2. Bölüm: Transformatörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "2. Bölüm: Transformatörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI"

Transkript

1 . Bölüm: Transformatörler Doç. Dr. Ersan KABALC

2 . Bölüm: Transformatörler.. Transformatörlere Giriş

3 Transformatörlere Giriş Transformatör, alternatif akım elektrik gücünü bir gerilim seviyesinden başka bir gerilim seviyesine değiştirir. Bu işlem manyetik endüksiyon yoluyla gerçekleştirilir. Bir transformatör, ortak bir ferromanyetik nüve üzerine sarılan iki veya daha fazla sayıdaki sargıdan oluşur. Sargılar arasındaki bağı nüvede oluşturulan sağlamaktadır. manyetik akı Yüksek manyetik bağ ve yüksek akı yoğunluğu sağlamak için ferromanyetik nüve kullanılan transformatöre demir nüveli transformatör denilir ve yüksek güç uygulamalarında kullanılır. 3

4 Transformatörlere Giriş Transformatör sargısının birisi AA güç kaynağına bağlanırken diğer sargı yüklere AA gücü sağlamak üzere bağlanır. Elektrik güç kaynağına bağlanan sargıya primer sargı veya giriş sargısı, yüklere bağlanan sargıya ise sekonder sargı veya çıkış sargısı denilir. Bir transformatör bir AA gerilim seviyesini başka bir gerilim seviyesine değiştirirken sağladığı gerçek güç değeri (ideal durumda) etkilenmez. Bir transformatör bir devrenin gerilim seviyesini yükseltir ise, akımı azaltmak durumundadır. Çünkü transformatörün giriş gücü ile çıkış gücü eşit olmalıdır. 4

5 Çekirdek ve Sargılar Primer Düşük gerilim sargıları Primer Primer Düşük gerilim sargıları Primer / / nüve nüve Sekonder Yüksek gerilim sargıları Sekonder Sekonder Sekonder Yüksek gerilim sargıları Çekirdek tipi nüve Ceket (mantel) tipi nüve 5

6 Çekirdek ve Sargılar Üst kat Alt kat Nüve kayıplarını azaltmak için manyetik nüve ince ve silisli lamine saclardan paketlenerek oluşturulur. Silikon çelik saclar yaklaşık olarak %3 silikon, %97 çelik içerirler. Birkaç yüz saykılın altındaki frekanslarda çalışan transformatörlerde kullanılan silisli çelik sacların kalınlığı mm aralığındadır. L biçimli veya U ve biçimli saclar çekirdek tipi yapıda kullanılırken E ve biçimli saclar ceket tipi yapıda kullanılır. Parçalı yapılı nüvelerde sargılar nüveden ayrı olarak hazırlanır ve nüveye kolayca yerleştirilebilir. 6

7 Çekirdek ve Sargılar elektriksel temsili İki sargılı bir transformatorun elektriksel temsili KULLANLMA KADEMELERİ Transformatorlar G 4.4k 380k 54k 35k 400 Yükler (alıcılar) Üretim İletim ve dağıtım Transformator ile değişik gerilim seviyelerinde güç iletimi 7

8 Transformatör Çeşitleri Bir transformatörün çıkış gerilimi giriş geriliminden yüksek ise yükseltici, düşük ise düşürücü transformatör olarak adlandırılır. İletim transformatörleri Ara istasyon transformatörleri Dağıtım transformatörleri Güç (kaynağı) transformatörleri Ototransformatörler Yalıtım (izolasyon) transformatörleri Ses (audio) frekansı transformatörleri Kontrol transformatörleri Ölçü transformatörleri 8

9 Transformatör Çeşitleri İletim transformatörleri büyük güçlüdürler (MA) ve çok yüksek gerilimin uzaklara iletilmesinde gerilim yükseltici olarak kullanılırlar. Ara istasyon transformatörleri ise gerilimi orta seviyelere düşürmek için kullanılırlar. Dağıtım transformatörleri ise orta seviyelerdeki gerilimleri daha alt orta seviyelere düşürmek için kullanılırlar ve büyük güçlü transformatörlerdir. Güç (kaynağı) transformatörleri elektronik devrelerde kullanılır ve birçok farklı tip ve uygulamaları vardır. Ototransformatörleri, genellikle düşük güç uygulamalarında ayarlı gerilim sağlamak için kullanılır. 9

10 Transformatör Çeşitleri Yalıtım (izolasyon) transformatörleri, giriş ve çıkış gerilimleri eşit olan transformatörlerdir. Yalıtım transformatörü doğru akımın yalıtımı amacıyla kullanılır. Primere uygulanan gerilim hem doğru akım hem de alternatif akım bileşenlerini bulunduruyorsa, sekonder gerilimi sadece alternatif akım bileşeninden oluşacaktır. Yani, doğru akım bileşeni çıkışa aktarılmayacaktır. Yalıtım transformatörleri, primer ve sekonder (yük) arasında elektrik yalıtımını sağlamak amacıyla da kullanılırlar. Yalıtım transformatörleri, küçük güçlüdürler ve normalde elektronik devreler ile topraklama hattı arasında olaşabilecek gürültüyü yalıtmak için de kullanılırlar. Ses (audio) frekansı transformatörleri, ses frekansı (0kHz'e kadar) yükseltici devresi çıkış veya girişinde veya yükselticiler arasında empedans eşlemesi için kullanılır. 0

11 Transformatör Çeşitleri Kontrol transformatörleri, düşük güç veya A değerlerinde sabit gerilim veya sabit akım gerekli devrelerde, elektrik sisteminde değişik noktalarda gerilimin genliği ve fazında istenen düzenlemeleri sağlamak için kullanılır. Ölçü tipi transformatörler, sistemin yüksek enerjili kısmı ile ölçü aletleri ve elemanları (ampermetre, voltmetre, vatmetre ve röleler gibi çeşitli koruma amaçlı kullanılan aletler) arasında emniyetli bir bağlantının sağlanması ve yüksek gerilim ve akımların izlenmesi için kullanılır.

12 . Bölüm: Transformatörler.. Tek Fazlı Transformatörler

13 .. Tek Fazlı Transformatörler Transformatörlerin gerçek özellik ve davranışlarını daha kolay anlamak için ilk aşamada ideal transformatör üzerinde durulacaktır. İdeal transformatör durumunda modelleme ve analiz çalışmaları oldukça kolaydır. Daha sonra gerçek transformatörlerin modeli, yaklaşık eşdeğer devreleri, performans kriterleri olan gerilim regülasyonu ve verim, eşdeğer devre parametrelerinin tespiti, bir-fazlı transformatörlerin birbiriyle bağlantı şekilleri ve üç-sargılı transformatörler üzerinde durulacaktır. Burada temel olarak 50Hz kaynaktan beslenen güç transformatörlerine ağırlık verilecektir. Bu durumda kapasitif etkiler ihmal edilebilir. Ancak, yüksek-frekans uygulamalarında kapasitif etki dikkate alınmak zorundadır. 3

14 ... İdeal Transformatörler Transformatörlerin ideal sayılabilmesi için yapılan genel varsayımlar: Nüve kayıplarını oluşturan histerisis ve eddy akımı kayıpları ihmal edilmiştir. Kaçak akılar ihmal edilmiştir. Yani, bütün akı nüve içinde sınırlıdır ve her iki sargıyı da keser. Akıyı meydana getirmek için gerekli uyartım akımı ihmal edilmiştir. Yani nüvenin geçirgenliği çok yüksektir. Sargıların dirençleri ihmal edilmiştir. 4

15 ... İdeal Transformatörler i a + N N v e e + c v b - - d İdeal transformator 5

16 ... İdeal Transformatörler Primer sargı zamanla değişen v gerilim kaynağına bağlanır. Bunun sonucunda gerilimin genliğine, frekansına ve primer sargı sarım sayısına bağlı olarak devreden geçen primer akımı tarafından üretilen ve zamanla değişen bir manyetik akı nüvede dolaşır. Nüvedeki değişken akı primer sargısında bir gerilim endükler ve bu gerilim primere uygulanan gerilime zıttır. İdeal transformatörde primer sargı gerilimi ile endüklenen gerilimin polariteleri dikkate alındığında, v e N d dt d dt Sargı dirençleri ihmal edildiği için zıt emk, uygulanan gerilime olur. eşit Burada N primer sargının sarım sayısını, ise primer sargı akısını temsil eder. 6

17 ... İdeal Transformatör- Yüksüz Zamanla değişen nüve akısı tarafından kesilen sekonder sargıda endüklenen emk; v N d dt Burada N sekonder sargı sarım sayısı, sekonder sargı akısıdır. e d Primer ve sekonder gerilimleri oranlanırsa; dt i a + + N N v e e v b - - c d v v e e N N İdeal transformator-yüksüz Bu denklem, primerde ve sekonderde endüklenen gerilimlerin oranının primer ve sekonder sarım sayılarının oranına eşit olduğunu göstermektedir. N a N a sarım oranı veya dönüştürme oranı olarak bilinmekte ve yaygın olarak kullanılmaktadır. 7

18 ... İdeal Transformatör- Yüklü Sekonder sargı uçlarına bir yük bağlanırsa, sekonderden yük akımı geçer. Akımın genliği yük empedansına bağlıdır. Ancak sekonder akımının ürettiği manyetik akının yönü nüve akısını zayıflatma ve primerde endüklenen gerilimi azaltma eğilimindedir. v i a b + + N N e e v - - d c i yük Yük bağlı ideal transformator İdeal bir transformatorda e her zaman v gerilimine eşit olmak zorundadır. Diğer bir ifadeyle, nüve akısı daima yüksüz durumdaki gerçek değerine eşit olmalıdır. Bu durumu sağlamak için yük akımı arttıkça, v gerilimi primer sargıdan daha fazla akımı geçirir. Primer akımındaki artış primer ve sekonder sargılarından geçen akımların ürettikleri mmk ler eşit oluncaya kadar devam eder. 8

19 ... İdeal Transformatör- Yüklü Kayıplar ihmal edilirse, transformatörün giriş gücü ile çıkış gücü eşit olur. i i v a + + N N e e v c yük b - - d İdeal bir transformatörde akımların oranının, gerilimlerin (veya sargıların) oranının tersine eşit olduğu görülür. Bu sonuca göre, istenen her hangi bir gerilim değerinin, transformatörün sarım sayıları ayarlanarak elde edilebileceği görülmektedir. 9

20 ... İdeal Transformatör- Yüklü Transformatörler geniş bir sınıflandırmada, Yükseltici veya Düşürücü tipler olarak adlandırılabilirler. Yükseltici transformatörde: Düşürücü transformatörde: N / N N / N v v v v 0

21 ... İdeal Transformatör- Yüklü Primere uygulanan gerilimin sinüsoidal değişiminin neticesinde nüvede oluşan manyetik alan da ideal durumda sinüsoidal olacaktır. e e ( t) ( t) ( t) e e ( t) ( t) m sint N m cos t f N N E m m sin( t cost sin( t 90 o ) 90 o ) Primer emk'nin etkin değeri E N E N m m Endüklenen gerilim: Sarım sayısına Akı genliğine Kaynak frekansına orantılıdır. f f e ( t ) E cost

22 ... İdeal Transformatör- Polarite Transformatör polaritesi: Bir transformatörün ikiden fazla sargısı olabilir ve gerilim seviyesini yükseltmek için bu sargıların kendi aralarında seri bağlantılarına, akım seviyelerini yükseltmek için ise paralel bağlantılarına gerek olabilir. Gerekli bağlantı yapılmadan önce her bir sargının polaritesi bilinmelidir. Bir sargıda endüklenen gerilimin polaritesi nokta () veya pozitif (+) ve negatif (-) işaretleri ile gösterilir. Noktalı terminalin (ucun) potansiyeli noktasız terminalden daha yüksektir. Polarite ile her bir sargıda endüklenen gerilimin diğer sargılara göre bağıl yönü de ifade edilmektedir. i i v a + + N N e e v c yük b - - d

23 ... İdeal Transformatör- Polarite Transformatör sargılarının polariteleri (a) çıkış ve giriş gerilimleri aynı fazdadır (b) çıkış gerilimi giriş geriliminden 80o faz farklıdır, (c) polarite deneyi 3

24 ... Gerçek Transformatörler İdeal transformatör modeli sadece gerilim, akım ve empedans transformasyonlarını dikkate aldığı için çok basittir. Bu kısımda daha gerçekçi bir transformatör modeli çıkarılacaktır. Primer ve sekonder sargılarının küçük de olsa dirençleri vardır ve sargılara seri bağlı olarak temsil edilirler. Sargı dirençlerinin ilave edilmesi neticesinde; terminal gerilimi endüklenen gerilime eşit olmayacak, transformatör giriş gücü çıkış gücünden daha büyük olacak ve verim %00 den küçük olacaktır. 4

25 ... Gerçek Transformatörler m R L i (t) i (t) L R v (t) v a( t) e (t) l l e (t) v a( t) yük v a ( t ) N d dt v a( t) N d dt v v R ( t) a( t) ( t) i e v R ( t) a( t) ( t) i 5

26 ... Gerçek Transformatörler akısı primer sargısını keser. Eğer nüvenin geçirgenliği sonsuz kabul edilir ise, relüktans (manyetik direnç) sıfırdır ve böylece sadece demir nüve yolundan devresini tamamlar. İdeal durumdan farklı olarak 'in çok küçük bir oranı hava aralığından devresini tamamlar (kaçak l ), sekonder sargısını kesmez ve L kaçak endüktansı veya X kaçak reaktansı ile temsil edilir. Geri kalan akı m hem primer hem sekonder sargılarını kesen demir nüvedeki ortak akıdır. l m dl v ( t) Ri ( t) N dt v L R di dt i N d dt l N d dt ( t ) ( t ) ( t ) L di dt m 6 e e N d m dt

27 ... Gerçek Transformatörler- Uyartım devresi m R m N i N i m m R m i N R m + + N i i Ni N i N i i N ' i i i F =N i F =N i Primer akımı, uyartım akımı ile primere aktarılmış sekonder akımının toplamı olarak ifade edilebilir. 7

28 ... Gerçek Transformatörler- Uyartım akımı Uyartım akımı nüvede kullanılan manyetik malzemenin histerisis eğrisinden dolayı sinüsoidal değildir. Ancak burada uyartım akımının sadece temel dalga bileşeni dikkate alınarak işlemler yapılacaktır. c E q c m f f Uyartım akımının fazör diyagramı 8

29 ... Gerçek Transformatörler- Eşdeğer devre + R jx + + jx R + G c B m E E - Bir transformatorun elektrik devresi N - - ideal tramsformator (a) + R jx N + JX R + - N ' N - c G c m B m E - X N ' X N R N ' R N - N ' N Bir transformatorun T- eşdeğer devresi 9 (b)

30 ... Gerçek Transformatörler- Performans Belirli bir uygulama için uygun transformatörün seçimi önemli performans ölçütlerinin değerlendirilmesini gerektirir. Önemli performans ölçütleri: Gerilim regülasyonu: Sabit bir güç katsayısında yükün sıfırdan anma değerine kadar değişmesi sonucu sekonder gerilimindeki değişimdir. % R yüksüz anma anma 00 erim: Transformatörün çıkış gücünün giriş gücüne oranıdır. P P P L cos L l L P P P P l Pc L Req cos L L cos P c L L R eq 30

31 ..3. Tek Fazlı Transformatörlerin Bağlantıları Bir fazlı transformatörler çeşitli şekillerde bağlanabilirler. Burada, iki adet bir fazlı (A ve B olarak) transformatörün seri ve paralel bağlantıları üzerinde durulacaktır. Seri bağlantı: İki transformatörün primerleri kendi aralarında seri bağlanırken sekonderleri de kendi aralarında seri bağlanabilirler. Böylece sargı gerilimlerinin toplamı veya farkı olan giriş ve çıkış gerilimleri elde edilebilir. Paralel bağlantı: Transformatörlerin paralel bağlanma nedenlerinden önemlileri: Artan güç ihtiyacının karşılanması, Aşırı yüklenmelerden dolayı aşırı ısınmadan sakınmak, En yüksek enerji verimliliğinde çalışmak olarak belirtilebilir.

32 (a)..3. Transformatörlerin Bağlantıları- Seri Bağlantı Transformator A Z A Transformator B N A : N A Z A A A A Y A Z B Z B B B B Y B Transformator B (a) N B : N B (b) N A : N A Z A A Y Primer akımı her iki transformatörün A primer sargılarından, sekonder akımı da her iki B Z A gerilimi A ve B gerilimlerinin toplamına, ise A ve B gerilimlerinin toplamına eşittir. transformatörün sekonder sargılarından geçerler. Sargılardan geçen akımın Z B Y Z B B transformatörlerin anma değerlerini geçmemesine dikkat edilmelidir. Bu bağlantıda anma akımları birbirinden farklı olursa, toplam anma gücü azaltılmış olur.

33 ..3. Transformatörlerin Bağlantıları- Paralel Bağlantı Paralel bağlanacak transformatörlerde belirli şartların yerine getirilmesi gerekir: Gerilim oranları aynı olmalıdır. Böylece transformatörler arasında sirkülasyon akımının oluşmaması sağlanır. Per-unit empedansları eşit olmalıdır. R/X oranı her iki transformatör için de aynı olmalıdır. Üç-fazlı transformatörler için faz sıraları ve faz farkları aynı olmalıdır. Bu şartlar ancak ideal durumlarda gerçekleştirilebilir, pratikte tamamen gerçekleştirilemez. A L Z Z A eq Z A B L Z Z B eq Z B Z eq Z A Z B a L Z L L A B

34 . Bölüm: Transformatörler.3. Ototransformatörler 34

35 .3. Ototransformatörler Standart transformatörler iki sargılı olmalarına karşılık ototransformatörler sadece bir sargılıdırlar ve bu sargının orta ucu dışarı çıkartılır. Bir-fazlı veya üç-fazlı olarak üretilmektedirler. Ototransformatörler, genellikle düşük güç uygulamalarında ayarlı gerilim sağlamak için kullanılırlar. Endüstride; asenkron motorlara düşük gerilimle yol verme, üç-fazlı sistemlerde nötr oluşturma, küçük motorların hız kontrolu, gerilimin yükseltilmesi veya düşürülmesi kullanılma yerlerine örnek olarak verilebilir. 35

36 .3. Ototransformatörler Ototransformatörün temel ilkesi, sargıların elektriksel olarak iç bağlantılarına izin verilmesidir. Burada, Şekilde verilen ve bir demir nüve üzerine sarılmış N sarımlı bir ototransformatör sargısı üzerinde durulacaktır. b ara ucunun dışarı çıkarıldığı ve a-b uçları arasında kalan kısımda N sarım sayısının, b-c arasında kalan kısımda ise N sarım sayısının olduğu kabul edilecektir. 36

37 .3. Ototransformatörler Sargının a-b arasında yer alan kısmı devreye seri bağlı olduğundan seri sargı olarak adlandırılır. Sargının b-c uçları arasında kalan kısmı ise hem yüke hem de kaynağa ortak olduğundan ortak sargı olarak adlandırılır. Ancak giriş uçları a-c ile çıkış uçları b-c birbirlerinden elektriksel olarak yalıtılmamıştır. Çünkü c ucu hem giriş hem de çıkış uçlarına ortaktır. Bu basit sargı, açıkça bir ototransformatörü meydana getirmektedir. Bu düzenleme sonucu elde edilen ototransformatöre, iki-sargılı transformatör kuralları uygulanabilecektir. 37

38 .3. Ototransformatörler a-c giriş uçlarına bir alternatif akım (AA) kaynağı i bağlanır. Kaynaktan çekilen f uyartım akımı nüvede bir AA akısı f m meydana getirir. Manyetik akı hem N hem de N sargılarını keser. Böylece bu sargılarda, sarım sayıları ile orantılı gerilimler endüklenir. Uyartım akımı küçük olduğu için genellikle ihmal edilir ve böylece ideal ototransformatör kuralları uygulanabilir. Primerinde N, sekonderinde N sarım sayısı olan bir ototransformator-gerilim düşürücü 38

39 . Bölüm: Transformatörler.4. Ölçüm Transformatörleri 39

40 .4. Ölçüm Transformatörleri GİRİŞ Ölçü transformatörleri, bir güç sisteminde yüksek gerilim ve akımların standart düşük ölçme aralıklı voltmetreler ve ampermetreler ile ölçülmesi ve izlenmesi amacıyla tasarlanır. Ölçü transformatörlerinin primer ve sekonderleri arasında elektriksel yalıtımın bulunması, bu ölçmeler yapılırken aynı zamanda gerekli emniyeti de sağlarlar. Bunun için ölçü transformatörleri, yüksek gerilim ve akımları standart ölçü aletlerinin ölçme aralığına uygun seviyelere düşürürler. Ölçü transformatörleri genellikle gerilim ve akım transformatörleri olarak sınıflandırılabilir. 40

41 .4. Ölçüm Transformatörleri Gerilim transformatörleri: İletim hatlarının gerilimlerini ölçmek ve izlemek, Ölçü aletlerini iletim hatlarından yalıtmak için kullanılırlar. Değişik güçlerde üretilirler. Yüksek hassasiyetli transformatorlardır. Primer geriliminin sekonder gerilimine oranı sabit olarak bilinir ve yükle çok az değişir. Ayrıca, sekonder gerilimi primer gerilimi ile tam olarak aynı fazda sayılabilir. Sekonder gerilimin anma değeri genellikle 5 veya 0'dur ve iletim hattına paralel olarak bağlanan primerin anma gerilim değerine bağlı değildir. Bu gerilim seviyesi standart ölçü aletleri ve rölelerin sekonder uçlarına bağlanmasını sağlar. 4

42 Gerilim transformatörlerinin yapısı klasik transformatörlere benzerdir. Fakat, primer.4. Ölçüm Transformatörleri İletim hattı 4.4k ile sekonder arasındaki yalıtım, yüksek gerilim hattı gerilimine dayanacak şekilde C olmalıdır. Bu amaçla sekonder sargının bir ucu topraklanır. primer sekonder C yayılmış kapasitans voltmetre 0-5 yük Böylece sekonder uçların birisine dokunulduğunda ölüm şoku tehlikesi önlenmiş olur. Sekonder, primerden yalıtılmış gibi görünmesine rağmen iki sargı arasındaki yayılmış kapasitans görünmeyen bir bağlantı sağlar. Bu görünmeyen bağlantı sekonder sargı ve toprak arasında yüksek bir gerilim üretir. Sekonder sargının bir ucu topraklanarak sekonder sargı ile toprak arasındaki en yüksek gerilim 5'a sınırlanmış olur. 4

43 .4. Ölçüm Transformatörleri Gerilim transformatörlerinin anma güçleri genellikle 500A 'den azdır. Yalıtım için kullanılan hacim, bakır veya çelik hacminden çok daha büyüktür. Yüksek gerilim hatlarına bağlanan gerilim transformatörleri daima hatnötr (faz) gerilimini ölçerler. Faz gerilimlerinin ölçülmesi, iki yerine bir adet porselen izolatörün kullanılmasını sağlar. Çünkü primerin bir ucu toprağa bağlanmıştır. Primer ucu izolatörün en üstündeki hata bağlanır. Diğer ucu topraklanır. Sekonder iki adet 5 sargıdan meydana gelir. Hassasiyet: %0.3 Toplam yükseklik: 565mm Porselen izolatör yüksekliği: 880mm Yağ: 50 litre Ağırlık : 740 kg 7000A, 80.5k, 50/60Hz gerilim (potansiyel) transformatoru 43

44 .4. Ölçüm Transformatörleri Akım transformatörleri: Hat akımını ölçmek ve izlemek, sekonder uçlarına bağlanan ölçü aletlerini ve röleleri yalıtmak için kullanılırlar. Yüksek hassasiyetli transformatörlerdir. Primer-sekonder akımları oranı yük ile çok az değişir. Primer ve sekonder akımları arasındaki faz açıları çok küçüktür, genellikle bir dereceden daha küçüktür. Yüksek hassasiyetli akım oranı ve küçük faz açısı değerleri, uyartım akımı çok düşük tutularak gerçekleştirilir. 44

45 .4. Ölçüm Transformatörleri Akım transformatörünün primer sargısı hat ile seri olarak bağlanır. Sekonder akımı, primer akımının anma değerine bağlı olmaksızın, genellikle 5 amperdir. Şekilde ampermetreye paralel bağlı kısa devre anahtarı ampermetrenin sökülmesi gerektiğinde sekonder sargı uçlarını kısa devre etmek amacıyla konulmuştur. Akım transformatörleri ölçme ve sistem koruması için kullanıldıklarından güçleri küçüktür ve genellikle 5A-00A aralığındadır. 4.4k İletim hattı C Kısa devre anahtarı, ampermetre sökülmeden önce kapatılmalıdır primer sekonder A C yayılmış kapasitans ampermetre 0-5 A yük N N a N N 45

46 .4. Ölçüm Transformatörleri Yüksek gerilim iletim hatlarında akım ölçülürken güvenlik nedeni ile akım transformatörleri muhakkak kullanılmalıdır. Primer ve sekonder sargılar arasındaki yalıtım, yüksek gerilim hattının faz gerilimi ve gerilim dalgalanmalarına dayanacak şekilde yapılmalıdır. Akım transformatörünün çalışabileceği maksimum gerilim etiketinde gösterilir. Gerilim transformatöründeki aynı sebepten, akım transformatörünün da sekonder sargısının bir ucu topraklanmalıdır. 500A, 00A/5A, 50Hz bir akım transformatörü. Bir yüksek gerilim istasyonunda 30k hat gerilimine göre yalıtılmış ve % 0.6 hassasiyetli bir akım transformatörünün bir faza bağlantısı 46

47 .4. Ölçüm Transformatörleri Hat akımı 00A'i geçtiği zaman bazen toroidal akım transformatörleri kullanılır. Transformatör nüvesi bir yüzük gibi daireseldir, şerit saçlardan daire şeklinde yapılır. Sekonder sargı bu nüve üzerine sarılır. Primer ise genellikle sadece bir iletkenden meydana gelir. Bu iletken sekonderin ortasından (içerisinden) geçer. Primer iletkenin pozisyonu (merkezde olması veya olmaması) çok önemli değildir. Eğer sekonderde N sarım sayısı var ise, dönüştürme oranı da N olur. Örnek: 000A/5A bir toroidal akım transformatörünün sekonder sargı sarım sayısı 000/5 = 00 olur. 47

48 Yüksek hat gerilimi, gerilim transformatörü ile düşürülür. oltmetre ve elektrik sayacının gerilim bobini gerilim transformatörünün sekonder uçlarına paralel bağlanır. Yüksek hat akımı bir akım transformatörü ile düşürülür. Ampermetre ve elektrik sayacının akım bobini akım transformatörünün sekonder uçlarına seri olarak bağlanır..4. Ölçüm Transformatörleri 48

49 . Bölüm: Transformatörler.5. Üç Fazlı Transformatörler 49

50 .5. Üç Fazlı Transformatörler GİRİŞ Günümüzde kullanılan elektrik enerjisinin büyük kısmı dengeli üç-fazlı gerilim sistemi kullanılarak üretilir, iletilir ve dağıtılır. Üç-fazlı sistemlerin modern hayatta önemli bir yerinin olması, üç-fazlı sistemlerin ve transformatörlerin çalışmasını ve kullanılmasını anlamayı gerekli kılmaktadır. Dengeli üç-fazlı gerilim sistemi, gerilim genlikleri ve frekansları aynı, fakat fazları birbirinden 0 o farklı olan üç ayrı fazdan meydana gelir. 50

51 .5. Üç Fazlı Transformatörler - Y-bağlı Y-bağlı 3-fazlı sistem ve fazör diyagramı o an 0 o bn 0 cn o 40 ab ab an an an bn nb bn cn o ab 3 30 o bc 3 90 o ca 3 50 o 0 5 L 3

52 .5. Üç Fazlı Transformatörler - Y-bağlı L Y-bağlı 3-fazlı sistemde faz ve hat gerilimleri arasındaki genlik ve faz ilişkileri 5

53 a.5. Üç Fazlı Transformatörler - Δ-bağlı aa' a' ca c ca ab bc b bb' cc' b' c' aa' ba ca ab 30 o bb' ab Referans hattı cc' -bağlı 3-fazlı sistemde faz ve hat akımları arasındaki genlik ve faz ilişkileri o ab 0 o bc 0 o ca 0 ' aa ' aa ca ab o ( 0 0 ' o aa 3 50 ' o bb 3 30 ' o cc o ) L 3 L

54 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Güç Bağıntıları 54 ) sin( ) ( t v t a ) 0 sin( ) ( o t b t v ) 40 sin( ) ( o t c t v ) sin( ) ( t i t a ) 0 sin( ) ( o t b t i ) 40 sin( ) ( o t c t i Faz büyüklükleri ile güç denklemi: Hat büyüklükleri ile güç denklemi: L L t t L L t t L L t t S S Q Q P P 3 3 sin 3 sin 3 cos 3 cos 3 ) ( 3 ) ( 3 ) ( 3 ) ( 3 ) ( 3 ) ( jq P S Toplam görünür güç:

55 .5. Üç Fazlı Transformatörler Günümüzde kullanılan elektrik enerjisinin büyük kısmı dengeli üç-fazlı gerilim sistemi kullanılarak üretilir, iletilir ve dağıtılır. Üç-fazlı sistemlerin modern hayatta önemli bir yerinin olması ve enerjinin iletim ve dağıtımında üç-fazlı transformatörlerin kullanılması üç-fazlı transformatörlerin özelliklerini anlamayı gerekli kılmaktadır. 55

56 ÜÇ-FAZ TRANSFORMATOR BANKAS.5. Üç Fazlı Transformatörler Üç-fazlı devreler için üç-fazlı transformatörlerin yapımı iki şekilde mümkündür. Birincisi, Şekilde gösterildiği gibi basit olarak üç adet bir-fazlı transformatörü üç-fazlı bir banka olarak bağlamaktır. Bu eski yaklaşımın avantajı ise herhangi bir arıza durumunda ilgili transformatörün değiştirilebilme imkanının olmasıdır. N P N S N P N S N P3 N S3 Üç adet birbirinden bağımsız bir-fazlı transformatordan oluşan 3-faz transformator bankası 56

57 .5. Üç Fazlı Transformatörler 3-FAZL TRANSFORMATOR İkinci yaklaşım ise şekilde gösterildiği gibi ortak bir nüve üzerine üç-faz sargılarını sarmak olmuştur. N P N P N P3 N S N S N S3 N P N P3 Çekirdek (a) tipi nüve üzerine sarılmış üç-fazlı bir transformator N S N P N P N S N S N S3 N P3 N S3 (b) Mantel tipi nüve üzerine sarılmış üç-fazlı bir transformator 57

58 3-FAZL TRANSFORMATOR.5. Üç Fazlı Transformatörler Üç-fazlı transformatörde ortak nüve kullanılmasının nedeni şöyle açıklanabilir. Üstteki şekilde gösterilen üç adet tek-fazlı çekirdek tipi transformatörü dikkate alınız. Basitleştirmek amacıyla sadece primer sargıları gösterilmiştir. Dengeli üç-fazlı sinüzoidal bir gerilim sargılara uygulanırsa, üretilecek faz akıları da sinüzoidal ve dengeli olacaktır. Bu akıları taşıyan üç nüve bacağı Şekildeki gibi birleştirilirse, birleşen (ortak) bacaktaki net akı sıfır olacak ve bu gerekçeyle ortak bacak alttaki şekilde gösterildiği gibi kaldırılabilecektir

59 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Bağlantı Üç-fazlı transformatörlerin primerleri ve sekonderleri yıldız (Y) veya üçgen () şeklinde birbirlerinden bağımsız olarak bağlanabilirler. Üç-faz transformatör ünitesini (bankasını) dört ayrı şekilde bağlamak mümkündür.. Yıldız-Yıldız (Y-Y). Yıldız-Üçgen (Y-) 3. Üçgen-Yıldız (-Y) 4. Üçgen-Üçgen (-) Bu dört bağlantıdan herhangi birinin gerçekleştirildiği üç-faz transformatör ünitesini analiz etmek için ünitedeki tek bir transformatörün incelenmesi yeterlidir. Bankadaki herhangi bir transformatör daha önce çalışılan bir-fazlı transformatör davranışının tamamen aynısını gösterir. Üç-faz transformatörün empedans, gerilim regülasyonu, verim ve benzer diğer hesaplamaları, daha önce bir-faz transformatör için geliştirilen aynı teknikler ile bir-faz esasına göre yapılır. 59

60 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Bağlantılar Yıldız-Yıldız (Y-Y) bağlantı P LP / 3 a b LP = P LS = S a' b' 3 LS S LP P S LS LP LS 3 3 P S a c a a' + + N P N S LP P S LS c' LP P LS S b _ N P N S _ b' c c' 60 N P3 N S3

61 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Bağlantılar Yıldız-Yıldız (Y-Y) bağlantı Y-Y bağlantı çok önemli iki problemi meydana getirir:. Transformatör devresine bağlı yükler dengesiz ise, transformatör faz gerilimleri ciddi ölçüde dengesiz hale gelir.. Üçüncü (3.) harmonik gerilimleri üretmesidir. Hem dengesizlik hem de 3. harmonik problemlerini gidermek için kullanılan iki teknik vardır: (i) Transformatör ile kaynağın nötr noktalarının birleştirilmesi (ii) Üçüncü (tersiyer) sargılı bir transformatörün kullanılması Pratikte Y-Y bağlantı çok nadir kullanılır. Çünkü bu bağlantının yaptığı işi diğer bağlantılar da yapabilir. 6

62 Yıldız-Yıldız (Y-Y) bağlantı.5. Üç Fazlı Transformatörlerde Bağlantılar (i) Transformatör ile kaynağın nötr noktalarının birleştirilmesi: Özellikle primer tarafı nötr hattının topraklanması. Bu bağlantı 3.harmonik bileşenlerinin yüksek harmonik gerilimleri oluşturması yerine nötr hattına bir akım akışına yol açar. Nötr hattı aynı zamanda yükün herhangi bir akım dengesizliğine karşı akım dönüş yolu sağlar. Generatör ile transformator nötr noktaları nötr hattı ile birleştirilmiştir 6

63 Yıldız-Yıldız (Y-Y) bağlantı.5. Üç Fazlı Transformatörlerde Bağlantılar (ii) Üçüncü (tersiyer) sargılı bir transformatörün kullanılması Transformatör ünitesinin üzerinde bulunduğu aynı nüve üzerine üçüncü bir sargı (tersiyer) sarılır ve üçüncü sargı -bağlı olarak nüveye eklenirse, 3. harmonik gerilim bileşenleri -bağlantıda toplanacak ve -bağlantılı sargılarda büyük bir akımın dolaşmasına neden olacaktır. -bağlı üçüncü sargı sistemi, transformatörün nötr ucunu topraklamaya denk bir görevi yaparak, gerilimin 3. harmonik bileşenlerini bastıracaktır. 63

64 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Bağlantılar Yıldız-Üçgen (Y-) bağlantı a LP S S LS 3 S a' P LP / 3 b S = LS b' LS S LP P c' P S a c b + N P N S b' + LP LS 3 S P LP P S LS a a' LP 3 LS a LP LS P 3 S c N P N P3 N S N S3 c' 64

65 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Bağlantılar Yıldız-Üçgen (Y-) bağlantı Y- bağlantının gerilimlerinde 3.harmonik problemi yoktur. Çünkü 3.harmonikler -tarafta sirkülasyon akımı içersinde tüketilirler. Bu bağlantı dengesiz yüklerde daha kararlıdır. Çünkü -bağlantı oluşacak dengesizliği fazlara yeniden dağıtır. Bu bağlantının bir problemi vardır. -bağlantıdan dolayı sekonder sargı gerilimi karşılığı olan primer sargı gerilimine göre 30 o ileridir. Bu faz kaymasının oluşması iki ayrı transformator ünitesinin sekonderlerinin paralel bağlanmasına engel oluşturur. Eğer paralel bağlantı yapılacaksa, transformatörlerin sekonderlerinin faz açıları da aynı olmak zorundadır. Yüksek gerilimden orta veya düşük gerilime gerilim düşürücü olarak kullanılır. Yüksek gerilim tarafında nötr hattının topraklanması imkanını sağlar. 65

66 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Bağlantılar Üçgen-Yıldız (-Y) bağlantı P LP 3 LS S LP a b LP = P c P 3 P S LS LS S a' b' c' LP LS P 3 S a + LP P N P N S S + LS a' LP LS a 3 LP 3 P b _ N P N S _ b' LS S c c' N P3 N S3 66

67 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Bağlantılar Üçgen-Yıldız (-Y) bağlantı Bu bağlantının avantajları ve faz kayması Y- bağlantı ile aynıdır. Sekonder sargı gerilimi karşılığı olan primer sargı geriliminden 30 o geridedir. Diğer bir deyişle, primer sargı gerilimi sekonder sargı geriliminden 30 o ileridir. Nötr hattı toprak hattına bağlanarak çoğu endüstrinin ihtiyacını karşılayan 3-fazlı 4- telli güç sistemi üretilir. Faz gerilimleri hat gerilimlerinden 3 kat daha düşük olduğundan transformator içinde yalıtım miktarı azaltılır. Dezavantaj olarak Y-Y transformator ile paralel bağlanamaz. Çünkü Y-Y bağlantıda primer ve sekonder gerilimleri aynı fazlı iken -Y bağlantıda faz farkı vardır. -Y bağlantı gerilim yükseltmek için kullanılır. 67

68 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Bağlantılar Üçgen-Üçgen ( -) bağlantı a LP 3 P S LS 3 S a' P LS S P LP LP = P c b LS = S b' c' P S LP LS a a + N P N S + a' LP P S LS LP 3 P b b' LS 3 S N P N S c c' N P3 N S3 68

69 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Bağlantılar Üçgen-Üçgen ( -) bağlantı Bu bağlantıda faz kayması yoktur. Ayrıca yük dengesizliği veya harmonikler ile ilgili bir problem de meydana gelmemektedir. Transformatörün birisi arızalandığında ya da bakıma alındığında (yani yerinden söküldüğünde) diğer iki transformatör görevlerini yapmaya devam ederler. Metal ergitme işlemleri için elektrik enerjisinin devamlılığı çok önemlidir. Ancak transformator ünitesinin gücü azaltılmış olur. Bu duruma açık- veya - bağlantı denir. 69

70 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Harmonikler Transformatör sargılarının bağlantıları yapılmadan önce bilinmesi gereken konulardan birisi de harmoniklerdir. Uyartım akımı harmonikleri: Transformatörlerde manyetik nüvenin doğrusal olmayan B- H eğrisinden dolayı uyartım akımı sinüsoaidal değildir ve harmonikler içerir. Bir-faz için uyartım akımı harmonikleri: i i i i i 3 m... cost m cos t m3 cos3t... Burada, m, m ve m3 sırasıyla temel, ikinci ve üçüncü harmoniklerin tepe değerleridir. Üç-faza ait. harmoniklerin vektöryel toplamı: o o i m cos t m cos ( t 0 ) m cos ( t 40 ) 0 Üç-fazlı transformatörün sargılarının bağlanış şekline bakılmaksızın. harmoniklerinin veya çift sayılı harmoniklerinin vektöryel toplamı sıfır olmaktadır. 70

71 .5. Üç Fazlı Transformatörlerde Harmonikler Üç-fazlı bağlantıda hat akımlarını oluşturan faz akımlarının içeriğinde uyartım akımlarından kaynaklanan tek sayılı harmonikler vardır. Tek sayılı harmoniklerinin vektöryel toplamı. harmoniklerde olduğu gibi sıfır olmamaktadır. i 3 m3 o cos 3t m3 cos 3( t 0 ) m3 cos 3( t 40 o ) i 3 3 m 3 cos3t Burada, m3 3.harmonik akımlarının tepe değeridir. Üçüncü harmonik akımları sekonderde sinüzoidal olmayan gerilimler endükler. Bu nedenle, üç-fazlı transformatörlerde bağlantı şekli belirlenirken harmoniklerin olumsuz etkileri dikkate alınmalıdır. 7

72 KAYNAKLAR. Prof. Dr. Güngör BAL, Doğru Akım Makinaları ve Sürücüleri, Seçkin Yayınevi, Ankara 008. Prof. Dr. Güngör Bal, Transformatörler, Seçkin Yayıncılık, 0 3. Stephen J. Chapman, Elektrik Makinalarının Temelleri, Çağlayan Kitabevi, 007, Çeviren: Prof. Dr. Erhan AKN, Yrd. Doç. Dr. Ahmet ORHAN 7

Enerji Dönüşüm Temelleri. Bölüm 2 Transformatörlere Genel Bakış

Enerji Dönüşüm Temelleri. Bölüm 2 Transformatörlere Genel Bakış Enerji Dönüşüm Temelleri Bölüm 2 Transformatörlere Genel Bakış Transformatorlar-Giriş Transformator, alternatif akım elektrik gücünü bir gerilim seviyesinden başka bir gerilim seviyesine değiştirir. Bu

Detaylı

9. Ölçme (Ölçü) Transformatörleri. Bir magnetik devre üzerinde sarılı 2 sargıdan oluşan düzene transformatör denir.

9. Ölçme (Ölçü) Transformatörleri. Bir magnetik devre üzerinde sarılı 2 sargıdan oluşan düzene transformatör denir. 9. Ölçme (Ölçü) Transformatörleri Bir magnetik devre üzerinde sarılı 2 sargıdan oluşan düzene transformatör denir. Transformatörler, akım ve gerilim değerlerini frekansta değişiklik yapmadan ihtiyaca göre

Detaylı

BÖLÜM 9 Üç Fazlı Transformatörler

BÖLÜM 9 Üç Fazlı Transformatörler BÖLÜM 9 Üç Fazlı Transformatörler 1. Manyetik üve Transformatörlerde manyetik nüve (gövde), fuko ve histeresiz kayıplarını azaltmak için 0,30-0,50mm kalınlığındaki birer yüzleri yalıtılmış silisli saçların

Detaylı

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI 3. Bölüm: Asenkron Motorlar Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 3.1. Asenkron Makinelere Giriş Düşük ve orta güç aralığında günümüzde en yaygın kullanılan motor tipidir. Yapısal olarak çeşitli çalışma koşullarında

Detaylı

Elektrik Müh. Temelleri -II EEM 112

Elektrik Müh. Temelleri -II EEM 112 Elektrik Müh. Temelleri II EEM 112 7 1 TRANSFORMATÖR Transformatörler elektrik enerjisinin gerilim ve akım değerlerini frekansta değişiklik yapmadan ihtiyaca göre değiştiren elektrik makinesidir. Transformatörler

Detaylı

BÖLÜM-I ELEKTRİK MAKİNELERİNİN TEMELLERİ DERS NOTLARI

BÖLÜM-I ELEKTRİK MAKİNELERİNİN TEMELLERİ DERS NOTLARI BÖLÜM-I ELEKTRİK MAKİNELERİNİN TEMELLERİ DERS NOTLARI 1 Makine İlkeleri Elektrik Makinaları elektrik enerjisini mekanik enerjiye veya mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren cihazlardır. Transformatörler,

Detaylı

T.C. ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI I DENEY FÖYLERİ

T.C. ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI I DENEY FÖYLERİ T.C. ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI I DENEY FÖYLERİ Hazırlayan Arş. Gör. Ahmet NUR DENEY-1 TRANSFORMATÖRLERDE POLARİTE

Detaylı

TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTRİK MAKİNALARI LABORAT UARI II

TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTRİK MAKİNALARI LABORAT UARI II TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTİK MAKİNALAI LABOAT UAI II Öğretim Üyesi : Pro. Dr. Güngör BAL Deneyin Adı : Senkron Makina Deneyleri Öğrencinin Adı Soyadı : Numarası :

Detaylı

ASENKRON MOTOR ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR. Genel

ASENKRON MOTOR ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR. Genel Genel ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR Asenkron makinalar motor ve jeneratör olarak kullanılabilmekle birlikte, jeneratör olarak kullanım rüzgar santralleri haricinde yaygın değildir. Genellikle sanayide kullanılan

Detaylı

ASENKRON (İNDÜKSİYON)

ASENKRON (İNDÜKSİYON) ASENKRON (İNDÜKSİYON) Genel MOTOR Tek fazlı indüksiyon motoru Asenkron makinalar motor ve jeneratör olarak kullanılabilmekle birlikte, jeneratör olarak kullanım rüzgar santralleri haricinde yaygın değildir.

Detaylı

ELEKTRİK MOTORLARI VE SÜRÜCÜLER

ELEKTRİK MOTORLARI VE SÜRÜCÜLER BÖLÜM 4 A.A. MOTOR SÜRÜCÜLERİ 4.1.ALTERNATİF AKIM MOTORLARININ DENETİMİ Alternatif akım motorlarının, özellikle sincap kafesli ve bilezikli asenkron motorların endüstriyel uygulamalarda kullanımı son yıllarda

Detaylı

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ Genel Bilgi MV 1438 hat modeli 11kV lık nominal bir gerilim için

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları İkincisinde ise; stator düşük devir kutup sayısına göre sarılır ve her faz bobinleri 2 gruba bölünerek düşük devirde seri- üçgen olarak bağlanır. Yüksek devirde ise paralel- yıldız olarak bağlanır. Bu

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ 1 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ Büyük Akım ve Gerilimlerin Ölçümü Ölçü Transformatörleri Ölçü Transformatörleri Normalde voltmetrelerle en fazla 1000V a kadar gerilimler ölçülebilir. Daha yüksek gerilimlerde;

Detaylı

TRANSFORMATÖRLERDE BOŞ ÇALIŞMA VE KISA DEVRE DENEYİ

TRANSFORMATÖRLERDE BOŞ ÇALIŞMA VE KISA DEVRE DENEYİ DENEY-3 TRANSFORMATÖRLERDE BOŞ ÇALIŞMA VE KISA DEVRE DENEYİ 3. Teorik Bilgi 3.1 Transformatörler Bir elektromanyetik endüksiyon yolu ile akımı veya gerilimi frekansı değiştirmeden yükselten veya düşüren,

Detaylı

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER ALTERNATİF AKIM DEVRELERİ A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER Alternatif akım devrelerinde akımın geçişine karşı üç çeşit direnç (zorluk) gösterilir. Devre elamanları dediğimiz bu dirençler: () R omik

Detaylı

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören 04.12.2011 AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik AA Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları na Yol Verme Uygulama Soruları 25.11.2011 2 http://people.deu.edu.tr/aytac.goren

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ 1 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ Normalde voltmetrelerle en fazla 1000V a kadar gerilimler ölçülebilir. Daha yüksek gerilimlerde; Voltmetrenin çekeceği güç artar. Yüksek gerilimden kaynaklanan kaçak akımların

Detaylı

AC YÜKSEK GERİLİMLERİN ÜRETİLMESİ

AC YÜKSEK GERİLİMLERİN ÜRETİLMESİ AC İN Genel olarak yüksek alternatif gerilimler,yüksek gerilim generatörleri ve yüksek gerilim transformatörleri yardımıyla üretilir. Genellikle büyük güçlü yüksek gerilim generatörleri en çok 10 ile 20

Detaylı

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ DENEY 1 ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ 1.1. Genel Bilgi MV 1424 Hat Modeli 40 kv lık nominal bir gerilim ve 350A lik nominal bir akım için tasarlanmış 40 km uzunluğundaki

Detaylı

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini alçaltmaya veya yükseltmeye yarayan elektro manyetik indüksiyon

Detaylı

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Koruma Röleleri AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Trafolarda meydana gelen arızaların başlıca nedenleri şunlardır: >Transformatör sargılarında aşırı yüklenme

Detaylı

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ 13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ KONULAR 1. Akım Ölçülmesi-Ampermetreler 2. Gerilim Ölçülmesi-Voltmetreler Ölçü Aleti Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Ölçü aletlerinin seçiminde yapılacak ölçmeye

Detaylı

14. SİNÜSOİDAL AKIMDA DİRENÇ, KAPASİTE, İNDÜKTANS VE ORTAK İNDÜKTANSIN ÖLÇÜLMESİ

14. SİNÜSOİDAL AKIMDA DİRENÇ, KAPASİTE, İNDÜKTANS VE ORTAK İNDÜKTANSIN ÖLÇÜLMESİ 14. SİNÜSOİDAL AKIMDA DİRENÇ, KAPASİTE, İNDÜKTANS VE ORTAK İNDÜKTANSIN ÖLÇÜLMESİ Sinüsoidal Akımda Direncin Ölçülmesi Sinüsoidal akımda, direnç üzerindeki gerilim ve akım dalga şekilleri ve fazörleri aşağıdaki

Detaylı

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş ASENKRON MAKİNELER Asenkron Motorlara Giriş İndüksiyon motor yada asenkron motor (ASM), rotor için gerekli gücü komitatör yada bileziklerden ziyade elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktaran AC motor tipidir.

Detaylı

Alternatif Akım Devreleri

Alternatif Akım Devreleri Alternatif akım sürekli yönü ve şiddeti değişen bir akımdır. Alternatif akımda bazı devre elemanları (bobin, kapasitör, yarı iletken devre elemanları) doğruakım devrelerinde olduğundan farklı davranırlar.

Detaylı

Transformatör İmalatı

Transformatör İmalatı Transformatör İmalatı Yapısı Elektromanyetik endüksiyon yolu ile akımı veya gerilimi frekansı değiştirmeden yükselten veya düşüren hareketli parçası olmayan elektrik makinelerine transformatör denir. Transformatörler

Detaylı

ÜNİTE 5 TEST SORU BANKASI (TEMEL ELEKTRONİK)

ÜNİTE 5 TEST SORU BANKASI (TEMEL ELEKTRONİK) ÜNİTE 5 TEST SORU BANKASI (TEMEL ELEKTRONİK) TRAFO SORULARI Transformatörün üç ana fonksiyonundan aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? a) Gerilimi veya akımı düşürmek ya da yükseltmek b) Empedans uygulaştırmak

Detaylı

Elektrik Devre Temelleri 3

Elektrik Devre Temelleri 3 Elektrik Devre Temelleri 3 TEMEL KANUNLAR-2 Doç. Dr. M. Kemal GÜLLÜ Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Kocaeli Üniversitesi ÖRNEK 2.5 v 1 ve v 2 gerilimlerini bulun. (KGK) PROBLEM 2.5 v 1 ve v 2 gerilimlerini

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI ELEKTRİK İLETİM HATLARINDA GERİLİM DÜŞÜMÜ VE GÜÇ FAKTÖRÜ

Detaylı

Elektrik Devre Temelleri

Elektrik Devre Temelleri Elektrik Devre Temelleri 3. TEMEL KANUNLAR-2 Doç. Dr. M. Kemal GÜLLÜ Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Kocaeli Üniversitesi ÖRNEK 2.5 v 1 ve v 2 gerilimlerini bulun. (KGK) 1 PROBLEM 2.5 v 1 ve v 2

Detaylı

DAĞITIM TRAFOLARI Genel Tanımlar

DAĞITIM TRAFOLARI Genel Tanımlar DAĞITIM TRAFOLARI Genel Tanımlar Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. 1 DAĞITIM TRAFOLARI Transformatörlerin

Detaylı

YÜKSEK GERİLİM ENERJİ NAKİL HATLARI

YÜKSEK GERİLİM ENERJİ NAKİL HATLARI Enerjinin Taşınması Genel olarak güç, iletim hatlarında üç fazlı sistem ile havai hat iletkenleri tarafından taşınır. Gücün taşınmasında ACSR(Çelik özlü Alüminyum iletkenler) kullanılırken, dağıtım kısmında

Detaylı

DOĞRU AKIM MAKİNELERİNDE KAYIPLAR

DOĞRU AKIM MAKİNELERİNDE KAYIPLAR 1 DOĞRU AKIM MAKİNELERİNDE KAYIPLAR Doğru Akım Makinelerinde Kayıplar Doğru akım makinelerinde kayıplar üç grupta toplanır. Mekanik kayıplar, Manyetik kayıplar, Bakır kayıplar. Bu üç grup kayıptan başka

Detaylı

9. Güç ve Enerji Ölçümü

9. Güç ve Enerji Ölçümü 9. Güç ve Enerji Ölçümü Güç ve Güç Ölçümü: Doğru akım devrelerinde, sürekli halde sadece direnç etkisi mevcuttur. Bu yüzden doğru akım devrelerinde sadece dirence ait olan güçten bahsedilir. Sürekli halde

Detaylı

Rev MANYETİK AKI VE ENERJİ TRANSFERİ

Rev MANYETİK AKI VE ENERJİ TRANSFERİ Rev. 001 16.01.2017 MANYETİK AKI VE ENERJİ TRANSFERİ Bir iletken üzerinden akan elektrik akımı, akım yönüne dik ve dairesel olacak şekilde bir manyetik akı oluşturur. Oluşan manyetik akının yönü sağ el

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ 1 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ ÖLÇÜ TRAFOLARI Genel Kavramlar Ölçü Transformatörleri Ölçü cihazları tesislerin ne kadar enerji tükettiğinin belirlenmesinde veya arıza durumlarının oluştuğunun belirlenmesinde

Detaylı

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir.

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. ALTERNATiF AKIM Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. Doğru akım ve alternatif akım devrelerinde akım yönleri şekilde görüldüğü

Detaylı

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04 ĐNÖNÜ ÜNĐERSĐTESĐ MÜHENDĐSĐK FAKÜTESĐ EEKTRĐK-EEKTRONĐK MÜH. BÖ. ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DERE E KISA DERE KARAKTERİSTİKERİ DENEY 4-04. AMAÇ: Senkron jeneratör olarak çalışan üç faz senkron makinanın

Detaylı

ELM 324 ELEKTROMEKANİK ENERJİ DÖNÜŞÜMÜ DERSİ LABORATUVARI

ELM 324 ELEKTROMEKANİK ENERJİ DÖNÜŞÜMÜ DERSİ LABORATUVARI ELM 324 ELEKTROMEKANİK ENERJİ DÖNÜŞÜMÜ DERSİ LABORATUVARI Deney 1 : Histeresiz Eğrisinin Elde Edilmesi Amaç : Bu deneyin temel amacı; transformatörün alçak gerilim sargılarını kullanarak B-H (Mıknatıslanma)

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VII. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VII. DENEY FÖYÜ ELEKTRİK DERELERİ-2 LABORATUARI II. DENEY FÖYÜ TRANSFORMATÖR ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİ Amaç: Transformatörün özelliklerini anlamak ve başlıca parametrelerini ölçmek. Gerekli Ekipmanlar: Ses Transformatörü,

Detaylı

ALTERNATİF AKIMDA ÜÇ FAZLI DEVRELER

ALTERNATİF AKIMDA ÜÇ FAZLI DEVRELER 1 ÜÇ FAZLI DEVRELER ALTERNATİF AKIMDA ÜÇ FAZLI DEVRELER Alternatif Akımda Üç Fazlı Devreler Büyük değerlerdeki gücün üretimi, iletim ve dağıtımı üç fazlı sistemlerle gerçekleştirilir. Üç fazlı sistemin

Detaylı

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-3 Doğru Akım Devreleri Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Ahmet DUMLU

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-3 Doğru Akım Devreleri Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Ahmet DUMLU Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi Ders Notu-3 Doğru Akım Devreleri Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Ahmet DUMLU ELEKTROMOTOR KUVVETİ Kapalı bir devrede sabit bir akımın oluşturulabilmesi için

Detaylı

ENERJĠ DAĞITIMI-I. Dersin Kredisi 4 + 0 + 0

ENERJĠ DAĞITIMI-I. Dersin Kredisi 4 + 0 + 0 ENERJĠ DAĞITIMI-I Dersin Kredisi 4 + 0 + 0 Genel: Ölçü cihazları tesislerin ne kadar enerji tükettiğinin belirlenmesinde veya arıza durumlarının oluştuğunun belirlenmesinde kullanılan cihazlardır. A kwh

Detaylı

40 yıllık KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER. deneyim. Transforming Supporting

40 yıllık KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER. deneyim. Transforming Supporting 40 yıllık deneyim KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER Transforming Supporting KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER Uygulama KAT ve SAA kablo tipi akım transformatörleri; Koruma ve ölçme amaçlı kullanılabilirler.

Detaylı

TANIMI : Ölçü transformatörleri büyük akım veya yüksek gerilimi belli bir oran dahilinde düşüren; ölçü aletlerini ve röleleri besleyen cihazlardır.

TANIMI : Ölçü transformatörleri büyük akım veya yüksek gerilimi belli bir oran dahilinde düşüren; ölçü aletlerini ve röleleri besleyen cihazlardır. ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ Alternatif akımda yüksek gerilim ve büyük akımların ölçü aletleri ile ölçülebilmesi çok zor ve tehlikelidir. Çünkü ölçü aletinin yüksek gerilimden yalıtılması ve alet bobinlerinin

Detaylı

Güç elektroniği elektrik mühendisliğinde enerji ve elektronik bilim dalları arasında bir bilim dalıdır.

Güç elektroniği elektrik mühendisliğinde enerji ve elektronik bilim dalları arasında bir bilim dalıdır. 3. Bölüm Güç Elektroniğinde Temel Kavramlar ve Devre Türleri Doç. Dr. Ersan KABALC AEK-207 GÜNEŞ ENERJİSİ İLE ELEKTRİK ÜRETİMİ Güç Elektroniğine Giriş Güç elektroniği elektrik mühendisliğinde enerji ve

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER ELEKTRİK ELEKTROİK MÜHEDİSLİĞİ FİZİK LABORATUVAR DEEY TRASFORMATÖRLER . Amaç: Bu deneyde:. Transformatörler yüksüz durumdayken giriş ve çıkış gerilimleri gözlenecek,. Transformatörler yüklü durumdayken

Detaylı

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri 2. Alternatif Akım =AC (Alternating Current) Değeri ve yönü zamana göre belirli bir düzen içerisinde değişen akıma AC denir. En çok bilinen AC dalga biçimi Sinüs dalgasıdır. Bununla birlikte farklı uygulamalarda

Detaylı

ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU

ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU DENEY NO : DENEYĠN ADI : DENEY TARĠHĠ : DENEYĠ YAPANLAR : RAPORU HAZIRLAYANIN

Detaylı

2. Bölüm: Diyot Uygulamaları. Doç. Dr. Ersan KABALCI

2. Bölüm: Diyot Uygulamaları. Doç. Dr. Ersan KABALCI 2. Bölüm: Diyot Uygulamaları Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 Yük Eğrisi Yük eğrisi, herhangi bir devrede diyot uygulanan bütün gerilimler (V D ) için muhtemel akım (I D ) durumlarını gösterir. E/R maksimum I

Detaylı

1. Bölüm: Makina İlkelerine Giriş. Doç. Dr. Ersan KABALCI

1. Bölüm: Makina İlkelerine Giriş. Doç. Dr. Ersan KABALCI 1. Bölüm: Makina İlkelerine Giriş Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 Makine İlkeleri Elektrik Makinaları elektrik enerjisini mekanik enerjiye veya mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren cihazlardır. 2 Makine

Detaylı

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir.

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. DAĞITIM TRAFOLARI Genel Tanımlar Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. EEM13423 ELEKTRİK ENERJİSİ

Detaylı

Dengeli Üç Fazlı Devreler

Dengeli Üç Fazlı Devreler BÖLÜM 11 Dengeli Üç Fazlı Devreler Kaynak:Nilsson, Riedel, «Elektrik Devreleri» Büyük miktarda elektrik gücün üretimi, iletimi, dağıtımı ve kullanımı üç fazlı devrelerle gerçekleşir. Ekonomik nedenlerden

Detaylı

Doğru Akım Devreleri

Doğru Akım Devreleri Doğru Akım Devreleri ELEKTROMOTOR KUVVETİ Kapalı bir devrede sabit bir akımın oluşturulabilmesi için elektromotor kuvvet (emk) adı verilen bir enerji kaynağına ihtiyaç duyulmaktadır. Şekilde devreye elektromotor

Detaylı

GENETEK. Güç Sistemlerinde Kısa Devre Analizi Eğitimi. Güç, Enerji, Elektrik Sistemleri Özel Eğitim ve Danışmanlık San. Tic. Ltd. Şti.

GENETEK. Güç Sistemlerinde Kısa Devre Analizi Eğitimi. Güç, Enerji, Elektrik Sistemleri Özel Eğitim ve Danışmanlık San. Tic. Ltd. Şti. GENETEK Güç, Enerji, Elektrik Sistemleri Özel Eğitim ve Danışmanlık San. Tic. Ltd. Şti. Güç Sistemlerinde Kısa Devre Analizi Eğitimi Yeniköy Merkez Mh. KOÜ Teknopark No:83 C-13, 41275, Başiskele/KOCAELİ

Detaylı

Mekatronik Mühendisliği Lab1 (Elektrik-Elektronik) Transformatörün İncelenmesi

Mekatronik Mühendisliği Lab1 (Elektrik-Elektronik) Transformatörün İncelenmesi YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNA FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK-ELEKTRONİK LABORATUARI (LAB I) DENEY 4 Deney Adı: Transformatörün İncelenmesi Öğretim Üyesi: Yard. Doç. Dr. Erhan AKDOĞAN

Detaylı

KCT Serisi. Akım Trafoları

KCT Serisi. Akım Trafoları KCT Serisi Akım Trafoları KLEMSAN alçak gerilim akım transformatörleri istenilen güç ve doğruluk değerlerinde 20 A den 5000 A e kadar olan primer akımlarını 1 A veya 5 A değerinde sekonder akıma dönüştürürler.

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUCU (Teknik Öğretmen, BSc.)

Detaylı

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç fazlı AC makinelerde üretilen üç fazlı gerilim, endüstride R-S-T (L1-L2- L3) olarak bilinir. R-S-T gerilimleri, aralarında 120 şer derece faz farkı

Detaylı

ÇOK FAZLI DEVRELER EBE-212, Ö.F.BAY 1

ÇOK FAZLI DEVRELER EBE-212, Ö.F.BAY 1 ÇOK FAL DERELER EBE-212, Ö.F.BAY 1 Üç Fazlı Devreler EBE-212, Ö.F.BAY 2 Eğer gerilim kaynaklarının genlikleri aynı ve aralarında 12 faz farkı var ise böyle bir kaynağa dengeli üç fazlı gerilim kaynağı

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VI. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VI. DENEY FÖYÜ ELEKTİK DEELEİ-2 LABOATUAI I. DENEY FÖYÜ ALTENATİF AKIM DEESİNDE GÜÇ ÖLÇÜMÜ Amaç: Alternatif akım devresinde harcanan gücün analizi ve ölçülmesi. Gerekli Ekipmanlar: AA Güç Kaynağı, 1kΩ Direnç, 0.5H Bobin,

Detaylı

TRANSFORMATÖRLER (TRAFOLAR)

TRANSFORMATÖRLER (TRAFOLAR) 1 TRANSFORMATÖRLER (TRAFOLAR) Transformatörler (Trafolar) Genel Tanımlar Transformatör, alternatif gerilimin alçaltılıp yükseltilmesi amacıyla kullanılan ve elektromanyetik güç dönüşümü yapan elektrik

Detaylı

5. Elektriksel Büyüklüklerin Ölçülebilen Değerleri

5. Elektriksel Büyüklüklerin Ölçülebilen Değerleri Elektrik devrelerinde ölçülebilen büyüklükler olan; 5. Elektriksel Büyüklüklerin Ölçülebilen Değerleri Akım Gerilim Devrede bulunan kaynakların tiplerine göre değişik şekillerde olabilir. Zamana bağlı

Detaylı

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir.

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir. Tristörlü Redresörler ( Doğrultmaçlar ) : Alternatif akımı doğru akıma çeviren sistemlere redresör denir. Redresörler sanayi için gerekli olan DC gerilimin elde edilmesini sağlar. Büyük akım ve gerilimlerin

Detaylı

DENEY 8: BOBİNLİ DEVRELERİN ANALİZİ

DENEY 8: BOBİNLİ DEVRELERİN ANALİZİ A. DENEYİN AMACI : Bobin indüktansının deneysel olarak hesaplanması ve basit bobinli devrelerin analizi. B. KULLANILACAK ARAÇ VE MALZEMELER : 1. AC güç kaynağı,. Değişik değerlerde dirençler ve bobin kutusu.

Detaylı

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler Kondansatörler Kondansatör, elektronların kutuplanarak elektriksel yükü elektrik alanın içerisinde depolayabilme

Detaylı

Yüksek Gerilim Tekniği İÇ AŞIRI GERİLİMLER

Yüksek Gerilim Tekniği İÇ AŞIRI GERİLİMLER İÇ AŞIRI GERİLİMLER n Sistemin kendi iç yapısındaki değişikliklerden kaynaklanır. n U < 220 kv : Dış aşırı gerilimler n U > 220kV : İç aşırı gerilimler enerji sistemi açısından önem taşırlar. 1. Senkron

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI DENEYİ YAPTIRAN: DENEYİN ADI: DENEY NO: DENEYİ YAPANIN ADI ve SOYADI: SINIFI: OKUL NO: DENEY GRUP NO:

Detaylı

TRANSFORMATÖRLER İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER

TRANSFORMATÖRLER İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER TRANSFORMATÖRLER İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER Tüm sarımlarda bakır iletken kullanılır ve bu iletkenlerin izolasyon malzemeleri belirlenmiş izolasyon sınıflarına uygundur. Genellikle tüm ELEKTRA transformatörleri

Detaylı

Elektrik Makinaları I

Elektrik Makinaları I Elektrik Makinaları I Açık Devre- Kısa Devre karakteristikleri Çıkık kutuplu makinalar, generatör ve motor çalışma, fazör diyagramları, güç ve döndürmemomenti a) Kısa Devre Deneyi Bağlantı şeması b) Açık

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

21. ÜNİTE FREKANS-GÜÇ KATSAYISI VE DEVİR SAYISININ ÖLÇÜLMESİ

21. ÜNİTE FREKANS-GÜÇ KATSAYISI VE DEVİR SAYISININ ÖLÇÜLMESİ 21. ÜNİTE FREKANS-GÜÇ KATSAYISI VE DEVİR SAYISININ ÖLÇÜLMESİ KONULAR 1. Frekansın Ölçülmesi 2. Güç Katsayısının Ölçülmesi 3. Devir Sayının Ölçülmesi 21.1.Frekansın Ölçülmesi 21.1.1. Frekansın Tanımı Frekans,

Detaylı

Asenkron Makineler (2/3)

Asenkron Makineler (2/3) Asenkron Makineler (2/3) 1) Asenkron motorun çalışma prensibi Yanıt 1: (8. Hafta web sayfası ilk animasyonu dikkatle inceleyiniz) Statora 120 derecelik aralıklarla konuşlandırılmış 3 faz sargılarına, 3

Detaylı

Elektrik. Alternatif Akım Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları

Elektrik. Alternatif Akım Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları Elektrik Alternatif Akım Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları 24.12.2013 Dr. Levent Çetin 2 24.12.2013 Dr. Levent Çetin 3 Buton/Anahtar / Limit Anahtarı Kalıcı butona basıldığında, buton

Detaylı

8. ALTERNATİF AKIM VE SERİ RLC DEVRESİ

8. ALTERNATİF AKIM VE SERİ RLC DEVRESİ 8. ATENATİF AKIM E SEİ DEESİ AMAÇA 1. Alternatif akım ve gerilim ölçmeyi öğrenmek. Direnç, kondansatör ve indüktans oluşan seri bir alternatif akım devresini analiz etmek AAÇA oltmetre, ampermetre, kondansatör

Detaylı

GARANTİ KARAKTERİSTİKLERİ LİSTESİ 132/15 kv, 80/100 MVA GÜÇ TRAFOSU TANIM İSTENEN ÖNERİLEN

GARANTİ KARAKTERİSTİKLERİ LİSTESİ 132/15 kv, 80/100 MVA GÜÇ TRAFOSU TANIM İSTENEN ÖNERİLEN EK-2 1 İmalatçı firma 2 İmalatçının tip işareti 3 Uygulanan standartlar Bkz.Teknik şartname 4 Çift sargılı veya ototrafo Çift sargılı 5 Sargı sayısı 2 6 Faz sayısı 3 7 Vektör grubu YNd11 ANMA DEĞERLERİ

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM ELEKTRİK İÇ TESİSAT KAPALI VE AÇIK DEVRE ŞEMALARI

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM ELEKTRİK İÇ TESİSAT KAPALI VE AÇIK DEVRE ŞEMALARI BÖLÜM ELEKTRİK İÇ TESİSAT KAPALI VE AÇIK DEVRE ŞEMALARI AMAÇ: İç tesisata ait lamba, priz, sigorta v.b devrelerini çizebilme. Elektrik İç Tesisat Kapalı Ve Açık Devre Şemaları 145 BÖLÜM-10 ELEKTRİK DEVRE

Detaylı

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ 1. Temel Teori (Şönt Uyarmalı Motor) DC şönt motorlar hızdaki iyi kararlılıkları dolayısıyla yaygın kullanılan motorlardır. Bu motor tipi seri

Detaylı

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04 İNÖNÜ ÜNİERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖL. 26 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 26-04. AMAÇ: Üç-faz sincap kafesli asenkron

Detaylı

ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ

ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ GÜÇ TRANSFORMATÖRLERİ 522EE0125 Ankara, 2012 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer

Detaylı

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER BÖLÜM KONDANSATÖRLER AMAÇ: İklimlendirme ve soğutma kompresörlerinde kullanılan kalkış (ilk hareket) ve daimi kondansatörleri seçebilme ve bağlantılarını yapabilme. Kondansatörler 91 BÖLÜM-7 KONDANSATÖRLER

Detaylı

Bölüm 4 Doğru Akım Devreleri. Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU

Bölüm 4 Doğru Akım Devreleri. Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU Bölüm 4 Doğru Akım Devreleri Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU Doğru Akım Devreleri Elektrik Akımı Direnç ve Ohm Yasası Elektromotor Kuvvet (EMK) Kirchoff un Akım Kuralı Kirchoff un İlmek Kuralı Seri ve Paralel

Detaylı

COPYRIGHT ALL RIGHTS RESERVED

COPYRIGHT ALL RIGHTS RESERVED IEC 60909 A GÖRE HESAPLAMA ESASLARI - 61 KISA-DEVRE AKIMLARININ HESAPLANMASI (14) TEPE KISA-DEVRE AKIMI ip (2) ÜÇ FAZ KISA-DEVRE / Gözlü şebekelerde kısa-devreler(1) H.Cenk BÜYÜKSARAÇ/ Elektrik-Elektronik

Detaylı

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ 4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ KONULAR 1. Ani Güç, Ortalama Güç 2. Dirençli Devrelerde Güç 3. Bobinli Devrelerde Güç 4. Kondansatörlü Devrelerde Güç 5. Güç Üçgeni 6. Güç Ölçme GİRİŞ Bir doğru akım devresinde

Detaylı

Güvenliğinizi şansa bırakmayın! AG AKIM TRANSFORMATÖRLERİ

Güvenliğinizi şansa bırakmayın! AG AKIM TRANSFORMATÖRLERİ Güvenliğinizi şansa bırakmayın! ISO 9001 : 2008 içindekiler Teknik özellikler 3 Akım transformatörlerinin sekonder uçlarının 4 açık kalmamasının önemi Akım transformatörlerinin gücünün belirlenmesi 4 Akım

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI ÖNSÖZ Bu kitap, Dokuz Eylül Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümünde lisans eğitimi ders programında verilen

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

Değişken Doğru Akım Zaman göre yönü değişmeyen ancak değeri değişen akımlara değişken doğru akım denir.

Değişken Doğru Akım Zaman göre yönü değişmeyen ancak değeri değişen akımlara değişken doğru akım denir. DC AKIM ÖLÇMELERİ Doğru Akım Doğru akım, zamana bağlı olarak yönü değişmeyen akıma denir. Kısa gösterimi DA (Doğru Akım) ya da İngilizce haliyle DC (Direct Current) şeklindedir. Doğru akımın yönü değişmese

Detaylı

Yarım Dalga Doğrultma

Yarım Dalga Doğrultma Elektronik Devreler 1. Diyot Uygulamaları 1.1 Doğrultma Devreleri 1.1.1 Yarım dalga Doğrultma 1.1.2 Tam Dalga Doğrultma İki Diyotlu Tam Dalga Doğrultma Dört Diyotlu Tam Dalga Doğrultma Konunun Özeti *

Detaylı

EET-202 DEVRE ANALİZİ-II DENEY FÖYÜ OSİLOSKOP İLE PERİYOT, FREKANS VE GERİLİM ÖLÇME

EET-202 DEVRE ANALİZİ-II DENEY FÖYÜ OSİLOSKOP İLE PERİYOT, FREKANS VE GERİLİM ÖLÇME OSİLOSKOP İLE PERİYOT, FREKANS VE GERİLİM ÖLÇME Deney No:1 Amaç: Osiloskop kullanarak AC gerilimin genlik periyot ve frekans değerlerinin ölçmesi Gerekli Ekipmanlar: AC Güç Kaynağı, Osiloskop, 2 tane 1k

Detaylı

MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME)

MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME) AMAÇ: MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME) 1. Bir RL devresinde bobin üzerinden geçen akım ölçülür. 2. Farklı sarım sayılı iki bobinden oluşan bir devrede birinci bobinin ikinci bobin üzerinde oluşturduğu indüksiyon

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz.

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz. BİR ve İKİ FAZLI İZOLASYON TRANSFORMATÖR Bir ve İki fazlı olarak üretilen emniyet izolasyon transformatör leri insan sağlığı ile sistem ve cihazlara yüksek güvenliğin istenildiği yerlerde kullanılır. İzolasyon

Detaylı

Üç Fazlı Sistemler ALIŞTIRMALAR

Üç Fazlı Sistemler ALIŞTIRMALAR Üç Fazlı istemler 477 11.10. ALŞMALA oru 11.1: Üç fazlı yıldız bağlı dengeli bir yükün faz-nötr gerilimi 150V dur. Yükün hat (=fazlar arası) gerilimini bulunuz. (Cevap : Hat 260V) oru 11.2: Üç fazlı üçgen

Detaylı

12. DC KÖPRÜLERİ ve UYGULAMALARI

12. DC KÖPRÜLERİ ve UYGULAMALARI Wheatstone Köprüsü ile Direnç Ölçümü 12. DC KÖPRÜLERİ ve UYGULAMALARI Orta değerli dirençlerin (0.1Ω

Detaylı

BÖLÜM X OSİLATÖRLER. e b Yükselteç. Be o Geri Besleme. Şekil 10.1 Yükselteçlerde geri besleme

BÖLÜM X OSİLATÖRLER. e b Yükselteç. Be o Geri Besleme. Şekil 10.1 Yükselteçlerde geri besleme BÖLÜM X OSİLATÖRLER 0. OSİLATÖRE GİRİŞ Kendi kendine sinyal üreten devrelere osilatör denir. Böyle devrelere dışarıdan herhangi bir sinyal uygulanmaz. Çıkışlarında sinüsoidal, kare, dikdörtgen ve testere

Detaylı