İnternet, Özgür Yazılım ve Yansımaları Mustafa Akgül Linux Kullanıcılar Derneği, mustafa.akgul@linux.org.tr akgul@bilkent.edu.tr Akgul.web.tr/yazilar/sunum/
Özet İnternet, acık kaynak Özgürlük Çeşitleri Lisans farklılıkları Yazılım üretim modeli Yeni iş modelleri Sayılar Yapılar Yazılım örnekleri Ülke örnekleri Türkiye deki gelişmeler Üniversiteler Neler yapılabilir? Mart 2007 2
İnternet in tarihçesi 1950-1960 larda hayal edildi 1969-70 lab te başladı 1983 saha deneyleri (NSF, Junet, Janet) 1990 lar wais, Gopher, web 1993 Mosaic, NCSA 1995 Java, ticarileşme 2000 dot.com balonu,... internet2,. web2
İnternet Nedir? Bir ağ teknolojisi, global ağ kütüphane, kültür hazinesi, hizmetler, akıllı cihazlar İnsanlar, sosyal ağlar, iletişim/etkileşim zaman ve mekanın önemi azaltan, eşitleyici Bireysel gelişim olanakları... Matbaa, gazete, radyo, tv, eğlence reklam ortamı, ticaret ortamı, çalışma ortamı, İnternet Yaşamdır!
İnterneti Nasıl Algılamalı? Ağların Ağı: 2.4+ milyar insan, 908 M makina, 630M/70 web, 246M alan adı, 100+M video, 130+M blog, 30 trilyon sayfa Face: 1G+, 612 günlük, 680 mobil(aylık)akt 12-12 Twitter: 500/140?, 340 tweet, 1.600 sorgu, 36M linkedin: 200, wp: 64M, 377M okuy. 4G sayfa ay Flicker da 6G, 70 kull., 1.5M group Facebookta 500++ bin uygulama var Youtube da günde 1 milyar video izleniyor, %40 Youtube 1 dk = 30 saatlik video yukleniyor 5
İnterneti Nasıl Algılamalı-II Sanayi devrimi: kol gücünün çoklanması Bilgi Devrimi: beyin gücünün çoklanması Bilgi/enformasyonun: üretilmesi, saklanması, işlenmesi, yayılması Katılım, saydamlık ortamı Web 2.0: sosyal ağlar, wiki, rss Sıradan insanın yarattığı içerik: Reklam, tanıtım, örgütlenme, halkla ilişkiler 6
İnterneti Nasıl Algılamalı-III Sanayi devrimi: kol gücünün çoklanması Bilgi Devrimi: beyin gücünün çoklanması Bilgi/enformasyonun: üretilmesi, saklanması, işlenmesi, yayılması Ürünlerin marjinal maliyeti sıfır! tüm yaşamı değiştiren; süreç web2: soysal ağlar, sıradan insan söz sahibi wiki, rss web3: nesnelerin interneti; semantic web! 7
Bilgi Ekonomisi/Toplumu Bilgiye erişebilen, kullanan, işleyen ve Bilgi Üreten! Emek ve dogal kaynak yogundan: Bilgi yogun ekonomi ve topluma geçiş Kültür : bagımsız, sorgulayan, yaratıcı, girişimci bireyler Kurumlar ve Ortam gerekir Bilgi'nin özel konumu (açlık, DEC!) 8
Bilgi Ekonomisi: Tekstil örneği Pamuk a gen düzeyinde müdahale Üretim düzeyi: toprak, sulama Kumaşa nanoteknoloji... Kumaşın tasarımı Markalaşmak Moda, tasarım (zara ) Pazarlama, dağıtım, üretim
Internet ve Açık Kaynak Açık kaynak İnternet Ortamında Gelişti İnternet açık standart ve büyük ölçüde açık kaynak ürünler üzerinde çalışıyor İnternet, insanların birlikte calışmasını destekliyor Böyle gelişen yazılımlar açık kaynak Sarmal, birbirini tetikleyen bir ilişki! 10
Tarihçe 80 öncesi Stallman, MIT, GNU (Gnu is Not Unix!) Torvalds and Linux Open Source Raymond OSL, Linux International Mart 2008 11
Özgürlükler 1. Kısıtsız kullanım 2. Yazılımı gereksinimlere uyarlama 3. Ücretli/ücretsiz dağıtım 4. Değişiklikleri dağıtma Binanın planına sahip olma Arabanın kaportasının kapalı olması Aralık 2004 JGK - Açık Kaynak Dünyası 12
Lisans Farklılıkları Lisans yazılımın sahibi ile kullanıcısı arasında sözleşme Kapalı yazılım- propriety 60+ lisans var: BSD, Açık kaynak, GPL Değişiklikleri yayınlama/dağıtma GPL, copyleft, virutik GPL, LGPL 3. sürüm 13
Yazılım Üretim Modeli Catedral and Bazaar modeli İnternet in ürünü: dagıtık bir yapı Tam zamanlı, gönüllü, pro/amatör Demokratik, hiyararşik: tek model yok Debian da 1300 developer, kernel-l 2000 Çok sık çatallaşıyor, biraz kaotik 14
Yapılar! İnternet temelli, gönüllü, yarı kaotik Kernel, standart, OSL- open software Libraries Linux İnternational Open source initiative LUG- Linux user groups Ticari destek 15
Sayılar Sourceforge.net: 324K proje, 3.4M kayıtlı geliştirici, 4.5M indirme/gün, 46M kullanıcı Github.com: 3 M geliştirici {code,developer}.google.com Freecode.com: katalog, kategori, tarama Savannah: 3500, 59K geliştirici FSF/Unesco: 7000+paket Dagıtım: 320 aktif, 348 bekleyen, 354 durmus, 72 duraksamış; toplam 746 16 TR: 10+: turkuaz, gelecek, pardus, truva..
Yeni İş Modelleri Nasıl Para Kazanıyorlar? Destek: telefon, e-posta, fiziki ziyaret Yazılım desteği, uyarlama Danışmanlık Farklı sürümler; sürümü kapalı da kullan Niye yapıyorlar: paylaşmak, tanınmak, saygı görmek, başka iş almak 17
Yazılım Örnekleri Web: Apache %50 (+) Mail: postfix, qmail, sendmail,... Samba: NT for unix! PHP (+) Mysql (+), postgresql Squid, Dansguardian Nagious Libre/Openoffice (+) Mozilla, firefox, thunderbird (+) Gimp (+) Tex/latex(+), Lynx Gcc, dev (+) Multimedia Clamav (+) 18
Yazılım Örnekleri: II Perl, Python,Java, c++ Htdig, glimpse, z3950 harvest, yaz, ASF Bind, dig İptables,...(firewall) Zebra,quagga(routing) Paralel, cluster Zope, plone, drupal, joomla,wordpress,wiki Octave, freemat Jbass, tomcat, Stat: R, DAP, StatistX Grass, opengis GNU LP, C++ lib İmage, crypto, visual openssl, openldap Amavisd-new,amavis 19
Özgür Yazılım, Açık kaynak Kaynak kodu: açık - değiştirebilirsin Özgür: kullanma, değiştirme ve dağıtma Farklı lisans: kamu lisansı kamuda kalır BSD: adımı tut, canın istedigi gibi İkili lisans: ticari ve kendi kullanımı, google Niye: ortak üretmek, katkı vermek, işini görmek, takdir edilmek, meşhur olmak Farklı paradigma, farklı iş modelleri 20
özgür yazılımlar ve yansımaları -imece üretim, insanlığın ortak malı - özgürlük temalı, dağıtık, demokratik - 320 K+ proje/yazılım, 3+3+..M ~ geliştirici -yansımaları: wikipedia, crowd sourcing, - açık{ erişim, ders malzemeleri, bilim, donanım,..} - openculture.com, opendata, opengov,. - internetle içice -sarmal - tasarruf, istihdam, güvenlik, rekabet - Pardus bir özgür yazılımdır! 21
Crowd Sourcing- wikipedia - 4M (en, 26M sayfa),.15(tr) - toplam 21M~ madde, 85K aktif yazar, 400M aylık - insanlığın ortak malı - britannica vs yarisir - commons, wikinews, wikibooks, - wikiquotes, wikisources(350k), wikispecies - wikiversity, wiktionary 22
Açık Erisim -Open access - bilimsel bilginin özgürce paylaşılması - kütüphaneciler bilim dernekleri - Türkiye'de AB'06 bildirge yayınladık - 2300 depo da 34 milyon makale - GOAP (Global Open Access Portal) - Open Access Handbook, week (6.) - DOAJ: 765K makale, 7500 dergi, 3600 tarama -ankara,gazi,hacettepe,atilim,atatürk 23
Açık Ders -Open Courseware - MIT 2000 de ocw.mit.edu - Rice, connections; - ocwconsortium.org 250 üye - TR de Ankara, ODTÜ, Tuba-yok-40+ cons - + gazi(7), hacettepe(9), baskent(7), atilim(4), EMU(33) - ankara (10+), odtu (130) ders; bilkent 16+6 video - DOAJ: 765K makale, 7500 dergi, 3600 tarama - en:4542, es:1419, jp:264, ch:119, pl:86, cat:59 Il:38, ru:35, fr:28, endo: 1, nptel (260) 24
MOOC - stanford bir kac ders: ai, 188K ogrenci - hoca, ayrildi sirket kurdu: udacity.com - coursera.org:62 Uni, 333 ders, 3 145K ogrenci - edx: 13 Uni, 32 course, lab, research ortamı - - khan academy: 4K micro kurs 240M ders indirme - P2PU: peer2peer, croed sourcing, GPL, LGPL, Moz. - udemy.com cogu paralı, < 250$ - academicearth.org best video lectures, itunesu 25
MOOC - stanford bir kac ders: ai, 188K ogrenci - hoca, ayrildi sirket kurdu: udacity.com - coursera.org:62 Uni, 333 ders, 3 145K ogrenci - edx: 13 Uni, 32 course, lab, research ortami - - khan academy: 4K micro kurs 240M ders indirme - P2PU: peer2peer, croed sourcing, GPL, LGPL, Moz. - udemy.com cogu paralı, < 250$ - academic earth 26
E-türkiye, e-devlet Ülkenin yeniden yapılanması: e-türkiye Devletin yeniden yapılanması: e-devlet E-devlet, e-türkiye için öncü güç Bilgisayarlaşma, internet olmazsa olmaz! Ama, felsefe, insan, organizasyon önemlidir Bu bir süreçtir Bilgi toplumu bir tercih meselesi değildir! 27
Linux ve e-devlet Linux ucuz, yüksek başarımlı, güvenli, güvenilir ve dolayısıyla verimli alternatif En kritik ve yüksek başarım işleri En yaygın uygulamalara talibiz: ofis, internet; barış içinde yaşabiliriz İhtiyaca uygun yazılım geliştirmek, uyarlamak, var olan binlerceyi kullanmak, üretileni paylaşmak 28
Dünya da Neler oluyor? Hemen her ülkede ciddi bir yöneliş var Eavrupa kapsamında güvenlik ve kamu Çin, çin-kore-japonya, malezya, ispanya, Abd, ingiltere, almanya, rusya, italya Türkiye de: üniversiteler, ISS ler, Kamu Linux.org.tr: 170 yazılım: 11 dag, 30+durmus, Eşdeğer yazılımlar: acik-kaynak.org.tr, osalt.com 29
Linux ve e-türkiye Linux bir öğrenme ve deney ortamıdır! Teknoloji üretmek zorundayız! Binlerce bilişimci yetişmeli Bunların yolu Linux dan geçer Donanım ve yazılım tasarrufu Eski bilgisayarlar, sayısal bölünme Ulusal işletim sist.,uludag, PARDUS istahdam, rekabet, güvenlik, tasarruf 30
Linux ve Eğitim Her okula internet, her okula Linux Her öğrenci Linux ü ve openofis i görsün Pilot projelerle tüm seçenekler denensin Linux sunucular: firewall, yönlendirici, web, e-posta, listeci,... Her okul, ögretmen ve öğrenciye web Okul labi çevrenin icafe si olsun Eğitimi zenginleştirici kullanım 31
Freecode.net Software dev: 9616, Build Tools: 515, java: 6281 Clustering/distr.network: 356, Java Script: 1700, Ruby: 619, ajax: 489, python: 4084, P. mod: 500 Scientific/Eng: 2671, matematik: 671 education: 1010 Networking: 2800, games/entr: 2500 Security: ~ 2000, Firewall: 468 Sistem yonetimi: 1842, Linux (15000) Dist:305 SQL: 760, MySQL: 488, PHP: 5280, Perl: 4200 32
Eğitim ve açık kaynak sf.net: egitim: 5200, CAI: 852, kütüp: 500, test:500 sci/eng: 15700, multimedia: 16K, oyun/eg: 17K, internet: 30K, yazilim geliştirme: 30K, masaustu: 4K Astronomi: 305, kimya: 318, cevre: 108, yer: 300, fizik: 690, matematik: 2000, tip: 550, elek: 400 Freecode.net egit: 1200, oyun: 3300,bilim/muh: 3500 GNU/Unesco: 7000+, moodle, manhattan virtual classrom, whiteboard 33
Eğitim ve açık kaynak-ii k12os.org: k12linux.org, k12ltsp.org, k12edcom.org ocw oedb.org: online education database schoolforge.net: koalisyon; curriki, wikiversity SEUL/EDU, richtech.ca/seul/, 700+ OCW-mit: hopkins, irvine, utah, tuft, notre dame, rice ocw-con. osef.org, gnacademy.org, schoolforge.net wikipedia, citizendium, stanford felsefe, connextions gutenberg, linux, openoffice, mozilla, google 34
Açık Kaynak - sf.net 160K proje, 1.7M users scientific/eng 18K education 6000 yazılım geliştirme 35K GIS - 731 earth sciences 296 information analysis 1420 matematik 2200 35
opensourcegis.org 245 proje; remotesensing.org, freegis.org, Kalyposo, KIDS, Rgeo, Geos http://gis.coaps.fsu.edu/moodle/ Mapwindow, quantum gis, udig, Basin4, AccuGlobe www.geomony.com - 36
Linux Kullanıcıları Derneği 1994 linux@bilkent.edu.tr 1995 inet-tr 1996 inet-tr, linux.org.tr İnet-tr, AB, İnternet Haftası 2000 Mayısı LKD Kuruldu Linux ve Özgür Yazılım, açık kaynak Kullanıcı, geliştirici, kurum, firma; çerceve 15 Haziran 2004 LKD Linux, e-devlet ve Bilgi Toplumu 37
LKD - II Camia ve yurttaş için portal ve platform Sürekli seminer: ankara, istanbul, izmir? Gezici seminer: 30+ il, 70 ziyaret Klasik: inet-tr, AB, i-hafta Linux ve Özgür Yazılım Şenliği, 1-1.5K Listeler: ayda 1 milyon ileti ftp (160 giga), web ler; 450 üye(1000+) 15 Haziran 2004 LKD Linux, e-devlet ve Bilgi Toplumu 38
Bilgi Toplumuna Doğru İnternet Bilgi Toplumu Bilim, teknoloji, ar-ge, inovasyon Beyinsel emek, entellektüel sermaye Yaratıcı birey, üretici/tüketici birey Hiyararşı yıkılıyor, yatay/network örgüt Ekosistem, rekabirlik Katılımcı, saydam yönetim; her yerde STK 15 Haziran 2004 LKD Linux, e-devlet ve Bilgi Toplumu 39
Linux ve e-devlet Linux ucuz, yüksek başarımlı, güvenli, güvenilir ve dolayısıyla verimli alternatif En kritik ve yüksek başarım işleri En yaygın uygulamalara talibiz: ofis, internet; barış içinde yaşabiliriz İhtiyaca uygun yazılım geliştirmek, uyarlamak, var olan binlerceyi kullanmak, üretileni paylaşmak 15 Haziran 2004 LKD Linux, e-devlet ve Bilgi Toplumu 40
Ne Yapmalı? Linux u ciddiye alın, tanışın! Linux sunucu ve masaüstünüz, (virus, dns) Sunucularınızı, taşımadınızsa, linuxa... Yazılımlarınızı platform bağımsız yazın Açık kaynak kod tan ve Linux camiasından Yazılımları paylaşın ve beraber üretelim Ulusal işletim sistemi, ulusal yazılım sanayi 41 41
Ne Yapabilirim? Firefox, thunderbird, gimp, openoffice... başlayın Eşdeğer yazılımlar listesi: acik-kaynak.org.tr Ikili kurulum: windows + Linux Sanal makina: yanyana native winodoes, linux,.. belgeler.org, acik-kaynak.org.tr, linux.org.tr,... LDP, wikipedia, tr.wikipedia.org LKD listeleri, ftp, seminerleri, google ve dünya linux/özgür yazılım camiası 42 42
Biz Ne Yapabiliriz? Linux gelecektir! Bilişim tüm sektörler için önemlidir, Linux bilişimin her boyutu ve toplumun her kesimi için önemlidir Biz STK olarak buradayız! Yardıma hazırız Platform ve katalizör olarak varız 43
Teşekkür ederiz Linux.org.tr Lkd.org.tr Seminer.linux.org.tr bilgi@lkd.org.tr akgul.bilkent.edu.tr akgul.web.tr/yazilar/ Nisan 2005 JGK - Açık Kaynak Dünyası 44
Bazı adresler internethaftasi.org.tr acik-kaynak.org.tr linux.org.tr liste.linux.org.tr gnu.org pardus.org.tr pardus-linux.org sf.net freashmeat.net www.linux.org inet-tr.org.tr ab.org.tr blog.{akgul.web.tr} akgul.bilkent.edu.tr