Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri Native Chronicles of the Shibanid and Astrahanid Periods

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri Native Chronicles of the Shibanid and Astrahanid Periods"

Transkript

1 History Studies: International Journal of History ISSN: (Online) (Print), p , July 2012 Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri Native Chronicles of the Shibanid and Astrahanid Periods Yrd. Doç. Dr. M.Bilal ÇELİK Sakarya Üniversitesi Öz 1500 yılında Muhammed Han Şibanî tarafından kurulan Buhara Özbek Devleti 1920 yılına kadar hayatiyetini devam ettirmiş, bu süre zarfında yönetimde birbiri ardı sıra üç hanedan işbaşına gelmiştir: Şibanîler, Astrahanîler ve Mangıtlar. Bu hanedanların üyeleri bir yandan ülke topraklarını genişletmeye ve halkın refah ve huzurunu sağlamaya çalışırken, bir yandan da zaferlerinin ve halkı için yaptıklarının sonraki kuşaklar tarafından bilinmesi amacıyla eserler kaleme aldırmışlardır. Vakayiname denilen bu çalışmalarda vakanüvisler ülkede meydana gelen siyasi, sosyal, iktisadi ve kültürel olayları, zaman zaman güvendikleri kişilerden duyduklarına göre, zaman zaman da bu olaylara bizzat şahit olarak, kaleme almışlar ve araştırmacılar için zengin malzeme bırakmışlardır. Bu makalede Buhara Hanlığı nda iktidar süren Şibanîler ve Astrahanîler hanedanları döneminde yazılan ve dikkati çeken yerli vakayinameler ele alınmış, temel özellikleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Şibanîler, Astrahanîler, Özbekler, Vakayiname, Tarihçilik, Kaynak Araştırmaları Abstract The Uzbek State of Bukhara, established in the sixteenth century by Muhammad Khan Shibani, survived until In the meantime, three dynasties came to power successively: the Shibanids, Ashtrahanids, and Manghits. The members of these dynasties, on the one hand, tried to expand the state lands and to provide affluence and peace for the people; on the other hand, they wanted to have somebody write books so that their victories and doings for their subjects would be known to later generations. In the books called chronicles, chroniclers recorded political, social, economic and cultural events of country, according to eyewitness and also contacts reports. Thus they left a plentiful data for researchers. This article traces the most prominent native chronicles written in the Shibanid and Astrahanid dynasties of the Khanate of Bukhara revealing their main features. Key Words: Shibanids, Astrakhanids, Uzbeks, Chronicle, Historiography, Source Researches 1. Giriş Mâverâünnehr bölgesinde kurulan Buhara Özbek Hanlığı, ismini başkentliğini yapan Buhara şehrinden alır. Devleti kuran Özbekler aslında bölgenin yerli halkı olmayıp Deşt-i Kıpçak tan buraya sonradan göç etmişlerdir. Onlar XV. yüzyılın ikinci yarısından itibaren

2 Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri 96 Ebu l-hayr Han ( ) liderliğinde Mâverâünnehr e yağma akınları düzenlemişler ve burayı yakından tanıma imkânı bulmuşlardır. Ebu l-hayr Han ın torunu Şibanî Muhammed Han ( ) döneminde ise hanlık artık kesin olarak kurulmuş ve Ebu l-hayr sülalesi yönetime hâkim olmuştur ( ). Ancak onun 1510 yılında Safevî hükümdarı Şah İsmail e Merv yakınlarında yapılan savaşta yenilmesi, hanlığı güçsüz bırakmış ve II. Abdullah Han ın ( ) iktidarı eline aldığı 1583 yılına kadar devlet muktedir hükümdarlardan yoksun kalmıştır. Onun taht kavgalarına engel olmak amacıyla hanedan üyelerinin hemen hepsini öldürtmesi hanedanın sonunu hazırlayan en önemli etken olmuştur. II. Abdullah ın ölümünden sonra hanlık tahtına çıkan oğlu Abdülmümin in de yaklaşık altı ay sonra ölmesi Ebu l-hayrlı (Şibanî) Hanedanı nın ortadan kalkmasına sebep olmuştur. Ebu l-hayrlı Hanedanı ndan hükümdar olacak kimse kalmayınca, Özbek kabileleri Cengiz Han soyundan gelen başka bir aileye, Astrahanîler (Tukay-Timurlular), tahtı teslim etmişlerdir ( ). Bu sülale devrinde devlet, bölgede önemli bir varlık gösterememiş, ülke Buhara ve Belh merkezli iki ana yönetim sahası içerisinde hayatiyetini devam ettirmiştir. XVIII. yüzyıl başında, özellikle Subhan-Kulu Han ın ölmesinden sonra (1702) tahta geçen Ubeydullah ve Ebu l-feyz Hanlar, Özbek kabile liderlerinin nüfuzu altına girerek etkin hükümdarlık vasıflarını kaybetmişlerdir. Sonunda Mangıt Kabilesi nden Muhammed Rahim, Astrahanî Hanedanı nı 1756 yılında yönetimden uzaklaştırarak Buhara Hanlığı tarihinde 1920 yılına kadar sürecek Mangıtlar dönemini başlatmıştır. 1 Şibanîler ve Astrahanîler devri Buhara Hanlığı nın hükümdarları bir yandan devlet işleriyle uğraşırken, bir yandan da başarılarının sonraki kuşaklar tarafından bilinmesi için yaptıklarının kaydedilmesini istemişlerdir. Böylece hanlıkta tarih yazıcılığı daha ilk hükümdar olan Muhammed Han Şibanî den itibaren önem kazanmıştır. Buhara Hanlığı tarihi kaynaklarından Zubdetu l-âsâr isimli eserde belirtildiğine göre, Keldi Muhammed Sultan b. Süyünç Han şöyle der: ülkeler yöneten Cengiz Han ile Timur Bek in nesli olan bizler Türk üz. Niçin onlar hakkında yazılan bütün tarihî eserlerimiz (vakayinamelerimiz) Farsçadır? Onlar Türk olduğu için onlar hakkında yazılanlar da Türkçe olmalıdır. 2 Bu ifadeye veya anlayışa rağmen Buhara da bilebildiğimiz kadarıyla üç eser dışında 3 hemen hemen bütün tarihî kaynaklar Farsçadır. Farsçanın Çağatayca lisanına göre daha çok tercih edilmesini temelde iki nedene dayandırmak mümkündür. Özbekler pek çok alanda olduğu gibi tarih yazıcılığı alanında da Timurlu mirasının bir uzantısı görünümündedir. Timurlu tarih yazıcılığı Farsça olduğundan Buhara Özbek Hanlığı da bu geleneği devam ettirmiştir. İkinci neden ise İran da XVI. yüzyılın başında ortaya çıkan ve Şii inancına mensup Safevî Devleti nin kurulmasıdır. Bu devlet idaresi altında yaşamak istemeyen pek çok bilim adamı İran ı terk ederek başta Buhara Hanlığı olmak üzere diğer Sünni Türk-İslam devletlerine 1 Şibanîler ve Astrahanîler devri Buhara Hanlığı hakkında bütünsel ve Türkçe olarak yapılan en önemli çalışma Prof. Dr. Mehmet Alpargu ya aittir. Bkz. Mehmet Alpargu, Türkistan Hanlıkları, Türkler, c: VIII, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, ss Yuri Bregel, Historiography XII: Central Asia, EIr, c: XII, 2004, s Aşağıda da belirtileceği üzere XVI. yüzyılın başında Buhara Hanlığı nda Farsça olmayıp Çağatayca yazılan üç tarih eseri şunlardır: Tevârih-i Güzide - Nusret-Name (1504), Şeybâni-Nâme (1510) ve Zübdetü l-âsâr (1525).

3 97 M. Bilal Çelik gitmişlerdir. Buhara Hanlığı na gelenler, mesela Fazlullah bin Ruzbehan Huncî, Farsça tarih yazım geleneğini de beraberlerinde getirerek sonraki devir tarih yazıcılığını etkilemişlerdir. Buhara Özbek Devleti hakkında çok sayıda çağdaş kaynak mevcuttur. Bu kaynaklar yerli vakayinamelerden münşeat mecmualarına, arşiv belgelerinden başta Rusya dan olmak üzere yabancıların seyahatnamelerine kadar geniş bir alanda çeşitlilik gösterir. Ancak bütün bu kaynak çeşitliliği makalede ele alınmayacak, sadece Şibanîler ve Astrahanîler devrinde yazılmış yerli vakayinameler irdelenecektir. Şibanîler ve Astrahanîler dönemi Buhara Hanlığı nın yerli kaynaklarının büyük kısmının çevirisi, hatta faksimile neşri bile yoktur. Bugüne kadar onların ancak bir kısmı incelenebilmiştir. Özellikle Astrahanî Hanedanı dönemi için konuşacak olursak, bu neşir ve tercüme konusunda A. A. Semenov önemli bir yere sahiptir. Onun çalışmaları sayesinde en azından bazı çağdaş kaynaklar bugün araştırmacılar için daha kolay ulaşılabilir durumdadır. Buhara Hanlığı nı pek çok açıdan tasvir eden çağdaş kaynaklar, aşağıda tanıtmaya çalıştığımız vakayinamelerle elbette sınırlı değildir. Ancak bu çalışmanın hacmini aşmaması için sadece en önemli gördüğümüz ve nispeten ulaşılabilir olanları tercih etmeye çalıştık. Ayrıca çağdaş kaynaklardan sadece tarihsel olaylara odaklananları seçmeye gayret ettik. Yoksa bu kaynaklar sadece tarihsel olayları anlatanlardan ibaret olmayıp edebiyat, doğa bilimleri, tıp vd. içerikli olanları da mevcuttur. Bu çerçevede Buhara Hanlığı hakkındaki dikkatimizi çeken çağdaş kaynaklar şunlardır: 2. Ebu l-hayrlılar (Şibanîler) Devri Kaynakları 2.1. Babürname: Buhara Hanlığı, erken Şibanîler devri hakkında bilgi edindiğimiz çağdaş kaynaklardan biri, kendisini Timurlu tahtının varisi olarak gören ve Buhara Hanlığı nın kurucusu Muhammed Han Şibanî nin en büyük rakibi olan Zahirüddin Muhammed Babür e ( ) aittir. Babürname, Vekayi veya Tüzük-ü Babürî olarak adlandırılan eser, Türkistan da başarı gösteremeyerek Hindistan a giden Babür tarafından burada tamamlanmıştır. Çalışma Babür ün gün-gün tuttuğu notlardan oluşan bir hatırattır. Babürname, Türkistan, Afganistan ve Hindistan ın XV. yüzyıl sonu ile XVI. yüzyıl başına ait olayları anlatması açısından önem taşır. Siyasi olayların yanı sıra, Horasan, Mâverâünnehr, İran, Afganistan ve Hindistan ın kültürel hayatı hakkında zengin ve değerli bilgiler içerir. Otobiyografik karakter taşıyan eser Çağatayca kaleme alınmıştır. Üç kısımdan oluşan eserin birinci kısmında Babür, XV. yüzyılın sonundan itibaren Mâverâünnehr deki siyasi gelişmeleri; ikinci kısmında Afganistan da meydana gelen olayları, üçüncü kısmında da Kuzey Hindistan daki siyasi olayları, buranın doğal özelliklerini ve halkını işlemiştir. Kaynağın Şibanîler devri için özel değeri, Babür ün Muhammed Han Şibanî ile çağdaş olmasından ileri gelir. Mesela, onun Şibanî Han ile Mâverâünnehr e hâkim olmak için giriştikleri üstünlük mücadelesi, özellikle, karşı tarafın bakış açısıyla ve karşılaştırma yapabilmek için önem arz etmektedir. Aynı şekilde Şibanî Han ın ölümünden sonra Babür ün bu yöndeki girişimlerini takip edebilmek için kaynak vazgeçilmezdir.

4 Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri 98 Babürnâme pek çok yabancı dile tercüme edilmiştir. Bunlar arasında Annette Susannah Beveridge nin İngilizce, 4 Jean-Louis Bacqué-Grammont tarafından Fransızca 5 ve Özbekistan Bilimler Akademisi tarafından da Rusça 6 çevirileri sayılabilir. Eser Türkiye Türkçesine ise Reşit Rahmeti Arat tarafından yılları arasında çevrilmiştir. 7 Aynı çeviri 2006 yılında özel bir yayınevi tarafından tekrar basılmıştır. 8 Vekayi nin en son ve ciddi yabancı dildeki çevirilerinden biri de Wheeler M. Thackston tarafından İngilizce olarak yapılmıştır Feth-Name: Şibanîler devri tarihçilerinden olan ve Gulam Şadi olarak da bilinen Molla Şadi tarafından yazılmıştır. Müellifin hayatıyla ilgili elimizde fazla bilgi yoktur. Onun hakkında Babür ün eserinde bazı bilgilere rastlamak mümkündür (mesela, Babür, 1987, s. 200, 209). Molla Şadi eserini Şibanî Han ın kardeşi Sultan Mahmud un hizmetindeyken yazmış ve ona ithaf etmiştir. 10 Eserin başlığı Zafer Kitabı anlamına gelen Feth-Name olup diğer bir adı da Feth-i Hani dir. Kaynak manzum olarak Şahname tarzında (Muhammed Han Şibanî de Rüstem ile özdeşleştirilmiştir) hazırlanmış olmakla birlikte içerisinde yoğun şekilde Arapça kelimeler kullanılmıştır. Eser Tevârih-i Güzide - Nusret-Name ile hemen hemen aynı zamanda yazılmış olup iki eserin de içeriği birbirine yakındır de Türkistan ı ziyareti sırasında vakayinameyi Semerkand da keşfeden V. V. Barthold un saptamasına göre, Molla Şadi nin, eserini yazarken Tevârih-i Güzide - Nusret- Name den yoğun şekilde etkilendiğini söylemek mümkündür. 11 Eser genel olarak XV. yüzyılın son yıllarındaki olaylara odaklanmıştır. Eserde bahsedilen son olaylar 1501 yılına aittir. Ana tema Şibanî Muhammed Han ve fetihleridir. Zaten çalışmanın başlığı da bu hükümdarın başarılarını vurgulamak için seçilmiştir. Eserde Ebu l-hayr Han, Mangıt Mirzaları, Yadigâr Han ve onun oğlu Bürge, Şibanî Muhammed Han ve onun Deşt-i Kıpçak ve Türkistan daki faaliyetleri, Moğol hanları ile Kazak han ve sultanlarına karşı seferleri işlenmiştir. Eserin bildiğimiz kadarıyla bugüne kadar tam metin neşri yapılmamıştır. Sadece Materialı Po istorii Kazahskih Hanstv XV-XVIII Vekov adlı eserde 56a-122b sayfaları arası Rusçaya tercüme edilmiştir. 12 Vakayinamenin bilinen beş el yazması vardır. Bunlardan iki tanesi St. Petersburg 4 Zahiru d-din Muhammad Babur Padshah Ghazi, The Babur-Nama in English (Memoirs of Bābur), c: I-II, translated from the original Turki text by Annette Susannah Beveridge, London: Luzac, Gazi Zahirüddin Muhammed Babur, Le Livre de Babur: Mémoires de Zahiruddin Muhammad Babur de 1494 à 1529, Présenté et traduit du turc tchaghatay par Jean-Louis Bacqué-Grammont; annoté avec la collaboration de Mohibbul Hasan, Paris: Imprimerie Nationale, Babur-Name: Zapiski Babura, perevod M. Sale; obşaya redaktsiya i dorabotka S. A. Azimcanovoy, Taşkent: Glav. red. entsiklopediy, Gazi Zahirüddin Muhammed Babür, Vekayi: Babur un Hatıratı, Doğu Türkçesinden çeviren Reşit Rahmeti Arat, Ankara: Türk Tarih Kurumu, Gazi Zahireddin Muhammed Babur, Baburname, Doğu Türkçesinden çeviren Reşit Rahmeti Arat; önsöz ve tarihi özet Y. Hikmet Baydur, İstanbul: Kabalcı, The Baburnama: Memoirs of Babur, Prince and Emperor, translated, edited, and annotated by Wheeler M. Thackston, Washington, D.C.: Freer Gallery of Art: Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution, B. A. Ahmedov, İstoriko-Geografiçeskaya Literatura Sredney Azii XVI-XVIII vv., Pismennıe Pamyatniki, Taşkent: İzdatel stvo FAN Uzbekskoy SSR., 1985, s V. V. Bathold, Otçet O Komandirovke v Turkestan, Soçineniya, c: VIII, Moskova, 1973, s Materialı Po istorii Kazahskih Hanstv XV-XVIII Vekov, 1969, ss Eser bundan sonra (MIKH) olarak kısaltılacaktır.

5 99 M. Bilal Çelik Devlet Üniversitesi Kütüphanesi nde, iki tanesi Tacikistan Bilimler Akademisi nde, bir tanesi de Özbekistan Bilimler Akademisi nde muhafaza edilmektedir Tevârih-i Güzide - Nusret-Name: Eserin müverrihi kesin olarak belli değildir. Ancak genel kanı onu yazanın Şibanî Han ın yakın maiyetinden biri olduğu, belki de hanın bizzat kendisi olduğu yönündedir. Eserin 1967 yılında edisyon kritiğini yaparak neşreden A. M. Akramov un belirttiğine göre kronik Muhammed Salih tarafından yazılmıştır. Çünkü çalışmanın planı onun Şeybani-Namesi tarzındadır. 13 Vakayiname 1502 yılı sonu itibariyle yazılmaya başlanmış, muhtemelen 1504 yılında da bitirilmiştir. Çalışma hanedan tarihi niteliğindedir. Oğuz Türkleri, Moğol kabileleri, Cengiz Han ve soyundan (Şiban, Tukay-Timur ve Çağatay evladı) gelenlerin tarihi, Emir Timur ve Ebu l- Hayr Han dönemi ile Muhammed Han Şibanî dönemi olayları, onun kardeşi Mahmud Sultan ve oğlu Timur Sultan ele alınmıştır. Ayrıca vakayinamede Ebu l-hayr Han ın ölümünden sonra Doğu Deşt-i Kıpçak ın durumu ile Kazak han ve sultanlarından bahisler vardır. Eser aslında iki kısımdan mürekkeptir. Tevârih-i Güzide olan birinci kısmında Şibanî Han ın hükümdarlığının arka planı ele alınmış, Nusret-Name olan ikinci kısım ise onun Deşt-i Kıpçak ve Harezm seferleri ile Türkistan daki üstünlük mücadelesine hasredilmiştir. 14 Az önce de belirttiğimiz üzere vakayiname A. M. Akramov tarafından 1967 de neşredilmiştir. Eserin ayrıca Materialı Po istorii Kazahskih Hanstv XV-XVIII Vekov adlı derleme çalışmada 57a-128a sayfalar arası Rusça çevirisi mevcuttur Şeybani (Şibanî)-Nameler: Bu isimle bilinen en az iki çağdaş eser mevcut olup bunlardan birinin müellifi Muhammed Salih, diğerinin ise Kemaleddin Binaî dir. Her iki vakayinamede de tema ve içerik neredeyse aynıdır. Şeybani-Name ismi verilen eserlerden ilkini kaleme alan kişi Muhammed Salih tir. O, Bilkut Kabilesi nden Emir Şah Melik in torunu, Nur Said Bek in oğludur. Önce Timurlu sarayında hizmet eden Muhammed Salih, 1490 lı yıllara kadar Herat ta yaşamıştır. H. 900 (M ) yılında Semerkand a gelmiş, daha sonra Muhammed Şibanî nin maiyetine girmiştir. Tarih yazıcılığının yanı sıra idari işlerde de görev alan 16 Muhammed Salih, H. 941 (M ) yılında vefat edinceye kadar Muhammed Han Şibanî, Mahmud Sultan ve Ubeydullah Han a hizmet etmiştir. 17 Kaleme aldığı Şeybani-Name adlı eseri, aşağıda ele alacağımız Kemaleddin Binaî nin aynı ismi taşıyan eseriyle pek çok açıdan benzerlik gösterir. Ancak bazı açılardan da daha değerlidir. Özellikle dönemin Mâverâünnehr, Harezm ve Fergana tarihini daha ayrıntılı inceler. Ayrıca askerî yapı, kabileler hakkında bilgiler, göçebe devlet sistemi gibi veriler Binaî nin eserine göre daha kapsamlıdır. Çalışma, H. Vambery 13 Tevarih-i Güzide - Nusret-Name, issledovaniya kritiçeskiy tekst, annotirovannoe oglavlenie i tablisa svodnıh oglavleniy A. M. Akramova, Taşkent: Fan, 1967, ss Ahmedov, 1985, s MIKH, 1969, ss Muhammed Salih, 29 Mayıs 1500 tarihinde Buhara nın Şibanî Muhammed Han tarafından fethi sonrasında kısa süreliğine de olsa şehrin valiliğine (daruga) atanmıştır. 17 Ahmedov, 1985, s. 23.

6 Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri 100 tarafından 1885 yılında Viyana da, 18 P. M. Melioranskogo tarafından 1908 yılında St. Peterburg da 19 ve N. Devran tarafından da 1961 yılında Taşkent te 20 neşredilmiştir. Eserine Şeybani-Name ismini veren ikinci müverrih Kemaleddin Binaî olup onun tam adı Kemaleddin Şir Ali b. El-Muhammed el-haravî dir yılında Herat ta doğan Binaî, 1495 yılında Semerkand a gelerek Hoca Ubeydullah Ahrar ın oğlu Hoca Kutbeddin in hizmetine girmiştir. Bir ara Babür ün yanında bulunmasına rağmen, daha sonra Şibanî Han a tabi olmuş ve hayatının sonuna kadar onun maiyetinde yer almıştır. Şibanî Han ona Meliku ş- Şuara unvanını vermiştir. 21 O, 1512 yılında Babür ile Safevî komutanı Necm-i Sâni nin Karşı şehrini ele geçirmesi sırasında ölmüştür. Çağına göre oldukça eğitimli biri olduğunu rahatlıkla söyleyebileceğimiz müellifin divan şiirleri de mevcuttur. Müzikle de ilgilenen Binaî nin bizim için asıl önemi yazdığı Şeybani-Name den ileri gelir. Şibanî Muhammed in emriyle yazmaya başladığı eseri manzum tarzdadır. Şibanî Han ın resmî tarihi olarak vasıflandırabileceğimiz eserde XV. yüzyılın sonu ile XVI. yüzyılın başında Deşt-i Kıpçak ve Mâverâünnehr deki siyasi gelişmeler ele alındığı gibi her iki bölgede bulunan şehirlerin (mesela Savran, Sığnak, Özkend, Vezir) coğrafi özelliklerine ait değerli bilgiler de mevcuttur. Ayrıca her iki bölgede yaşayan kabileler (mesela Kuşçu, Nayman, Uygur, Kongrat, Ming kabileleri) hakkında etraflıca malumat edinebilmek mümkündür. Eserde son bahsedilen olay Muhammed Han Şibanî nin 1505 yılındaki Harezm seferidir Fütuhât-ı Hanî: Kemaleddin Binaî nin Şeybani-Name sinden sonraki diğer bir önemli eseridir. Aslında Şeybani-Name nin genişletilmiş hali olduğu söylenebilir. Özellikle eserde Şeybani-Name ye göre daha fazla şiir ve Kuran dan ayetler yer almaktadır. Vakayiname Şibanî Han ın fetihlerini konu almıştır. Eser muhtemelen yılları arasında yazılmıştır ve 78 bölümdür. 22 Bu eser de XV. yüzyılın ikinci yarısına ait Şibanîler tarihi kadar Kazak tarihi incelemeleri açısından dikkate değerdir Mihman-Name-i Buhara: Tam adı Ebu l-hayr Fazlullah bin Cemaleddin Ve l- Hak Ruzbehan bin Fazlullah el-huncî (şecere olarak) el-şirazî (doğum yeri olarak) el-isfahanî (ikamet yeri olarak) olan müellif, Şah İsmail in İran da yönetimi ele geçirmesinden hoşnut olmayarak ülkeyi terk etmiş ve Horasan a gelerek Timurlu Hüseyin Bayakara ya sığınmıştır. Ancak onun gücünün de günden güne azaltmakta olduğunu anlayınca, Herat ı da terk ederek Muhammed Han Şibanî nin himayesine girmiştir. 23 Hem onun, hem de halefi Ubeydullah Han ın danışmanlığını yapan Ruzbehan bir yandan da hanlıkta iki önemli eser kaleme almıştır. Bu çalışmalardan Mihman-Name-i Buhara (diğeri Suluku l-mülûk olup daha çok Sünni 18 Muhammed Salih, Die Sheibanide: Ein özbegisches Heldengedicht in 76 Gesangen von prinz Mohammed Salih aus Charezm, text, Uebersetzung und Noten von H. Vambery, Viyana, Muhammed Salih, Şeybani-Name, Çağataykiy Tekst, Posmertnoe İzdanie Prof. P. M. Melioranskogo, St. Petersburg, Muhammed Salih, Şeybaniyname, ed. N. Devran, Taşkent, Ayrıca, Muhammed Salih, Şeybaniyname, Taşkent: Gafur Gulam Namıdagı Edebiyat ve Sanat Neşriyatı, Ç. A. Stori ve Yuri Bregel, Persidskaya Literatura: Bio-Bibliografiçeskiy Obzor, c: II, Moskova, 1972, s. 1117; D. Yusupova ve R. P. Celilova, Sobranie Vostoçnıh Rukopisey Akademi Nauk Respubliki Uzbekistan: İstoriya, Taşkent: İzdatelstvo Fan Akademi Nauk Respubliki Uzbekistan, 1998, s Stori-Bregel, c: II, 1972, s Fadl-Ullah bin Ruzbihan İsfahanî, Muslim Conduct of State Based Upon the Suluk-ul-Muluk, tr. Muhammad Alsam, Lahore: University of Islamabad Press, 1974, s. 15.

7 101 M. Bilal Çelik akidenin hanlıkta kurumsallaşması için yazılmıştır), klasik vakayiname tarzından çok seyahat notları şeklindedir. Çünkü hanlığa geldikten sonra hükümdarın yanından hiç ayrılmamış ve onun hemen hemen bütün seyahat ve seferlerine iştirak etmiştir. Sürekli Şibanî Han ın yanında olması eserini yazarken ona zengin malzeme sağlamış ve Buhara hükümdarının başta Kazaklar üzerine olmak üzere askerî seferleri, ordugâhtaki yaşam, Türkistan şehirleri hakkında bilgiler eserin sayfalarında canlı ve ayrıntılı bir şekilde okuyucuya sunulmuştur. Aslında Mihman-Name-yi Buhara, Şeybani-Name, Feth-Name ve Tevarih-i Güzide - Nusret-Name ile hemen hemen aynı yıllarda yazılmıştır. 24 Ancak bu eser pek çok açıdan çağdaşlarından ayrıldığı gibi pek çok konuda da daha değerli bilgiler ihtiva eder. Çünkü yukarıda ismini zikrettiğimiz eserler daha çok hanlığın dâhili siyasetine odaklanırken, Mihman-Name-yi Buhara hanlığın harici siyaseti hakkında da malumat verir. Ayrıca, Türkistan ve Deşt-i Kıpçak ın göçebe halklarının sosyo-ekonomik yaşamları, Kazaklar ile Özbekler arasındaki ticaret vakayinamede ele alınmıştır. Eserin önemini artıran belki de en önemli ayrıntı Şibanî Han ın yılındaki Kazak seferini bütün ayrıntılarıyla okuyucuya sunmasıdır. Bu açıdan eser sadece Özbek tarihi açısından değil, Kazak tarihi açısından da önem arz etmektedir. Çalışma bir giriş, otuz dört bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Bildiğimiz kadarıyla vakayinamenin batı dillerinden Almancaya çevirisi vardır. Bu tercüme Ursula Ott tarafından yapılmıştır. 25 Eserin Farsça olarak neşri ise Menuçehr Setudeh e aittir. 26 Ayrıca R. P. Celilova tarafından faksimile baskısı, bir giriş ve yorumlarla birlikte Moskova da 1976 yılında yayımlanmıştır. 27 Eserin Türkçe çevirisi bulunmamaktadır Zübdetü l-âsâr: Eser Mevlana Abdullah bin Ali Belhî tarafından kaleme alınmıştır. Bazı kaynaklarda ismi Abdullah bin Muhammed bin Ali Nasrallahî şeklinde de geçen müellif XVI. yüzyılın başında Timurlu hizmetindeyken, Belh in Şibanîlerin eline geçmesi ve Hüseyin Baykara nın ölümünü müteakip Şibanî Han ın yanına gitmiştir. 28 Zübdetü l-âsâr ismini verdiği eserini 1525 yılında tamamlayan Mevlana Abdullah onu Çağatayca kaleme almıştır. O bu eseri Sultanlar Sultanı olarak isimlendirdiği ve yılları arasında Taşkent hâkimliği yapan ve Şibanî Muhammed in kuzeni olan Keldi Muhammed Sultan bin Süyünç Han a ithaf etmiştir. Çalışma fasl adı verilen on bir bölümden oluşmaktadır. 29 Vakayiname bir dünya tarihi niteliğindedir. Kitaptaki olaylar Süyünç Han ın vefat ettiği 1525 yılına kadar gelmektedir. Çalışma Türk-Moğol kabilelerinin Yafes ten itibaren efsanevi tarihi ile başlayıp Çağatay Ulusu ve Timurlu tarihi ile devam etmektedir. Daha sonra 24 Eserin yazımına Ocak-Şubat 1509 da başlayan yazarımız onu 9 Eylül 1509 da tamamlamıştır. Bkz. Ahmedov, 1985, s Fadlallah b. Ruzbihan Hunği, Transoxanien und Turkestan zu Beginn des 16. Jahrhunderts; das Mihman-nama-yi Buhara, Übersetzung und Kommentar von Ursula Ott, Freiburg im Breisgau, K. Schwarz, Fazl Allah ibn Ruzbehan Hunci, Mihmanname-yi Buhara (Tarih-i Padişah-ı Muhammed Şibani, ed: Menuçehr Setudeh, Tahran: İntişarat-ı Bengah Tercüme ve Neşr-i Kitab, 1341 hş. 27 Fazl Allah Ruzbahan Isfahani, Mihman-nama-i Buhara, aks-i nusha-i hatti, tercüme, piş guftar biqalam-i Rana Celilova; taht-i nazar-i A. K. Arinds, Moskova: Daniş, Barthold, 1973, s Yusupova-Celilova, 1998, ss

8 Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri 102 ise 1525 yılına kadarki Özbek tarihi ele alınmıştır. 30 Mesela son dönem ile ilgili olarak, Babür ile Şibanîlerin Mâverâünenhr ve Taşkent teki üstünlük mücadelesi ( ), Süyünç Han ile Sultan Said Han arasında Fergana bölgesindeki çatışma ( ), Özbeklerin Horasan üzerine düzenlediği seferler (1514, ) eserde ayrıntılı şekilde işlenmiştir. Derleme bir eser olmasına rağmen eserin orijinalliği müellifin ya gördüğünü ya da olayların çağdaşı kişilerden dinlediklerini kaleme almasında yatar. Özellikle Timurluların son döneminden itibaren 1525 yılına kadarki zaman dilimi içinde anlatılanlar orijinaldir. Eserin Özbek tarihi açısından olduğu kadar Kazak tarihi açısından da önemi büyüktür. Bu eserde de Muhammed Han Şibanî nin Kazak seferi ayrıntılı işlenmiştir. Vakayiname bugüne kadar neşredilmemiş olmasına karşın Materialı Po istorii Kazahskih Hanstv XV-XVIII Vekov isimli kitapta az bir kısmı Rusçaya tercüme edilmiştir Tarih-i Ebu l-hayr-hanî: Mesud bin Osman Kuhistanî nin kaleme aldığı bu eser bir dünya tarihidir. Büyük bir kısmında Hz. Âdem den itibaren bütün peygamberler (7a-13b), Hz. Muhammed (13b-18a), Dört Halife (18a-29b), Emeviler, (29b-30b), Abbasiler (31a-41b), Saffârîler, Sâmâniler ve Gazneliler gibi İran ve Orta Asya da kurulmuş devletler (92a-103b), Selçuklular (103b-130b), Cengiz Han ve evladı (131b-178a), Çağatay ve evladı (188a-192a), Timurlular (192a-209b) bahisleri işlenmiştir. 32 Esas önemli ve orijinal kısım ise 209a-240a sayfaları arasıdır. Bu kısımda Ebu l-hayr Han ın iktidara gelmeden önceki hayatı, bu dönemde Deşt-i Kıpçak ın durumu, onun tahta çıkışı, Timurlularla ilişkiler, onun Harezm seferi, Sığnak ın ele geçirilmesi gibi konular eserin sayfaları arasında yer almıştır. Tarih-i Ebu l-hayr Hanî, Özbek tarihinin yanı sıra yılları arası Deşt-i Kıpçak ve Kazak tarihi açısından da önem arz etmektedir yılında tamamlanarak Abdullatif Han a ( ) ithaf edilmiştir. 33 Ebu l-hayr ın biyografisi bir giriş, on iki bölüm ve bir sonuç halinde vakayinamede ele alınmıştır. Vakayinamenin bilinen nüshaları Taşkent te, St. Petersburg da ve İngiltere deki British Museum da bulunmaktadır. Bugüne kadar eserin tam bir çevirisi yapılmamıştır. Ancak S. K. İbragimov vakayinamenin bir kısmının çevirisini bildiri olarak sunmuştur. 34 Ayrıca vakayinamenin bir kısmı Materialı Po istorii Kazahskih Hanstv XV-XVIII Vekov adlı eserde Rusçaya tercüme edilmiştir Bedâyiu l-vekayi: Vakayiname Zeynüddin Mahmud Bin Abdulcelil Vasifi tarafından yazılmıştır yılında Herat ta doğan Vasifi, yılları arasında medrese eğitimi almıştır. Ancak Herat ın Şah İsmail tarafından işgali nedeniyle Buhara Özbek Hanlığı na gelmiştir. 36 Zeyneddin Vasifi, Timurlu ve Şibanî pek çok şehzadenin eğitimini bizzat üstlenmiştir. Sultan Keldi Muhammed ile birlikte onun valiliği sırasında Taşkent te bulunmuş, onun ölümünden sonra ise Ebu l-muzaffer Hasan Sultan ile Nevruz Ahmed Han a 30 Ahmedov, 1985, s MIKH, 1969, ss Ahmedov, 1985, s B. A. Ahmedov, Gosudarstvo Koçevih Uzbekov, Moskova: Izd. Nauka Ahmedov, 1965, s C. K. İbragimov, Soçineniya Mesuda bin Kuhistani: Tarih-i Ebu l-hayr Hani, İzvestiya Akademi Nauk Kazahskoy SSR, Seriya İstorii Arheolojii i Etnografii, No 3 (8), Alma-Ata, 1958, ss MIKH, 1969, ss Stori-Bregel, c: II, 1972, s. 1123; Yusupova-Celilova, 1998, s. 132.

9 103 M. Bilal Çelik öğretmenlik yapmıştır. Vasifi, Horasan ve Türkistan ın pek çok şehrini gezmiş ve bu şehirleri yakından tanıma imkânı bulmuştur. Vakayiname aslında hatırat tarzındadır. Müellif eserini yazmaya H. 923 (M. 1517) yılında Semerkand da başlamış, H. 938 (M ) yılında da Taşkent te tamamlayarak Hasan Sultan a ithaf etmiştir. Onun eserinin satır aralarında XV. yüzyıl sonu ile XVI. yüzyıl başına ait Horasan ve Türkistan edebi tarihinin izlerini sürmek mümkündür. 37 Kronik İran, Afganistan ve Türkistan tarihi açısından değerli bir kaynaktır. Son dönem Timurlu tarihi, Şibanîler tarihi ve Safevî Devleti ile Buhara Hanlığı arasındaki ilişkiler hakkında dikkat çekici malumat verir. Ayrıca Ubeydullah Han ile Köçküncü hanların kışı Kazak seferi ile 1537 tarihli Kazaklara yönelik sefer de eserde yer almaktadır. Siyasi olayların yanı sıra, bilim adamı ve şairler gibi pek çok tarihî şahsiyetten de eserde söz edilmiştir. İlmi çalışmalarını neredeyse tamamen Vasifi ve Bedayiu l-vekayi ye hasreden A. N. Boldırev hem vakayinameyi neşrettiği gibi, 38 hem de vakayinameyi temel alarak dönemin tarihine ışık tutan nitelikli çalışmalar kaleme almıştır. Bunlar arasında olmak üzere XV. ve XVI. yüzyıl Orta Asya ve Horasan da kültürel hayat 39 ile XV. ve XVI. yüzyılda Herat toplumunu 40 işlediği makaleleri oldukça değerlidir Mecmuu l-garâib: 1569 yılından sonra Belh müftüsü Sultan Muhammed b. Mevlana Muhammed Derviş tarafından yazılan eser, Belh yöneticiliği yapan Ebu l-hayrlı Pir Muhammed Han a ( ) ithaf edilmiştir. O, 12 Mayıs 1573 te vefat etmiştir. Vakayiname seksenden fazla eserden istifade edilerek hazırlanmıştır ve daha çok coğrafya kitabı gibi telakki olunabilir. Türkistan şehirlerinin pek çoğu (Buhara, Belh, Merv, Tirmiz, Semerkand vd.) eserde tasvir edilerek, bu şehirlerde bulunan nehirler (Ceyhun, Kuhek, Murgab vd.) ve dağlar gibi coğrafi özellikler de eserde yer almıştır. Bunun yanı sıra XVI. yüzyılın ilk yarısına ait siyasi olaylardan da söz edilen çalışmada hanlığın seçkin simalarından (yöneticiler, şeyhler, ilim adamları, şairler vd.) bahsedilmiştir Şeref-Name-yi Şahî (Abdullah-Name): Ebu l-hayrlı Hanedanı döneminin belki de en kapsamlı eseri olarak kabul edebileceğimiz Şeref-Name-yi Şahî adlı eserin diğer ismi Abdullah-Name olup Buhara Özbek Devleti hükümdarlarından II. Abdullah Han a ( ) ithaf edilmiştir. Esere Şeref-Name-yi Şahî isminin verilmesinin özel bir anlamı vardır. Ebced hesabına göre bu ismin harflerinin sayısal toplamı 992 dir ve bu sayı da eserin yazılmaya başlandığı 992, yani 1584 yılına karşılık gelmektedir. Eser dönemin saray tarihçisi Hafız Taniş tarafından yıları arasında kaleme alınmıştır. Müellifin tam ismi Hafız 37 MIKH, 1969, s Zeyneddin Mahmud Vasifi, Bedayiü l-vekayi, ed: Aleksander Boldırev, c: I-II, Tahran: İntişarat-ı Bünyad-ı Ferheng-i İran, 1350 h.ş. 39 A. N. Boldırev, Memuarı Zayn ad-din Vasifi kak İstoçnik dlya izuçeniya kulturnoy jiznii Sredney Azii i Horasana na rubeje XV-XVI vekov, Trudı Otdela İstorii, Kulturı i İskusstva Vostoka Gosudarstvennogo Ermitaja, c: II, Leningrad, 1940, ss A. N. Boldırev, Oçerki iz jizni Geratskogo Obşestva na Rubeje XV-XVI vekov, Trudı Otdela İstorii, Kulturı i İskusstva Vostoka Gosudarstvennogo Ermitaja, c: IV, Leningrad, 1947, ss Ahmedov, 1985, s. 138.

10 Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri 104 Taniş b. Mir Muhammed el-buharî dir. Babası gibi Buhara sarayında görev yapan vakanüvis kendi ifadesine göre eseri otuz sekiz yaşında yazmaya başlamıştır. 42 Vakayiname XVI. yüzyıl Türkistan, Kazakistan, İran ve Afganistan tarihi incelemeleri için vazgeçilmez bir kaynak durumundadır. Hafız Taniş, giriş kısmında eserinin planını okuyucuya sunmaktadır. Buna göre, vakayiname giriş (kitabın yazılma sebebi, Abdullah Han ın şeceresi, Cengiz Han ve nesli gibi konular), iki bölüm (birinci bölümde Abdullah Han ın 940/ yılındaki doğumundan itibaren onun 1583 yılında tahta çıkışına kadar Türkistan da meydana gelen olaylar; ikinci bölümde ise onun tahta çıkışından H. 997 [M ] yılına kadar Türkistan, Deşt-i Kıpçak ve çevre bölge ve ülkelerde meydana gelen siyasi gelişmeler) ve bir sonuçtan (Abdullah Han ın şahsiyeti, onun zamanında yaşayan şeyhler, vezirler, emirler ve şairler hakkında bilgi, yapılan binalar) oluşacaktı. Ancak eser planlandığı gibi yazılamamıştır. Vakayinamede ikinci bölüm birinci bölüme dâhil edilmiş, sonuç kısmı da oldukça kısa tutulmuştur. 43 Vakayinamede XVI. yüzyılda Türkistan da meydana gelen siyasi gelişmelerin yanı sıra bölgenin sosyo-ekonomik ve kültürel hayatı hakkında değerli bilgiler mevcuttur. Bundan başka, Buhara Özbek Devleti nin İran, Hindistan, Türkiye, Kaşgar ve Rusya ile siyasi ve iktisadi ilişkileri ele alınmıştır. Belki de diğer çağdaş kaynaklarda işlenmeyen en önemli ayrıntı XVI. yüzyılda hanlıkta gelişme kaydeden zanaatkârlıktır. Buhara, Semerkand, Taşkent ve Belh te yaşayan zanaatkârlar ipekli ve pamuklu ürünler, ev aletleri, altın ve gümüşten yapılan ziynet eşyaları, silahlar üretip bunu hanlık içinde satışa sundukları gibi hanlık dışına da ihraç ettiklerine dair kayıtlar vardır. 44 Eser M. A. Salahetdinov tarafından 1983 yılında Rusçaya tercüme edilerek yayımlanmıştır. 45 Ayrıca 1999 yılında da Sadık Mirzayev tarafından Özbekçe çevirisi neşredilmiştir Musahhiru l-bilâd: Muhammed Yar b. Arab Katagan tarafından yazılan eser Ebu l-hayrlı Hanedanı nı Ebu l-hayr Han dan itibaren ele alarak son hükümdar Abdulmümin Han a kadar getirmektedir. Vakayiname Astrahanî hükümdarı Baki Muhammed Han ( ) zamanında yazılmıştır. Eser, Ebu l-hayrlı Hanedanı nı hem bir bütün olarak ele alması, hem de kendinden önceki vakayinamelerde bulunmayan pek çok değerli bilgiyi içermesi açısından önemlidir. Musahhiru l-bilad ın bir diğer ismi de Tarih-i Şibanî dir. Vakayinamenin giriş kısmında müellif çalışmanın bir giriş, sekiz bölüm ve bir hatimeden oluşacağını belirtmiştir. Ne var ki yedinci ve sekizinci bölümler vakayinamede yoktur. B. A. Ahmedov un orijinal 42 Ahmedov, 1985, s N. D. Mikluho-Maklay, Opisanie Tacikskih i Persidskih Rukopisey Instituta Vostokovedeniya, Moskova: Izdatelstvo Nauka, 1975, c: III, ss Ahmedov, 1985, s Hafız-ı Taniş Buhari, Şeref-Nama-yi-Şahi (Kniga Şahskoy Slavı), Faksimile Rukopisi D 88, Perevod C Persidskogo, Vvedenie, Primeçaniya i Ukazateli M. A. Salahetdinovoy, c: I-II, Moskova: Nauka, Hafız Taniş el-buhari, Abdullah-name, Şerefnamayi Şahi, Fars dilinden Sadık Mirzayev tercümesi; ilmi muharrir, neşrge tayërlovçi, söz başı ve izahlar müellifi, Boriboy Ahmedov, Taşkent: Şark, 1999.

11 105 M. Bilal Çelik nüshayı tasvirine göre, birinci bölümde Şah Budak Sultan b. Ebu l-hayr Han ve nesli, ikinci bölümde Semerkand yönetimini üstlenen Köçküncü Han ve nesli, üçüncü bölümde Taşkent i yöneten Süyünç Hoca Han ve nesli, dördüncü bölümde II. Abdullah Han ve ataları, beşinci bölümde Abdülmümin Han ve kısa süren hükümdarlığı, altıncı bölümde hanlıkta yaşayan şeyhler, şairler ve bilim adamları ele alınmıştır. 47 Vakayiname XVI. yüzyılı bir bütün olarak ele alması, bölgedeki siyasi gelişmeler kadar Safevî Devleti ile ilişkiler hakkında bilgi vermesi açısından önemlidir. Safevî Devleti ile ilişkilerde de sadece siyasi meselelere temas edilmeyip aynı zamanda kültürel ve dilsel bağlantılara da değinilmiştir. 48 Bu bağlamda, mesela vakanüvis, Farsçanın Özbek ülkesinde ne kadar etkin olduğunu vurguladığı gibi, Şii bir devlet idaresinde yaşamak istemeyen din ve devlet adamlarının İran ı terk edip Mâverâünnehr e gelişinden söz eder. Bunun yanı sıra, eser coğrafya açısından da değerlidir. Ülke şehirleri hakkında ayrıntılı veri bulunmaktadır. Eserin bilebildiğimiz kadarıyla iki nüshası olup bunlardan biri Özbekistan Bilimler Akademisi, Biruni Şarkşinaslık Enstitüsü nde, diğeri de St. Petersburg da muhafaza edilmektedir. Vakayinamenin neşri Farsça olarak Nadire Celalî tarafından 2006 yılında Tahran da yapılmıştır Astrahanîler (Tukay-Timurlular) Devri Dünya bilim âleminde, R. D. McChesney ve Audrey Burton istisna tutulursa, Astrahanî Hanedanı konusunda çalışan yok gibidir. O yüzden bu hanedan dönemi, özellikle sülalenin ilk dönemleri ile ilgili kaynaklar neredeyse hiç çalışılmadık durumdadır. A. A. Semenov un özel gayretleri sayesinde ise son dönem kaynakları nispeten neşredilmiş ve bu alanda çalışanlar için bu kaynaklar bilinir duruma gelmiştir. Dönemin kaynakları arasında öne çıkanlar şunlardır: 3.1. İmam-Kulu-Name: Eserin müellifinin ismi bilinmemekle birlikte takma adı Süheyl dir. Astrahanî hükümdarlarından en muktediri olarak kabul edebileceğimiz İmam-Kulu Han a ( ) ithaf edilen vakayiname manzumdur. Eser tarih olaylarını anlatmaya Emir Timur un doğumu ile başlar. Çalışmanın son kısmı kayıptır Bahru l-esrar Fî Menâkibu l-ahyar: Bir dünya tarihi olarak kabul edebileceğimiz eseri kaleme alan Mahmud b. Emir Veli, H (M ) yılında Belh te doğmuştur. Dönemin seçkin ilim adamlarından ve oldukça zengin bir kütüphane sahibi olan ablasının eşi Mirak-Şah Hüseynî nin yanında kendini yetiştiren vakanüvis, otuz yaşında Hindistan ve Sri Lanka yı ziyaret etmiş, bu ülke şehirlerinde yazacağı kitaplar için malzeme toplamıştır yılında Belh e dönen Mahmud b. Emir Veli, Nadir Muhammed in kütüphanecisi (kitapdâr) olmuş ve kendisini tamamen çalışmaya vermiştir Ahmedov, 1985, s Muhammed Yar bin Arab Katagan, Musahhiru l-bilâd, ed. Nadire Celalî, Tahran: Miras-ı Mektub, 2006, s. XXXII. 49 Muhammed Yar bin Arab Katagan, Stori-Bregel, c: II, 1972, s. 1135; Yusupova-Celilova, 1998, s Ahmedov, 1985, s. 67.

12 Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri 106 Mahmud b. Emir Veli, Bahru l-esrar dan başka eserler de kaleme almıştır. 52 Ancak onun en önemli ve hacimli eseri Bahru l-esrar dır ve H (M. 1634) ile H (M ) yılları arasında yazarak Nadir Muhammed Han a ithaf etmiştir. 53 Girişte eserinin kapsamlı bir mukaddime, yedi ciltlik ana bölüm (mücelled, her bir mücelled de dört kısım [rükn]) ve bir sonuçtan oluşacağını ifade etmiştir. Birinci cilt coğrafya bahsine ayrılmıştır. Burada astronomi, coğrafya, tarihî coğrafya, dünyanın yaratılışı, mineraller, botanik ve veterinerliğe temas edilmiştir. İkinci ciltte Hz Muhammed den önceki peygamberler, eski İran kralları, Arap ve diğer halkların kralları hikâye edilmiştir. Üçüncü ciltte Hz. Muhammed dönemi ele alınmıştır. Dördüncü ciltte Dört Halife, Emeviler ve Abbasiler devri anlatılmıştır. Beşinci ciltte Tahirîler, Saffârîler, Sâmâniler, Gazneliler, Selçuklular ve Harezmşahlılar gibi devletler tasvir edilmiştir. Tarihî bilgi açısından bizim için daha önemli olan altıncı cildin 1. rüknünde Cengiz Han ve evladının tarihi, 2. rüknünde Mâverâünnehr ve Kaşgar da hüküm süren Çağatay evladının tarihi, 3. rüknünde Cuci evladı ve Şibanîlerin tarihi, 4. rüknünde yılına kadar Astrahanî Hanedanı nın tarihi ile Belh in ayrıntılı bir tasviri ve çeşitli Türk kabileleri hakkında malumat verilmiştir. Yedinci ciltte Timurlu tarihi betimlenmiştir. 54 Eserin tam bir neşri veya çevirisi yoktur. Materialı Po istorii Kazahskih Hanstv XV- XVIII Vekov adlı kitapta altıncı cildin ikinci rüknünün 79b-137b sayfalar arası Rusçaya çevrilmiştir. 55 Eserin bazı bölümlerinin Riyazu l-islam 56 ve Hâkim Muhammed Said, Seyyid Muinu l-hak, Ensar Zahid Han 57 tarafından Farsçası neşredilmiştir Acâibu t-tabakât: Mevlana Seyyid Muhammed Tahir b. Ebu l-kasım tarafından 1648 yılında yazılan vakayiname Astrahanî hükümdarı Nadir Muhammed Han a ithaf edilmiştir. Coğrafya kitabı olarak niteleyebileceğimiz çalışma, kendisinden önce yazılmış pek çok tarih ve coğrafya eserinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Ayrıca müellifin kendi gözlemleri de eserde yer almaktadır. Kaynağın belki de en değerli ve aynı zamanda en hacimli kısmı üçüncü bölümüdür. Burada Türkistan ve çevre bölge şehirleri (Belh, Endican, Taşkent, Tirmiz vd.) hakkında değerli malumat vardır. 58 Mesela Belh şehrinin yirmi iki sefer inşa edildiği, şehirlerin kısımları, şehirlerde mezarı bulunan kutsal şahıslar, meydana gelen depremler gibi bilgiler eserin sayfaları arasında yer almıştır Destûru l-mülûk: Ahlaki ve didaktik bir eser olan Destûru l-mülûk hükümdarlara rehber kitap olarak hazırlanmıştır. Ancak bunun yanı sıra Abdulaziz Han ın son 52 Mesela, Ravâih-i Tayyibe, Muhabbet-Name, Necm-i Sâkib, Risale-yi Bahariye, Ahlak-ı Hüseyni ve beyitlik bir divan. 53 Barthold, 1973, s. 171, Stori-Bregel, c: II, 1972, ss ; MIKH, 1969, s MIKH, 1969, ss Mahmud b. Emir Veli Belhî, Bahru l-esrar fî Menakibu l-ahyar: Sefer-Name-yi Hind ve Seylan, be-ihtimam ve mukaddime-i Riyazu l-islam, Karachi: Institute of Central & West Asian Studies, University of Karachi, Mahmud b. Emir Veli Belhî, Bahru l-esrar fî Menakibu l-ahyar, tedvin-i Hakim Muhammed Said, Seyyid Muinu l-hak, Ensar Zahid Han, Karaçi: Pakistan Historikal Sosayeti, Ahmedov, 1985, s. 142.

13 107 M. Bilal Çelik dönemi ile Subhan-Kulu Han dönemi ile ilgili oldukça ayrıntılı bilgiler mevcuttur ten sonra yazılan eserin müellifi Hoca Muhammed Tirmizî mahlasını kullanan Karşı şehrinin reisi Muhammed Beka Hoca dır. Vakanüvis, Astrahanî hükümdarlarından Abdulaziz Han ( ) ile Subhan Kulu Han ın ( ) çağdaşıdır ve eserinde bu iki yöneticiden bahis vardır. Aslında vakayiname 22 bölümden oluşmaktadır ve bu bölümlerden ilk yirmi bölüm ile son bölüm hükümdarlara öğüt veren ahlaki ve didaktik karakter taşır. Tarihsel olaylar ise sadece yirmi birinci bölümde yer almaktadır. Ahlaki öğretinin işlendiği bölümler derleme olup başta XIII. yüzyıl şairlerinden Ebu Abdullah Muslihuddin Sadi-i Şirazî nin Bostan ve Gülistan ı, Hüseyin Vaiz-i Kâşifi nin Envar-ı Süheyli si ve Hacı Yusuf un İlm-i Ahlak ından faydalanılarak hazırlanmıştır. Yirmi birinci bölüm ise tamamen orijinaldir ve müverrihin ya gördüğü ya da duyduğu hadiselerden mürekkeptir. Eserde Buhara Hanlığı nda 1681 ile 1695 yılları arasında meydana gelen olaylar ele alınmıştır. 59 Vakayinamede özellikle Buhara Hanlığı na yönelik Hive hanı Anuşa nın seferleri ayrıntılı işlenmiştir. Bunun yanı sıra XVII. yüzyılda Buhara Hanlığı nda yaşayan kabilelerden ayrıntılı şekilde bahsedilmiştir. Bu kabileler arasında olmak üzere özellikle Kerayit, Saray, Kıpçak, Nayman, Utarçı, Hitay-Kıpçak ve Kongrat başı çekmektedir. Bu kabilelerden bahsederken onların yerleştikleri bölgelerden ve hanlığın siyasi ve toplumsal hayatına etkilerinden de zaman zaman söz edilmektedir Subhan Kulu Name: Muhammed Salah Siyahgirdî Belhî tarafından H (M ) yılında Subhan Kulu Han ın emri üzerine yazılmıştır. Manzum şekilde yazılan eser mısradan oluşmaktadır. Eser bölge coğrafyası ve kabileleri hakkında bilgi vermesinin yanı sıra asıl tema olarak çocukluğundan yazıldığı tarihe kadar Subhan Kulu Han ı işlemektedir. 61 Çoğu zaman Subhan Kulu Han dan şah olarak söz eden Muhammed Salah, onu anlatırken bir yandan da hanlığın siyasi tarihini okuyucuya sunmaktadır. Bunlar arasında olmak üzere, Nadir Muhammed Han ın hac yolculuğu ve ölümü, yılında hanlığa yönelik Babürlü Devleti nin seferi, Subhan Kulu Han ın seferleri sayılabilir. Vakayinamede pek çok olayın en ince ayrıntısına kadar anlatılması, dönemi çalışan araştırmacılar için kaynağı vazgeçilmez kılmaktadır Muhîtu t-tevârih: Vakayinamenin müellifi Muhammed Emin b. Mirza Muhammed Zaman Buharî Sufyanî olup lakabı Kirak-Yarakçı dır. Vakanüvisten eserini kaleme almasını Astrahanî dönemi soylularından İbrahim Koşbegi istemiştir. Bir dünya tarihi niteliğinde olan eser 1110/1699 yılında tamamlanmıştır. Vakayiname en eski zamanlardan XVII. yüzyılın sonuna kadar meydana gelen siyasi olayları ele alır. Kaynak bir önsöz ile on bölümden (bölümlerin fasl ismi verilen alt-bölümleri de vardır) meydana gelmektedir. 62 Çalışmanın son kısmı hariç derleme bir kitaptır ve Muhammed Emin in önsözde belirttiğine 59 Hoca Semender Tirmizî, Dasturu l-mülûk (Nazidanie Gosudaryami), Faksimile Stareyşey Rukopisi Perevod s Persidskogo, Predislovne, Primeçaniya i Ukazateli M. A. Salahetdinovoy, Moskova: İzdatel stvo Nauka, 1971, s Ahmedov, 1985, ss Stori-Bregel, c: II, 1972, s Yusupova-Celilova, 1998, ss

14 Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri 108 göre, eser hazırlanırken kendisinden önce yazılmış 37 kaynaktan istifade edilmiştir. 63 Vakayinamenin altıncı bölümü Emeviler ve Abbasiler; yedinci bölümü Sâmâniler ve Gazneliler; sekizinci bölümü Cengiz Han ve evladı; dokuzuncu bölümü Timur ve Timurlular bahsine ayrılmıştır. 64 Çalışmanın ana teması ve bizim için de önemli olan tarafı son bölüm olup burada Subhan Kulu Han dan söz edilmiştir. Vakayinamede siyasi konuların yanı sıra kültür tarihine dair malumat da mevcuttur. Özellikle müellifin çağdaşı ulema hakkında verilen bilgiler dikkat çekicidir Ubeydullah-Name: Orijinal ismi bilinmeyen, ancak daha çok Ubeydullah-Name, Tarih-i Ubeydullah Han veya Mecmua-i Mir Muhammed Emin-i Buharî olarak maruf olan vakayinameyi kaleme alan Mir Muhammed Emin Buharî, 1645 yılında doğmuştur. Ubeydullah Han ın tahta geçişi ile birlikte münşilik (sekreter) görevine atanmış, böylece hükümdarın daha ilk günlerinden itibaren onun yakın maiyeti içerisinde yer alarak devletin işleyişini ve gelişen olayları yakından izleme imkânı bulmuştur. Ubeydullah Han ın tahta çıkış töreni sırasında devletin ileri gelenlerinden Muhammed Masum Pervaneci ondan bu olayı kaydetmesini istemiş, böylece Ubeydullah-Name nin yazılması gündeme gelmiştir. 65 Vakayiname Ubeydullah Han dönemini bir bütün olarak ele aldığı gibi, eserin devamında bahsedilen son olay Müftü Habibullah ın vefat ettiği 1 Nisan 1716 tarihlidir. Zaten eserin yazımı da bu yılda tamamlanmıştır. Vakayiname A. A. Semenov tarafından 1957 yılında Rusçaya çevrilmiştir. Kitapta bir giriş, seksen bölüm ve bir sonuç yer almaktadır. Girişte Mir Muhammed Emin Buharî, hanın hizmetine girişinden, Abdulaziz Han ile halefi Subhan Kulu Han dan bahsetmektedir. Çalışmanın ana gövdesini oluşturan seksen bölümde ise vakanüvis, olayları Ubeydullah Han ın tahta geçmesiyle başlatıp vefatına kadar götürmektedir. Eserde devletin günden güne zeval buluşunu, Özbek kabilelerinin birbirleriyle çatışmalarını, saray entrikalarını, başarısız askerî seferleri, paranın ayarıyla oynanmasını vb. canlı bir şekilde aktarmaktadır. 66 Sonuç kısmında ise dönemin ilim adamları, kadıları ve şairleri tanıtılmaktadır. Önümüzdeki dönemde, Özbekistan Bilimler Akademisi, el-biruni Şarkşinaslık Enstitüsü nde görev yapan kıymetli bilim adamlarından Sanjar Guliomov bu enstitüde bulunan vakayinamenin nüshalarının edisyon-kritiğini yaparak neşretmeyi planlamaktadır Tezkire-i Mukim-Hanî: Vakayiname Tarih-i Mukim-Hanî olarak da meşhurdur. Çalışma yılları arasında Belh hâkimliği yapan Muhammed Mukim Han ın isteği üzerine Muhammed Yusuf Münşi tarafından kaleme alınmıştır. Müverrih hakkında bilgi oldukça azdır. Onun en iyi bilinen yönü eserini de ithaf ettiği Belh valisi Muhammed Mukim Han ın yakın hizmetinde bulunduğudur. Tarihî çalışmasına 1697 yılında başlamış, 1704 yılında da tamamlamıştır. 63 Mikluho-Maklay, c: III, 1975, s Stori-Bregel, c: II, 1972, ss Ahmedov, 1985, s Mir Muhammed Emini Buhari, Ubeydulla-Name, Perevod s Tadjikskogo s primeçaniyami çlenakorrespondenta Akademii Nauk Uzbekskoy SSR Professora A. A. Semenova, Taşkent: İzdatel stvo Akademii Nauk Uzbekskoy SSR, 1957, ss. 5 6.

15 109 M. Bilal Çelik Muhammed Yusuf Münşi her ne kadar eserini iki cilt olarak planlasa da, bu amacında ithaf ettiği kişinin erken ölümü nedeniyle başarılı olamamıştır. Çalışma bir giriş ile üç bölümden mürekkeptir. Giriş kısmında müellif, Türk-Moğol halklarının atalarından ve Cengiz Han dan söz etmiştir. Birinci bölümde Ebu l-hayrlılar (Şibanîler), ikinci bölümde Astrahanîler döneminde Buhara Hanlığı nın siyasi tarihinin yanı sıra sosyo-ekonomik tarihi ve çevre bölge ve ülkelerle ilişkileri, üçüncü bölümde de yılları arası Buhara Hanlığı tarihi, özellikle de başkent ile Belh arasındaki üstünlük mücadelesi konu edinilmiştir. 67 Eserin Batı dillerinden nispeten ilk ciddi çevirisi Fransızca yapılmıştır. 68 Diğer bir tercüme A. A. Semenov tarafından Rusçaya yapılmıştır. 69 Farsça olarak ise vakayinameyi Ferişte Sarrafan neşretmiştir Tarih-i Rakim: Vakayiname Tarih-i Seyyid Şerif Rakim-i Semerkandî, Tarih-i Rakimî, Tarih-Name-yi Kesire, Tarih-i Kesire olarak da maruf olup müellifi Mir Seyyid Şerif Rakim Semerkandî dir. Vakanüvis eserinde bu kitabı yazma amacını kendinden önce ve kendi döneminde meydana gelen olayları kaydetmek olarak belirtmektedir. Yine eserinde üç faklı yerde iki farklı şekilde kitabın yazım tarihi olarak 1120 ( ) ve 1108 ( ) yıllarını vermiştir. Vakayiname Timur un doğumundan (H. 736, M ) H (M ) senesine kadar Türkistan, Horasan ve Afganistan tarihi açısından önemli bir kaynaktır. 71 Eser özellikle bahsi geçen dönemde yaşayan meşhurlar hakkında bilgi vermesi açısından dikkat çekicidir. Şibanî Hanedanı dönemi, bu hanedanın Timurlular ve Safevîler ile mücadelesi, hanedan üyeleri, yöneticiler, şeyhler ve şairler hakkında kısa kısa bilgiler, kamu ve dinî binalar hakkında veriler ve bazı öne çıkan siyasi olaylar eserin sayfaları arasında yer almıştır Tarih-i Ebu l-feyz Han: Tali lakaplı Abdurrahman Devlet tarafından yazılan vakayinamenin esas ismi bilinmemektedir. Tarih-i Ebu l-feyz Han ismiyle ünlenen vakayiname konu olarak Buhara Hanı Ebu l-feyz in hükümdarlığının ilk on yılını ( ) kapsamaktadır. Astroloji, şiir ve tarih alanında kendini yetiştiren müellif hanın maiyetinden biri olmuştur. Başı ile sonu kayıp olan vakayinamenin elimizde sadece 161 yaprağı vardır. Metinde yer alan son sayfa 161b dir. Çalışmanın aslında Ubeydullah-Name nin devamı niteliğinde olduğu kabul edilebilir. A. A. Semenov 1959 yılında eserin 11 başlık altında Rusça tercümesini yayımlamıştır. 72 Metni okuyan biri hanlıkta bahsi geçen dönemde ortaya çıkan 67 Mikluho-Maklay, c: III, 1975, s. 301; Ahmedov, 1985, s Joseph Senkowski, Supplément A L Histoire Générale Des Huns, Des Turks et Des Mogols, St. Petersbourg, Muhammed Yusuf Münşi, Mukim-Hanskaya Istoriya, perevod s Tadjikskogo, predislovie, primeçaniya i ukazateli professora A. A. Semenova, Taşkent: Izdatelstvo Akademi Nauk Uzbekskoi SSR, Muhammed Yusuf Munşi, Tezkire-i Mukim Hani: Seyr-i Tarihi, Ferhengi ve ictima-i Mâveraünnehr der ahd-i Şibaniyan ve Aştarhaniyan, mukaddime, tashih ve tahkik-i Ferişte Sarrafan, Tahran: Miras-ı Mektub, Mir Seyyid Şerif Râkım Semerkandî, Tarih-i Râkim, ed: Menuçehr Setudeh, Tahran, 2001, s. I; Stori-Bregel, c: II, 1972, s Abdurrahman Tali, Istoriya Abulfeyz-Hana, Perevod s Tadjikskogo, Predislovie, Primeçaniya i Ukazatel Professora A. A. Semenova, Taşkent: Izdatel stvo Akademi Nauk Uzbekskoy SSR, 1959.

16 Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri 110 siyasi ve iktisadi buhranı, bağlı şehirlerin isyanlarını, devletin üst yönetimini ele geçirmek için kabile liderlerinin birbirleriyle yaptıkları kanlı mücadeleleri görebilir. Bunun yanı sıra hanlıkta bulunan kabileler, mesela Nayman, Ming, Kongrat, Mangıt, Keneges vd., hakkında tafsilatlı bilgi edinebilir Tarih-i Kıpçak Hanî: Müellifi Subhan Kulu Han dönemi soylularından İmam- Kulu Koşbegi nin oğlu Hocam Kulu Belhî olup lakabı Kıpçak Han dır. Vakanüvis 1107/ yılında Belh te doğmuştur. Babası Belh şehrinin idari görevlilerindendir. Babasıyla birlikte hacca giden Hocam Kulu, dönüşte Lahor da kalmış ve eserini burada yazarak Pencap hâkimi Seyfuddevle Abdussamed Han Bahadır a ithaf etmiştir. Eser genel bir dünya tarihi niteliğinde olup anlatılan olaylar H (M ) yılına kadar gelmektedir. Ancak N. D. Mikluho-Maklay ın ifadelerine göre, tarihî olayların anlatımı müverrihin eserini tamamladığı 1726 yılına kadar gelmektedir. 73 Eserin tamamlanma yılı da 1726 dır. Vakayinamenin bitiş tarihi konusunda farklı algılamaların belki de en önemli nedeni Hocam Kulu nun eserine sürekli ilaveler yapmasıdır. 74 Vakayiname bir giriş, beş bölüm (bazı nüshalarda dokuz) ve bir de sonuç kısmından oluşmaktadır. Birinci bölümde Hz. Muhammed den önceki peygamberler, ikinci bölümde eski İran tarihi, üçüncü bölümde İslam Öncesi Arap Yarımadası, Mezopotamya, Türkistan, Avrupa, Hindistan ve Çin tarihi, dördüncü bölümde Hz. Muhammed, Dört Halife, Emeviler, Abbasiler, beşinci bölümde de Moğol, İlhanlı, Timurlu, Safevî, Şibanî ve Astrahanî tarihleri ele alınmıştır. 75 Eserin esas değerli parçası beşinci bölümün son iki kısmı olup burada XVI. yüzyıldan XVIII. yüzyılın ilk yarısına kadar Türkistan, Deşt-i Kıpçak ve Afganistan tarihi işlenmiştir. Eserin tam bir neşri veya çevirisi olmamakla birlikte Materialı Po istorii Kazahskih Hanstv XV-XVIII Vekov isimli kitapta 482a-506a sayfalarının Rusça tercümesi mevcuttur Silsiletü s-selâtin: Eserin müellifi Astrahanî Hanedanı şehzadelerinden Hacı Mir Muhammed Selim b. Muhammed Rüstem Sultan b. Muhammed Sultan b. Muhammed Yar Sultan b. Payanda Muhammed Sultan b. Tursun Muhammed Sultan b. Hacı Yar Muhammed Sultan dır. Taht kavgalarına bulaşmak istemeyen ve Ubeydullah Han ın katline de tanık olan şehzade hayatını seyahatle geçirmiş ve bu amaçla İsfahan, Bağdat, Halep, Şam, İstanbul, Mekke ve Hindistan da bulunmuştur. Türkiye ye III. Ahmed ( ) zamanında gelen müverrih dört yıl İstanbul da kalmıştır. Hindistan a gittiğinde ise bir müddet Babürlü Muhammed Şah ın hizmetinde bulunan Muhammed Selim, eseri Silsiletü s-selâtin i ona ithaf etmiştir. H (M ) te yazılan vakayiname XVI. yüzyıl ile XVII. yüzyılın ilk yarısında Türkistan ın siyasi ve toplumsal tarihine odaklanmıştır. Vakayiname bir giriş ile dört bölümden oluşmaktadır. Geleneksel bir girişten sonra birinci bölümde (6b-106a) Hz. Muhammed den önceki peygamberler, eski Türkler ve Moğollar, Timurlular ve Babürlülerden bahsetmiştir. İkinci bölümde (106a-109a) Tuğluk Timur dan Soyurgatmış a kadarki Moğol tarihi işlenmiştir. Orijinal olan üçüncü bölüm (109a-161b) ile dördüncü bölüm (161b-338a) ise 73 Mikluho-Maklay, c: III, 1975, s I. Hurşut, Tarih-i Kıpçak Han i Evo Spiski, Obşestvennıe Nauki v Uzbekistane, No. 1, 1982, ss Ahmedov, 1985, s MIKH, 1969, ss

17 111 M. Bilal Çelik Şibanîler ile Astrahanîler tarihine hasredilmiştir. 77 Bu iki bölümde Türkistan tarihinin XVI. yüzyıldan itibaren XVIII. yüzyılın ilk çeyreğine kadarki zaman diliminde gerçekleşen siyasi ve toplumsal olaylar hakkında değerli bilgiler mevcuttur. Buhara Hanlığı nın İran, Hindistan ve Kaşgar ile ilişkileri de eserde zikredilmiştir. 4. Sonuç ve Değerlendirme Şibanîler ile Astrahanîler dönemi yerli kaynakları elbette bunlarla sınırlı değildir. Özellikle menakıbname ve antoloji türü eserlerde de hanlığın siyasi olduğu kadar kültürel hayatı hakkında bilgi edinmek mümkündür. Bununla ilgili olarak özellikle müellifi Nisarî lakaplı Seyyid Hoca Bahaaddin Hasan Buharayî olan Müzekkiru l-ahbâb isimli çalışma dikkati çekmektedir. Bu eser Farsça ve Türkçe eser kaleme alan 284 şairin bir antolojisidir. H. 974 (M ) yılında tamamlanan eser Cuybari şeyhi Hoca Muhammed İslam a ( ) ithaf edilmiştir. Vakayiname Necib Mayil Haravî tarafından 1999 yılında Tahran da neşredilmiştir. 78 Yine Bedreddin b. Abdusselam b. İbrahim el-hüseynî el-keşmirî tarafından muhtemelen 1590 yılından önce Farsça yazılmış bir çalışma olan Ravzatu r-rıdvan ve Hadîkatu l-gılman da Cuybari hocalarından Muhammed İslam ( ), Hoca Sa d ( ) ve Hoca Taceddin Hasan ın ( ) hayat hikâyelerine odaklanmasına rağmen satır aralarında verilen ayrıntılar Buhara Hanlığı nın XVI. yüzyılına ait pek çok siyasi, toplumsal ve iktisadi meselesine ışık tutacak niteliktedir yılında doğan ve Maleha müstear ismini kullanan Muhammed Badi b. Muhammed Şerif tarafından kaleme alınan Müzekkiru l-ashâb da, çoğu Buhara, Semerkand ve İran da yaşayan 200 den fazla şairin biyografisinin anlatıldığı bir antoloji kitabıdır. Çalışma yılları arasında yazılmıştır. Eser XVII. yüzyılda bölgenin siyasi, sosyo-ekonomik ve kültürel tarihi açısından dikkate değer bir kaynaktır. Şibanîler ve Astrahanîler devri Buhara Hanlığı kaynakları genel bir değerlendirmeye tabi tutulduğunda şu sonuçlara ulaşılabilir: Buhara Hanlığı hükümdarları başarılarının ve yaptıklarının sonraki kuşaklar tarafından bilinmesi için dönemlerinde şiir ve inşa yeteneği güçlü olan şahıslara vakayiname olarak isimlendirilen kitaplar yazdırmışlardır. Bazen bu vazifeyi devletin ileri gelenlerinden biri, bu evsaftaki kişi veya kişilere vermiştir. Bazen de bu niteliklere sahip kişiler kendilerini göstermek ve birtakım ödenekler elde etmek amacıyla eserlerini kaleme almışlar ve bunları hükümdarlarına takdim etmişlerdir. Ancak şunu söyleyebiliriz ki, İran ve Osmanlı ülkelerinde varlığını bildiğimiz vakanüvislik görevi resmî anlamda Şibanîler ve Astrahanîler devrinde Buhara Hanlığı nda deruhte edilmemiştir. Bir bütün olarak Orta Asya da Farsça tarih yazım geleneğini X. yüzyılda kaleme alınmış ve daha çok Taberi Tarihi ismiyle meşhur olan Tarih-i Rusûl ve l-mülûk un Balamî 77 Ahmedov, 1985, s Hasan Hoca Nakibü l-eşref Buhari, Müzekkiru l-ahbab: Adab ve Ferheng-i Farsi der Karn-ı Dahum-i Hicri, mutahhalis bih Nisarî; mukaddime, tashih ve telikat, Necib Mayil Haravî, Tahran: Neşri Merkez, 1999.

18 Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri 112 tarafından Farsçaya yapılan tercümesi ile başlatmak mümkündür. Ondan sonra neredeyse istisnasız, tarih kitapları olarak niteleyebileceğimiz vakayinameler hep Farsça kaleme alınmış, XVI. yüzyıldan itibaren iktidara gelen Şibanîler ile onların halefleri Astrahanîler devrinde de bu anlayış devam etmiştir. 79 Buhara Hanlığı nda güçlü bir Farsça yazma geleneğinin varlığı Timurlu tarih yazıcılığının bir devamı nedeniyle olsa da, en az bunun kadar önemli bir başka sebep de İran daki Şii yönetiminden kaçan şiir ve inşa gücü yüksek kişilerin hanlıkta bir ekol oluşturmalarıdır. Bu hususta Mihman-Name nin müellifi Fazlullah Ruzbehan Huncî başı çeker. Vakayinameler incelendiğinde yoğun şekilde klasik İslam tarih yazıcılığından etkilendiği söylenebilir. Bu husus eserlerin içerik anlayışına da yansımıştır. Klasik İslam tarih yazıcılığı anlayışı çerçevesinde vakayinameler genellikle biri dünya tarihi, diğeri ise hanedan tarihi olmak üzere iki şekilde kaleme alınmışlardır. Birinci tarzda Hz. Âdem ile başlatılan eserde, Hz. Muhammed e kadar bütün peygamberler, Hz. Muhammed, Dört Halife, Emeviler, Abbasiler, diğer İslam devletleri, Cengiz ve evladı ile müellifin tebaası olduğu hanedan döneminde çağdaşı olduğu hükümdara kadar olaylar hikâye edilir. Genelde Orta Asya da, özelde ise Buhara Hanlığı nda genel dünya tarihi tarzındaki en önemli örneğin Mirhond un Ravzatu s-safa adlı eseri olduğu iddia edilebilir. İkinci tarzda ise müellif çağdaşı olduğu hanedanın atalarıyla söze başlar ve o hanedanın üyelerinin iktidarı ele geçirme süreciyle devam edip kendi dönemine kadar hanedanın tarihini getirir. İçeriği incelendiğinde vakayinamelerin daha çok siyasi olaylara ve hükümdarların başarılarına odaklandıkları görülmektedir. Olumsuzluklar, başarısızlıklar ve yenilgilere çok az yer ayrılmıştır. Bunun yanı sıra sosyal ve iktisadi konulara da daha az yer verilmiştir. Kültürel konular ise eserlerde nispeten daha çok yer bulmuş, hatta müstakil eserler de kaleme alınmıştır. Özellikle Cuybar Hocaları bu konuda önemli bir örnek teşkil eder. KAYNAKÇA AHMEDOV, B. A., Gosudarstvo Koçevih Uzbekov, Moskova: Izd. Nauka, AHMEDOV, B. A., İstoriko-Geografiçeskaya Literatura Sredney Azii XVI-XVIII vv., (Pismennıe Pamyatniki), Taşkent: İzdatel stvo FAN Uzbekskoy SSR, ALPARGU, Mehmet, Türkistan Hanlıkları, Türkler, c: VIII, Ankara. Yeni Türkiye Yayınları, 2002, ss BABUR, Gazi Zahireddin Muhammed, Baburname, Doğu Türkçesinden çeviren Reşit Rahmeti Arat; önsöz ve tarihi özet Y. Hikmet Baydur, İstanbul: Kabalcı, BABUR, Gazi Zahirüddin Muhammed, Babur-name: Zapiski Babura, perevod M. Sale obşaya redaktsiya i dorabotka S. A. Azimzanovoy, Glavnaya redaktsiya Entsiklopediy, Taşkent, Farsça yazma geleneği Buhara Hanlığı nda üç istisna dışında devam ettirilirken, Hive yahut Harezm Hanlığı nda eserler genel itibariyle hep Çağatayca kaleme alınmıştır. Muhtemelen bunun en önemli nedeni bu bölge halkının daha yoğun oranda Türk olmasıydı.

19 113 M. Bilal Çelik BABUR, Gazi Zahirüddin Muhammed, Le livre de Babur. Mémoires de Zahiruddin Muhammad Babur de 1494 à 1529, Présenté et traduit du turc tchaghatay par Jean- Louis Bacqué-Grammont, annoté avec la collaboration de Mohibbul Hasan, Paris: Imprimerie Nationale, BABUR, Gazi Zahirüddin Muhammed, Vekayi: Babur un Hatıratı, Doğu Türkçesinden çeviren izahlı indeksi ve notları hazırlayan Reşit Rahmeti Arat, Önsözü ve tarihî özeti yazan: Y. Hikmet Bayur, Ankara: TTK Yayınları, BABUR, The Baburnama: Memoirs of Babur, Prince and Emperor, translated, edited, and annotated by Wheeler M. Thackston, Washington, D.C.: Freer Gallery of Art: Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution, BABUR, Zahiru d-din Muhammad Padshah Ghazi, The Babur-Nama in English (Memoirs of Babur), c: I-II, translated from the original Turki text by Annette Susannah Beveridge, London: Luzac, BATHOLD, V. V., Otçet O Komandirovke v Turkestan, Soçineniya, c: VIII, Moskova, 1973, ss BELHÎ, Mahmud b. Emir Veli, Bahru l-esrar fî Menakibu l-ahyar, tedvin-i Hakim Muhammed Said, Seyyid Muinu l-hak, Ensar Zahid Han, Karaçi: Pakistan Historikal Sosayeti, BELHÎ, Mahmud b. Emir Veli, Bahru l-esrar fî Menakibu l-ahyar: Sefer-Name-yi Hind ve Seylan, be-ihtimam ve mukaddime-i Riyazu l-islam, Karaçi: Institute of Central & West Asian Studies, University of Karachi, BOLDIREV, A. N., Memuarı Zayn ad-din Vasifi kak İstoçnik dlya izuçeniya kulturnoy jiznii Sredney Azii i Horasana na rubeje XV-XVI vekov, Trudı Otdela İstorii, Kulturı i İskusstva Vostoka Gosudarstvennogo Ermitaja, c: II, Leningrad, 1940, ss BOLDIREV, A. N., Oçerki iz jizni Greatskogo Obşestva na Rubeje XV-XVI vekov, Trudı Otdela İstorii, Kulturı i İskusstva Vostoka Gosudarstvennogo Ermitaja, c: IV, Leningrad, 1947, ss BREGEL, Yuri, Historiography XII: Central Asia, EIr, c: XII, ed by Ehsan Yarshater, New York, BUHARİ, Hafız Taniş, Abdullah-name, Şerefnamayi Şahi, Fars dilinden Sadık Mirzayev tercümesi; ilmi muharrir, neşrge tayërlovçi, söz başı ve izahlar müellifi, Boriboy Ahmedov, Taşkent: Şark, BUHARİ, Hafız-ı Taniş, Şeref-Nama-yi-Şahi (Kniga Şahskoy Slavı), Faksimile Rukopisi D 88, Perevod C Persidskogo, Vvedenie, Primeçaniya i Ukazateli M. A. Salahetdinovoy, c: I-II, Moskova: Nauka, BUHARİ, Hasan Hoca Nakibü l-eşref, Müzekkiru l-ahbab: Adab ve Ferheng-i Farsi der Karn-ı Dahum-i Hicri, mutahhalis bih Nisarî; mukaddime, tashih ve telikat, Necib Mayil Haravî, Tahran: Neşr-i Merkez, 1999.

20 Şibanîler ve Astrahanîler Devri Yerli Vakayinameleri 114 BUHARİ, Mir Muhammed Emini, Ubeydulla-Name, Perevod s Tadjikskogo s primeçaniyami çlena-korrespondenta Akademii Nauk Uzbekskoy SSR Professora A. A. Semenova, Taşkent: İzdatel stvo Akademii Nauk Uzbekskoy SSR, HUNCİ, Fazlullah b. Ruzbehan, Mihmanname-yi Buhara (Tarih-i Padişah-ı Muhammed Şibanî), ed: Menuçehr Setudeh, Tahran: İntişarat-ı Bengah Tercüme ve Neşr-i Kitab, 1341 h.ş. HUNCİ, Fadlallah b. Ruzbihan, Transoxanien und Turkestan zu Beginn des 16. Jahrhunderts; das Mihman-nama-yi Buhara, Übersetzung und Kommentar von Ursula Ott, Freiburg im Breisgau, K. Schwarz, HURŞUT, I., Tarih-i Kıpçak Han i Evo Spiski, Obşestvennıe Nauki v Uzbekistane, No. 1, 1982, ss İBRAGİMOV, C. K., Soçineniya Mesuda bin Kuhistani: Tarih-i Ebu l-hayr Hani, İzvestiya Akademi Nauk Kazahskoy SSR, Seriya İstorii Arheolojii i Etnografii, No 3 (8), Alma-Ata, 1958, ss İSFAHANÎ, Fadl-Ullah bin Ruzbihan, Muslim Conduct of State Based Upon the Suluk-ul- Muluk, tr. Muhammad Alsam, Lahore: University of Islamabad Press, İSFAHANİ, Fazl Allah Ruzbahan, Mihman-nama-i Buhara, aks-i nusha-i hatti, tercüme, piş guftar bi-qalam-i Rana Celilova; taht-i nazar-i A. K. Arinds, Moskova: Daniş, Materialı Po İstorii Kazahskih Hanstv XV-XVIII Vekov (İzvleçeniya iz Persidskih i Tyurskih Soçineniy), Sost. S. K. Ibragimov, N. N. Mingulov, K. A. Pişçulina, V. P. Yudin, Alma-Ata: Nauka, MİKLUHO-MAKLAY, N. D., Opisanie Tacikskih i Persidskih Rukopisey Instituta Vostokovedeniya, Moskova: Izdatelstvo Nauka, Muhammed Salih, Die Sheibanide: Ein özbegisches Heldengedicht in 76 Gesangen von prinz Mohammed Salih aus Charezm, text, Uebersetzung und Noten von H. Vambery, Viyana, Muhammed Salih, Şeybani-Name: Çağataykiy Tekst, Posmertnoe İzdanie Prof. P. M. Melioranskogo, St. Petersburg, Muhammed Salih, Şeybaniyname, ed. N. Devran, Taşkent, Muhammed Salih, Şeybaniyname, Taşkent: Gafur Gulam Namıdagı Edebiyat ve Sanat Neşriyatı, Muhammed Yar bin Arab Katagan, Musahhiru l-bilâd, ed. Nadire Celalî, Tahran: Miras-ı Mektub, MÜNŞİ, Muhammed Yusuf, Mukim-Hanskaya Istoriya, perevod s Tadjikskogo, predislovie, primeçaniya i ukazateli professora A. A. Semenova, Taşkent: Izdatelstvo Akademi Nauk Uzbekskoi SSR, 1956.

TUHED Turkish History Education Journal

TUHED Turkish History Education Journal TUHED Turkish History Education Journal 2014: 3 (2), 144-165 www.tuhed.org Türk Tarih Eğitimi Dergisi İşgallerinden Önce Türkistan Hanlıklarında Tarih Yazıcılığı Historiography in the Turkestan Khanates

Detaylı

ORTA ASYA (ANONİM) KURAN TERCÜMESİ ÜZERİNDE ÖZBEKİSTAN DA YAPILMIŞ BİR İNCELEME. ТУРКИЙ ТAФСИР (XII-XII acp) *

ORTA ASYA (ANONİM) KURAN TERCÜMESİ ÜZERİNDE ÖZBEKİSTAN DA YAPILMIŞ BİR İNCELEME. ТУРКИЙ ТAФСИР (XII-XII acp) * - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, p.981-986, TURKEY ORTA ASYA (ANONİM) KURAN TERCÜMESİ ÜZERİNDE ÖZBEKİSTAN DA YAPILMIŞ BİR İNCELEME ТУРКИЙ ТAФСИР

Detaylı

THE NATIVE CHRONICLES OF THE MANGHITS PERIOD

THE NATIVE CHRONICLES OF THE MANGHITS PERIOD - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/3, Summer 2012, p. 781-800, ANKARA-TURKEY MANGITLAR DEVRİ YERLİ VAKAYİNAMELERİ Muhammed Bilal ÇELİK *

Detaylı

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Hanlığı ve Kazakistan konulu bu toplantıda Kısaca Kazak

Detaylı

ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ

ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ a. 14.Yüzyıl Orta Asya Sahası Türk Edebiyatı ( Harezm Sahası ve Kıpçak Sahası ) b. 14.Yüzyılda Doğu Türkçesi ile Yazılmış Yazarı Bilinmeyen Eserler c.

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS Tezli yüksek lisans programında eğitim dili Türkçedir. Programın öngörülen süresi 4

Detaylı

1-MERKEZ TEŞKİLATI. A- Hükümdar B- Saray

1-MERKEZ TEŞKİLATI. A- Hükümdar B- Saray 1-MERKEZ TEŞKİLATI A- Hükümdar B- Saray MERKEZ TEŞKİLATI Önceki Türk ve Türk-İslam devletlerinden farklı olarak Osmanlı Devleti nde daha merkezi bir yönetim oluşturulmuştu.hükümet, ordu ve eyaletler doğrudan

Detaylı

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri)

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri) ARAŞTIRMA ALANLARI 1 Kur an İlimleri ve Tefsir Kur an ilimleri, Kur an tarihi, tefsir gibi Kur an araştırmalarının farklı alanlarına dair araştırmaları kapsar. 1. Kur an tarihi 2. Kıraat 3. Memlükler ve

Detaylı

ÖZBEKİSTANLI BÜYÜK TÜRK MÜSTEŞRİĞİ ABDUSADIK İRİSOV * (1928-1998)

ÖZBEKİSTANLI BÜYÜK TÜRK MÜSTEŞRİĞİ ABDUSADIK İRİSOV * (1928-1998) ÖZBEKİSTANLI BÜYÜK TÜRK MÜSTEŞRİĞİ ABDUSADIK İRİSOV * (1928-1998) Abdusadıkİrisov 20 Şubat 1928 de Özbekistan ın başkenti Taşkent te dünyaya geldi. Orta mektebi bitirdikten sonra 1946 da o zamanki adıyla

Detaylı

OSMANLICA öğrenmek isteyenlere kaynaklar

OSMANLICA öğrenmek isteyenlere kaynaklar OSMANLICA öğrenmek isteyenlere kaynaklar Eda Yeşilpınar Hemen her bölümün kuşkusuz zorlayıcı bir dersi vardır. Öğrencilerin genellikle bu derse karşı tepkileri olumlu olmaz. Bu olumsuz tepkilerin nedeni;

Detaylı

EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ

EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ DERS NOTLARI VE ŞİFRE TANER ÖZDEMİR DETAY TARİHÇİ TÜRK TELEKOM NURETTİN TOPÇU SOSYAL BİLİMLER LİSESİ TARİH ÖĞRETMENİ EMEVİLER Muaviye tarafından Şam da kurulan ve yaklaşık

Detaylı

T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL II. YARIYIL Adı Adı TAR 501 Eski Anadolu Kültür 3 0 3 TAR 502 Eskiçağda Türkler 3 0 3 TAR 503 Eskiçağ Kavimlerinde

Detaylı

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ 1. Adı Soyadı : Muharrem KESİK İletişim Bilgileri Adres : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (0212) 521 81 00 Mail : muharremkesik@gmail.com 2. Doğum -

Detaylı

Tur Programı. İpek Yolu nun diyarında Taşkent, Buhara, Semerkand hem uzak, hem de yakın..

Tur Programı. İpek Yolu nun diyarında Taşkent, Buhara, Semerkand hem uzak, hem de yakın.. Özbekistan İpek Yolu nun diyarında Taşkent, Buhara, Semerkand hem uzak, hem de yakın.. Tarih : 08-04-2017-15-04-2017 Şehirler : Buhara, Khiva, Semerkand, Taşkent Otel : 4* Ulaşım : Türk Hava Yolları tarifeli

Detaylı

Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ

Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ Tarihi Öğretim Yılı Dönemi Sırası 2014-2015 2 1 B GRUBU SORULARI 12.Sınıflar Öğrencinin Ad Soyad No Sınıf Soru 1: Aşağıdaki yer alan ifadelerde boşluklara

Detaylı

Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108. Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4. Fakrnâme Vîrânî Abdal

Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108. Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4. Fakrnâme Vîrânî Abdal Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108 Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4 Fakrnâme Vîrânî Abdal Yayına Hazırlayan Fatih Usluer ISBN: 978-605-64527-9-6 1. Baskı:

Detaylı

TARİH BOYUNCA ANADOLU

TARİH BOYUNCA ANADOLU TARİH BOYUNCA ANADOLU Anadolu, Asya yı Avrupa ya bağlayan bir köprü konumundadır. Üç tarafı denizlerle çevrili verimli topraklara sahiptir. Dört mevsimi yaşayan iklimi, akarsuları, ormanları, madenleriyle

Detaylı

Ortadoğu ve Afrika Araştırmacıları Derneği Yayınları Araştırma Eserleri Serisi Nu: 7. Emeviler den Arap Baharı na HALEP TÜRKMENLERİ

Ortadoğu ve Afrika Araştırmacıları Derneği Yayınları Araştırma Eserleri Serisi Nu: 7. Emeviler den Arap Baharı na HALEP TÜRKMENLERİ Ortadoğu ve Afrika Araştırmacıları Derneği Yayınları Araştırma Eserleri Serisi Nu: 7 Emeviler den Arap Baharı na HALEP TÜRKMENLERİ Dr. Ahmet Emin Dağ İstanbul, 2015 Emeviler den Arap Baharı na HALEP TÜRKMENLERİ

Detaylı

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.)

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.) PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ YAN DAL DERSLERİ DERSLER DERSİN KODU DERSİN ADI KREDİ PSİ 101 Psikolojiye Giriş I PSİ 10 Araştırma Teknikleri I PSİ 10 Psikoloji için İstatistik I PSİ 01 Sosyal Psikoloji I PSİ 0 Gelişim

Detaylı

10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ EKİM AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI KAZANIMLAR TEST NO TEST ADI 1 EDEBİYAT TARİHİ / TÜRK EDEBİYATININ DÖNEMLERE AYRILMASINDAKİ ÖLÇÜTLER 1.Edebiyat tarihinin uygarlık tarihi içindeki yerini.edebiyat tarihinin

Detaylı

ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ DÖRT YILLIK-SEKİZ YARIYILLIK DERS PROGRAMI

ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ DÖRT YILLIK-SEKİZ YARIYILLIK DERS PROGRAMI ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ DÖRT YILLIK-SEKİZ YARIYILLIK DERS PROGRAMI ZORUNLU DERSLER BİRİNCİ YIL BİRİNCİ YARIYIL 1 YDİ 101

Detaylı

ÖZ GEÇMİŞ II. Akademik ve Mesleki Geçmiş

ÖZ GEÇMİŞ II. Akademik ve Mesleki Geçmiş ÖZ GEÇMİŞ I. Adı Soyadı (Unvanı) Mustafa ARSLAN (Yrd.Doç.Dr.) Doktora: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007. E-posta: (kurum/özel) marslan@ybu.edu.tr; musarslan19@gmail.com Web sayfası

Detaylı

1-Anlatım 2-Soru ve Cevap 3-Sunum 4-Tartışma

1-Anlatım 2-Soru ve Cevap 3-Sunum 4-Tartışma DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS ARAP DİLİ VE EDEBİYATI I İLH 103 1 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu

Detaylı

DEVRİNİ AŞAN ALİM ULUĞ BEY

DEVRİNİ AŞAN ALİM ULUĞ BEY DEVRİNİ AŞAN ALİM ULUĞ BEY Hasan POLAT * Bilim dünyasında, ilk olarak aritmetikte ondalık sayı usulünü kullanma şerefini taşıyan ve Uluğ Bey Rasathanesinin ilk müdürü olan GIYASÜDDİN CEMŞİT, 1425 yılında

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Kenan Erdoğan Unvanı. Adı Soyadı. Doçent Doğum Tarihi veyeri Yozgat 01 Mart 1963 Görev Yeri

ÖZGEÇMİŞ. Kenan Erdoğan Unvanı. Adı Soyadı. Doçent Doğum Tarihi veyeri Yozgat 01 Mart 1963 Görev Yeri ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı Kenan Erdoğan Unvanı Doçent Doğum Tarihi veyeri Yozgat 01 Mart 1963 Görev Yeri Manisa Daha Önce Bulunduğu Dicle Üniversitesi Eğitim Fakültesi Araştırma Görevlisi, Celal Bayar Üniversitesi

Detaylı

(TÜRKÇE-İNGİLİZCE) Gazi Üniversitesi, Hacı Bektaş Araştırma Merkezi (1998-2008)

(TÜRKÇE-İNGİLİZCE) Gazi Üniversitesi, Hacı Bektaş Araştırma Merkezi (1998-2008) (TÜRKÇE-İNGİLİZCE) Adı Soyadı (Unvanı) Hacı Yılmaz (Yrd. Doç. Dr.) Doktora Gazil Üniversitesi,Eğitim Bilimler Enstitüsü, 2008 E-posta: (kurum/özel) hyilmaz@ybu.edu.tr; hayilmaz@gazi.edu.tr. Web sayfası:

Detaylı

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI.. LİSESİ TARİH I DERSİ BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) FORMU

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI.. LİSESİ TARİH I DERSİ BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) FORMU EYLÜL - EKİM I.ÜNİTE :TARİH BİLİMİ Kaynaştırma *İşlenen ve anlatılan konular aracılığı ile öğrenci tarihin tanımı eğitimine tabi olan * Tarihin zamanla alakalı bir bilim olduğunu kavrar. hakkında bilgi

Detaylı

AKÇAABAD VAKFIKEBĠR NÜFUS KÜTÜĞÜ - (1835-1845)

AKÇAABAD VAKFIKEBĠR NÜFUS KÜTÜĞÜ - (1835-1845) AKÇAABAD VAKFIKEBĠR NÜFUS KÜTÜĞÜ - (1835-1845) C. Yunus Özkurt Osmanlı döneminde ilk genel nüfus sayımı, II. Mahmud döneminde 1831 (Hicri: 1246) yılında alınan bir karar ile uygulanmaya başlamıştır (bundan

Detaylı

ŞANLIURFA İL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ YAYINLARI. Konusu: Urfa Üzerine Yazılmış Şiir Seçkisi

ŞANLIURFA İL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ YAYINLARI. Konusu: Urfa Üzerine Yazılmış Şiir Seçkisi ŞANLIURFA İL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ YAYINLARI ŞEHİR TANITIM YAYINLARI 1 Yayın Adı: Şiir Şehir Urfa Konusu: Urfa Üzerine Yazılmış Şiir Seçkisi Hazırlayan: Mehmet KURTOĞLU Sayfa Sayısı: 160 Toplam Baskı

Detaylı

Ölülerinizi onların iyilikleri ile yâd edin (anın). Onların kötülüklerini anlatmayın. Hadis-i şerif.

Ölülerinizi onların iyilikleri ile yâd edin (anın). Onların kötülüklerini anlatmayın. Hadis-i şerif. AHMETLER KÖYÜ SOY AĞACI Hazırlayan: Ali Varol GİRİŞ Ölülerinizi onların iyilikleri ile yâd edin (anın). Onların kötülüklerini anlatmayın. Hadis-i şerif. Peygamberimizin bu sözünü düşününce ne gelir aklımıza?

Detaylı

DERGİ YAYIN İLKELERİ

DERGİ YAYIN İLKELERİ 471 DERGİ YAYIN İLKELERİ 1. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, yılda iki sayı (Haziran-Aralık) yayımlanan hakemli bir dergidir. 2. Derginin yayın dili Türkçe'dir, ancak Türkçe özet verilerek

Detaylı

Karahanlı Eserlerindeki Söz Varlığı Hakkında

Karahanlı Eserlerindeki Söz Varlığı Hakkında Akademik İncelemeler Cilt:3 Sayı:1 Yıl:2008 Karahanlı Eserlerindeki Söz Varlığı Hakkında Emek Üşenmez 1 fahemek@gmail.com ÖZET Karahanlı Türkçesi Türk dilinin önemli devrelerinden birisini oluşturmaktadır.

Detaylı

TÜRKİYE ve IRAK. I I. TARİHSEL ARKA PLAN: ABD İŞGALİNE KADAR TÜRKİYE-IRAK İLİŞKİLERİ İngiliz Ordusu, 30 Ekim 1918'de imzaladığı Mondros Mütarekesi'ne rağmen, kuzeye doğru yaptığı son bir hamle ile Musul

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ II. Akademik ve Mesleki Geçmiş

ÖZGEÇMİŞ II. Akademik ve Mesleki Geçmiş ÖZGEÇMİŞ I. Adı Soyadı (Unvanı) Muammer Mete Taşlıova (Doç. Dr.) Doktora: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006 E-posta: (kurum/özel) metetasliova@gmail.com Web sayfası Santral No: 0312-4667533

Detaylı

PROF. DR. HÜLYA SAVRAN. hsavran@balikesir.edu.tr. 4. ÖĞRENİM DURUMU Derece Alan Üniversite Yıl Lisans

PROF. DR. HÜLYA SAVRAN. hsavran@balikesir.edu.tr. 4. ÖĞRENİM DURUMU Derece Alan Üniversite Yıl Lisans PROF. DR. HÜLYA SAVRAN ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı Hülya SAVRAN İletişim Bilgileri Adres Telefon Mail Balıkesir Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Bölümü 10145 Çağış Yerleşkesi / BALIKESİR 0 266 612 10 00

Detaylı

1- el-kavaidul- esasiyye lil- Lugatil-arabiyye (Arapça), Seyyid Ahmet el-haşimi.

1- el-kavaidul- esasiyye lil- Lugatil-arabiyye (Arapça), Seyyid Ahmet el-haşimi. القواعد كتب A-GRAMER KİTAPLAR 1- el-kavaidul- esasiyye lil- Lugatil-arabiyye (Arapça), Seyyid Ahmet el-haşimi. 2- Mebâdiul-arabiyye (I-IV Cüz ) Arapça, Muallim REŞİT, eş-şartuni. 3- Câmiud-durûsil-arabiyye

Detaylı

Aynı kökün "kesmek", "kısaltmak" anlamı da vardır.

Aynı kökün kesmek, kısaltmak anlamı da vardır. Kıssa, bir haberi nakletme, bir olayı anlatma hikâye etmek. Bu Arapça'da kassa kelimesiyle ifade edilir. Anlatılan hikâye ve olaya da "kıssa" denilir. Buhâri, bab başlıklarında "kıssa"yı "olay" anlamında

Detaylı

Bülent Ecevit Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü

Bülent Ecevit Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Bülent Ecevit Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Tarih geçmiş hakkında eleştirel olarak fikir üreten bir alandır. Tarih; geçmişteki insanların yaşamlarını, duygularını, savaşlarını, yönetim

Detaylı

KIRGIZİSTAN DAKİ YABANCI DESTEKLİ ÜNİVERSİTELER VE DİĞER EĞİTİM KURUMLARI

KIRGIZİSTAN DAKİ YABANCI DESTEKLİ ÜNİVERSİTELER VE DİĞER EĞİTİM KURUMLARI KIRGIZİSTAN DAKİ YABANCI DESTEKLİ ÜNİVERSİTELER VE DİĞER EĞİTİM KURUMLARI Yrd. Doç. Dr. Yaşar SARI Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Kırgızistan Giriş Kırgızistan Orta Asya bölgesindeki toprak ve

Detaylı

YRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM GÜLHAN 0266 6121000/4508. agulhan@balikesir.edu.tr

YRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM GÜLHAN 0266 6121000/4508. agulhan@balikesir.edu.tr YRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM GÜLHAN ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı Abdülkerim Gülhan İletişim Bilgileri Adres Balıkesir Ü. Fen Edebiyat Fakültesi Çağış Yerleşkesi Balıkesir Telefon Mail 0266 6121000/4508 agulhan@balikesir.edu.tr

Detaylı

Uğurböceği Yayınları, Zafer Yayın Grubu nun bir kuruluşudur. Mahmutbey mh. Deve Kald r mı cd. Gelincik sk. no:6 Ba c lar / stanbul, Türkiye

Uğurböceği Yayınları, Zafer Yayın Grubu nun bir kuruluşudur. Mahmutbey mh. Deve Kald r mı cd. Gelincik sk. no:6 Ba c lar / stanbul, Türkiye Zehra Aydüz, 1971 Balıkesir de doğdu. 1992 yılında İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümü nü bitirdi. Özel kurumlarda Tarih öğretmenliği yaptı. Evli ve üç çocuk annesi olan yazarın çeşitli dergilerde yazıları

Detaylı

Batı Toplumuna İlk Kez Rakip Çıkardık

Batı Toplumuna İlk Kez Rakip Çıkardık Batı Toplumuna İlk Kez Rakip Çıkardık İslam Coğrafyasının en batısı ile en doğusunu bir araya getiren Asya- Afrika- Balkan- Ortadoğu Üniversiteler Konseyi Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde resmen kuruldu.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi

Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Eğitim Tarihi Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi İslam Öncesi Türklerde Eğitimin Temel Özellikleri 2 Yaşam biçimi eğitimi etkiler mi? Çocuklar ve gençlerin

Detaylı

AnkaraVilayetiYabanabadKazası ŞeyhlerKaryesi(1.Ş.1256-28EYLÜL 1840)NüfusSayımı

AnkaraVilayetiYabanabadKazası ŞeyhlerKaryesi(1.Ş.1256-28EYLÜL 1840)NüfusSayımı 1 AnkaraVilayetiYabanabadKazası ŞeyhlerKaryesi(1.Ş.1256-28EYLÜL 1840)NüfusSayımı Karye-i Şeyhler ( 175) 1 1 1 Eş-şeyh Mehmed Arif ibn-i El-Hac Şeyh İbrahim Uzun boylu, Kır sakallı 60 2 Oğlu Şeyh İsmail

Detaylı

Uluslararası Sempozyum Duyurusu KADIN ESERLERİ KÜTÜPHANESİ VE BİLGİ MERKEZİ VAKFI VE YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TARİH BÖLÜMÜ

Uluslararası Sempozyum Duyurusu KADIN ESERLERİ KÜTÜPHANESİ VE BİLGİ MERKEZİ VAKFI VE YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TARİH BÖLÜMÜ Uluslararası Sempozyum Duyurusu KADIN ESERLERİ KÜTÜPHANESİ VE BİLGİ MERKEZİ VAKFI VE YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TARİH BÖLÜMÜ 19 20 Nisan 2014/İstanbul /Yeditepe Üniversitesi KADIN HAYATLARINI YAZMAK: OTO/BİYOGRAFİ,

Detaylı

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ Dersin Öğrenme Çıktıları ve Yeterlilikleri Dersin Hedefi Dersin Amacı ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI DERS TANITIM FORMU TR Tercüme Üzerine Bazı Öneriler

Detaylı

SEL FELAKETİNE YÖNELİK ACİL YARDIM PROJESİ-AFGANİSTAN

SEL FELAKETİNE YÖNELİK ACİL YARDIM PROJESİ-AFGANİSTAN SEL FELAKETİNE YÖNELİK ACİL YARDIM PROJESİ-AFGANİSTAN İHH Projeler Birimi Nisan 2014 PROJENİN KONUSU Bu proje Afganistan ın üç şehrinde, Badğis, Serpul ve Cevizcan, büyük hasara sebep olan sel felaketinde

Detaylı

Hoca Abdülkadir e Atfedilen Terkipler Erol BAŞARA *

Hoca Abdülkadir e Atfedilen Terkipler Erol BAŞARA * C.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi XII/2-2008, 253-260 Hoca Abdülkadir e Atfedilen Terkipler Erol BAŞARA * Özet Bu çalışmada, Türk Müziğinin elyazması kaynaklarından, müstensihi ve yazarı belli olmayan, Yapı-Kredi

Detaylı

Doktora Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008

Doktora Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008 ÖZGEÇMİŞ I. (Ana sayfada görünecektir.) Adı Soyadı (Unvanı) Miyase Koyuncu Kaya (Yrd. Doç.Dr.) Doktora: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008 E-posta: (kurum/özel) mkkaya@ybu.edu.tr Web sayfası

Detaylı

Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır BÜLTEN İSTANBUL B İ L G. İ NOTU FİLİSTİN MESELESİ 12 de. 2014 İÇİN 3 HEDEFİMİZ, 3 DE ÖDEVİMİZ VAR 3 te

Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır BÜLTEN İSTANBUL B İ L G. İ NOTU FİLİSTİN MESELESİ 12 de. 2014 İÇİN 3 HEDEFİMİZ, 3 DE ÖDEVİMİZ VAR 3 te 9 da AK YIL: 2012 SAYI : 164 26 KASIM 01- ARALIK 2012 BÜLTEN İL SİYASİ VE HUKUKİ İŞLER BAŞKANLIĞI T E Ş K İ L A T İ Ç İ H A F T A L I K B Ü L T E N İ 4 te Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır

Detaylı

YAHYA KEMAL BEYATLI (1884-1958)

YAHYA KEMAL BEYATLI (1884-1958) YAHYA KEMAL BEYATLI (1884-1958) Yahya Kemal Beyatlı 2 Aralık 1884 tarihinde bugün Makedonya sınırları içerisinde bulunan Üsküp te dünyaya geldi. Asıl adı Ahmet Agâh tır. Şehsuvar Paşa torunlarından olduğu

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Dr. Hacı YILMAZ

ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Dr. Hacı YILMAZ ÖZGEÇMİŞ Yrd. Doç. Dr. Hacı YILMAZ Adı Soyadı: Hacı YILMAZ Doğum Yeri ve Yılı: Yozgat/Yerköy - 1968 Akademik Unvanı: Yard. Doç. Dr. Görevi: Öğretim Üyesi Çalıştığı Birim: Yıldırım Beyazıt Üniversitesi,

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Edebiyat Fakültesi Aİİ- İran 1994 Doçent Edebiyat Fakültesi Aİİ- İran 2001 Profesör Fen, Edebiyat Fakültesi Aİİ- İran 2009

ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Edebiyat Fakültesi Aİİ- İran 1994 Doçent Edebiyat Fakültesi Aİİ- İran 2001 Profesör Fen, Edebiyat Fakültesi Aİİ- İran 2009 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Ghadir GOLKARIAN(GÜLDİKEN). Doğum Tarihi: 04.04.1964. Ünvanı: Profesör 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Fars Dili ve Edebiyatı Azad İslami Üniversitesi 1985

Detaylı

Edirne Camileri - Eski Cami. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Edirne Camileri - Eski Cami. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Edirne Camileri - Eski Cami Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Eski Cami (Cami-i Atik - Ulu Cami).............. 4 0.1.1 Eski Cami ve Hacı Bayram Veli Söylencesi.......

Detaylı

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. Yayın Kataloğu

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. Yayın Kataloğu Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayın Kataloğu 2013 2 TAHRÎRU USÛLİ L-HENDESE VE L-HİSÂB EUKLEIDES İN ELEMANLAR KİTABININ TAHRİRİ Nasîruddin Tûsî (ö. 1274) Meşhur Matematikçi Eukleides in (m.ö.

Detaylı

KURAN I KERİMİN İÇ DÜZENİ

KURAN I KERİMİN İÇ DÜZENİ KURAN I KERİMİN İÇ DÜZENİ Kur an-ı Kerim : Allah tarafından vahiy meleği Cebrail aracılığıyla, son Peygamber Hz. Muhammed e indirilen ilahi bir mesajdır. Kur an kelime olarak okumak, toplamak, bir araya

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. II. (Link olarak verilecektir.)

ÖZGEÇMİŞ. II. (Link olarak verilecektir.) ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı (Unvanı) İsrafil BABACAN (Doç.Dr.) Doktora: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008. E-posta: (kurum/özel) ibabacan@ybu.edu.tr; ibabacan76@gmail.com Web sayfası Santral No:

Detaylı

SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA)

SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) Osmanlı devletinde ülke sorunlarının görüşülüp karara bağlandığı bugünkü bakanlar kuruluna benzeyen kurumu: divan-ı hümayun Bugünkü şehir olarak

Detaylı

Memlüklerin Son Asrında Hadis -Kahire 1392-1517- Halit Özkan

Memlüklerin Son Asrında Hadis -Kahire 1392-1517- Halit Özkan Cilt/Volume: I Sayı/Number: 1 Yıl/Year 2015 Meridyen Derneği hadisvesiyer.info Memlüklerin Son Asrında Hadis -Kahire 1392-1517- Halit Özkan İstanbul: Klasik Yayınları 2014 (İkinci Basım), 240 sayfa. İslâm

Detaylı

SSCB İLİMLER AKADEMİSİNDE TÜRK HALKLARI TARİHİ ARAŞTIRMALARINA DAİR

SSCB İLİMLER AKADEMİSİNDE TÜRK HALKLARI TARİHİ ARAŞTIRMALARINA DAİR SSCB İLİMLER AKADEMİSİNDE TÜRK HALKLARI TARİHİ ARAŞTIRMALARINA DAİR S.G. KLYAŞTORNIY V.A. ROMODİN Sibirya, Merkezî Asya ve Orta Asya da yaşayan Türk halklarının tarihini inceleme çalışmalarının temelleri

Detaylı

Tarihin Gölgesinde Me ahir-i Meçhûleden Birkaç Zât Türk Kültürü Dergisi, .A.,

Tarihin Gölgesinde Me ahir-i Meçhûleden Birkaç Zât Türk Kültürü Dergisi, .A., Ali Emirî, Yemen Hatırâtı, Çev: Yusuf Turan Günaydın, Hece Yayınları, Ankara 2007, 119 S. Yemen Memories, Trans: Yusuf Turan Gunaydin, Hece Puslishing, Ankara 2007, 119 P. Yahya YEŞĐLYURT Ali Emirî Efendi

Detaylı

Tez adı: Neva'i Mecalisü'n-Nefa'is metin-inceleme (2 cilt) (1990) SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ/TÜRK DİLİ ANABİLİM DALI

Tez adı: Neva'i Mecalisü'n-Nefa'is metin-inceleme (2 cilt) (1990) SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ/TÜRK DİLİ ANABİLİM DALI VAHİT TÜRK Adres İstanbul Kültür Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Ataköy Yerleşkesi/Bakırköy-İstanbul ÖZGEÇMİŞ YÜKSEKÖĞRETİM KURULU 15.05.2014 Telefon E-posta 2124984370- Doğum Tarihi

Detaylı

OSMANLI YAPILARINDA. Kaynak: Sitare Turan Bakır, İznik

OSMANLI YAPILARINDA. Kaynak: Sitare Turan Bakır, İznik OSMANLI YAPILARINDA İZNİK ÇİNİLERİ Kaynak: Sitare Turan Bakır, İznik Çinileri, KültK ltür r Bakanlığı Osmanlı Eserleri, Ankara 1999 Adana Ramazanoğlu Camii Caminin kitabelerinden yapımına 16. yy da Ramazanoğlu

Detaylı

TARİH İNCELEMELERİ DERGİSİ XXIX. CİLT DİZİNİ / INDEX

TARİH İNCELEMELERİ DERGİSİ XXIX. CİLT DİZİNİ / INDEX a. Yazar Dizini İNCELEMELER / ARTICLES TARİH İNCELEMELERİ DERGİSİ XXIX. CİLT DİZİNİ / INDEX Somali de Berbera Limanı ve Osmanlı Devleti nin Bölge Aden in İşgali ve İşgalden Sonra Osmanlı Devleti nin Kızıldeniz

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans. Edebiyat Fakültesi Y.Lisans - - -

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans. Edebiyat Fakültesi Y.Lisans - - - 1. Adı Soyadı: Ahmet Atillâ Şentürk 2. Doğum Tarihi: 24 Eylül 1958, İstanbul 3. Unvanı: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu: ÖZGEÇMİŞ Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İ. Ü. Ed. Fak. Yeni İstanbul Üniversitesi

Detaylı

11.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

11.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ EKİM AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI YENİLEŞME DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATININ OLUŞUMU KAZANIMLAR.Osmanlı Devleti ni güçlü kılan sosyal, siyasi düzenin bozulma nedenlerini.batı düşüncesine,

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yüksek Lisans Tezi: Çin in Ming Döneminde Yapılmış olan Türkçe-Uygurca Sözlük: Ġdikut Mahkemesi Sözlüğü (1997 Ankara)

ÖZGEÇMİŞ. Yüksek Lisans Tezi: Çin in Ming Döneminde Yapılmış olan Türkçe-Uygurca Sözlük: Ġdikut Mahkemesi Sözlüğü (1997 Ankara) ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Mağfiret Kemal YUNUSOĞLU 2. Doğum yeri ve tarihi: DT, Gulca 3. Çalıştığı kurum: T.C. Beykent Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü 4. Unvanı: Yar.Doç.Dr. 5. Öğrenim Durumu:

Detaylı

Prof. Dr. Mehmet Ali BEYHAN Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı

Prof. Dr. Mehmet Ali BEYHAN Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı Prof. Dr. Mehmet Ali BEYHAN Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı Prof. Dr.Mehmet Ali BEYHAN ın Özgeçmişi: 1980 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü nden; Yakınçağ Tarihi esas sertifikası

Detaylı

Ermenek Mevlevihanesi/ Karamanoğlu Halil Bey Tekkesi

Ermenek Mevlevihanesi/ Karamanoğlu Halil Bey Tekkesi Ermenek Mevlevihanesi/ Karamanoğlu Halil Bey Tekkesi PROF. DR. NEJAT GÖYÜNÇ ARMAĞANI 305 Mevlüt ESER Prof. Dr. Yusuf KÜÇÜKDAĞ NEÜ A. Keleşoğlu Eğitim Fakültesi, Sosyal Bilgiler Eğitimi Mevlevilik, Mevlâna

Detaylı

KONU I: ORTA ASYA TÜRK MİMARİSİ

KONU I: ORTA ASYA TÜRK MİMARİSİ KONU I: ORTA ASYA TÜRK MİMARİSİ Orta Asya daki Türk Mimarisi eserlerinin büyük bölümü Altınordu devri sonrasına aittir. Daha önceki dönemlere ait eser yok denecek kadar azdır. Bunda zamanın tahribatının

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tarih Celal Bayar Üniversitesi 2007 Y. Lisans Tarih - Ortaçağ Celal Bayar Üniversitesi

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tarih Celal Bayar Üniversitesi 2007 Y. Lisans Tarih - Ortaçağ Celal Bayar Üniversitesi ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Zafer Duygu 2. Doğum Tarihi : 11.08.1976 3. Unvanı : Yardımcı Doçent Doktor 4. Öğrenim Durumu : Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tarih Celal Bayar Üniversitesi 2007 Y.

Detaylı

Tarihi Siyesepol Köprüsü nün altı 38 YEDİKITA EYLÜL 2014

Tarihi Siyesepol Köprüsü nün altı 38 YEDİKITA EYLÜL 2014 38 YEDİKITA EYLÜL 2014 Tarihi Siyesepol Köprüsü nün altı ... Nısf-ı Cihan İsfahan... Hz. Ömer (r.a.) devrinde fethedilmişti. Selçukluların başşehri, Harzemşahların, Timurluların ve Safevilerin gözdesiydi.

Detaylı

ORTA ASYA TARİHÇİSİ PAVEL PETROVİÇ İVANOV *

ORTA ASYA TARİHÇİSİ PAVEL PETROVİÇ İVANOV * ORTA ASYA TARİHÇİSİ PAVEL PETROVİÇ İVANOV * A.Yu. YAKUBOVSKİY Leningrad ın en ağır ve soğuk kış günlerinden birinde, takvimler 3 Ocak 1942 yi gösterirken, henüz 50 yaşına bile gelmemiş, büyük bir ilmî

Detaylı

MehMet Kaan Çalen, 07.04.1981 tarihinde Edirne nin Keşan ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Keşan da tamamladı. 2004 yılında Trakya

MehMet Kaan Çalen, 07.04.1981 tarihinde Edirne nin Keşan ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Keşan da tamamladı. 2004 yılında Trakya ÖTÜKEN MehMet Kaan Çalen, 07.04.1981 tarihinde Edirne nin Keşan ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Keşan da tamamladı. 2004 yılında Trakya Üniversitesi, Tarih Bölümü nden mezun oldu. 2008 yılında

Detaylı

MURAT ÖZBAY SERİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

MURAT ÖZBAY SERİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME DAŞÖZ, T. (2016). Murat Özbay Serisi Üzerine Bir Değerlendirme. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 5(1), 526-533. MURAT ÖZBAY SERİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Tuğçe DAŞÖZ Geliş Tarihi:

Detaylı

Kültür. 44 www.irs-az.com

Kültür. 44 www.irs-az.com Kültür 44 www.irs-az.com Mirza Rasul İsmaİlzade İlahiyatçı KUR AN-İ KERİM İN TÜRK DİLLERİNE TERCÜMESİ www.irs-az.com 45 Kültür Müslümanların kutsal kitabı olan Kur an-i Kerİmİn Şark medeniyetinin gelişimini

Detaylı

Türk dünyası, bilişim alanında ortak terimler kullanmalı

Türk dünyası, bilişim alanında ortak terimler kullanmalı TBD Türk Dünyası Ortak Bilişim Terimleri Çalışma Grubu Başkan Yardımcısı Belgin Tezcan Aksu: Türk dünyası, bilişim alanında ortak terimler kullanmalı TBD Türk Dünyası Ortak Bilişim Terimleri Çalışma Grubu,

Detaylı

TV LERDEKİ PROGRAMLARA ÇIKANLAR KURAN OKUMASINI BİLMİYOR

TV LERDEKİ PROGRAMLARA ÇIKANLAR KURAN OKUMASINI BİLMİYOR Site İsmi : Zaman 53 Tarih: 10.05.2012 Site Adresi : www.zaman53.com Haber Linki : http://www.zaman53.com/haber/14544/camilerin-ayaga-kalkmasi-lazim.html ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Detaylı

Prof. Dr. Mehmet Ali BEYHAN Tel: [0 212] 455 57 00-15875 e-mail: mehmetalibeyhan@yahoo.com Oda no: 315

Prof. Dr. Mehmet Ali BEYHAN Tel: [0 212] 455 57 00-15875 e-mail: mehmetalibeyhan@yahoo.com Oda no: 315 Prof. Dr. Mehmet Ali BEYHAN Tel: [0 212] 455 57 00-15875 e-mail: mehmetalibeyhan@yahoo.com Oda no: 315 Doğum Tarihi ve Yeri: 1953 / Malatya EĞİTİM İlkokul: (1961 1966) Yazıca İlkokulu (Malatya) Lise: (1969

Detaylı

Türkiye, Afganistan ve Pakistan arasında Ekonomik İşbirliği için İSTANBUL FORUMU

Türkiye, Afganistan ve Pakistan arasında Ekonomik İşbirliği için İSTANBUL FORUMU Kuruluşu: Türkiye, Afganistan ve Pakistan arasında Ekonomik İşbirliği için İSTANBUL FORUMU - 2007 yılı Nisan ayında, Türkiye-Afganistan ve Pakistan Devlet Başkanları Zirvesi esnasında TOBB a yapılan çağrı

Detaylı

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI SİYASAL DÜŞÜNCELER TARİHİ YARD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÖRKEM DOĞAN 7. ERKEN MODEN DÖNEMDE SİYASAL DÜŞÜNCE 7 ERKEN MODEN DÖNEMDE

Detaylı

Lisans: Araşan İlahiyat Fakültesi / Oş Devlet Üniversitesi (Kırgızistan, Bişkek) 2006.

Lisans: Araşan İlahiyat Fakültesi / Oş Devlet Üniversitesi (Kırgızistan, Bişkek) 2006. Kişisel Bilgiler Ünvanı : Adı Soyadı : Yrd. Doç. Dr. Elvin YUSUBOV Görevi : Birimi : Bölüm : Bilim Dalı : İslami İlimler Fakültesi Felsefe ve Din Bilimleri Din Eğitimi İletişim Bilgileri Adres : E-mail

Detaylı

GELENEKTEN SAPMALARIN KİTABI: OSMANLININ GÖRSEL ŞİİRLERİ

GELENEKTEN SAPMALARIN KİTABI: OSMANLININ GÖRSEL ŞİİRLERİ GELENEKTEN SAPMALARIN KİTABI: OSMANLININ GÖRSEL ŞİİRLERİ Ahmet AKDAĞ 1. Dr. Özer ŞENÖDEYİCİ : Şenödeyici, 1981 yılında Kocaeli de doğdu. İlk ve ortaöğrenimi bu şehirde tamamladıktan sonra 1999 yılında

Detaylı

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ. : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (0212) 521 81 00 : abulut@fsm.edu.tr

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ. : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (0212) 521 81 00 : abulut@fsm.edu.tr AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ 1. Adı Soyadı : Ali Bulut İletişim Bilgileri Adres : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (01) 51 81 00 Mail : abulut@fsm.edu.tr. Doğum - Tarihi : 1.0.1973

Detaylı

TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERSLERİ DERSİN KODU VE ADI TEZ 5000 Yüksek Lisans Tezi TİB 5010 Seminer UAD 8000 Uzmanlık Alan

TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERSLERİ DERSİN KODU VE ADI TEZ 5000 Yüksek Lisans Tezi TİB 5010 Seminer UAD 8000 Uzmanlık Alan TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERSLERİ TİB 5010 Seminer UAD 8000 Uzmanlık Alan Dersi I UAD 8001 Uzmanlık Alan Dersi-II TİB 5660 Hadiste Sened ve Metin Tenkidi TİB 5190 Mukayeseli Hadis

Detaylı

Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984. Y. Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Cumhuriyet Üniversitesi 1992-1993

Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984. Y. Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Cumhuriyet Üniversitesi 1992-1993 1. Adı Soyadı: H. İbrahim DELİCE 2. Doğum Tarihi: 01 Nisan 1964 3. Unvanı: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984 Y. Lisans

Detaylı

UKBA. e Bülten TACİKİSTAN DAN TÜRKİYE YE UKBA DERNEĞİ AMERİKA DA SOHBET MECLİSLERİ KURDU KARDEŞLERİMİZLE PİKNİKTEYİZ

UKBA. e Bülten TACİKİSTAN DAN TÜRKİYE YE UKBA DERNEĞİ AMERİKA DA SOHBET MECLİSLERİ KURDU KARDEŞLERİMİZLE PİKNİKTEYİZ UKBA e Bülten UKBA - ULUSLARARASI KARDEŞLİK BARIŞ VE AHLÂK DERNEĞİ YAYIN ORGANI EYLÜL - ARALIK 2012 SAYI / 1 TACİKİSTAN DAN TÜRKİYE YE KARDEŞLERİMİZLE PİKNİKTEYİZ ŞEMSEDDİN BEKTAŞOĞLU İLE HİNDİSTAN DAYIZ

Detaylı

Necip Fazıl ın Yaşamındaki Düşünce Labirentleri - Genç Gelişim Kişisel Gelişim

Necip Fazıl ın Yaşamındaki Düşünce Labirentleri - Genç Gelişim Kişisel Gelişim Yusuf Yeşilkaya www.yusufyesilkaya.com yusufyesilkaya@gmail.com 26 Mayıs 1904 tarihinde İstanbul Çemberlitaş ta dünyaya gelen Necip Fazıl, hem kültürlü hem de varlıklı bir ailenin çocuğudur. Dört-beş yaşında

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ AVRASYA ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015 BAHAR DÖNEMİ DERS İÇERİKLERİ

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ AVRASYA ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015 BAHAR DÖNEMİ DERS İÇERİKLERİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ AVRASYA ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015 BAHAR DÖNEMİ DERS İÇERİKLERİ AVAR7045 TÜRKİYE'NİN AVRASYA POLİTİKALARI (zorunlu ders) Doç. Dr. Bekir Günay

Detaylı

İBRAHİM ŞİNASİ 1826-1871

İBRAHİM ŞİNASİ 1826-1871 İBRAHİM ŞİNASİ 1826-1871 Hayatı ve Edebi Kişiliği İbrahim Şinasi 5 Ağustos 1826 da İstanbulda doğdu. 13 Eylül 1871 de aynı kentte öldü. Topçu yüzbaşısı olan babası Mehmed Ağa 1829 da Osmanlı Rus savaşı

Detaylı

SURUÇ İLÇEMİZ. Suruç Meydanı

SURUÇ İLÇEMİZ. Suruç Meydanı SURUÇ İLÇEMİZ Suruç Meydanı Şanlıurfa merkez ilçesine 43 km uzaklıkta olan ilçenin 2011 nüfus sayımına göre toplam nüfusu 100.912 kişidir. İlçe batısında Birecik, doğusunda Akçakale, kuzeyinde Bozova İlçesi,

Detaylı

İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu

İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu Prof. Dr. Bülent Yılmaz Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü E-posta : byilmaz@hacettepe.edu.tr

Detaylı

Grand Cevahir Hotel Darülaceze Cad. No: 9 Okmeydanı / İstanbul

Grand Cevahir Hotel Darülaceze Cad. No: 9 Okmeydanı / İstanbul Grand Cevahir Hotel Darülaceze Cad. No: 9 Okmeydanı / İstanbul Açılış Oturumu ve Protokol Konuşmaları 11 Mart 2011 Cuma 09.00 10.30 16.00 Kur an-ı Kerîm e Göre Neslin Üremesi Dr. Mücâhid Ebu l-mecd 16.20

Detaylı

MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine)

MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine) MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine) Hipokratik-Galenik Tıp ekolunun devamı Cerrahi teknikler bilinmesine rağmen, yüksek enfeksiyon riski nedeniyle zorunlu haller dışında pek uygulanmıyor Tam olarak hangi

Detaylı

yönetimi vb. lisans ve yüksek lisans programlarındaki öğrenciler için kapsamlı bilgilenme imkânı sağlamaktadır.

yönetimi vb. lisans ve yüksek lisans programlarındaki öğrenciler için kapsamlı bilgilenme imkânı sağlamaktadır. Önsöz Günümüzde, hemen hemen her tür ve boyutta organizasyonda, görevleri proje olarak organize etmek yaygınlaşmıştır. Bunun en temel nedenlerinden biri çağdaş yönetim anlayışının hiyerarşik örgüt yapısından

Detaylı

Mevlana Değişim Programı

Mevlana Değişim Programı Mevlana Değişim Programı Mevlana Değişim Programı, yurtiçinde eğitim veren yükseköğretim kurumları ile yurtdışında eğitim veren yükseköğretim kurumları arasında öğrenci ve öğretim elemanı değişimini gerçekleştirmeyi

Detaylı

Anlamı. Temel Bilgiler 1

Anlamı. Temel Bilgiler 1 Âmentü Haydi Bulalım Arkadaşlar aşağıda Âmentü duası ve Türkçe anlamı yazlı, ancak biraz karışmış. Siz doğru şekilde eşleştirebilir misiniz? 1 2 Allah a 2 Kadere Anlamı Ben; Allah a, meleklerine, kitaplarına,

Detaylı

GÜNLÜK (GÜNCE) www.dosyabak.com

GÜNLÜK (GÜNCE) www.dosyabak.com GÜNLÜK (GÜNCE) 1 GÜNLÜK Öğretmeye bağlı, gerçekçi anlatım türlerinden biri olan günlükler, bir kişinin önemli ve kayda değer bulduğu olayları, gözlem, izlenim duygu düşünce ve hayallerini günü gününe tarih

Detaylı

2. Yıl / III. Dönem (Second Year Third Semester)

2. Yıl / III. Dönem (Second Year Third Semester) 1. Yıl / I. Dönem (First Year First Semester) TDE101 Osmanlı Türkçesi I (Ottoman Turkish I) 4 1 7 Tr AZ TDE103 Türkiye Türkçesi I: Ses Bilgisi (Turkish Language: Phonology) 3 0 5 Tr AZ TDE157 Türk Edebiyatı:

Detaylı