1. Güç Elektroniğinin Kapsamı ve Uygulamaları. 5. AC-DC Dönüştürücüler / Doğrultucular. 6. AC-AC Dönüştürücüler / AC Kıyıcılar

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "1. Güç Elektroniğinin Kapsamı ve Uygulamaları. 5. AC-DC Dönüştürücüler / Doğrultucular. 6. AC-AC Dönüştürücüler / AC Kıyıcılar"

Transkript

1 PROF. DR. HAC BODR GÜÇ ELEKTRONİĞİ. Güç Elektroniğinin Kapsamı ve ygulamaları. Temel Yarı İletken Güç Elemanları 3. Diğer Yarı İletken Güç Elemanları 4. Güç Elemanlarının Karşılaştırılması 5. AC-DC Dönüştürücüler / Doğrultucular 6. AC-AC Dönüştürücüler / AC Kıyıcılar 7. DC-AC Dönüştürücüler / İnverterler 8. DC-DC Dönüştürücüler / DC Kıyıcılar 9. Güç Elemanlarına Kayıplar ve sınma 0. Temel Yarı İletken Kontrol Elemanları. Güç Elektroniğine Temel Kontrol Düzenleri. Güç Elektroniğine Temel Koruma Düzenleri

2 PROF. DR. HAC BODR. GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN KAPSAM ve YGLAMALAR A) GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN TANM ve KAPSAM GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN TANM Güç Elektroniği, temel olarak yüke verilen enerjinin kontrol eilmesi ve enerji şekillerinin birbirine önüştürülmesini inceleyen bilim alıır. Güç Elektroniği, Elektrik Mühenisliğinin olukça cazip ve önemli bir bilim alıır. Güç Elektroniği, temel olarak Matematik ve Devre Teorisi ile Elektronik bilgisi gerektirir. YÜKE VERİLEN ENERJİNİN KONTROLÜ Yüke verilen enerjinin kontrolü, enerjinin açılması ve kapanması ile ayarlanmasını içerir.. Statik (Yarı İletken) Şalterler a) Statik AC şalterler b) Statik DC şalterler. Statik (Yarı İletken) Ayarlayıcılar a) Statik AC ayarlayıcılar b) Statik DC ayarlayıcılar ENERJİ ŞEKİLLERİNİN BİRBİRİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ Elektrik enerji şekillerini birbirine önüştüren evrelere genel olarak Dönüştürücüler aı verilir. Dört temel önüştürücü varır. Bu önüştürücüler aşağıaki iyagrama özetlenmiştir. Dönüştürücüler Dönüştürücülere kullanılan kısaltmalar DC : Doğru Akım şeklineki elektrik enerjisi AC : Alternatif Akım şeklineki elektrik enerjisi : DC gerilim (ortalama eğer) : AC gerilim (efektif eğer) F : Frekans q : Faz sayısı

3 PROF. DR. HAC BODR. AC-DC Dönüştürücüler / Doğrultucular, Reresörler AC DC, f, q Temel Özellikleri Enerji Doğal komütasyonluur. Tristör ve iyotlarla gerçekleştirilir. Başlıca ygulama Alanları DC motor kontrolü Akümülatör şarjı Galvano teknikle kaplama DC gerilim kaynakları. DC-AC Dönüştürücüler / İnverterler, Eviriciler DC Enerji, f, q AC Temel Özellikleri Zorlamalı komütasyonluur. Yüksek güç ve üşük frekanslara SCR kullanılır. Orta güç ve orta frekanslara BJT kullanılır. Düşük güç ve yüksek frekanslara MOSFET kullanılır. Ayrıca, iğer güç elemanları, GTO yüksek güç ve üşük frekanslara, GBT ortanın üzerineki güç ve frekanslara, MCT yüksek güç ve orta frekanslara kullanılmaktaır. Başlıca ygulama Alanları AC motor kontrolü Kesintisiz güç kaynakları Enüksiyonla ısıtma sistemleri Yüksek gerilim DC taşıma sistemleri AC gerilim kaynakları 3. DC-DC Dönüştürücüler / DC Kıyıcılar DC Enerji DC < 3

4 PROF. DR. HAC BODR Temel Özellikleri Zorlamalı komütasyonluur. Eleman seçimi invertereki gibiir. Başlıca ygulama Alanları DC motor kontrolü Akümülatör şarjı DC gerilim kaynakları 4. AC-AC Dönüştürücüler / AC Kıyıcılar, Doğruan Frekans Dönüştürücüler AC Kıyıcılar AC AC, f, q, f, q Enerji f f q q AC KYC / FAZ KESME DEVRESİ Temel Özellikleri Doğal komütasyonluur. Tristör ve triyaklarla gerçekleştirilir. Başlıca ygulama Alanları Omik yüklere güç kontrolü, temel olarak ısı ve ışık kontrolu Vantilatör karakteristikli yükleri (fan, pompa, ve kompresör gibi) tahrik een üşük güçlü AC motor kontrolü Doğruan Frekans Dönüştürücüler f f q q,f,q,f,q DOĞRDAN FREKANS DÖNÜŞTÜRÜCÜ Temel Özellikleri Doğal komütasyonluur. Tristörlerle gerçekleştirilir. Düşük hızlara kontrol imkanı sağlar. Başlıca ygulama Alanları Çok üşük evirlere çalışan ağır iş makinalarının (yol kazma, taş kırma, maen çıkarma makinaları gibi) kontrolü 4

5 PROF. DR. HAC BODR B) GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN ENDÜSTRİYEL YGLAMALAR Güç Elektroniğinin statik ve inamik temel enüstriyel uygulama alanları ile iğer önemli enüstriyel uygulama alanları aşağıaki gibi sıralanabilir.. Temel Statik ygulamalar Kesintisiz Güç Kaynakları (KGK, PS) Anahtarlamalı Güç Kaynakları (AGK, SMPS) Rezonanslı Güç Kaynakları (RGK, RMPS) Enüksiyonla sıtma (E, EH) Elektronik Balastlar (EB, EB) Yüksek Gerilim DC Taşıma (YGDCT, HVDC) Statik VAR Kompanzasyonu (SVK, SVC). Temel Dinamik ygulamalar Genel Olarak DC Motor Kontrolü Genel Olarak AC Motor Kontrolü Sincap Kafesli (Kısa Devre Rotorlu) Asenkron Motor Kontrolü Bilezikli (Sargılı Rotorlu) Asenkron Motor Kontrolü Lineer Asenkron Motor Kontrolü Senkron Motor Kontrolü Üniversal Motor Kontrolü Aım Motoru Kontrolü Relüktans Motor Kontrolü 3. Diğer Önemli ygulamalar Ayınlatma ve şık Kontrolü Sistemleri sıtma ve Soğuma Sistemleri Lehim ve Kaynak Yapma Sistemleri Eritme ve Sertleştirme Sistemleri Eleme ve Öğütme Sistemleri Asansör ve Vinç Sistemleri Yürüyen Meriven ve Bant Sistemleri Pompa ve Kompresör Sistemleri Havalanırma ve Fan Sistemleri Alternatif Enerji Kaynağı Sistemleri Akümülatör Şarjı ve Enerji Depolama Sistemleri Elektrikli Taşıma ve Elektrikli Araç Sistemleri zay ve Askeri Araç Sistemleri Yer Kazma ve Maen Çıkarma Sistemleri Ayrıca, Güç Elektroniği, Disiplinlerarası Bilim Alanları olarak bilinen Enüstriyel Otomasyon Mekatronik Robotik bilimleri içerisine e yoğun bir şekile yer almaktaır. 5

6 PROF. DR. HAC BODR. TEMEL YAR İLETKEN GÜÇ ELEMANLAR A) TEMEL KONTROLSÜZ GÜÇ ELEMAN DİYOT Yapı, Sembol ve İletim Karakteristiği Yapı Sembol A : Anot K : Katot Açıklama En basit yapılı kontrolsüz yarı iletken elemanır. İletim yönüne, eşik geriliminin üzerine küçük eğerli bir iç irence sahip olan bir iletken gibiir. Kesim yönüne ise, elinme gerilimine kaar çok küçük sızıntı akımlar geçiren bir yalıtkan gibiir. İletim Karakteristiği : Delinme Gerilimi TO : Eşik Gerilimi r T : Eşeğer Direnç (μω - mω mertebelerine) Güç iyou, gerilimine tahrip olur ve iletken hale gelir. Yüksek ve sabit bir gerilim altına akımın sonsuza gittiği bu tür evrilmelere, genel olarak çığ evrilme enilmekteir. Çığ evrilmeye maruz kalan yarı iletken elemanlar, güç kaybınan olayı genellikle tahrip olur yani bozulurlar. Tahrip olan yarı iletken elemanlar ise, genellikle kısa evre olurlar. Güç iyotları, pozitif yöne akımı geçirmeleri ve ters yöne akımı tutmaları için, olukça yaygın olarak kullanılmaktaır. Normal, hızlı ve çok hızlı iyot türleri mevcuttur. Normal iyotlar, genellikle AC şebekeye bağlı oğrultucu ve AC kıyıcı evrelerine kullanılmaktaır. Hızlı iyotlar ise, genellikle inverter ve DC kıyıcılara kullanılmaktaır. Günümüze Ters Toparlanma Süresi veya Sönme Süresi birkaç 0 ns olan iyotlar üretilebilmekteir. 6

7 PROF. DR. HAC BODR B) TEMEL KONTROLLÜ GÜÇ ELEMANLAR. TRİSTÖR (SCR) Yapı, Sembol ve İletim Karakteristiği Yapı ve Sembol İletim Karakteristiği Karakteristik Değerler i G : Kapı Akımı u G : Kapı Gerilimi GT : Tetikleme Akımı. GT : Tetikleme Gerilimi GTM : Max. Kapı Akımı GTM : Max. Kapı Gerilimi u B : Devrilme gerilimi B0 : Sıfır Devrilme Gerilimi H : Tutma Akımı (ma) L : Kilitleme Akımı (ma) L > H : Delinme Gerilimi u krt : Kritik Gerilim Yükseltme Hızı (V/μs) t i krt : Kritik Akım Yükseltme Hızı (A/μs) t t q : Sönme Süresi (μs) Q s : Taban Tabakalarına Biriken Elektrik Yükü (μas) DRM : Max. Periyoik (+) Dayanma Gerilimi DRM < B0 RRM : Max. Periyoik (-) Dayanma Gerilimi RRM < TAVM : Sürekli Çalışmaa Tristörün Max. Ortalama Akımı TEFM : Sürekli Çalışmaa Tristörün Max. Efektif Akımı Tmax t: 0 ms : 0 ms için Tristörün Max. Akımı 7

8 PROF. DR. HAC BODR i t : Tristörün Max. Sınır Yükü (μa s) θ vj : Jonksiyon Sıcaklığı θ vjmax : Max. Jonksiyon Sıcaklığı NOT : GT f ( TM, θ Vj ), GT : Her türlü şartlar altına tristörü tetikleyebilen eğerir. Tristörün İletim ve Kesime Kilitlenme Özelliği Kapısına kısa süreli ve yeterli bir akım sinyali uygulanan tristör tetiklenir ve iletime girer. Kısa süreli bir sinyal ile iletime giriği için tristöre Tetiklemeli Eleman a enmekteir. İletimeki bir tristörün içinen geçen akım kilitleme akımına eriştiğine, tristör iletime olarak kilitlenir ve artık kapı akımı kesilse e iletime kalır. İletime olan bir tristörün içinen geçen akım herhangi bir şekile tutma akımının altına üşerse, tristör otomatik olarak kesime girer. Bu anan itibaren en az sönme süresi kaar tristör negatif bir gerilimle tutulur veya tekrar bir pozitif gerilim ( 0,6 V) uygulanmaz ise, tristör kesime olarak kilitlenir ve artık pozitif gerilim uygulansa a kesime kalır. Bu neenle, tristöre Kilitlemeli Eleman a enilmekteir. Tristöre iletime girme işlemi kontrollü olup, kesime girme işlemi kontrolsüzür. Bu neenle tristöre Yarı Kontrollü Eleman a enilmekteir. Tristörün Keniliğinen İletime Geçme Sebepleri. Bir tristörün uçlarınaki gerilimin eğeri bu tristörün sıfır evrilme gerilimi eğerine erişirse, yani u T B0 ise, bu tristör keniliğinen iletime geçer.. Bir tristörün uçlarınaki gerilimin yükselme hızı eğeri bu tristörün kritik gerilim yükselme hızı eğerine erişirse, yani u T t u krt ise, t bu tristör keniliğinen iletime geçer. 3. Yeni iletimen çıkan bir tristörün negatif gerilimle tutulma süresi bu tristörün sönme süresinen küçükse, yani t N < t q ise, bu tristör keniliğinen iletime geçer. 8

9 PROF. DR. HAC BODR Tristörün Tahrip Olma Sebepleri. u T > ise, çığ evrilme ve aşırı güç kaybı ile mak. sıcaklık sınırı aşılır ve tristör bozulur.. TAV > TAVM ve TEF > TEFM ise, aşırı güç kaybı ile mak. sıcaklık sınırı aşılır ve tristör bozulur. 3. i T t > i t ise, aşırı güç kaybı neeniyle mak. sıcaklık sınırı aşılır ve tristör tahrip olur. 4. i T t i > krt ise, iletime girmee ilk oluşan ar iletken kanala mak. sıcaklık sınırı aşılır ve t tristör bozulur. Buna sicim olayı aı verilir. 5. θ vj > θ vjmax ise, aşırı güç kayıplarının sonucu olarak, yarı iletken yapı bozulur. Bu urumlara tristör genellikle iletken hale gelir veya kısa evre olur. Tristörün Tetiklenmesi t : Gecikme Süresi t r : Yükselme Süresi, Açma Süresi t s : Yayılma Süresi t t + t + t ON r s t r süresi sonuna, kapı akımı civarına ana akımın geçtiği ar bir kanal oluşur. t s süresi sonuna ise, ısınma etkisi ile akım bütün jonksiyon yüzeyine yayılır. t r süresi sonuna oluşan kanalan geçen akım bu kanalın iletkenliğini arttırır. İletkenliği artan kanalan aha çok akım geçer. Bu olay zincirleme bir şekile sürer ve akım bütün yüzeye yayılır. Fakat, akımın yükselme hızı kritik akım yükselme hızına erişirse, akım bütün yüzeye yayılmaan bu kanalın sıcaklığı max. eğere erişir ve bu kanal tahrip olur. Böylece, yarı iletken yapı bozulur ve iletken hale gelir. Bu şekileki bozulmaya sicim olayı enir. Sicim Olayı neeniyle tristörün tahrip olmaması için, i. T i krt olacak şekile, tristöre bağlanan küçük eğerli bir seri enüktans ile akım t t artış hızı sınırlanırılmalıır.. Üretim esnasına, kapı akımının uygulanığı nokta veya punto sayısı arttırılmalıır. 9

10 PROF. DR. HAC BODR Tristörün Sönürülmesi Q s : Taban Tabaklarına Biriken Elektrik Yükü (μas) TM : Sönme Öncesi Tristören Geçen Akım (A) i / t : Sönme Esnasına Tristör Akımının Azalma Hızı (A/μs) t q : Sönme Süresi (μs) T : İletim Gerilim Düşümü (V) Tristör ve Diyoun İletim Gerilim Düşümü u T T0 + r T. i T T0 : Eşik Gerilimi r T : Eşeğer Direnç (μω-mω mertebelerine) Tristörün ygulama Alanları Tristör, kontrollü bir iyottur. Kapısına sürekli ve yeterli bir sinyal verilen tristör, iyoa eşeğerir ve iyot gibi avranır. Diyoun a kontrolsüz bir tristör oluğu söylenebilir. İletimen çıkma olayı ikisine e aynıır. Tristör ve iyotlar, normal akım ve kısa süreli ani akım eğerleri en yüksek olan elemanlarır. Tristörlerin e normal ve hızlı türleri mevcuttur. Sönme Süresi, normal tristörlere birkaç 00 μs civarına, hızlı tristörlere ise 00 μs nin altınaır. Normal Tristörler, AC şebekeye bağlı oğrultucular ile AC kıyıcılara yaygın olarak kullanılmaktaır. Hızlı Tristörler ise, tam kontrollü güç elemanlarının güçleri yetmeiğine, inverter ve DC kıyıcılara kullanılmaktaır. Elektrikli taşıma sistemlerine kullanılan DC kıyıcılar ile enüksiyonla ısıtma sistemlerine kullanılan inverterler buna örnek gösterilebilir. 0

11 PROF. DR. HAC BODR Tristörlü Örnek Devreler. Tristörlü bir AC ygulama Tetikleme Sinyali Bu evree, tristör, α anına kısa süreli bir sinyalle tetiklenir ve iletime olarak kilitlenir. Tristör içerisinen akım geçtiği sürece iletime kalır. anına akımın 0 olmasıyla, tristör keniliğinen oğal olarak söner yani kesime girer. Yeni bir pozitif yarım algaa yeni bir α anına tekrar tetikleninceye kaar tristör kesime kalır. Sonuç olarak, tristör, pozitif yarım algalara ve α- aralıklarına iletime kalır ve sinüsoial bir akım geçirir. α açıları eğiştirilerek yükün gücü ayarlanabilir yani güç kontrolü yapılabilir. Bu evre, yarım alga kontrollü bir oğrultucu olup, oğal komütasyonlu bir evreir.. Tristörlü bir DC ygulama Bu evree ise, yine kısa süreli bir sinyal ile iletime giren tristör, içerisinen geçen akım hiç kesilmeyeceğine göre, oğal olarak hiç iletimen çıkmaz ve sürekli akım geçirir. Ancak, ilave evre ve üzenlerle isteniliği zaman zorla sönürülebilir. Tristörün iletime kalma oranı eğiştirilerek güç kontrolü yapılabilir. Bu evre ise, bir DC kıyıcı olup, zorlamalı komütasyonlu bir evreir.

12 PROF. DR. HAC BODR. BİPOLAR TRANSİSTÖR ( BJT ) Yapı, Sembol ve İletim Karakteristiği npn türü Yapı Sembol pnp türü C : Kollektör, E : Emiter, B : Taban İletim Karakteristiği Temel bir Transistör Devresi Temel Özellikler Yük genellikle C ucuna bağlanır. Taban akımı aima E B arasına geçer ve akımın yönü p en n ye oğruur. Ana akım ile taban akımı aima aynı yöneir. B ile C arasına bir akım geçerek, transistör ters ve istenmeyen kötü bir iletime girebilir. Bu urum önlenmeliir. Transistörün çığ evrilmeye girmesi elemanı tahrip eer. Güç evrelerine transistör ya tam iletime (kalın çizgi üzerine) ya a tam kesime çalıştırılmalıır. Buna Anahtarlama Elemanı olarak çalışma enilir. Tristörler oğal olarak böyle çalışır. Transistöre giriş oluğu sürece çıkış varır. Transistör bir Tam Kontrollü Elemanır. Giriş akım, çıkış akımır.

13 PROF. DR. HAC BODR İletim gerilim üşümü veya iletim kaybı en üşük olan elemanır. Anahtarlama güç kaybı en yüksek olan elemanır. Alt bölgelere karakteristikler paralel ve eşit aralıklıır. Bu bölgee sabit kazançla akım yükseltme işlemi yapılabilir. Fakat güç evrelerine bu yapılamaz. Genel Tanımlar i C β F. i B i E i C + i B ( + β F ) i B β F : DC Akım Kazancı i C β F. i B u R R L. i C u CE L - u R u CE L - R L.i C Yük Doğrusu BE 0,6 V L u ib R B BE Doyum ve Aşırı Doyum i B BB ise, u CE u BE olur. Buna Sınıra Çalışma enir. i B BS ise, u CE CEsat ve i C Cmax olur. Buna Doyuma Çalışma enir. BB < i B < BS ise, u CE < u BE olur. Buna Doyum Bölgesine Çalışma enir. i B > BS ise, yine u CE CEsat ve i C Cmax olur. Buna a Aşırı Doyuma Çalışma enilir. B-E arası normale göre iç irenci olukça büyük olan bir iyot jonksiyonuur. Doyum karakteristiği ile u BE karakteristiği arasınaki bölgeye Doyum Bölgesi enir. Bir transistörün iletimen çıkma süresi, i B akımının oyum fazlası ile orantılıır. Aşırı oyum, transistörün hızını üşürür ve anahtarlama kayıplarını arttırır. Aynı zamana, B-C jonksiyonunan akım geçirerek ilave kayıplara sebep olabilir. Emniyetli Çalışma Alanı (SOA) Bir transistörün aynı ana hangi akım ve gerilim eğerlerine kullanılabileceği, Emniyetli Çalışma Alanı (SOA) ile verilir. Bir transistöre, nominal akım ve gerilim eğerleri, aynı ana kullanılabilecek eğerler eğilir. Tristörlere nominal eğerler aynı ana kullanılabilir. Tristörlere SOA alanı gibi bir sınırlama mevcut eğilir. 3

14 PROF. DR. HAC BODR İletime ve Kesime Girme t r : Yükselme Süresi t s : Yayılma Süresi t f : Düşme Süresi t ON t r t OFF t s + t f t SW t ON + t OFF t r + t s + t f Anahtarlama esnasınaki ani güç kaybı çok yüksektir. Bir yarı iletkenin toplam güç kaybı, anahtarlama ve iletim güç kayıplarının toplamına eşittir. Düşük frekanslara iletim güç kaybı, yüksek frekanslara ise anahtarlama güç kaybı aha etkiliir. Transistörler, orta güç ve orta frekanslara en yaygın olarak kullanılan en ucuz yarı iletken güç elemanlarıır. Transistörün ygulama Alanları Transistörler, normal olarak, orta güç ve frekanslara, zorlamalı komütasyonlu olan inverter ve DC kıyıcı evrelerine kullanılmaktaır. Ancak, uygulama alanları gittikçe azalmaktaır. Transistörün Sürülmesine Önemli Olan Hususlar İletime girme ve çıkma SOA alanı içine olmalıır. Sürekli çalışmaa Cmax eğeri aşılmamalıır. İletime girerken i c /t ve iletimen çıkarken u CE /t eğerleri sınırlanmalıır. Bu, kayıp güçleri azaltır. İletime sürme ve iletimen çıkarma sinyali ani akım arbeli olmalı, sürekli sürme akımı ise ana akımla tam uyum içine olmalıır. Aşırı oyum önlenmeliir. Bu, elemanı hızlanırır ve kayıpları azaltır. B E uçları (eleman girişi) uygun bir irenç ile köprülenmeliir. Bu, kaçak, sızıntı ve eplasman akımlarına karşı elemanı korur, kayıpları azaltır. Ters gerilim uygulanmamalıır. Güç transistörünün ters gerilim tutma özelliği yoktur. Normal olarak -30 V civarınaır. Girişi irençle köprülenmiş bir transistör negatif gerilim tutma özelliğini tamamen kaybeer. Eleman elektronik olarak korunmalıır. 4

15 PROF. DR. HAC BODR Genel bir Sürme Devresi ve Aşırı Doyumun Önlenmesi L : İletime girerken i c /t yi sınırlar. R B ve C B : Her yarı iletkene paralel olarak konulması gereken ( R C ) elemanıır. İletimen çıkarken u CE /t ve CEmax ı sınırlar. R BS : Giriş akımını sınırlar. Gerilim sinyalini akım sinyaline önüştürür. R BP : Sızıntı ve eplasman akımına karşı koruma görevi yapar. D, D ve D 3 : Aşırı oyumu önler, transistörün belirli bir gerilim üşümü ile çalışmasını sağlar. D 4 veya D 5 : Transistörü ters akım ve gerilimlere karşı korur. İletime girme esnasına D 3 iyou kesimeir. CE : Çok yüksek veya A an büyüktür. A D D : Bir iyottaki gerilim üşümü. D 0,6 V BE D İ D3 0 g A ig R BS i g i B i RBP + i B BE i RBP R BP i RBP << i B olmalıır. i B i g olur. İletim uruma D 3 iyotu aima iletime olmalıır. i g i B + i D3 i D3 i g - i B i B i RBP + i B i RBP BE / R BP i B i C / β F D + BE D3 + CE D D3 D CE BE D İletimen çıkma esnasına i g i B i BP + i B İ D3 0, D 3 kesime. Transistöre E en B ye oğru kararlı rejime bir akım geçmez. Saece transistör iletimen çıkıncaya kaar E en B ye oğru bir akım geçer. Bu akım, kesime girmeyi büyük ölçüe hızlanırır. Transistör kesime giriğine ters i B akımı keniliğinen sıfırlanır. 5

16 PROF. DR. HAC BODR Yükseltmeli bir Sürme Devresi Ters-paralel bağlı iki elamanan birisinin iletime olması, iğerinin kesime olmasını garanti eer. Buraa transistörlerin tabanları ters-paralel bağlı oluğunan, iki transistörün birlikte iletime olması mümkün eğilir. Herhangi birisinin tabanına bir akım uygulanığına, iğerinin tabanına 0.6 V kaar bir negatif gerilim oluşur, bu transistör iletime giremez ve eğer iletime ise hızlı bir şekile kesime girer. Bu mükemmel bir kilitlemeir. Yaklaşık khz nin üzerineki orta ve yüksek frekanslara giriş sinyali ve sürme kaynağı iki yönlü veya çift kutuplu olmalıır. Transistörlü Örnek bir Devre Bu evree, bir iyot köprüsü ile oğrultulan tek fazlı sinüsoial şebeke gerilimi, transistör yarımı ile belli açılara kıyılmaktaır. Transistör, bütün yarım algalara ve α- aralıklarına iletime kalır ve sinüsoial bir akım geçirir. α açıları eğiştirilerek yükün gücü ayarlanabilir yani güç kontrolü yapılabilir. Transistör girişine α- aralıklarına yeterli bir pozitif ve bunların ışınaki aralıklara yeterli bir negatif akım uygulanır. Aşırı oyum koruması oluğunan, transistör tabanı ihtiyacı olan akımı çeker ve gelen akımın fazlası iyot üzerinen geçer. Transistör girişine verilen akım, en kötü hale bile yeterli eğere olmalıır. Bu evre, tam alga kontrollü bir oğrultucu olup, aslına oğal komütasyonlu bir evreir. 6

17 PROF. DR. HAC BODR 3. İZOLE KAPL ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR (GFET, MOSFET) Yapı, Sembol ve İletim Karakteristiği Sembol İletim Karakteristiği Genel Özellikler MOSFET aima oyuma kullanılmalıır. Giriş oluğu sürece çıkış varır. Giriş gerilim, çıkış akımır. Kazanç sonsuz kabul eilir. En hızlı yarı iletken elemanır. İletime giriş ns ve iletimen çıkış ns civarınaır. Anahtarlama kaybı en üşük olan elemanır. İletim gerilim üşümü veya iletim güç kaybı en yüksek olan elemanır. Tek ezavantajı, sıcaklıkla artan yüksek eğerli bir iç irence sahip olmasıır. Düşük güç ve yüksek frekanslara kullanılır. Giriş akımı nanoamperler mertebesineir. Ancak, gerilim sinyali ilk veriliğine yüksek eğerli bir şarj akımı çeker. Bu akımın karşılanmasına ikkat eilmeliir. Aksi hale hız üşer. Kapı ayanma gerilimi ± 0 V tur. Gerçekte, uygulanan gerilim ± 8 V u geçmemeliir. ygulamalara, genellikle sürme gerilimi olarak ± 5 V kullanılmaktaır. 7

18 PROF. DR. HAC BODR MOSFET lerin ygulama Alanları MOSFET ler, normal olarak, üşük güç ve yüksek frekanslara, zorlamalı komütasyonlu olan inverter ve DC kıyıcı evrelerine kullanılmaktaır. Bu elemanlara fiyat gerilime çok bağlıır. Düşük gerilimli MOSFET lerin fiyatları olukça üşük oluğunan, üşük gerilimli uygulamalara MOSFET ler yaygın olarak kullanılmaktaır. Buna örnek olarak, üşük gerilimli akümülatör-inverter grubuna sahip olan kesintisiz güç kaynakları ile üşük gerilimli DC kıyıcı evresine sahip olan anahtarlamalı güç kaynakları gösterilebilir. Ayrıca, MOSFET ler çalışma frekansı en yüksek olan elemanlarır. Yüksek frekans ve üşük güçlü uygulamalara a MOSFET ler yaygın olarak kullanılmaktaır. Buna örnek olarak, üşük güçlü kesintisiz ve anahtarlamalı güç kaynakları ile enüksiyonla ısıtma ve elektronik balastlar gösterilebilir. Ancak, BJT ve MOSFET lerin uygulama alanları sürekli olarak aralmakta, bunların yerini hız ve güçleri sürekli olarak gelişen GBT elemanları almaktaır. Örnek bir MOSFET Sürme Devresi MOSFET ve GBT elemanlarının sürülmesine, iki yönlü veya çift kutuplu giriş sinyali ve iki yönlü sürme kaynağına gerek yoktur. BJT elemanlarının sürülmesine ise, yaklaşık olarak khz nin altınaki üşük frekanslara iki yönlü giriş sinyali ve iki yönlü sürme kaynağına gerek yoktur. Bu şartlar altına, bütün bu elemanların sürülmesine buraa verilen evre kullanılabilir. Ancak, BJT için zenerlere gerek yoktur. MOSFET ve GBT için ise zenerler her zaman gerekliir. Bu sürme evresine, giriş sinyali uygulanığına, T, T ve T 3 arışık olarak iletime girer ve G ucu +5 V a çekilir. Giriş sinyali kesiliğine, R n ile gösterilen irenç üzerinen T 4 iletime girerek G ucunu 0 a çeker, yani MOSFET in parasitik giriş konansatörü C GS i eşarj eer. Hızlı transistörler seçiliğine, sürme evresi olukça hızlı ve emniyetliir. 8

19 PROF. DR. HAC BODR 3. DİĞER YAR İLETKEN GÜÇ ELEMANLAR TRİSTÖR TETROT 4 uçlu özel bir tristörür. Her iki kapıan a tetiklenebilir. Tetiklemee, i G ve i G akımları ayrı ayrı kullanılabilir. FOTO TRİSTÖR Normal ortama gözle görülen ışıkla iletime giren iki, üç veya ört uçlu özel bir tristörür. şıkla veya bir kapı akımıyla kontrol eilebilir. TRİYAK (İKİ YÖNLÜ TRİSTÖR TRİYOT) Triyak ters-paralel bağlı iki tristöre eşeğerir. İki yönlü tristör e enir. Tetikleme ve montaj kolaylığı sağlar. Saece AC uygulamalara kullanılmak üzere üretilmekteir. AC kıyıcılara gücün yettiği yere kaar bir triyak kullanılır. Aksi hale tristörlere geçilir. Yaklaşık A lere kaar triyaklar üretilmekteir. Triyak - ve - belgelerine üşük akımlarla kolay tetiklenir. + belgesine tetikleme çok zor veya imkansızır. ygulamalara, + ve - bölgelerine çalışma kolayır. 9

20 PROF. DR. HAC BODR KAP SÖNÜMLÜ TRİSTÖR (GTO) Kısa süreli i G ile tetiklenir ve i G ile sönürülür. i G çok küçük eğerlereir (normal trsitörlereki gibi). i G çok büyük eğerlereir ( ¼ ana akım kaar). Hızlı özel bir tristörür. Düşük frekans ve yüksek güçlere kullanılır. Sönürme sinyalinin büyüklüğünen olayı tetikleme evreleri karmaşık ve pahalıır. MOS KONTROLLÜ TRİSTÖR (MCT) MOSFET ve tristör karışımı, olukça hızlı, gerilim kontrollü, karma bir elemanır. MOSFET in ieal sürme özelliği ile tristörün ieal iletim karakteristiğini birlikte taşır. Negatif gerilim sinyali ile tetiklenir. Pozitif gerilim sinyali ile söner. Yine iletime ve kesime kilitlenme özelliği varır. Şu ana en üstün eleman görünümüneir. Fakat henüz gelişimi tamamlanamamıştır. Halen ticari olarak üretilememekteir. İZOLE KAPL BİPOLAR TRANSİSTÖR (GBT) Sembol u-i karakteristiği CET : Çıkış Eşik Gerilimi GET : Kapı Eşik Gerilimi Genellikle, CET > V ve GET : 4 V civarınaır. MOSFET in MOS kontrolü ve BJT nin ana akım karakteristiğini birlikte taşıyan karma bir elemanır. Tek ezavantajı çıkış eşik geriliminin oluşuur. Ancak iç irenci çok küçük oluğunan, yüksek akımlara yine avantajlı uruma geçer. Günümüze GBT ortanın biraz üzerineki güç ve frekanslara, en yaygın olarak kullanılan elemanlarır. 0

21 PROF. DR. HAC BODR 4. GÜÇ ELEMANLARNN KARŞLAŞTRLMAS TEMEL Yİ GÜÇ ELEMANLARNN İYİDEN KÖTÜYE DOĞR SRALAMAS Sürme Kolaylığı MOSFET GBT GTO BJT Sönme Kolaylığı MOSFET GBT BJT GTO İletim Gerilim Düşümü BJT GTO GBT MOSFET (.0 V) (.0 V) (3.0 V) (5.0V) Anahtarlama Güç Kaybı MOSFET GBT GTO BJT Akım Dayanımı GTO GBT BJT MOSFET (3000 A) (800 A) (600 A) (00 A) Gerilim Dayanımı GTO GBT BJT MOSFET (3000 V) (500 V) (00 V) (000 V) Devre Gücü GTO GBT BJT MOSFET (0 MW) (500 kw) (00 kw) (0 kw) Çalışma Frekansı MOSFET GBT BJT GTO (00 khz) (0 khz) (0 khz) ( khz) Fiyat BJT GTO GBT MOSFET Not :. Güç BJT leri genellikle Darlington yapıa ve npn türüneir.. Buraa GTO tristör ailesini temsil etmekteir.

22 PROF. DR. HAC BODR KON İLE İLGİLİ ÇÖZÜLMÜŞ PROBLEMLER Problem Bir tristör u T 000 Sin 6800 t (V) şekline bir gerilime maruz kalacaktır. Bu tristörün, keniliğinen iletime geçmemesi için, a) B0 eğeri ne olmalıır? u b) krt eğeri ne olmalıır? t Çözüm a) Tmax < B0 olmalıır. B0 > Tmax 000 V u b) T u ( ) max < krt olmalıır. t t ut T max sin ωt ut ωt max cosωt t ut ωt max t max V/s 6.8 V/μs u krt > 6,8 V/μs olmalıır. t Problem Kritik gerilim yükselme hızı 5 V / μs olan bir tristöre, genliği 000 V olan bir sinüsoial gerilim uygulanmaktaır. Frekans gittikçe yükseltilirse, bu frekans hangi eğere ulaştığına tristör keniliğinen iletime geçer? Çözüm u T u max krt t t u T m Sinωt u T m.ω.cosωt t u T max m. ω t V/s f f 0 khz bulunur.

23 PROF. DR. HAC BODR Problem 3 t0 anına yeni iletimen çıkan ve şekileki gibi bir gerilime maruz kalan bir tristörün keniliğinen iletime geçmemesi için, bu tristörün, u B0, krt ve t q eğerleri t ne olmalıır? Çözüm B0 > Tmax Şekilen, B0 > 3000 V olmalıır. tq t N Şekilen, 0 μs olmalıır. t q 0 μ s t 50 μs için, u T u u krt > ( T ) max, t t olmalıır ( t 0 ) 30 u krt > 00 V / μs t Problem 4 0 Ω luk bir yükü 50 V luk bir DC kaynak ile beslemek üzere, şekile verilen bir npn tipi transistörün emiter montajı kullanılmıştır. Transistörün akım kazancı 00 oluğuna göre, a) Taban evresi irenci 5 kω iken, yük akımı ve gerilimi ne olur? b) Yükte harcanan gücün 60 W olabilmesi için, taban evresi irenci kaç kω a ayarlanmalıır? Çözüm 3

24 a) C L L BE B R B B 0mA C A L Y R L. L 0. 0 V b) P L 60 W P L R L. L L B 4 / 00 B 0 ma L BE 50 0 R B 3 B 0.0 R B,5 kω bulunur. PROF. DR. HAC BODR L 4 A C Problem 5 Şekileki evree, a) İletime geçme esnasına ani taban akımı eğerini hesaplayınız ( i D3 0 ). b) İletim urumuna, transistörün gerilim üşümü ile taban akımını ve D 3 iyounun akımını bulunuz. c) İletimen çıkma esnasına, ters taban akımının ani eğerini bulunuz. ) Taban akımı eğişimini yaklaşık olarak çiziniz. D,,3 0,6 V BE V β c 00 EB - V Çözüm a) İletime geçme esnasına, i B? İ D3 0, ' B i g i i00 + ib B BE A D + B 0,6 +,6 V ' g A 5,6 i g i B 500mA 6,8 6,8 i 00 B / 00 / 00 0 ma ' i B i B i ma bulunur. b) İletim urumuna, CE, i B, i D3? İletimen çıkmaa : 4

25 PROF. DR. HAC BODR i C u Ş / i C. 0. Sinωt / i C 0. Sinωt A i c βc i B 0 Sinω t Sinωt (ma) i 00 0 ma i B. 00. Sinωt + 0 (ma) i g 500 ma i D3 i g - i B Sinωt (ma) bulunur. D + BE D3 + CE CE V bulunur. c) İletimen çıkma esnasına, i B? B BE V A - D + BE -0,6+ 0,4 V g A 5 0,4 i g 575mA 6,8 6,8 ) i 00 BE 0 ma 00 g ' B i i i + i 00 B i B ig + i i B 585 ma bulunur. Problem 6 Peryoik bir çalışmaa, kesim ışınaki çalışma urumları için, bir transistörün uçlarınaki gerilim ve içinen geçen akımın eğişimleri şekile verilmiştir. Bu transistör f P 0 khz lik bir frekansta anahtarlanığına göre, a) Transistörün verilen her bir aralıktaki enerji kaybını hesaplayınız. b) Transistörün toplam enerji ve güç kaybını hesaplayınız. 5

26 Çözüm. bölge için, u 50 6 t t V i t t A 4μs 6 W ( 6.0 t) 0... P T 06,3 W PROF. DR. HAC BODR tt 6,6773 mj 6 6

27 PROF. DR. HAC BODR 5. AC-DC DÖNÜŞTÜRÜCÜLER / DOĞRLTCLAR GİRİŞ AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri Enüstrie en eski ve en yaygın olarak kullanılan önüştürücü türüür. Temel Özellikleri : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı, y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama eğer) α : DC çıkış gerilimi, α f(α) : Maksimum DC çıkış gerilimi, α 0 α α : Faz Kesme veya Faz Kontrol açısı : Gecikme Açısı veya Tetikleme Gecikmesi D : Serbest Geçiş (Komütasyon, Sönürme) iyou 3 f : Efektif Faz Gerilimi 3 h : Efektif Fazlar Arası Gerilim fm : Faz Gerilimi Maksimum Değeri hm : Hat (Fazlar Arası) Gerilimi Maksimum Değeri Kontrol lineer eğilir. Faz Kontrol Yöntemi ile kontrol sağlanır. Çıkış gerilimi ortalama olarak kontrol eilir. Şebeke tarafına yüksek eğerli harmonikler, yük tarafına yüksek eğerli algalanmalar oluşur. Doğal komütasyonluur. Diyot ve/veya tristörler ile gerçekleştirilir. Başlıca ygulama Alanları DC motor kontrolu Akümülatör şarjı Galvanoteknikle kaplama DC motor alan besleme DC kaynak makinaları DC regülatörler DC gerilim kaynakları AC-DC Dönüştürücülerin Genel Olarak Sınıflanırılması 7

28 PROF. DR. HAC BODR AC-DC Dönüştürücülerin Kontrol Açısınan Karşılaştırılması Kontrolsüz Doğrultucu Tam Kontrollü Dönüştürücü Yarı Kontrollü Doğrultucu Diyotlarla gerçekleştirilir Saece oğrultucu mouna çalışır. Genellikle serbest geçiş iyou yoktur. α 0 α Sabit Tristörlerle gerçekleştirilir. Hem oğrultucu hem e inverter mouna çalışır. Serbest geçiş iyou yoktur. Konursa inverter mouna çalışmaz. 0 < α < + > α > - Tristör ve iyotlarla gerçekleştirilir. Saece oğrultucu mouna çalışır. Genellikle serbest geçiş iyou varır. 0 < α < + > α > 0 AC-DC Dönüştürücülerin Dalga Sayısı Açısınan Karşılaştırılması Yarım Dalga Doğrultucua, şebekenin nötrüne (N) göre bir çıkış gerilimi üretilir yani çıkıştaki DC hatların birisi şebekenin N ucuna bağlıır. Tam Dalga Doğrultucu, Pozitif (+) ve Negatif (-) Yarım Dalga Doğrultucuların toplamına eşeğerir. Çıkışta N ucu kullanılmaz. Ancak, çıkış gerilimi potansiyel olarak N ucunu ortalar. Temel AC-DC Dönüştürücülerin Temel Devre Şemaları 8

29 PROF. DR. HAC BODR Tek Fazlı Dönüştürücünün Fazlı Eşeğeri Tek Fazlı Sistem q s f R k L k İki Fazlı Eşeğeri q s f / R k / L k / Enüstrie Fazlı bir AC Şebeke sistemi mevcut eğilir. Ancak, sekoneri orta uçlu olan tek fazlı bir transformatöre, orta uca göre sekoner uçlarına 80 faz farklı fazlı bir AC gerilim oluşmaktaır. Enüstriyel olarak fazlı bir gerilim bu şekile üretilebilir. Ayrıca, teorik analizlere, yukarıa görülüğü gibi, tek fazlı bir gerilimin fazlı eşeğeri kullanılabilmekteir. DOĞRLTCLARN ENDÜSTRİYEL YGLAMA DEVRELERİ Enüstriyel uygulamalara kullanılan oğrultucuların gerçek eşeğer evreleri aşağıaki gibi sıralanabilir. Kontrolsüz bir oğrultucu ile tek yönlü (kutuplu, DC) bir konansatör grubu, DC-DC veya DC- AC önüştürücülerin beslenmesine, genellikle ucuz ve basit olması neeniyle enüstrie yaygın olarak kullanılmaktaır. Buraa, R K ve L K, AC şebekenin eşeğer irenç ve enüktansıır. Etkisinin azalması neeniyle analize öncelikle R K irenci ihmal eilir. Bu evree, şebeke geriliminin maksimum oluğu anların yakınlarına, şebekeen aşırı akım arbeleri çekilir. Şebeke gerilimine cii bozulmalar oluşur. Devre çalışmaya ilk başlaığına, konansatörün şarjı için ilk tebirler alınır. Şebeke bozulmalarına karşı uluslar arası üzeye sınırlamalar başlaığınan, bu evrenin kullanılmasına azalma olması beklenmekteir. 9

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

Güç Elektroniği. Yüke verilen enerjinin kontrolü, enerjinin açılması ve kapanması ile ayarlanmasını içerir.

Güç Elektroniği. Yüke verilen enerjinin kontrolü, enerjinin açılması ve kapanması ile ayarlanmasını içerir. Güç Elektroniği GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN TANIMI Güç Elektroniği, temel olarak yüke verilen enerjinin kontrol edilmesi ve enerji şekillerinin birbirine dönüştürülmesini inceleyen bilim dalıdır. Güç Elektroniği,

Detaylı

GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN ENDÜSTRİYEL UYGULAMALARI 1

GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN ENDÜSTRİYEL UYGULAMALARI 1 GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN ENDÜSTRİYEL UYGULAMALARI 1 1. Kesintisiz Güç Kaynakları ( KGK, UPS ). Anahtarlamalı Güç Kaynakları ( AGK, SMPS ) 3. Rezonanslı Güç Kaynakları ( RGK, RMPS ) 4. Elektronik Balastlar (

Detaylı

B) TEMEL KONTROLLÜ GÜÇ ELEMANLARI

B) TEMEL KONTROLLÜ GÜÇ ELEMANLARI B) TEMEL KONTROLLÜ GÜÇ ELEMANLARI 1. TRİSTÖR (SCR) Yapı, Sembol ve İletim Karakteristiği Yapı ve Sembol İletim Karakteristiği Karakteristik Değerler i G : Kapı Akımı u G : Kapı Gerilimi I GT : Tetikleme

Detaylı

GÜÇ ELEKTRONİĞİ I. 1. Güç Elektroniğinin Kapsamı ve Endüstriyel Uygulamaları. 2. Temel Yarı İletken Güç Elemanları

GÜÇ ELEKTRONİĞİ I. 1. Güç Elektroniğinin Kapsamı ve Endüstriyel Uygulamaları. 2. Temel Yarı İletken Güç Elemanları GÜÇ ELEKTRONİĞİ I 1. Güç Elektroniğinin Kapsamı ve Endüstriyel Uygulamaları 2. Temel Yarı İletken Güç Elemanları 3. Diğer Yarı İletken Güç Elemanları 4. Güç Elemanlarında Karşılaştırma, Bastırma ve Isınma

Detaylı

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta E sınıfı DC kıyıcılar; E sınıfı DC kıyıcılar, çift yönlü (4 bölgeli) DC kıyıcılar olarak bilinmekte olup iki adet C veya iki adet D sınıfı DC kıyıcının birleşiminden oluşmuşlardır. Bu tür kıyıcılar, iki

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR Teorik Bilgi Deney de sabit çıkış gerilimi üretebilen diyotlu doğrultucuları inceledik. Eğer endüstriyel uygulama sabit değil de ayarlanabilir bir gerilime

Detaylı

TEK FAZLI DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI DOĞRULTUCULAR ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK ÜHENDĠSLĠĞĠ GÜÇ ELEKTRONĠĞĠ LABORATUAR TEK FAZL DOĞRULTUCULAR Teorik Bilgi Pek çok güç elektroniği uygulamasında, giriş gücü şebekeden alınan 50-60 Hz lik AC güç şeklindedir ve uygulamada

Detaylı

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR ALAN ETKİLİ TRANİTÖR Y.oç.r.A.Faruk BAKAN FET (Alan Etkili Transistör) gerilim kontrollu ve üç uçlu bir elemandır. FET in uçları G (Kapı), (rain) ve (Kaynak) olarak tanımlanır. FET in yapısı ve sembolü

Detaylı

ANALOG ELEKTRONİK BİPOLAR TRANSİSTÖR

ANALOG ELEKTRONİK BİPOLAR TRANSİSTÖR ANALOG LKTONİK Y.Doç.Dr.A.Faruk AKAN ANALOG LKTONİK İPOLA TANSİSTÖ 35 Yapısı ve Sembolü...35 Transistörün Çalışması...35 Aktif ölge...36 Doyum ölgesi...37 Kesim ölgesi...37 Ters Çalışma ölgesi...37 Ortak

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GÜÇ ELEKTRONİĞİ LABORATUVARI DENEY NO:1 TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR 1.1 Giriş Diyod ve tristör gibi

Detaylı

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir.

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir. Tristörlü Redresörler ( Doğrultmaçlar ) : Alternatif akımı doğru akıma çeviren sistemlere redresör denir. Redresörler sanayi için gerekli olan DC gerilimin elde edilmesini sağlar. Büyük akım ve gerilimlerin

Detaylı

Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuarı I DENEY-2 TEMEL YARI ĐLETKEN ELEMANLARIN TANIMLANMASI (BJT, FET, MOSFET)

Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuarı I DENEY-2 TEMEL YARI ĐLETKEN ELEMANLARIN TANIMLANMASI (BJT, FET, MOSFET) 2.1. eneyin amacı: Temel yarıiletken elemanlardan BJT ve FET in tanımlanması, test edilmesi ve temel karakteristiklerinin incelenmesi. 2.2. Teorik bilgiler: 2.2.1. BJT nin özelliklerinin tanımlanması:

Detaylı

1. GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN KAPSAMI ve UYGULAMALARI

1. GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN KAPSAMI ve UYGULAMALARI PROF. DR. HAC BODR. GÜÇ EEKRONİĞİNİN KAPSAM ve YGAMAAR GÜÇ EEKRONİĞİNİN ANM Gü Elektroniği, temel olarak yüke verilen enerjinin kontrol eilmesi ve enerji şekillerinin birbirine önüştürülmesini inceleyen

Detaylı

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir.

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. Küçük Sinyal Analizi Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. 1. Karma (hibrid) model 2. r e model Üretici firmalar bilgi sayfalarında belirli bir çalışma

Detaylı

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6.1. TEORİK BİLGİ 6.1.1. JONKSİYON TRANSİSTÖRÜN POLARMALANDIRILMASI Şekil 1. Jonksiyon Transistörün Polarmalandırılması Şekil 1 de Emiter-Beyz jonksiyonu doğru yönde polarmalandırılır.

Detaylı

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Elektronik alanında çok kullanılan elemanlardan birisi olan Mosfet, bu güne kadar pek çok alanda yoğun bir şekilde kullanılmış ve

Detaylı

Kapasitans (Sığa) Paralel-Plaka Kondansatör, Örnek. Paralel-Plaka Kondansatör. Kondansatör uygulamaları Kamera flaşı BÖLÜM 26 SIĞA VE DİELEKTRİKLER

Kapasitans (Sığa) Paralel-Plaka Kondansatör, Örnek. Paralel-Plaka Kondansatör. Kondansatör uygulamaları Kamera flaşı BÖLÜM 26 SIĞA VE DİELEKTRİKLER BÖLÜM 6 SIĞ VE DİELEKTRİKLER Sığa nın tanımı Sığa nın hesaplanması Konansatörlerin bağlanması Yüklü konansatörlere epolanan enerji Dielektrikli konansatörler Problemler Kapasitans (Sığa) Konansatör çitli

Detaylı

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 4 Sayı: 1 sh. 19-35 Ocak 2002 LED İN DARBELİ AŞIRI AKIMDA BAZI DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 4 Sayı: 1 sh. 19-35 Ocak 2002 LED İN DARBELİ AŞIRI AKIMDA BAZI DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 4 Sayı: 1 sh. 19-35 Ocak 00 LED İN DARBELİ AŞIRI AKIMDA BAZI DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ ÖZET/ABSTRACT (AN INVESTIGATION OF SOME BEHAVIORS OF

Detaylı

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Elektromanyetik rölelerin çalışmasını ve yapısını öğrenmek 2. SCR kesime görüme yöntemlerini öğrenmek 3. Bir dc motorun dönme yönünü kontrol

Detaylı

ÜNİTE 4 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK)

ÜNİTE 4 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) ÜNİTE 4 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transistörü tanımlayınız. Beyz ucundan geçen akıma göre, emiter-kollektör arasındaki direnci azaltıp çoğaltabilen elektronik devre elemanına transistör

Detaylı

A- Tristörler : 1- Tristörün yapısı ve özellikleri : a-yapısı :

A- Tristörler : 1- Tristörün yapısı ve özellikleri : a-yapısı : A- Tristörler : SİLİKON KONTROLLÜ ANAHTAR SİLİCON CONTROLLED RECTETİER ( SCR ) Tanımı: Tristör, anot ( A ), katot ( K ) ve geyt ( G ) ucu bulunan ve geytine uygulanan ( + ) sinyal ile A - K arası iletime

Detaylı

DENEY 10 UJT-SCR Faz Kontrol

DENEY 10 UJT-SCR Faz Kontrol DNY 0 UJT-SCR Faz Kontrol DNYİN AMACI. Faz kontrol ilkesini öğrenmek.. RC faz kontrol devresinin çalışmasını öğrenmek. 3. SCR faz kontrol devresindeki UJT gevşemeli osilatör uygulamasını incelemek. GİRİŞ

Detaylı

DC/DC DÖNÜSTÜRÜCÜLER

DC/DC DÖNÜSTÜRÜCÜLER DC/DC DÖNÜSTÜRÜCÜLER DC-DC dönüştürücüler, özellikle son dönemlerde güç elektroniği ve endüstriyel elektronik uygulamalarında çok yoğun olarak kullanılmaya baslayan güç devreleridir. DC-DC dönüştürücülerin

Detaylı

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ 4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ KONULAR 1. Ani Güç, Ortalama Güç 2. Dirençli Devrelerde Güç 3. Bobinli Devrelerde Güç 4. Kondansatörlü Devrelerde Güç 5. Güç Üçgeni 6. Güç Ölçme GİRİŞ Bir doğru akım devresinde

Detaylı

ELEKTROTEKNİK VE ELEKTRİK ELEMANLARI

ELEKTROTEKNİK VE ELEKTRİK ELEMANLARI ELEKTROTEKNİK VE ELEKTRİK ELEMANLARI HAZIRLAYAN DOÇ.DR. HÜSEYİN BULGURCU 1 Balıkesir-2015 DERS KONULARI 1. Elektriğin Temelleri 2. Elektriksel Test Cihazları 3. Elektrik Enerjisi 4. Termostatlar 5. Röleler

Detaylı

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören 04.12.2011 AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik AA Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları na Yol Verme Uygulama Soruları 25.11.2011 2 http://people.deu.edu.tr/aytac.goren

Detaylı

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER. Dr. Bora ALBOYACI alboyaci@kocaeli.edu.tr

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER. Dr. Bora ALBOYACI alboyaci@kocaeli.edu.tr REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER Dr. Bora ALBOYACI alboyaci@kocaeli.edu.tr REAKTİF GÜÇ NEDİR? Elektrodinamik prensibine göre çalışan generatör, trafo, bobin, motor gibi tüketicilerin çalışmaları

Detaylı

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR?

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? Elektrodinamik sisteme göre çalışan transformatör, elektrik motorları gibi cihazlar şebekeden mıknatıslanma akımı çekerler. Mıknatıslanma akımı manyetik alan varken şebekeden

Detaylı

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Sıcaklık kontrol elemanlarının türlerini ve çalışma ilkelerini öğrenmek. 2. Bir orantılı sıcaklık kontrol devresi yapmak. GİRİŞ Solid-state sıcaklık kontrol

Detaylı

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ Yrd. Doç. Dr. Özhan ÖZKAN MOSFET: Metal-Oksit Yarıiletken Alan Etkili Transistor (Geçidi Yalıtılmış

Detaylı

Tork ve Denge. Test 1 in Çözümleri

Tork ve Denge. Test 1 in Çözümleri 9 ork ve Denge est in Çözümleri M. Sistemlerin engee olması için toplam momentin (torkun) sıfır olması gerekir. Verilen üç şekil için enge koşulunu yazalım. F. br =. br F = Şekil II G =. +. +. =. 6 = 6

Detaylı

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ 1- Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, şekil 1 'de görüldüğü gibi yarım

Detaylı

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR Hazırlayan ve Sunan: ELEKTRİK_55 SUNUM AKIŞI: PWM (DARBE GENİŞLİK MODÜLASYONU) NEDİR? Çalışma Oranı PWM in Elde Edilmesi Temelleri PWM in Kullanım Alanları AC

Detaylı

Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki

Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki ELEKTRİK MAKİNALARININ DÜNÜ BUGÜNÜ GELECEKTEKİ DURUMU Mekanik Enerji Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki Elektrik

Detaylı

Y-0035 GÜÇ ELEKTRONİĞİ EĞİTİM SETİ

Y-0035 GÜÇ ELEKTRONİĞİ EĞİTİM SETİ Güç Elektroniği Eğitim Seti, temel güç elektroniği uygulamaları, endüstriyel otomasyon, elektriksel işlemlerin kontrolü ve ölçümleri ile birlikte öğretilmesi, kullanılması, devre elemanlarının tanınması,

Detaylı

DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç

DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç Deney 10 DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç DENEYİN AMACI 1. Ortak kollektörlü (CC) yükseltecin çalışma prensibini anlamak. 2. Ortak kollektörlü yükseltecin karakteristiklerini ölçmek. GENEL BİLGİLER

Detaylı

6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI

6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI 6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 FET FETler (Alan etkili transistörler) BJTlere çok benzer yapıdadır. Benzerlikleri: Yükselteçler Anahtarlama devreleri Empedans uygunlaştırma

Detaylı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı DENEY NO : 7 DENEY ADI : DOĞRULTUCULAR Amaç 1. Yarım dalga ve tam dalga doğrultucu oluşturmak 2. Dalgacıkları azaltmak için kondansatör filtrelerinin kullanımını incelemek. 3. Dalgacıkları azaltmak için

Detaylı

Bir fazlı AA Kıyıcılar / 8. Hafta

Bir fazlı AA Kıyıcılar / 8. Hafta AC-AC Dönüştürücüler AC kıyıcılar (AC-AC dönüştürücüler), şebekeden aldıkları sabit genlik ve frekanslı AC gerilimi isleyerek çıkışına yine AC olarak veren güç elektroniği devreleridir. Bu devreleri genel

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUCU (Teknik Öğretmen, BSc.)

Detaylı

GÜÇ ELEKTRONİĞİNDE KULLANILAN ANAHTARLAMA ELEMANLARININ İNCELENMESİ

GÜÇ ELEKTRONİĞİNDE KULLANILAN ANAHTARLAMA ELEMANLARININ İNCELENMESİ Teorik Bilgiler ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ GÜÇ ELEKTRONİĞİNDE KULLANILAN ANAHTARLAMA ELEMANLARININ İNCELENMESİ Güç elektroniği devreleri ile güç dönüşümü anahtarlama teknikleri kullanılarak yapılır.

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları İkincisinde ise; stator düşük devir kutup sayısına göre sarılır ve her faz bobinleri 2 gruba bölünerek düşük devirde seri- üçgen olarak bağlanır. Yüksek devirde ise paralel- yıldız olarak bağlanır. Bu

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva

3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva TRİE UPS LER 3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva 3 faz giriş -1 faz çıkış ve 3 faz giriş -3 faz çıkış kesintisiz güç kaynakları başta sanayi, tıp,

Detaylı

DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI

DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI DENEY 6: KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIMDA DAVRANIŞI 1. Açıklama Kondansatör doğru akımı geçirmeyip alternatif akımı

Detaylı

Bu deneyde kuvvetlendirici devrelerde kullanılan entegre devre beslemesi ve aktif yük olarak kullanılabilen akım kaynakları incelenecektir.

Bu deneyde kuvvetlendirici devrelerde kullanılan entegre devre beslemesi ve aktif yük olarak kullanılabilen akım kaynakları incelenecektir. DENEY 7 AKIM KAYNAKLARI VE AKTİF YÜKLER DENEY 1 DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ 7.1 DENEYİN AMACI Bu deneyde kuvvetlendirici devrelerde kullanılan entegre devre beslemesi ve aktif yük olarak kullanılabilen akım

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI

Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI Öğr. Gör. Oğuzhan ÇAKIR 377 42 03, KTÜ, 2010 1. Deneyin Amacı Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI CDS (Kadmiyum

Detaylı

STAD. Balans vanası ENGINEERING ADVANTAGE

STAD. Balans vanası ENGINEERING ADVANTAGE Balans vanaları STAD Balans vanası Basınçlanırma & Su kalitesi Balanslama & Kontrol Termostatik kontrol ENGINEERING ADVANTAGE STAD balans vanaları geniş bir uygulama alanına hassas hironik performans sağlar.

Detaylı

1. BÖLÜM ELEKTROSTATİK. Yazar: Dr. Tayfun Demirtürk E-posta: tdemirturk@pau.edu.tr

1. BÖLÜM ELEKTROSTATİK. Yazar: Dr. Tayfun Demirtürk E-posta: tdemirturk@pau.edu.tr 1. BÖLÜM ELEKTROSTATİK Yazar: Dr. Tayfun Demirtürk Eposta: temirturk@pau.eu.tr 1 ELEKTROSTATİK: Durgun yüklerin etkilerini ve aralarınaki etkileşmeleri inceler. Doğaa iki çeşit elektrik yükü bulunur: ()

Detaylı

STOK KONTROL YÖNETİMİ

STOK KONTROL YÖNETİMİ STOK KONTRO YÖNETİMİ 1) Stok Yönetiminin Unsurları (Stok yönetiminin önemi, talep ve stok maliyetleri) ) Stok Kontrol Sistemleri (Sürekli ve Periyoik Sistemler) 3) Ekonomik Sipariş Miktarı (EO) Moelleri

Detaylı

ELM 232 Elektronik I - Deney 2 Zener Diyotlu Regülatör Tasarımı. Doğrultucu Regülatör Yük. R L yükü üzerinde oluşan sinyalin DC bileşeni

ELM 232 Elektronik I - Deney 2 Zener Diyotlu Regülatör Tasarımı. Doğrultucu Regülatör Yük. R L yükü üzerinde oluşan sinyalin DC bileşeni Amaç Bu deneyin amaçları; tam doğrultucu köprünün çalışmasını izlemek, kondansatör kullanılarak elde edilen doğrultucuyu incelemek ve zenerli regülatör tasarımı yapmaktır. Deneyin Yapılışı Sırasında İhtiyaç

Detaylı

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Koruma Röleleri AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Trafolarda meydana gelen arızaların başlıca nedenleri şunlardır: >Transformatör sargılarında aşırı yüklenme

Detaylı

Güç Elektroniği Ders 03

Güç Elektroniği Ders 03 Güç Elektroniği Ders 03 Ders Notları Ege Üniversitesi Öğretim Üyesi Yrd.Doç.Dr. Mehmet Necdet YILDIZ a aittir. Özer ŞENYURT Ekim 15 1 Özer ŞENYURT Ekim 15 2 Çift Yönlü Tristör (Triyak), Temel Yapısı ve

Detaylı

DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ

DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ 1. Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, Şekil 1 de görüldüğü gibi yarım

Detaylı

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş ASENKRON MAKİNELER Asenkron Motorlara Giriş İndüksiyon motor yada asenkron motor (ASM), rotor için gerekli gücü komitatör yada bileziklerden ziyade elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktaran AC motor tipidir.

Detaylı

TRİSTÖRÜN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

TRİSTÖRÜN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ TRİSTÖRÜN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ TRİSTÖRLÜ REDRESÖRLERDE DİYOT VE TRİSTÖRÜN KORUNMA YÖNTEMLERİ VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR Diyotları korumak için mutlaka yaklaşık 100ohm 5watt taş direnç ve 474nF

Detaylı

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR 22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR KONULAR 1. YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ 2. YOL VERME YÖNTEMLERİ 3. KULLANILDIĞI YERLER Herhangi bir yükü beslemekte olan ve birbirine paralel bağlanan iki altematörden birsinin

Detaylı

Elektrik Makinaları I

Elektrik Makinaları I Elektrik Makinaları I Açık Devre- Kısa Devre karakteristikleri Çıkık kutuplu makinalar, generatör ve motor çalışma, fazör diyagramları, güç ve döndürmemomenti a) Kısa Devre Deneyi Bağlantı şeması b) Açık

Detaylı

DENEY 13 Diyak ve Triyak Karakteristikleri

DENEY 13 Diyak ve Triyak Karakteristikleri DENEY 13 Diyak ve Triyak Karakteristikleri DENEYİN AMACI 1. Triyak karakteristiklerini öğrenmek ve ölçmek. 2. Diyak karakteristiklerini öğrenmek ve ölçmek. 3. Diyak-Triyak faz kontrol devrelerini incelemek.

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

ELEKTROLİZ YÖNTEMİYLE HİDROJEN GAZI ELDESİ

ELEKTROLİZ YÖNTEMİYLE HİDROJEN GAZI ELDESİ ELEKTROLİZ YÖNTEMİYLE HİDROJEN GAZI ELDESİ Gülfeza KARDAŞ, Ramazan SOLMAZ, Birgül YAZICI, Mehmet ERBİL Ç.Ü. Fen-Eebiyat Fakültesi Kimya Bölümü, 01330, Balcalı-ADANA gulfeza@cu.eu.tr, rsolmaz@cu.eu.tr,

Detaylı

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04 İNÖNÜ ÜNİERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖL. 26 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 26-04. AMAÇ: Üç-faz sincap kafesli asenkron

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ Üç Fazlı Asenkron Motorlarda Döner Manyetik Alanın Meydana Gelişi Stator sargılarına üç fazlı alternatif gerilim uygulandığında uygulanan gerilimin frekansı ile

Detaylı

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör Multivibratörler Kare dalga veya dikdörtgen dalga meydana getiren devrelere MULTİVİBRATÖR adı verilir. Bu devreler temel olarak pozitif geri beslemeli iki yükselteç devresinden oluşur. Genelde çalışma

Detaylı

Deneyle İlgili Ön Bilgi:

Deneyle İlgili Ön Bilgi: DENEY NO : 4 DENEYİN ADI :Transistörlü Akım ve Gerilim Kuvvetlendiriciler DENEYİN AMACI :Transistörün ortak emetör kutuplamalı devresini akım ve gerilim kuvvetlendiricisi, ortak kolektörlü devresini ise

Detaylı

4.4. Gerilim Kararlılığının Temel Geçici Hal Durumu

4.4. Gerilim Kararlılığının Temel Geçici Hal Durumu 49 4.4. Gerilim Kararlılığının Temel Geçici Hal Durumu Đletim sistemine bağlı bir asenkron motorun şekil (4.3.b) ' deki P-V eğrileriyle, iletim sisteminin P-V eğrilerini biraraya getirerek, sürekli hal

Detaylı

8. FET İN İNCELENMESİ

8. FET İN İNCELENMESİ 8. FET İN İNCELENMESİ 8.1. TEORİK BİLGİ FET transistörler iki farklı ana grupta üretilmektedir. Bunlardan birincisi JFET (Junction Field Effect Transistör) ya da kısaca bilinen adı ile FET, ikincisi ise

Detaylı

T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELERİ LABORATUVARI I DENEY 2: DİYOT UYGULAMALARI

T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELERİ LABORATUVARI I DENEY 2: DİYOT UYGULAMALARI T.. ULUAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK EVRELERİ LABORATUVARI I Kırpıcı devreler Kenetleme devreleri oğrultma devreleri ENEY 2: İYOT UYGULAMALARI ENEY

Detaylı

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Dönen Elektrik Makinaları nın önemli bir grubunu oluştururlar. (Üretilen en büyük güç ve gövde büyüklüğüne sahip dönen makinalardır) Generatör (Alternatör) olarak

Detaylı

E U d = [ ] A d. C ε

E U d = [ ] A d. C ε TİMAK-Tasarım İmalat Analiz Kongresi 6-8 Nisan 006 - BALIKESİR ŞÖNT KAPASİTÖR BANKLARININ TEKNİK ÖZELLİKLERİNİN MEKANİK SİSTEMLERİN HAREKET KONTROLÜNE ETKİSİ Hakan Çıtak 1, Yavuz Ege, Mustafa Göktepe 3

Detaylı

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI EMO ANKARA ŞUBESİ İÇ ANADOLU ENERJİ FORUMU GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ EMO ŞUBE : KIRIKKALE ÜYE : Caner FİLİZ HARMONİK NEDİR? Sinüs formundaki

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 KONDANSATÖRLER VE BOBİNLER Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ Arş. Gör. M.

Detaylı

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER BÖLÜM KONDANSATÖRLER AMAÇ: İklimlendirme ve soğutma kompresörlerinde kullanılan kalkış (ilk hareket) ve daimi kondansatörleri seçebilme ve bağlantılarını yapabilme. Kondansatörler 91 BÖLÜM-7 KONDANSATÖRLER

Detaylı

ED8-STATİK VE DİNAMİK KGK

ED8-STATİK VE DİNAMİK KGK ED8-STATİK VE DİNAMİK KGK 2013 Statik ve Dinamik KGK Karşılaştırması MALİYET 1- Satın alma Dinamik KGK dünyada KGK marketinin sadece %4,3 üne sahiptir, geriye kalan %95,7 si ise statik KGK lere aittir.

Detaylı

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI KONDANSATÖR Kondansatör iki iletken plaka arasına bir yalıtkan malzeme konarak elde edilen ve elektrik enerjisini elektrostatik enerji olarak depolamaya

Detaylı

DENEY-2 BJT VE MOSFET İN DC ÖZELLİKLERİNİN ÇIKARTILMASI

DENEY-2 BJT VE MOSFET İN DC ÖZELLİKLERİNİN ÇIKARTILMASI DENEY-2 BJT E MOSFET İN DC ÖZELLİKLERİNİN ÇIKARTILMASI DENEYİN AMACI: Bipolar jonksiyonlu transistör (BJT) ve MOS transistörün DC (doğru akımda) çalışma bölgelerindeki akım-gerilim ilişkilerinin teorik

Detaylı

Deney 21 PID Denetleyici (I)

Deney 21 PID Denetleyici (I) Deney 21 PID Denetleyici (I) DENEYİN AMACI 1. Ziegler ve Nichols ayarlama kuralı I i kullanarak PID enetleyici parametrelerini belirlemek. 2. PID enetleyici parametrelerinin ince ayarını yapmak. GENEL

Detaylı

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU ELEKTRİK PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 2013 / 2014 EĞİTİM ÖĞRETİM DÖNEMİ 1. SINIF 1. YARIYIL 107 Matematik-I 3 0 3 3 Sayılar,olasılık ile ilgili temel esasları uygulamak, cebir çözümlerini yapmak, geometri

Detaylı

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM)

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) 9.1 Amaçlar 1. µa741 ile PWM modülatör kurulması. 2. LM555 in çalışma prensiplerinin

Detaylı

BRİNELL SERTLİK YÖNTEMİ

BRİNELL SERTLİK YÖNTEMİ www.muhenisiz.net 1 BRİNELL SERTLİK YÖNTEMİ Belli çaptaki sert bir bilya malzeme yüzeyine belli bir yükü uygulanarak 30 saniye süre ile bastırılır. Deneye uygulanan yükün meyana gelen izin alana bölünmesiyle

Detaylı

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SAYISAL ELEKTRONİK LAB. DENEY FÖYÜ DENEY 4 OSİLATÖRLER SCHMİT TRİGGER ve MULTİVİBRATÖR DEVRELERİ ÖN BİLGİ: Elektronik iletişim sistemlerinde

Detaylı

5. Bölüm: BJT DC Öngerilimleme. Doç. Dr. Ersan KABALCI

5. Bölüm: BJT DC Öngerilimleme. Doç. Dr. Ersan KABALCI 5. ölüm: JT D Öngerilimleme Doç. Dr. rsan KAAL 1 Öngerilimleme Transistörün düzgün bir şekilde çalışması için öngerilimlenmesi gerekir. DA çalışma noktasını oluşturmak için birçok yöntem vardır. Öngerilimleme

Detaylı

ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5

ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5 ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5 İletim Hatları İLETİM HATLARI İletim hatlarının tarihsel gelişimi iki iletkenli basit hatlarla (ilk telefon hatlarında olduğu gibi) başlamıştır. Mikrodalga enerjisinin

Detaylı

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR ENTEGRE MOTOR ÇÖZÜMLERİ Günümüzde enerji kaynakları hızla tükenirken enerjiye olan talep aynı oranda artmaktadır. Bununla beraber enerji maliyetleri artmakta ve enerjinin optimum

Detaylı

ENC50-8 MAGNET- KONTROL SİSTEMİ TEKNİK PLAN

ENC50-8 MAGNET- KONTROL SİSTEMİ TEKNİK PLAN ENC50-8 MAGNET- KONTROL SİSTEMİ TEKNİK PLAN ENC serisi magnet kontrol sistemleri yoğun proseslerde elektromagnetleri çalıştırmak için geliştirilmiştir. Ana kontrol/güç devrelerinde kontaktör kullanılmayan

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Ramazan AKKAYA

Yrd. Doç. Dr. Ramazan AKKAYA DENEY NO:1 DENEYİN ADI :TRİSTÖR TETİKLEME DEVRELERİ DENEYİN AMACI : Bu deneyde AC ve DC gerilimler altında tristörün davranışı ve tetiklenmeleri incelenecektir. gate akımı, tristörün durdurulması, anot-katod

Detaylı

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEYİN AMACI 1. IC zamanlayıcı NE555 in çalışmasını öğrenmek. 2. 555 multivibratörlerinin çalışma ve yapılarını öğrenmek. 3. IC zamanlayıcı anahtar devresi yapmak. GİRİŞ

Detaylı

9. Güç ve Enerji Ölçümü

9. Güç ve Enerji Ölçümü 9. Güç ve Enerji Ölçümü Güç ve Güç Ölçümü: Doğru akım devrelerinde, sürekli halde sadece direnç etkisi mevcuttur. Bu yüzden doğru akım devrelerinde sadece dirence ait olan güçten bahsedilir. Sürekli halde

Detaylı

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir.

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir. 7.1.4 Paket Şalter İle Bu devredeki DG düşük gerilim rölesi düşük gerilime karşı koruma yapar. Yani şebeke gerilimi kesilir ve tekrar gelirse motorun çalışmasına engel olur. 7.2 SIRALI KONTROL Sıralı kontrol,

Detaylı

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi 1. GİRİŞ Bilezikli asenkron motor, sincap kafesli asenkron motordan farklı olarak, rotor sargıları dışarı çıkarılmış ve kömür fırçaları yardımıyla elektriksel bağlantı

Detaylı

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır.

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. ASENKRON MOTORLARDA HIZ AYARI ve FRENLEME Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. Giriş Bilindiği üzere asenkron motorun rotor hızı, döner alan hızını (n s )

Detaylı

Yarı İletkenler ve Temel Mantıksal (Lojik) Yapılar. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1

Yarı İletkenler ve Temel Mantıksal (Lojik) Yapılar. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Yarı İletkenler ve Temel Mantıksal (Lojik) Yapılar Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Yarı İletkenler Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 2 Elektrik iletkenliği bakımından, iletken ile yalıtkan arasında kalan

Detaylı

Elektromanyetik Teori Bahar 2005-2006 Dönemi. MAXWELL DENKLEMLERİ VE ELEKTROMANYETİK DALGALAR Giriş

Elektromanyetik Teori Bahar 2005-2006 Dönemi. MAXWELL DENKLEMLERİ VE ELEKTROMANYETİK DALGALAR Giriş MAXWELL DENKLEMLERİ VE ELEKTROMANYETİK DALGALAR Giriş Teori alanınaki katkılarıyla 19. yüzyıl fiziğinin en büyük alarınan biri olan Maxwell in en önemli çalışması elektromanyetizma hakkınaır. Maxwell,

Detaylı

KAPLĐN SANAYĐ ve TĐCARET KOLLEKTĐF ŞĐRKETĐ

KAPLĐN SANAYĐ ve TĐCARET KOLLEKTĐF ŞĐRKETĐ ĐÇĐNDEKĐLER KAPLĐN... 2 Kaplin Neir?... 2 Kaplin seçimi:... 2 Tork Hesabı :... 2 Elastik Ara Parçalar :... 4 Pivileks... 4 Normaleks... 4 Nitroleks... 4 Polileks... 4 Elastik Ara Parçaların Kontrolü:...

Detaylı

T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I

T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I DENEY 7: MOSFET Lİ KUVVETLENDİRİCİLER Ortak Kaynaklı MOSFET li kuvvetlendirici

Detaylı

Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı

Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı DERSİMİZ BİNALARDAKİ GÜCÜN HESAPLANMASI Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı BİR ÖRNEK VERMEDEN ÖNCE IEE REGULATION 14. EDITION a GÖRE YAPILAN GÜÇ YÜKLEME FAKTÖRÜNÜ İNCELEYELİM.BU TABLO AŞAĞIDA VERİLECEKTİR.

Detaylı

Bu deneyde alan etkili transistörlerin DC ve AC akım-gerilim karakteristikleri incelenecektir.

Bu deneyde alan etkili transistörlerin DC ve AC akım-gerilim karakteristikleri incelenecektir. DENEY 5 - ALAN ETKİLİ TRANSİSTOR(FET- Field Effect Transistor) 5.1. DENEYİN AMACI Bu deneyde alan etkili transistörlerin DC ve AC akım-gerilim karakteristikleri incelenecektir. 5.2. TEORİK BİLGİ Alan etkili

Detaylı

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER Eyleyiciler (Aktuatörler) Bir cismi hareket ettiren veya kontrol eden mekanik cihazlara denir. Elektrik motorları ve elektrikli sürücüler Hidrolik sürücüler Pinomatik sürücüler

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı