlamamõş, sanayicimiz, yüksek enflasyon, istikrarsõz politika ve ekonomik ortam, yüksek kredi maliyetleri, karayoluna bağõmlõ olan pahalõ taşõmacõlõk gibi sorunlarõn yanõnda, yüksek fiyatlõ enerji sorunlarõ ile karşõ karşõya bõrakõlmõştõr. Seramik sektörünün rekabet gücünü sürdürebilmesi, yurt içindeki pazar hakimiyetini koruyabilmesi ve dünya pazarlarõndan aldõğõ payõ arttõrabilmesi için ülkemizdeki altyapõnõn, özellikle de enerji ve nakliye altyapõsõnõn geliştirilmesi şarttõr. Bu altyapõ kurulduktan sonra da, üreticilerimizin bu imkanlardan en uygun koşullarda, en azõndan sanayisi gelişmiş ülkelerdeki üreticilerin koşullarõnda yararlanabilmesi gereklidir. Bu önlemler alõndõğõ takdirde, ihracat potansiyeli yüksek olan seramik sektörü dõş pazarlarda, rekabetin daha da artmasõna rağmen ihracatõnõ arttõracaktõr. Çünkü Türkiye, dünyanõn en fazla seramik ürün tüketicisi olan Avrupa Kõtasõ na yakõnlõğõ, diğer rakiplerine göre fiyatlarõn ucuzluğu, kaliteli ürün ve tasarõmdaki çeşitliliği sayesinde dünya seramik pazarõndan önemli oranda bir pay alabilecektir. 45

KAYNAKLAR " www.igeme.gov.tr " TOBB Seramik Sektörü Sorunlarõ ve Çözüm Önerileri Toplantõsõ Notlarõ, İstanbul, Mayõs 2002 " T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlõğõ, Seramik Sanayi Sektör Araştõrma Raporu, Ankara,1998 " DPT, Sekizinci Beş Yõllõk Kalkõnma Planõ Taş ve Toprağa Dayalõ Ürünler Sanayi Özel İhtisas Komisyon Raporu, Ankara, 2001 " Basri Sezer, Gümrük Birliğine Girerken Türk Seramik Sektörü, İstanbul, 1994 46