NİTE 4. Sistemler VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLER. Kaburgalar arası kaslar. Çizgili. Kan. Düz. Diyafram. Kalp. Böbrek. Akciğer soluk alıp vermede görevlidir

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "NİTE 4. Sistemler VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLER. Kaburgalar arası kaslar. Çizgili. Kan. Düz. Diyafram. Kalp. Böbrek. Akciğer soluk alıp vermede görevlidir"

Transkript

1 NİTE 4 VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLER Çizgili Düz örnektir örnektir Kaburgalar arası kaslar Kan Diyafram temizler çeşitleridir Kas Kalp Akciğer soluk alıp vermede görevlidir Böbrek görevlidir teknolojiye örnektir Böbrek nakli, diyaliz Solunum Boşaltım oluşur Destek ve Hareket Mekanik parçalar İskelet oluşur Sistemler Sindirim çeşididir Kimyasal Besin parçalar Kemik Eklem Enzim yardımcıdır Kıkırdak Dolaşım Denetleyici ve Düzenleyici içerir oluşur Lenf Sinir İç salgı bezleri küçük dolaşım Kalp büyük dolaşım pompalar oluşur Kan içinde dolaşır oluşur Damar ile ilgilidir oluşur Sinirler üretir Hormon Akciğer Organlar Bağışıklık bölümleridir Plazma Hücre karşı korur Merkezi Çevresel oluşur oluşur Mikroplar Beyin Omurilik

2 4 Giriş Etkinlikleri Yandaki şekilde vücudumuzda bulunan iki sistemin çalışması gösterilmiştir. Şekli inceledikten sonra hangi iki sistemin gösterildiğini ve her bir aletin hangi organımızı temsil ettiğini nedenleriyle tartışınız. Tartışma sonuçlarını not alınız ve ünite sonunda tekrar gözden geçiriniz. Yandaki düşünür ve bilim insanlarının dolaşım sistemi ile ilgili görüş ve gözlemlerini inceleyiniz. Doğruları ve yanlışları nelerdir? Arkadaşlarınızla tartışınız ve tartışma sonuçlarını defterinize not ediniz. Ünite sonunda notlarınızı tekrar gözden geçiriniz Romalı Filozof Galen: Dolaşım sisteminin civarı merkezi karaciğerdir. Kalp ise kanın akışını düzenler ve göğüs hareketleriyle kanın soğumasını sağlar. Kan, kalbin sağ tarafından sol tarafına aradaki çok küçük delikler bulunduran duvardan geçer İspanyol Doktor Servetus: Kanın, kalbin sağ tarafından sol tarafına geçebilmesi için öncelikle akciğerden geçmesi gerekir İngiliz Bilim insanı William Harvey: Kalp bir pompadır. Kalp dinlenirken, kan odacıklarına dolar. Kalp kasları çalışınca kanı odacıklardan uzaklaştırır Marcello Malphighi: Mikroskopla ilk kez kılcal damarları gözlemledi. 50

3 Vücudumuzdaki Sistemler VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLER İskelet Sistemi Yaşamsal olayların tümü vücudumuzda aynı anda nasıl gerçekleşir? Yaşamamız için gerekli olan bu olayları gerçekleştirebildiğimize göre Sinir Sistemi oldukça karmaşık bir yapıya sahip olmalıyız. Yaşamsal olayların (beslenme, hareket, boşaltım...) her biri vücudun farklı bir bölgesinde gerçekleşir. Sınıfınızdaki öğrencilerin her birinin aynı yerde ve aynı zamanda en sevdiği dersle ilgili bir Solunum çalışma yaptığını hayal edin. Bir arkadaşınız Sistemi İngilizce konuşurken, başka biri şarkı söylerken Dolaşım ve bir diğeri de futbol oynarken, fen deneyi Sistemi yapmaya çalıştığınızı düşünün. Bu şekilde yapılan çalışmalar birbirlerini engelleyecek ve verimli olmayacaktır. Bu nedenle okulunuz farklı faaliyetler için sizlere farklı çalışma alanları Sindirim (müzik odası, fen laboratuvarı...) sunar ve Sistemi sizlerin bu alanları kullanımınızı koordine eder. Vücudumuz da aynı şekilde koordine edilir. Vücudumuzda her biri ayrı bir görevi yerine getiren organlar bulunur. Organlar bir arada çalışarak sistemleri oluştururlar. Vücudumuzdaki sistemler, farklı görevler yaparlar fakat birbirleriyle bağlantılıdırlar ve koordineli çalışırlar. Sindirim sistemi, besinlerin parçalanıp kana karışmasını sağlar. Solunum sistemi, havadaki oksijenin vücuda alınıp kana karışmasını sağlar. Dolaşım sistemi ise sindirim ve solunum sisteminden gelen besin moleküllerini ve oksijeni vücutta dolaştırır ve hücrelere ulaştırır. Hücrelerde gerçekleşen faaliyetler sonucu oluşan bazı atıklar boşaltım sistemi ile vücut dışına atılır. İskelet sistemi hareketi sağlar ve bazı önemli organları korur. Tüm sistemlerimizin çalışmasını denetleyen ve düzenleyen ise sinir sistemi ve iç salgı bezleridir. Ünite içinde vücudumuzdaki sistemlerin hangi organlardan oluştuğunu ve görevlerini nasıl yerine getirdiğini öğreneceğiz. Böylece organizmayı yani kendimizi daha yakından tanıyacağız. Boşaltım Sistemi 51

4 4 4.1 A - Sindirim Sistemi Canlılar yaşamak için besine ihtiyaç duyar. Alınan besinlerin vücuttaki hücrelere ulaştırılabilmesi için kana karışması gerekir. Besinler ancak küçük moleküller halindeyken kana karışabilirler. Tükettiğimiz gıdalarda genellikle besinler büyük moleküller halindedir. Örneğin ekmekte büyük bir molekül olan nişasta vardır. Çiğnediğimiz zaman ekmek küçük parçalara ayrılsa bile nişasta molekülü küçülmez ve kana karışamaz. Nişasta gibi büyük moleküllerin küçük moleküllere dönüştürülmesi gerekir. Büyük besin moleküllerinin parçalanıp küçük moleküllere dönüştürülmesine sindirim denir. Besinlerin parçalanmasından sindirim sistemimiz sorumludur. ağız tükürük bezi yemek borusu karaciğer mide pankreas ince bağırsak kalın bağırsak anüs Besinlerin sindirimi ağızda başlar. Dişlerimiz yardımıyla çiğnediğimiz besinler, tükürük bezlerinin ürettiği tükürükle ıslatılır ve kolaylıkla yutulan lokma yemek borusuna geçer. Yemek borusu besinleri mideye taşır. Midede sindirim sıvıları üretilir. Besinler sıvılarla karıştıkça parçalanır ve bulamaç haline gelir. Bulamaç halindeki besinler belli bir süre midede bekledikten sonra ince bağırsağa geçer. İnce bağırsak karaciğer ve pankreastan gelen sıvıların akıtıldığı bölümdür. Besinlerin sindirimi burada da devam eder ve tamamlanır. Sindirilmiş besinler ince bağırsağın son bölümünde kana karışır yani emilir. Sindirilmemiş besinlerin de içinde bulunduğu posa kalın bağırsağa geçer. Kalın bağırsakta su emilir ve kalan atık maddeler katılaşır. Dışkı adı verilen atık maddeler anüs aracılığıyla vücut dışına atılır. İnsanda Sindirim Sistemi 1) Sindirim nedir? 2) Midenin sindirimdeki görevleri nelerdir? 3) İnce bağırsakta sindirim tamamlandıktan sonra ne olur? 4) Besinler neden sindirilir? Yetişkin bir insanın 9 metrelik sindirim sisteminde bulunan ince bağırsağın uzunluğu yaklaşık 7 metredir. Besinlerin sindirim süreleri farklıdır. Yağlar karbonhidratlara göre daha uzun sürede sindirilir. Kereviz gibi lifli gıdalar besinlerin sindirim sisteminde ilerlemesine yardımcı olur ve kabızlığı önler. 52

5 4.1 B - Mekanik ve Kimyasal Sindirim Vücudumuzdaki Sistemler Yediğimiz besinler genellikle büyük parçalar halindedir. Büyük parçaların küçültülmesi gerekir. Dişlerimiz ve sindirim sistemimizdeki kaslar bu görevi yerine getirir. Dişlerimizle besinleri çiğner daha küçük parçalara ayırırız. Kaslar da mide ve bağırsak duvarını sürekli hareket ettirir. Böylece besinler sıvılarla karışır ve sindirim hızlanır. Kaslar ayrıca besinlerin sindirim kanalında ilerlemesine de yardım eder. Dişler ve kasların yardımıyla büyük besin parçalarının daha küçük parçacıklara dönüştürülmesine mekanik sindirim denir. Sindirime yardımcı bir organ olan karaciğer safra üretir. Safra sıvısında bulunan safra tuzlarının büyük yağ parçalarını damlacıklar haline getirmesi mekanik sindirime örnektir. Mekanik sindirim sonucu besin parçalarının tümü kana karışabilecek küçüklüğe ulaşmamıştır. Bu parçalardaki moleküllerin daha küçük moleküllere dönüştürülmesi gerekir. Küçültme işlemi enzimler aracılığıyla gerçekleşir. Büyük besin moleküllerinin enzimler yardımıyla küçük moleküllere dönüştürülmesine kimyasal sindirim denir. Büyük molekül olan proteinlerin küçük amino asitlere dönüştürülmesi buna örnektir. Pankreasın üretip ince bağırsağa akıttığı sindirim sıvısında çeşitli enzimler bulunur. Bu enzimler büyük yağ, protein ve karbonhidrat moleküllerini küçük moleküllere dönüştürür. Böylece besin molekülleri bağırsak duvarından geçip kana karışabilirler. protein molekülleri aminoasitler Büyük besin molekülleri dişler yardımıyla küçük parçalara bölünür Küçük parçalar sindirim sıvılarında çözünür. proteinler enzimler tarafından aminoasitlere dönüştürülür. Balıktaki proteinin sindirilmesi Mekanik Sindirim Kimyasal Sindirim Bağırsak duvarı Ben büyük bir protein molekülüyüm, kana karışamıyorum. Sindirim Ben küçük bir amino asitim. Duvardan geçip kana karışabiliyorum. 1) Kasların sindirimdeki önemi nedir? 2) Mekanik sindirimle kimyasal sindirim arasındaki fark nedir? 3) Amino asitlerin sindirilmesi gerekmez fakat proteinlerin sindirilmesi gereklidir. Niçin? Sağlıklı beslenme için besinleri çok çiğneyelim. Enzimler özeldir. Proteini parçalayan enzim, yağı parçalayamaz. Bazı deterjanlara eklenen enzimler sayesinde, lekelerde bulunan yağ, protein gibi maddeler daha kolay parçalanabiliyor. 53

6 4 4.2 A - Dolaşım Sistemi Aldığımız besinlerin vücutta kullanılabilmesi için kana karışması gerektiğini öğrenmiştik. Kana karışan besinler vücuttaki hücrelere ulaştırılmalıdır. Bunu yapan dolaşım sistemidir. Dolaşım sisteminde kalp, damarlar ve kan bulunur. Dolaşım sistemi besinleri taşıma yanında başka görevler de yapar: Atık maddeleri ve karbondioksiti hücrelerden uzaklaştırır. Hücrelere oksijen taşır. Mikroplarla savaşır. Isıyı vücuda dağıtır. kalp Koştuğumuz zaman vücudumuzdaki değişikliği fark ediyor muyuz? Göğsümüzün sol tarafında hızlı hızlı atan bir organ hücrelerimize oksijen ve besin göndermek için uğraşır. Bu organ dolaşım sistemimizin bir parçası olan kalptir. Kalp kanın hücrelere ulaşmasını sağlayan kastan yapılmış bir pompadır. Kalpte dört tane odacık vardır. Üstteki odacıklara kulakçık, alttakilere ise karıncık denir. Kalbin sol tarafındaki odacıklarda her zaman oksijence zengin (temiz) kan, sağ tarafındakilerde ise oksijence fakir (kirli) kan bulunur. Sağ kulakçık Vücuttan gelen kirli kan Kapakçık Akciğere gönderilen kirli kan Sağ karıncık İnsan kalbinin kesiti Vücuda pompalanan temiz kan Akciğerden gelen temiz kan Sol kulakçık Sol karıncık 1) Dolaşım sistemini oluşturan yapılar nelerdir? 2) Kalbin görevi nedir? 3) a) Kalbin hangi odacığı vücuttan gelen kanı alır? b) Kalbin hangi odacığı kanı vücuda pompalar? 4) Kalp kapakçıklarının görevi nedir? 5) By-pass ameliyatı ve kalp pili ile ilgili bilgi toplayın. Kalp sağlığımız için spor yapalım. Temiz kan Kirli kan Akciğerlerden ve vücuttan gelen kan kulakçıklardan kalbe girer. Kulakçıklar kasılınca, kan karıncıklara geçer. Karıncıkların İnsanda dolaşım sistemi kasılmasıyla kan kalpten uzaklaşır. Kalbin yapısında bulunan kapakçıklar kanın geriye doğru akmasını engeller. Böylece kan tek yönde ilerler. 54 damarlar Kalbimiz 1 dakikada ortalama olarak kez atar. Kalp ve damarlar üzerine uzmanlaşmış doktorlara kardiyolog denir. Kalp kapakçıkları bozulan kişilere yapay kapakçıklar takılabilmektedir.

7 Vücudumuzdaki Sistemler 4.2 B - Kan Damarları ve Dolaşım toplardamar kanı kalbe getirir KALP atardamar kanı kalpten vücuda götürür kılcaldamar kanı hücrelere ulaştırır Kan Damarları Ayak ucumuzdan başımıza kadar vücutta bulunan her hücreye kanın ulaşması gerekir. Kanı pompalayan kalptir fakat kanın hücrelere ulaşmasını sağlayan kan damarlarıdır. Kan damarları, kalple vücudun diğer organları arasında bulunur. Kanı kalpten alıp diğer organlara taşıyan damarlara atardamar, kanı kalbe geri getiren damarlara toplardamar denir. Atardamar ve toplardamar arasında bulunan ve kanı hücrelere ulaştıran damarlara kılcal damar Küçük ve Büyük Dolaşım Kalpten çıkan kanın bir bölümü kalbe geri dönebilmek için uzun bir yol izler. Bir bölümü ise kalbe kısa yoldan geri döner. Yani damarlar içinde dolaşan kanın vücutta izlediği iki önemli yol vardır. Bunlardan biri küçük dolaşımdır. Küçük dolaşım, kanın kalbin sağ karıncığından akciğerlere pompalandıktan sonra oksijence zenginleşerek sol kulakçığa dönmesidir. Kanın izlediği ikinci yol büyük dolaşımdır. Büyük dolaşımda oksijence zengin olan kan sol karıncıktan çıkar ve vücudu dolaşır. Taşıdığı oksijeni hücrelere bırakır, hücrelerdeki karbondioksiti alır. Karbondioksitçe zengin (kirli) kan kalbin sağ kulakçığına döner. kirli kan kalbe taşınır Büyük ve Küçük Dolaşım kirli kan Akciğer akciğere taşınır kalbin sağ tarafı Küçük Dolaşım Büyük Dolaşım Vücut kalbin sol tarafı temiz kan kalbe döner temiz kan vücuttaki hücrelere taşınır 1) Atardamarlarla toplardamarların görevleri arasındaki fark nedir? 2) Kandaki maddeleri hücrelere ulaştıran damarlar hangileridir? 3) Büyük ve küçük dolaşım arasındaki fark nedir? Hayvansal yağları fazla tüketmek damarların tıkanmasına ve kalp hastalıklarına neden olur. Kanın vücudu dolaşması ortalama bir dakika sürer. Yetişkin bir insanda damarların toplam uzunluğu km dir. 55

8 4 4.2 C - Kan ve Kan Grupları Kan kırmızı renkli bir sıvı gibi görünse de aslında sıvı kısmının rengi farklıdır. Bir tüp içerisinde belli bir süre bekletildikten sonra kanın görüntüsü aşağıdaki gibi olur. Üstte kalan sarı renkli sıvıya plazma denir. Plazmanın büyük bir kısmı sudur. Ayrıca çözünmüş besinleri ve atıkları içerir. Tüpün altında kalanlar ise kan hücreleridir. Kan hücrelerini mikroskopla inceleyebiliriz. Kırmızı renkli olanlar Çekirdekli olanlar Mikroskopta göremediğiniz alyuvarlardır.oksijen akyuvarlardır. Mikropları yok çok küçük hücreler ve karbondioksit taşırlar. etmek için çalışırlar. kan pulcuklarıdır. Kanın Çekirdekleri yoktur ve disk pıhtılaşmasını sağlarlar. şeklindedirler. Kan Grupları ve Kan Alışverişi Hasta, yaralı ya da ameliyat geçiren bir kişi kan nakline ihtiyaç duyabilir. Plastik bir çantada bulunan kan bu kişinin damarına verilir. Acaba herkes birbirine kan verebilir mi? Herkesin kanı aynı mıdır? Sınıfınızdaki kişilere kan gruplarını sorarsanız insanlarda dört çeşit kan grubu olduğunu göreceksiniz. Kan grupları A, B, AB ve O'dır. Kan alışverişinde kan grupları önemlidir. Kan naklinde bulunan kişilerin kan gruplarının aynı olması gerekir. Zorunlu durumlarda belirli 0 gruplar arasında yapılabilecek alışverişler şemada verilmiştir. 0 Kan naklinde kan grupları yanında Rh faktörü de önemlidir. Bir A A B B kişinin alyuvarlarında Rh faktörü varsa Rh+ (pozitif), Rh faktörü yoksa Rh- (negatif) tir. Kan alışverişinde Rh faktörünün de aynı AB olması gerekir. AB Kan alış-verişi 1) Parmağımızı kesince kanar fakat kan akışı bir süre sonra durur. Bunu sağlayan kan hücreleri hangileridir? 2) Alyuvarların görevi nedir? 3) Araştır: Kan grupları uymayan kişiler arasında kan alışverişi olursa ne olur? Sağlıklı yaşam için kan verilmelidir. Oksijeni fazla olan kan, oksijeni az olan kana göre daha açık kırmızıdır. Kan hücreleri kemik iliğinde üretilir. 1 saniyede 5 milyon kırmızı kan hücresi üretilir. 56

9 4.2 D - Lenf Dolaşımı ve Doğal Engeller Vücudumuzdaki Sistemler Kan dolaşımı sayesinde vücudumuzdaki hücrelere besin ve oksijen kılcal damarlar yoluyla ulaşır. Kılcal damarlar hücrelerin yanından geçerken plazmanın bir kısmı damardan çıkıp hücrelerin arasına dolar. Madde alışverişi de bu sıvı aracılığıyla olur. Sıvının bir kısmı kılcal damara geri döner. Bir kısmı ise lenf sistemine geçer. Lenf sistemi lenf düğümleri ve lenf damarlarından oluşur. Lenf damarlarına geçen sıvı vücutta dolaşır. Lenf düğümlerinde üretilen akyuvarlar da bu sıvıya katılır ve vücut savunmasında görev yapar. Lenf sıvısı adı verilen bu sıvı daha sonra kan dolaşımına katılır. Şiştikleri zaman bizi mikroplara karşı korumaya çalışan bademciklerimiz lenf düğümleridir. lenf damarları lenf düğümleri Lenf Sistemi Doğal Engeller Vücudumuz mikroplara karşı nasıl korunur? Vücudun mikropları durdurmak için doğal engelleri vardır. Ter: Derideki terbezlerinin ürettiği terdeki asit mikropları yok eder. Göz yaşı: Göz yaşı mikropları öldüren bir sıvıdır. Göz kırptıkça göz yüzeyine yayılır. Mide: Midenin ürettiği asit besinlerle vücuda giren mikropları öldürür. Solunum yolları: Solunum yollarındaki burun, soluk borusu gibi organlarımızda bulunan hücreler mukus denilen bir sıvı üretir. Bu hücrelerde bulunan küçük tüycükler (siller) ve mukus yardımıyla tozlar ve mikroplar yukarı doğru itilir. 1) Lenf dolaşımının vücudumuz için önemi nedir? 2) Solunum sistemimiz mikropların girişini nasıl engeller? Deri: Derinin ölü olan dış tabakası mikroplara karşı önemli bir bariyerdir. 57

10 4 4.2 E-Bağışıklık ve Mikroplar Bağışıklık Mikroplar doğal engelleri aşıp vücudumuza girerse ne olur? Vücut buna nasıl tepki verir? Bazı hastalıkları niye ikinci kez geçirmeyiz? Doğal engelleri aşıp vücuda giren mikroplar akyuvarlar yardımıyla yok edilir. Akyuvarların bazıları mikrobu içine alıp yok eder, bazıları ise mikroplara karşı antikor denen maddeler üretir. Antikorlar mikrobu etkisiz hale getirir. Aynı mikrop vücudumuza ikinci kez girerse akyuvar mikrobu tanır ve hızlı bir şekilde antikor üretir. Mikroplar ölür ve hasta olmayız. Vücudumuz hastalığa karşı bağışıklık kazanmıştır. akyuvar Mikroplar zararsız hale gelir ve iyileşiriz. Mikrop vücudumuza girer. antikor Akyuvarlar mikroba karşı antikor üretmeye başlar Vücudumuz antikor üretirken mikrop çoğalır ve hastalanırız. Bir hastalığa karşı bağışıklık kazanmak için hasta olmak gerekmez. Aşı ile vücudumuza zayıflatılmış ya da ölü mikrop verilerek de bağışıklık kazanabiliriz. Böylece vücudumuz mikrobu tanımış olur ve onları yok etmek için antikor üretir. Antikorlar vücuda serum içinde hazır olarak da verilebilir. Mikroplar antibiyotik denilen ilaçlarla da öldürülebilir fakat ilaçlar bağışıklık sağlamaz. Yeterince antikor ürettiğimiz zaman antikorlar mikroplara saldırır. Aynı mikrop tekrar vücudumuza girmeye çalışırsa akyuvarlar tanıdıkları bu mikroba karşı hızlı bir şekilde antikor üretir ve onları öldürür. Artık vücudumuz bağışıklık kazanmıştır. Mikroplar Vücudumuza girip bizleri hasta eden mikroplar çeşitlidir. Bakteriler kolera, difteri, verem ve tifo gibi hastalıklara neden olur. Viruslerin neden olduğu hastalıklardan bazıları ise grip, nezle, kabakulak, kızamık, hepatit B ve AIDS'dir. AIDS'e neden olan HIV çok tehlikeli bir virüstür. Vücuda girdiği zaman akyuvarlara saldırır ve onları etkisiz hale getirir. Böylece bağışıklık sistemi çöker ve vücut hastalıklara karşı savunmasız kalır. AIDS kan yoluyla bulaşan bir hastalıktır. Bu yüzden kan verecek kişilerin kanlarının kontrol edilmesi ve tıbbi aletlerin her zaman temiz olması gerekir. AIDS'ten korunmak için ayrıca diş fırçası ve tıraş bıçağı gibi kişisel temizlik için kullandığımız aletleri kimseyle paylaşmamalıyız. 1) Aşı yaptırmak neden önemlidir? 2) Antikorların görevi nedir? 3) AIDS hastalığı hakkında bilgi veriniz Sağlıklı yaşam için hijyen ve sterilizasyona dikkat edelim. 58 Bazı aşılar bağışıklığın korunması için tekrarlanır. AIDS, korunmazsız cinsel ilişki yoluyla da bulaşır ayrıca hamilelikte anneden bebeğe geçebilir. Su çiçeği aşısını Edward Jenner üretip kullanmıştır. İlk antibiyotik 1928 yılında Alexander Fleming tarafından bulundu.

11 Vücudumuzdaki Sistemler 4.3 A - Solunum Sistemi Solunum ile nefes alıp vermek aynı anlama mı gelir? Aslında ikisi birbirinden ayrılamaz. Vücudumuz biri olmadan diğerini gerçekleştiremez. Oksijen Karbondioksit Solunum, besindeki enerjinin açığa çıkarılmasıdır. Oksijen yardımıyla besin yavaş yavaş parçalanır Enerji ve enerji üretilir. Karbondioksit ve su da yan ürünler Besin Su olarak ortaya çıkar. Solunum hücrelerde gerçekleşir. Hücrelerin solunum yapabilmesi için oksijen alması ve karbondioksitten kurtulması gerekir. Bunu da sağlayan nefes alış verişimizdir. Nefes aldığımızda oksijenli temiz havayı içimize çeker, nefes verdiğimizde de karbondioksitten kurtuluruz. Gazların vücudumuza giriş çıkışı solunum sistemi ile, vücutta taşınması ise dolaşım sistemi ile olur. Kaburgalar arası kaslar: Kaburgaları hareket ettirir. Kaburga: Akciğerleri korur. Alveol: Gaz değişiminin olduğu yerdir. Diyafram Solunum Sistemi Burun: İçindeki siller ve mukus ile giren avayı temizler Burundan giren temiz hava, soluk borusuna, oradan bronşlara ve daha ince dallar olan bronşçuklara geçer. Bronşçukların sonunda bulunan hava keseciklerinde ( alveollerde) gaz değişimi olur. Alveollerin etrafında çok sayıda kılcal damar bulunur. Alveoldeki oksijen kana, kandaki karbondioksit alveole geçer. Nefes alışverişi diyafram ve kaburgalar arası kaslar kontrol eder. Nefes alırken kaburgalar arası kaslar kasılır ve kaburgalar dışarı doğru hareket eder. Diyafram aşağıya doğru iner ve hava akciğerlere dolar. Nefes verirken, kaslar gevşer. Kaburgalar içeri doğru, diyafram yukarı doğru hareket eder. Hava akciğerlerden dışarı atılır. Soluk borusu: Havayı bronşlara taşır. Akciğer Bronş: Havayı bronşçuklara iletir. Bronşçuk: Havayı hava keseciklerine taşır kirli kan gelir alyuvar hava giriş ve çıkışı temiz kan gider CO2 alveole geçer O2 kana geçer alveolde gaz değişimi kılcaldamar hava girer nefes alırken kaburgalar dışarı diyafram kasılır hava çıkar nefes verirken kaburgalar içeri diyafram gevşer Sigara dumanının olduğu ortamlardan uzak duralım, sağlığımızı koruyalım. 1) Nefes alıp vermekle solunum arasındaki farkı açıklayınız. 2) Alveollerin görevi nedir? Hava kesciklerinin duvarı bir hücre kalınlığındadır. Yetişkin bir insan dakikada 16 kez nefes alır. Sigarada bulunan birçok madde solunum sitemine zarar verir. Akciğerlerde 1.5 litre hava vardır. Toplam hacim (akciğer kapasitesi) 3 ile 5 litre arasındadır. 59

12 4 4.4 A - İskelet, Eklem, Kas Önemli organları korur. kafatası kaburga omurga kalça kemiği Vücudu destekler Kaza geçirip başını çarpan ya da maçta sert bir darbe alan birinin hemen röntgen filmi çekilir. Röntgen filminde gözlenen vücudun önemli bir sistemidir: İskelet sistemi İskeletimiz olmasaydı ne olurdu? Ayakta durabilir miydik? Hareketlerimiz nasıl olurdu? İskeletimiz kemik ve kıkırdaktan oluşmuştur. Kemikler sert yapıdadır. Darbeye ve basınca karşı dayanıklıdır. Kemiğin aynı zamanda hafif oluşu da hareketi kolaylaştırır. Hareketi sağlar İnsan İskeleti Vücuda şekil verir Kemiklerin birleştiği yere eklem denir. Eklemler hareketi kolaylaştırır. Başınızı yukarıya kaldırırken, çenenizi hareket ettirirken, yere eğilirken, koşarken ve yürürken eklemler yardımcıdır. Aşağıdaki röntgenlerde değişik eklemler gösterilmiştir. Bunları inceledikten sonra nasıl hareket ettiklerini görmek için tabloya bakınız. Eklem Oynar a) Menteşe: b) Döner: Yarı oynar Oynamaz Hareket çeşidi Tek eksende hareket eder Döner Hareketleri sınırlıdır Hareket etmez Eklemleri oluşturan kemiklerin ucu kıkırdakla kaplıdır. Kıkırdak şoku emer ve kemiklerin birbirine sürtünmesini engeller. Kemikleri bir arada tutan bağlardır. Kas Vücudumuzda çok sayıda kas bulunur. Bunların çoğu kemiklere bağlıdır ve onları hareket ettirir. Diğer kaslar vücut içindedir. Kalp kası kalbin yapısında bulunur ve sürekli çalışır. Düz kaslar kalp dışındaki organların (mide, bağırsak, kan damarları vb.) yapısında bulunur ve yavaş çalışır. Kemiklere bağlı olan kaslara çizgili kas denir. Çizgili kaslar hızlı çalışır. Bir kemiğin hareket edebilmesi için çizgili kasların kasılması gerekir. Kasılan kas kemiği çeker fakat itemez. Bu yüzden çizgili kaslar genelde çiftler halinde bulunurlar. Bir kas kemiği belli bir yönde hareket ettirirken diğeri zıt yönde hareket ettirir. Kolumuzdaki zıt çalışan Bir adım attığımızda yaklaşık 100 kaslar aşağıdaki şekilde gösterilmiştir tane kasımız çalışır. Vücudumuzdaki en küçük kemik gevşer kulaktaki çekiç kemiğidir. kasılır kasılır İskeletimizde 206 tane kemik gevşer vardır. Koldaki Kaslar Vücutta bulunduğu yer Diz, dirsek Kalça, omuz Boyun, Omurgadaki omurlar arasında Kafatasındaki kemikler arasında 60

13 Vücudumuzdaki Sistemler 4.5A-BoşaltımSistemi Vücudumuzda dolaşan kanda bir çok madde bulunur. Kanda dolaşan maddelerin belirli miktarlarda olması gerekir. Zaralı veya fazla olanlar vücuttan uzaklaştırılmalıdır. Sizce bu nasıl gerçekleşir? Kanı böbreğin içine taşıyan damar Böbrek: zararlı maddeleri ve fazla suyu kandan ayırır İnsanda Boşaltım Sistemi İdrar borusu: idrarı idrar kesesine taşır İdrar kesesi: idrarı depolar İdrar kanalı: idrarı vücut dışına atar Boşaltım sisteminin en önemli organı böbreklerdir. Böbrek içine giren kandan, fazla suyu ve atık maddeleri alır. Böbrekte oluşan sıvıya idrar denir. Vücudumuzda fazla su yoksa oluşan idrar miktarı az olur. Çok su içtiğimizde ise fazla miktarda idrar üretiriz. Böbrekte biriken idrar, idrar borusu ile idrar kesesine taşınır. Kesede depolanan idrar belirli aralıklarla idrar kanalından dışarı atılır. Kanın süzülmesini ve zararlı maddelerin dışarıya atılmasını sağlayan organların tümü boşaltım sistemini oluşturur. İnsanda iki tane böbrek bulunur. Bir tanesi hastalanırsa kişi tek böbrekle yaşamına devam edebilir. Fakat iki böbreği de hastalanan birey problemler yaşar. Kanın süzülmesi ve temizlenmesi için diyaliz makinesine bağlanması ya da böbrek nakli yaptırması gerekir. Boşaltımda görev yapan başka organlar da vardır. Örneğin karaciğer ürettiği safra suyu yardımıyla bazı atık maddelerin atılmasını sağlar. Akciğerlerle karbondioksiti, deri ile de tuz ve suyu atarız. Diyaliz Makinesi 1) Böbreğin görevi nedir? 2) Diyaliz makinesine kimler bağlanır? Niçin? 3) Çok su içtiğimizde neden fazla miktarda idrar üretiriz? Böbreğimizde kanı temizleyen tane küçük filtre( nefron) bulunur. Günde 2-3 litre idrar üretiriz. Böbrek nakli yapılabilmesi için uygun vericinin bulunması gerekir. Ürologlar boşaltım sistemi üzerine uzmanlaşmış doktorlardır. 61

14 4 4.6 A - Sinir Sistemi merkezi sinir sistemi çevresel sinir sistemi beyin omurilik Vücudumuzun kontrol merkezi beyindir. Beyin kafatası tarafından korunur. Beyinle vücudun diğer bölümleri arasında sinirler bulunur. Sinirlerin görevi mesaj taşımaktır. Beynin alt kısmından başlayıp aşağıya doğru devam eden yapıya omurilik denir. Omurilik omurga tarafından korunur. Beyin, omurilik ve tüm sinirler sinir sistemini oluşturan yapılardır. Beyin ve omurilik merkezi sinir sistemi, geriye kalan tüm sinirler ise çevresel sinir sistemi olarak adlandırılır. İnsanda Sinir Sistemi * Gözden beyine mesaj iletilir: Çeşitli bisküviler var. * Beyin karar verir: Çikolatalısı çok güzel görünüyor. * Beyin eldeki ve koldaki kaslara mesaj gönderir: Çikolatalıyı al Seçimimize sunulan bisküviler Yukarıda beyinin çalışmasıyla ilgili bir örnek gördük. Beyine sinirler aracılığıyla sürekli olarak mesaj iletilir. Mesajların çoğu duyu organlarından gönderilir. Beyin kendisine gelen mesajları yorumlar, ne yapılacağına karar verir ve çoğunlukla kaslara mesaj gönderir. Böylece vücut gerekli cevabı vermiş olur. Vücutta gerçekleşen bazı olaylarda bisküvi seçimindekinin aksine beyin devrede değildir. Otomatik olarak gerçekleşen bu hareketlere refleks denir. Sıcak bir nesneye dokunduğumuz zaman hemen elimizi çekeriz. Düşünmeden yaptığımız bu hareket reflekstir. Aynı zamanda öksürmek ve hapşırmak da refleks örnekleridir. Burnumuza bir şey kaçtığında hapşırırız. 1)Sinir sisteminin kısımlarını yazınız. 2)Beynin görevi nedir? 3) Refleksin önemi nedir? Omuriliğimiz zarar görürse felç olabiliriz. Oynarken ya da şakalaşırken dikkatli olalım Beynimizde milyarca sinir hücresi bulunur. Beyin saniyede 50 milyon civarında mesajla ilgilenir. Sinir sistemi üzerine uzmanlaşmış kişiler nörologlardır. 62

15 Vücudumuzdaki Sistemler 4.6 B - Beyin beyin kabuğu Beyin çok karmaşık bir organdır. Bilim insanları beynin işleyişini anlamak için yoğun çalışmalar yapmaktadır ve bazı sonuçlara ulaşmayı başarmıştır. beyincik omurilik soğanı Beyinin Bölümleri dokunma Beynin üst kısmına beyin kabuğu ( korteks) denir. Zeka, hafıza, öğrenme ve düşünme ile ilgili merkezler buradadır. Ayrıca görme, işitme gibi duyu merkezleri de beyin kabuğundadır. İsteğe bağlı olarak yapılan hareketler korteks tarafından kontrol edilir. düşünme ve hafıza hareket işitme koku alma tat alma görme Beyin Kabuğundaki Bazı Merkezler Omurilik soğanı, iç organların çalışmasını düzenler. Örneğin nefes alış veriş hızı ve kalp atışları onun kontrolündedir. Beyincik ise vücudun dengede olmasını kontrol eder. Hareket ederken dengede kalmamızı sağlar. Örneğin sörf yapan birinin sörf tahtası üzerinde durabilmesinde beyincik önemli bir görev yapar. 1) Beynin kısımlarının isimlerini ve her birinin görevlerini yazınız. 2) Beynin hangi bölümünün aşağıdaki faaliyetlerle ilgili olduğunu belirtiniz. a) Kalp atış hızının kontrol edilmesi: b) Öğretmenin anlattığı dersin öğrenilmesi: c) İp üzerinde dengede durmak: Beyin ortadan iki yarımküreye ayrılmıştır. Sol yarımküre vücudun sağ tarafını, sağ yarımküre vücudun sol tarafını kontrol eder. 63

16 4 4.7 A - İç Salgı Bezleri Korku filmi izlerken ya da bir köpek bizi kovalarken vücudumuzda bazı değişiklikler olur. Nefes alış verişimiz hızlanır. Kalbimiz yerinden çıkacakmışçasına atmaya başlar. Bunların sebebi iç salgı bezlerimizdir. İç salgı bezleri sinir sistemi ile birlikte vücudun çalışmasını düzenler. İç salgı bezleri hormon adı verilen kimyasal moleküller üretir. Hormonlar üretildikleri iç salgı bezinden kana verilirler ve hedef organlarına dolaşım sisteminde taşınırlar. Korktuğumuz zaman iç salgı bezlerimizden biri olan böbreküstü bezimiz adrenalin hormonunu üretir ve kana verir. Vücudu dolaşan adrenalin kalp atışlarını ve nefes alış verişini hızlandırır. Böylece vücudu tehlikeye hazırlar. Hormonlar kanla taşındıkları için sinirsel mesajlardan çok daha yavaş etki gösterirler. Büyüme, vücudun çalışma hızı ve cinsel gelişim hormonlar tarafından kontrol edilen olaylardan bazılarıdır. Hipofiz: Büyüme hormonu üretir. Tiroit: Vücudun çalışma hızını kontrol eden tiroksin hormonunu üretir. Pankreas: Kandaki şeker miktarını ayarlayan insülin ve glukagon hormonlarını üretir. Böbreküstü bezleri: Korku, heyecan anında adrenalin üretir. Eşeysel bezler: Dişiye ya da erkeğe ait cinsiyet özeliklerinin ortaya çıkmasını sağlayan hormonlar üretirler. 1) Hormon nedir? 2) Vücudumuzdaki iç salgı bezlerinden iki tanesinin adını yazıp ürettiği hormonlara örnek veriniz. 3) Hormonların vücuttaki görevi nedir? İç Salgı Bezleri Adrenalinin diğer adı kaç ya da savaş hormonudur. Her iki durumda da vücudun enerjiye ihtiyacı vardır. Adrenalinin sebep olduğu değişiklikler vücudun daha fazla enerji üretmesini sağlar. 64

17 Vücudumuzdaki Sistemler TEST 4 1) Aşağıdaki şekilde insana ait sindirim sistemi gösterilmiştir. B C a) Numaralandırılmış kısımların isimlerini yazınız. b) Aşağıdaki görevleri hangi organların yerine getirdiğini belirtiniz. i) Dışkının dışarı atılmasını sağlar. ii) Besinleri bulamaç haline getirir. iii) Safra üretir. iv) Besinlerin çoğu bu bölümde kana karışır. I 2) Aşağıda verilen kan hücrelerini ve damarları görevleriyle eşleştiriniz. a) Akyuvar 1) Kanı hücrelere ulaştırır. b) Atardamar 2) Oksijen ve karbon dioksit taşınmasında görevlidir. c) Kılcaldamar 3) Vücuttaki kanı kalbe getirir. d) Kan pulcukları 4) Vücut savunmasında görevlidir. e) Toplardamar 5) Kanı kalpten vücuda taşır. f) Alyuvar 6) Kanın pıhtılaşmasını sağlar. 3) a) Kanın vücuttaki görevleri nelerdir? b) Yandaki şekilde kalbin odacıkları gösterilmiştir. i) Odacıkların isimlerini yazınız. ii) Temiz kan bulunduran odacıkları kırmızıya, kirli kan bulunduranları maviye boyayınız. A C B D 4) a) Niçin nefes alırız? Açıklayınız. b) Bronş Alveol Burun Kan Bronşçuk Soluk borusu Yukarıda verilen yapıları sıralayarak havadaki bir oksijen molekülünün vücutta izleyeceği yolu belirtiniz. 5) a) İskeletin görevleri nelerdir? b) Aşağıda verilen organları koruyan kemiklerin adlarını yazınız. Kalp:..., Beyin:..., Akciğer:..., Omurilik:... c) Eklem çeşitleri nelerdir? Her birine birer örnek veriniz. 6) I- Tencerede kaynayan suyun altını kapatmak. II- Toz girdiği zaman gözümüzü kapatmak. Yukarıda verilen hareketlerden hangisi reflekstir? Nedenini açıklayınız. 7) Aşağıdaki olaylarla ilgili olan hormonların adlarını yazınız. a) Kan şekerinin düzenlenmesi: b) Vücudun çalışma hızının kontrolü: 65

18 4 Çoklu Zeka Etkinlikleri Aşağıda verilen ve ünitede öğrendiğiniz diğer kavramları da kullanarak bir sözlük hazırlayınız. Enzim Mekanik sindirim Kalp Toplardamar Bağışıklık Akyuvar Dinlediğiniz şarkılarda geçen, vücudumuzdaki sistemlerle ilgili cümleleri bir araya getirerek bir müzik kolajı oluşturunuz. Bu kalp seni unutur mu? Kan ve gül, gül ve diken, aşkım ve ben Beyin Eklem Alveol Hormon A B Akyuvar: Vücudu mikroplara karşı koruyan kan hücreleridir. Alveol: Akciğerin yapısında bulunan hava keseciğidir. Bağışıklık:... Beyin: Nakarat Ünitede öğrendiğiniz kavramları kullanarak aşağıdaki gibi bir çengel bulmaca hazırlayınız. Soldan sağa: 1) Kanın sıvı kısmıdır. 2) Kemiklerin ucunu kaplar. Yukarıdan aşağıya: 1) Vücuda ölü ya da zayıflatılmış mikrop verilmesidir. 2) Böbrekte oluşan sıvıdır. 1 P L 1 A Z M A İ D 2 K Ş I K I R D R A R K 2 Aşağıda verilenler arasındaki benzerlik ve farklılıkları yazınız. Alyuvar Atardamar Kulakçık Akyuvar Toplardamar Karıncık Benzerlikler: 1)... 2)... 3)... Farklılıklar: 1)... 2)... 3)... 66

19 Vücudumuzdaki Sistemler Çoklu Zeka Etkinlikleri Aşağıdaki malzemeleri kullanarak akciğerlerin çalışmasını gösteren bir model yapınız. Malzemeler: Tek delikli lastik tıpa, plastik su şişesi, 2 küçük balon, 1 büyük balon, makas, Y tüpü, bıçak. Yapılışı: Su şişesinin tabanını bıçak ile dikkatli bir şekilde kesiniz. Y tüpünün iki ucuna küçük balonları takıp, diğer ucu da lastik tıpadan geçiriniz. Lastik tıpa ile şişenin ağzını kapatınız. Büyük balonun ağzını sıkıca bağlayıp yuvarlak kısmını 1-2 cm kesiniz. Kestiğiniz balonu şişenin kesik kısmına geçiriniz. Büyük balonu aşağıya doğru çekerken ve şişeye doğru iterken küçük balonları gözleyiniz. Yaptığınız bu modelde, şişe, büyük balon ve küçük balonların solunum sistemindeki hangi yapıları temsil etmekte olduğunu belirtiniz. Sınıf arkadaşlarınız ile 4 kişiden oluşan bir grup oluşturup aşağıdaki soruları sınıfınızda bulunan diğer öğrencilere sorunuz. Elde ettiğiniz verileri sınıfla paylaşınız. Ünite'de öğrendiğiniz kavramları aşağıdaki gibi kartlara yazınız. Kartlarda yazılı kavramları sessiz sinema oyunu ile sınıftaki arkadaşlarınıza anlatınız. İsim Kan Grubu Kan alabildiği gruplar Kan verebildiği gruplar Can A A ve O A ve AB AŞI BÖBREK AKCİĞER OMURİLİK DÜZ KAS MEKANİK SİNDİRİM 67

20 NOTLAR

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Vücudumuzda aynı anda birçok karmaşık olayın birbirleriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesi denetleyici ve düzenleyici sistemler tarafından sağlanır. Denetleyici ve

Detaylı

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ - 1 Ad :... Soyad :... Vücudumuzu ayakta tutan, hareket etmemizi sağlayan ve bazı önemli organları koruyan sert yapıya iskelet denir. İskelet

Detaylı

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Sindirim Sistemi

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Sindirim Sistemi Fen Bilimleri 7. Sınıf Aşağıda, sindirim sistemi ile ilgili verilen ifadelerden doğru olanlarının yanına (, yanlış olanlarının yanına (Y) koyunuz. Aşağıda verilen resimde sindirim sistemi organlarının

Detaylı

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI 1. Aşağıdaki iskeletin temel bölümlerinin isimlerini yazınız. İskeletin temel bölümlerinin görevlerini belirtiniz. ( 10 puan) Bölümleri

Detaylı

DESTEK ve HAREKET SİSTEMİ. Kemiklerin Görevleri: - Destek ve hareket sistemimiz: iskelet sistemi, eklemler ve kas sisteminden meydana gelir.

DESTEK ve HAREKET SİSTEMİ. Kemiklerin Görevleri: - Destek ve hareket sistemimiz: iskelet sistemi, eklemler ve kas sisteminden meydana gelir. DESTEK ve HAREKET SİSTEMİ - Destek ve hareket sistemimiz: iskelet sistemi, eklemler ve kas sisteminden meydana gelir. İskelet Sistemi - İskelet sisteminin oluşturan yapılar kemiklerdir. - Kemikler şekillerine

Detaylı

BOŞALTIM SİSTEMİ ORGANLARI

BOŞALTIM SİSTEMİ ORGANLARI BOŞALTIM SİSTEMİ BOŞALTIM NEDİR? O Vücudumuzda gerçekleşen olaylar sonucunda oluşan karbondioksit, üre, tuz, fazla miktarda bulunan su gibi atık maddelerin dışarı atılmasına boşaltım denir. BOŞALTIM SİSTEMİ

Detaylı

FEN VE TEKNOLOJİ. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları 4. SINIF. Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir?

FEN VE TEKNOLOJİ. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları 4. SINIF. Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir? 4. SINIF 1. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir? 3. Soru 2: Uzunlukları ve şekilleri farklı kemiklerin bir araya gelmesi ile

Detaylı

1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM. Fen ve Teknoloji-4.sınıf

1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM. Fen ve Teknoloji-4.sınıf 1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM Fen ve Teknoloji-4.sınıf A. DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ İSKELET Kemiklerden oluşan ve eklemlerle bağlanan, vücudumuzun dik durmasını ve hareket etmesini sağlayan yapıya

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ. Besinler ve Sindirim. Konu Testi. Sınıf Test-01. 1. Besin içeriği. 4. Sindirim. Pankreas öz suyu kalın bağırsağa dökülür.

FEN ve TEKNOLOJİ. Besinler ve Sindirim. Konu Testi. Sınıf Test-01. 1. Besin içeriği. 4. Sindirim. Pankreas öz suyu kalın bağırsağa dökülür. Besinler ve Sindirim Konu Testi Besin içeriği FEN ve TEKNOLOJİ 4. Sindirim Besinin kimyasal sonunda oluşan olarak sindirildiği yapıtaşları yer Pankreas öz suyu kalın bağırsağa dökülür. B ve K vitaminleri

Detaylı

Fen ve Teknoloji 7. BOŞALTIM SİSTEMİ. Hazırlayan: NİHAT BAHÇE HAYAL BİLİMDEN DAHA ÖNEMLİDİR. ÇÜNKÜ BİLİM SINIRLIDIR.

Fen ve Teknoloji 7. BOŞALTIM SİSTEMİ. Hazırlayan: NİHAT BAHÇE HAYAL BİLİMDEN DAHA ÖNEMLİDİR. ÇÜNKÜ BİLİM SINIRLIDIR. KAZANIMLAR; BOŞALTIM SİSTEMİ. KARACİĞER: Proteinlerin kullanılması sonucunda amonyak açığa çıkmaktadır. Zehirli olan amonyağı daha az zararlı olması için üreye dönüştürmektedir. 1. Boşaltım sistemi ile

Detaylı

KAN VE KAN HÜCRELERİ İNSAN VÜCUDU KONUSUNDA BİLİNMESİ GEREKENLER 33

KAN VE KAN HÜCRELERİ İNSAN VÜCUDU KONUSUNDA BİLİNMESİ GEREKENLER 33 İNSAN VÜCUDU KONUSUNDA BİLİNMESİ GEREKENLER 33 İlkyardım, sağlıkla ilgili bazı uygulamalar olduğundan, uygulamalarda başarılı olabilmek için ilkyardımcının, insan vücudunun yapısı ve işleyişi konusunda

Detaylı

İNSAN VÜCUDU Hücre: İnsan vücudunun en küçük yapı taşına hücre denir. Hücrenin beslenmesinde hücre zarı yardımcı olur. İnsan Yapısı: Hücreler birleşerek dokuları,dokular birleşerek organları, organlar

Detaylı

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır.

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun boşluğu iki delikle dışarı açılır. Diğer taraftan

Detaylı

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır.

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır. CANLILARDA ENERJİ Besinlerin Enerjiye Dönüşümü Besin öğeleri: Karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller Besin maddelerindeki bu öğelerin vücut tarafından kullanılabilmesi için sindirilmesi

Detaylı

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM I

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM I Sağlık Bülteni ODTÜ G. V. ÖZEL MERSİN İLKÖĞRETİM OKULU Kasım 2013 İLK YARDIM BÖLÜM I Hayatımız boyunca çeşitli nedenlerle yaralanmalar veya hastalıklarla karşılaşmamız kaçınılmazdır. Yaşamımızın çeşitli

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

LENF DOLAŞIMI LENF SİSTEMİ

LENF DOLAŞIMI LENF SİSTEMİ LENF DOLAŞIMI Hücreler için gerekli olan besin ve oksijen temiz kan sayesinde atardamarlardan kılcal damarlara geçer ve kılcal damarlar sayesinde dokulardaki hücrelerin arasını dolduran ara maddeye (doku

Detaylı

VUCUDUMUZ BILMECESINI COZELIM

VUCUDUMUZ BILMECESINI COZELIM 4.SINIF VUCUDUMUZ BILMECESINI COZELIM İSKELET İSKELET Vücuda şekil veren, iç organlara destek sağlayan ve onları koruyan, vücudumuzdaki tüm kemiklerin bir araya gelerek oluşturduğu yapıya iskelet denir.

Detaylı

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır.

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. SOLUNUM SİSTEMLERİ Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. 1. Dış Solunum Solunum organlarıyla dış ortamdan hava alınması ve verilmesi, yani soluk alıp vermeye

Detaylı

Şekil : Açık Dolaşım Şeması

Şekil : Açık Dolaşım Şeması DOLAŞIM SİSTEMLERİ Çok hücreli canlılarda, alınan besinlerin ve oksijenin hücrelere ulaştırmak ve artık maddeleri dokulardan uzaklaştırmak için bir taşıma sistemine ihtiyaç vardır. Hayvanlarda bu işlemleri

Detaylı

GELECEĞĠN KAN BAĞIġÇILARININ KAZANIMI ĠÇĠN TEKNĠK DESTEK PROJESĠ

GELECEĞĠN KAN BAĞIġÇILARININ KAZANIMI ĠÇĠN TEKNĠK DESTEK PROJESĠ GELECEĞĠN KAN BAĞIġÇILARININ KAZANIMI ĠÇĠN TEKNĠK DESTEK PROJESĠ Kan Bağışı LİSELER İÇİN BİLGİLENDİRME SEMİNERİ Kahraman olmak için ne yapmak lazım? Sadece 15 dakikanızı ayırarak hiç tanımadığınız 3 insanın

Detaylı

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ İnsanlar ve hayvanlar hareket etme özeliğine sahiptirler. Bu hareketlerin büyük bir kısmı besin bulma, düşmanda kaçma, göç etme ve yaşadığı alanı savunma gibi gereksinimlerden

Detaylı

4. SINIF VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM TÜM KONULARIN ÖZETİ

4. SINIF VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM TÜM KONULARIN ÖZETİ İSKELET VE KAS İLİŞKİSİ Kaslar iskeletle birlikte hem hareket etmemizi sağlar hem de bedenimize destek olur. İskeletin dikliği ve bedenin şekil alması kaslar sayesinde olur. Kaslar bazı organları oluşturur

Detaylı

Sindirim Sistemi. 1 Molekül 9 Molekül. (Fiziksel Kimyasal. Sindirim) Protein Büyük Moleküllü Mineral Küçük Mol. Besin

Sindirim Sistemi. 1 Molekül 9 Molekül. (Fiziksel Kimyasal. Sindirim) Protein Büyük Moleküllü Mineral Küçük Mol. Besin Sindirim Sistemi Sindirim: Arabaların çalışması için enerjiye ihtiyaçları vardır, benzinleri bittiğinde gidip benzin alarak arabalarımıza enerji sağlamış oluruz. Tıpkı arabalar gibi canlıların da hareket

Detaylı

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar?

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar? BÖBREK HASTALIKLARI Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Böbrekler ne işe yarar? Böbreğin en önemli işlevi kanı süzmek, idrar oluşturmak ve vücudun çöplerini (artık ürünleri) temizlemektir. Böbrekte oluşan idrar, idrar

Detaylı

TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE

TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE 1 TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE GİRİŞ : Bir yaralı, hasta ya da kazazedeye ilk yardım yapabilmek ya da herhangi bir yardımda bulunabilmek için, öncelikle gerekenlerin doğru yapılabilmesi için, insan

Detaylı

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir.

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop:  Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir. Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Gözümüzle göremediğimiz çok küçük birimleri (canlıları, nesneleri vs ) incelememize yarayan alete mikroskop denir. Mikroskobu ilk olarak bir kumaş satıcısı

Detaylı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı çeken sigara vücuda birçok zarar vermekte ve uzun süre

Detaylı

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır.

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır. SOLUNUM SİSTEMİ Canlılar yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. İhtiyaç duyulan bu enerji besinlerden karşılanır. Hücre içerisinde besinlerden enerjinin üretilebilmesi için,

Detaylı

Solunum Sistemi Fizyolojisi

Solunum Sistemi Fizyolojisi Solunum Sistemi Fizyolojisi 1 2 3 4 5 6 7 Solunum Sistemini Oluşturan Yapılar Solunum sistemi burun, agız, farinks (yutak), larinks (gırtlak), trakea (soluk borusu), bronslar, bronsioller, ve alveollerden

Detaylı

4. SINIF FEN BİLİMLERİ

4. SINIF FEN BİLİMLERİ 4. SINIF FEN BİLİMLERİ Bu kitabın bütün hakları Fatih KÜÇÜKAYDIN a aittir. Yazarın yazılı izni olmaksızın kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz ve çoğaltılamaz. Copyright 2015 YAZAR Fatih KÜÇÜKAYDIN Ahmet

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III 1: DİYABET...1 Diabetes insipedius...2 Diabetes mellitus...2 Diyabetin Etkileri...3 Belirtiler...4 Nedenler...4 Tedavi...4 Bitkilerin Rolü...5 Tıbbi Faydaları...6 2: KARACİĞER

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.

Detaylı

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ Canlıların en küçük yapı biriminin hücre olduğunu, hücrelerin bir araya gelerek dokuları, dokuların bir araya gelerek organları, organların bir araya gelerek sistemleri oluşturduğunu

Detaylı

MATEMATİK TESTİ. 26 kesri 13 ile sadeleştirilince : 2 = _ = 5 ise _ = 2. 1 = 5 ise = 5. 2 = kesri elde edilir.

MATEMATİK TESTİ. 26 kesri 13 ile sadeleştirilince : 2 = _ = 5 ise _ = 2. 1 = 5 ise = 5. 2 = kesri elde edilir. TETİ TESTİ 1. 6 kesri 1 ile sadeleştirilince 9 6 = kesri elde edilir. 9 5. 10 : = 5 + _ = 5 ise _ =. 1 = 5 ise = 5 _ + = + 5 =. 9 büyük harf 9 = T 6. +8 küçük harf = 14 T + 14 = 41 T + ( + 8) = 88 +8.

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji Homeostasi

Ayxmaz/biyoloji Homeostasi Homeostasi - Değişen dış koşullara rağmen nispeten sabit bir iç fizyolojik ortamı sürdürme sürecidir. -Böylece vücut organlarının, normal sınırlarda verimli bir şekilde çalışması sağlanır. İki ana kontrol

Detaylı

ŞEFKAT KOLEJİ İMFO-2015 6.SINIF FEN SORULARI

ŞEFKAT KOLEJİ İMFO-2015 6.SINIF FEN SORULARI ŞEFKAT KOLEJİ İMFO-2015 6.SINIF FEN SORULARI 1 3. Sıı K L M N P + X Y Z Şekildeki özdeş lambalardan oluşan elektrik deresinde X, Y, Z anahtarları açıktır. Bu anahtarlardan hangileri kapatılırsa lambaların

Detaylı

Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim. Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN

Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim. Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN Bağışık Sistemler Bağışıklık sistemi insan vücudunun hastalıklara karşı savunma mekanizmasını oluşturan

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB)

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) B- BOŞALTIM SĐSTEMĐ (6 SAAT) BOŞALTIM SĐSTEMĐMĐZ VÜCUDUMUZDAN ATIKLARI UZAKLAŞTIRIR 1- Boşaltım Sistemi 2- Boşaltım Sistemi Organları

Detaylı

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ SORU 1: A türüne ait bir bitki (Yaprakları koparılmış) B türüne ait bir bitki (Yapraklı) cam fanus cam fanus su su Ortam sıcaklığı 10 C Ortam sıcaklığı 25 C Bir araştırmacı,

Detaylı

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1...

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... ÇNDEKLER 1. ÜNTE Vücudumuzdaki Sistemler SNDRM SSTEM... 12 Ölçme ve Deðerlendirme. 16 Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... 18 BOÞALTIM SSTEM... 21 Ölçme ve Deðerlendirme. 23 Kazaným Deðerlendirme Testi -

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

Karbonhidrat, protein, ya gibi besin maddelerinin yapı ta larına parçalanmasına, sindirim adı verilir. Sindirim iki a amada gerçekle ir.

Karbonhidrat, protein, ya gibi besin maddelerinin yapı ta larına parçalanmasına, sindirim adı verilir. Sindirim iki a amada gerçekle ir. Karbonhidrat, protein, ya gibi besin maddelerinin yapı ta larına parçalanmasına, sindirim adı verilir. Sindirim iki a amada gerçekle ir. Mekanik Sindirim: Besinlerin dil, di ve kaslar yardımı ile küçük

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

DOLAŞIM SİSTEMİ TERİMLERİ. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire

DOLAŞIM SİSTEMİ TERİMLERİ. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire DOLAŞIM SİSTEMİ TERİMLERİ Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Dokuların oksijen ve besin ihtiyacını karşılayan, kanın vücutta dolaşmasını temin eden, kalp ve kan damarlarının meydana getirdiği sisteme dolaşım

Detaylı

SİNDİRİM SİSTEMİ. Sindirim işlemi 4 aşamadan meydana gelir;1 - çiğneme ve yutma, 2-sindirim,3 -emilim,4 atılım

SİNDİRİM SİSTEMİ. Sindirim işlemi 4 aşamadan meydana gelir;1 - çiğneme ve yutma, 2-sindirim,3 -emilim,4 atılım 1 SİNDİRİM SİSTEMİ Yediğimiz gıda maddelerinin hücrelerimizde kullanılacak şekle getirilmesini sağlayan sistemdir. Vücudumuzun ihtiyacı olan enerji gıdalardan sağlanır. İşte sindirim sistemi büyük besin

Detaylı

KAN BASINCI (TANSĐYON) Prof. Dr. Erdal ZORBA

KAN BASINCI (TANSĐYON) Prof. Dr. Erdal ZORBA KAN BASINCI (TANSĐYON) VE SAĞLIK Prof. Dr. Erdal ZORBA KAN BASINCI (TANSĐYON) VE SAĞLIK Kalbimiz günde 24 saat hiç durmamaksızın kan pompalama görevini yerine getirir. Kan basıncı, kalbin kanı vücudun

Detaylı

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.)İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 2.) İLAÇLARIN VERİLİŞ YOLLARI VE ETKİSİNİ DEĞİŞTİREN FAKTÖRLER Slayt No : 13 1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

Detaylı

ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZDA SİSTEMLER

ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZDA SİSTEMLER ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZDA SİSTEMLER Yeryüzünde bulunan bütün canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için beslenme, solunum, dolaşım, boşaltım, büyüme, gelişme, hareket edebilme, üreme gibi yaşamsal faaliyetleri

Detaylı

07.11.2014. Fetus Fizyolojisi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı

07.11.2014. Fetus Fizyolojisi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 8.Hafta ( 03-07 / 11 / 2014 ) FETUS FİZYOLOJİSİ 1.Embriyonun Gelişmesi 1.) Plasenta 2.) Amnion Kesesi ve Amnion Sıvısı Slayt No: 9 1.) EMBRİYONUN GELİŞMESİ

Detaylı

07.11.2014. fetal dönem denir. Fetal dönemde, embriyonal dönemde oluşan organ sistemleri gelişir. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı

07.11.2014. fetal dönem denir. Fetal dönemde, embriyonal dönemde oluşan organ sistemleri gelişir. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.) Göbek Kordonu 2.) Fetus ve Fetal Dolaşım Fizyolojisi 3.) Fetusun Aylara Göre Gelişimi Slayt No: 10 2 7.) FETUS Üçüncü gebelik

Detaylı

İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-1

İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-1 İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-1 1) Aşağıdaki durumlardan hangisinde turnike uygulanır? a) Çok sayıda yararı varsa ilkyardımcı tek ise b) Yaralının güç koşullarda bir yere taşınması gerekiyorsa

Detaylı

Sigaranın Vücudumuza Zararları

Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın vücudumuza olan zararları ve sigarayı bıraktıktan sonra vücudumuzdaki değişimler burada anlatılmaktadır. Sırt ve Bel Ağrısı: Sigara içmek bel ile ilgili hastalıkların

Detaylı

Sınav Süresi 85 Dakikadır

Sınav Süresi 85 Dakikadır Sınav Süresi 85 Dakikadır ŞEFKAT İMFO 6. SINIF SORU KİTAPÇIĞI ORTAOKUL 6. SINIF SORULARI ŞEFKAT KOLEJİ İMFO-2014 6.SINIF FEN SORULARI 1. Bir devredeki ampul parlaklığının iletkenin kesit alanına bağlılığını

Detaylı

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM III TEMEL YAŞAM DESTEĞİ

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM III TEMEL YAŞAM DESTEĞİ Sağlık Bülteni İLK YARDIM ODTÜ G. V. ÖZEL MERSİN İLKÖĞRETİM OKULU Ocak 2014 SOLUNUM ve KALP DURMASI NEDİR? BÖLÜM III TEMEL YAŞAM DESTEĞİ Solunum durması: Solunum hareketleri durunca, vücuda yaşamak için

Detaylı

TEMEL İLK YARDIM BİLGİSİ

TEMEL İLK YARDIM BİLGİSİ DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTE- LERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. TEMEL İLK YARDIM BİLGİSİ KISA ÖZET

Detaylı

s in d ir im sistem i

s in d ir im sistem i s in d ir im sistem i Bu bölümü bitirdiğimde; 1.2 Besinlerin vücuda yararlı hâle gelmesi için değişime uğraması gerektiğini, 1.3 Besinlerin kana geçebilmesi için fiziksel (mekanik) ve kimyasal sindirime

Detaylı

ENERJİ METABOLİZMASI

ENERJİ METABOLİZMASI ENERJİ METABOLİZMASI Soluduğumuz hava, yediğimiz ve içtiğimiz besinler vücudumuz tarafından işlenir, kullanılır ve ihtiyaç duyduğumuz enerjiye dönüştürülür. Gün içinde yapılan fiziksel aktiviteler kalp

Detaylı

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemi

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemi Fen Bilimleri 7. Sınıf Aşağıda, boşaltım sistemi ile ilgili verilen ifadelerden doğru olanlarının yanına (), yanlış olanlarının yanına () koyunuz. Aşağıda verilen resimde boşaltım sistemi organlarının

Detaylı

5. Sınıf Fen ve Teknoloji

5. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU: Besinler ve Dengeli Beslenme Besinlerin gerekliliği Bütün canlılar büyümek, gelişmek, ve yaşamını sağlıklı bir şekilde devam ettirebilmek için beslenmeye ihtiyaç vardır. Canlılar koşmak, yürümek

Detaylı

Solunum ve Kalp Durması Nedir?

Solunum ve Kalp Durması Nedir? TEMEL YAŞAM DESTEĞİ Solunum ve Kalp Durması Nedir? Solunum durması: Solunum hareketlerinin durması nedeniyle vücudun yaşamak için ihtiyacı olan oksijenden yoksun kalmasıdır. Hemen yapay solunum ile hasta

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ FİZYOLOJİ

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ FİZYOLOJİ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ FİZYOLOJİ ANKARA 2008 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI Yardım edin sinüslerim beni öldürüyor! Bunu daha önce hiç söylediniz mi?. Eğer cevabınız hayır ise siz çok şanslısınız demektir. Çünkü her yıl milyonlarca lira sinüs problemleri

Detaylı

İNSAN VÜCUDU TEMEL BİLGİLER

İNSAN VÜCUDU TEMEL BİLGİLER İNSAN VÜCUDU TEMEL BİLGİLER Vücudu Oluşturan Sistemler Nelerdir? Hareket sistemi Dolaşım Sistemi Sinir Sistemi Solunum Sistemi Boşaltım sistemi Dolaşım Sistemi Hareket sistemi: Vücudun hareket etmesini,

Detaylı

DOLAŞIM VE VÜCUT SAVUNMASI

DOLAŞIM VE VÜCUT SAVUNMASI DOLAŞIM VE VÜCUT SAVUNMASI Tek hücreli canlılarda ve çok hücreli olup da hücreleri dış ortamla sıkı ilişkide olan canlılarda (hidra, planarya) özel bir dolaşım sistemi yoktur. Çünkü bunlarda gerekli maddeler

Detaylı

İnsanda Destek ve Hareket Sistemi

İnsanda Destek ve Hareket Sistemi İnsanda Destek ve Hareket Sistemi A. HAYVANLARDA DESTEK VE HAREKET Canlı vücuduna desteklik görevi yapan, vücudun çeşitli kısımlarını koruyan ve hareketi sağlayan sisteme destek ve hareket sistemi denir.

Detaylı

TEMEL YAŞAM DESTEĞİ Solunum ve Kalp Durması Nedir? Solunum durması: Solunum hareketlerinin durması nedeniyle vücudun yaşamak için ihtiyacı olan oksijenden yoksun kalmasıdır. Hemen yapay solunum ile hasta

Detaylı

5. Sınıf Besinler ve Özellikleri Test 2

5. Sınıf Besinler ve Özellikleri Test 2 5. Sınıf Besinler ve Özellikleri Test 2 1-1.Düzenleyici olarak görev yaparlar. 2.Pek çok yaşamsal faaliyetlerin gerçekleşmesinde görev alırlar. 3. Vücuda besinlerle dışardan alınır 4.Bazıları suda bazıları

Detaylı

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler BESİNLER Yaşam için gerekli besin öğelerini sağlayan bitkisel ve hayvansal gıdalar BESİN olarak tanımlanır. Besinler, elde edildikleri kaynaklara göre iki gruba ayrılır: Süt, yumurta, peynir, et, tavuk,

Detaylı

FEN BİLİMLERİ UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ. Her Haftaya Bir Bölüm ÇEK KOPAR SINIF

FEN BİLİMLERİ UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ. Her Haftaya Bir Bölüm ÇEK KOPAR SINIF FEN BİLİMLERİ 4 SINIF UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ ÇEK KOPAR Her Haftaya Bir Bölüm Copyright Şifre Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. A.Ş. Bu kitabın her hakkı Şifre Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. AŞ

Detaylı

Santral (merkezi) sinir sistemi

Santral (merkezi) sinir sistemi Santral (merkezi) sinir sistemi 1 2 Beyin birçok dokunun kontrollerini üstlenmiştir. Çalışması hakkında hala yeterli veri edinemediğimiz beyin, hafıza ve karar verme organı olarak kabul edilir. Sadece

Detaylı

6. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Yazılıya Hazırlık Testi

6. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Yazılıya Hazırlık Testi 1. 3. 4. 2. 1 Diğer Sayfaya Geçiniz 5. 7. Öğretmen tahtaya çizdiği şeklin bir hücreye ait olduğunu söylüyor. Ve resmini gösterdiği organelleri bu hücre içerisine yerleştirmelerini istiyor. Hangi organel

Detaylı

SORULAR 6-) ORTAOKULU 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI 1. DÖNEM FEN BİLİMLERİ 3. YAZILI YOKLAMA SORULARI(5-..)

SORULAR 6-) ORTAOKULU 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI 1. DÖNEM FEN BİLİMLERİ 3. YAZILI YOKLAMA SORULARI(5-..) Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları üzerinde işaretleyerek yanıtlayınız?. (100 PUAN) SORULAR 6-) 1-) 2-) Dinamometrelerin ölçüm hassasiyeti içlerinde bulunan sarmal yayın özelliklerine göre değişir. Bu sarmal

Detaylı

Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1.

Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1. Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1.5-2 m 2 ) Deri esas olarak iki tabakadan olu ur Üst deri (Epidermis)

Detaylı

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir.

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız ve Diş Sağlığı Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız sağlığı: Dişler ve onları

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ 19/11/2015 SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI

SOLUNUM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ 19/11/2015 SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI VE FİZYOLOJİSİ FİZYOLOJİSİ Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Canlılığın sürdürülebilmesi için vücuda oksijen alınması gerekir. Solunumla alınan oksijen, kullanılarak metabolizma sonucunda karbondioksit açığa

Detaylı

TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ

TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ GÜLDER GÜMÜŞKAYA HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ONKOLOJİ HASTANESİ TROMBOSİT NEDİR? 1 Kemik iliğinde yapılan kan hücrelerinden biridir. Pıhtılaşma hücreleri olarak bilinir. 1mm 3 kanda

Detaylı

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ Canlıların kendilerine has şekillerini koruyan ve hareketlerini sağlayan sistemdir. Bu iki sistemin birlikte bulunduğu canlı grubu özellikle omurgalılardır. İnsanlarda destek

Detaylı

SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ Bu sunu Sincan İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Hayatboyu Öğrenme Programı Grundtvig Öğrenme Ortaklığı Projesi kapsamında düzenlenen Eğitim Toplantıları için hazırlanmıştır.

Detaylı

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Döllenmiş yumurta fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Yaşam boyu devam eden biyolojik, bilişsel, sosyal gelişim ve kişilik gelişiminin bilimsel incelemesi Gelişim psikolojisinin başlıca

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

DOLAŞIM VE VÜCUDUN SAVUNULMASI AÇIK DOLAŞIM:

DOLAŞIM VE VÜCUDUN SAVUNULMASI AÇIK DOLAŞIM: DOLAŞIM VE VÜCUDUN SAVUNULMASI Çok hücreli organizmalarda besin ve oksijenin hücrelere iletilmesi ile boşaltım maddelerinin vücut dışına atılması taşıma ve dolaşım sistemleriyle yapılır. Yüksek yapılı

Detaylı

5. SINIF FEN BİLİMLERİ KAZANIMLARI

5. SINIF FEN BİLİMLERİ KAZANIMLARI 5. SINIF FEN BİLİMLERİ KAZANIMLARI 5.1. VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM / CANLILAR VE HAYAT Bu ünitede öğrencilerin; besin çeşitleri, sağlıklı ve dengeli beslenme, sigara ve alkol kullanımının zararları,

Detaylı

Solunum Sistemi. Anahtar Kavramlar alveol diyafram bronş bronşçuk. Soluk al p verme olay s ras nda hava vücudumuzda nas l bir yol izler?

Solunum Sistemi. Anahtar Kavramlar alveol diyafram bronş bronşçuk. Soluk al p verme olay s ras nda hava vücudumuzda nas l bir yol izler? Solunum Sistemi Anahtar Kavramlar alveol diyafram bronş bronşçuk Soluk al p verme olay s ras nda hava vücudumuzda nas l bir yol izler? Mert, televizyonda deniz altı dünyasını tanıtan bir belgesel izliyordu.

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI Dünyamızda o kadar çok canlı türü var ki bu canlıları tek tek incelemek olanaksızdır. Bu yüzden bilim insanları canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflandırmışlardır.

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ

SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ Egzersiz sırasında çalışan kaslar, ihtiyaç duydukları enerji için oksijen (O 2 ) kullanır ve karbondioksit (CO 2 ) üretir. Akciğerler, hava ile kanın karşılaştığı ı organlardır.

Detaylı

yayıldıklarını, geniş boyuttaki bir deneyle

yayıldıklarını, geniş boyuttaki bir deneyle Ana Aşama 2 Ana Bl 1: Aşama 1a, 1b, 22a, 2b, 2c, 2d, 2e, 2f, Bl 1: 1a, 2g, 1b, 2h, 2a, 2i, 2b, 2j, 2k, 2c, 2l 2d, 2e, 2f, Bl 2: 2g, 5f 2h, 2i, 2j, 2k, 2l Bl 2: 2g, 5f Çalışma Ünitesi Çalışma Unite 6 Ünitesi

Detaylı

Solunum Sistemi. Burun yutak gırtlak soluk borusu bronş bronşçuk alveol. Örnek 100. Çözüm

Solunum Sistemi. Burun yutak gırtlak soluk borusu bronş bronşçuk alveol. Örnek 100. Çözüm Solunum Sistemi Solunum sistemi, soluk alıp verme olayıyla kanı oksijen bakımından zenginleştirip kandaki karbondioksiti uzaklaştırmaktadır. Bu şekilde kanın temizlenmesini sağlar. Solunum sistemine dahil

Detaylı

TURHAN DOĞRU NEFES ALMAK:

TURHAN DOĞRU NEFES ALMAK: Mustafa TURHAN A sınıfı İşgüvenliği Uzmanı mturhan.isg@gmail.com DOĞRU NEFES ALMAK: Solunum Koruyucuların Farklı Sektörlerde Kullanımı 1 Doğru Nefes Almak ne demek? Tehditler İmkanlar Solunum koruyucular

Detaylı

Fen ve Teknoloji. 7. Sınıf. Yasemin AYAN TAŞDEMİR. Okula Yardımcı Sınavlara Hazırlık. Konu Anlatımı Konu Testleri Konu Etkinlikleri Ünite Testleri

Fen ve Teknoloji. 7. Sınıf. Yasemin AYAN TAŞDEMİR. Okula Yardımcı Sınavlara Hazırlık. Konu Anlatımı Konu Testleri Konu Etkinlikleri Ünite Testleri Okula Yardımcı Sınavlara Hazırlık 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Konu Anlatımı Konu Testleri Konu Etkinlikleri Ünite Testleri Yasemin AYAN TAŞDEMİR PALME YAYINCILIK Ankara, 2013 1 PALME YAYINLARI: 806 PALME

Detaylı

VİTAMİN NEDİR? Vitaminler organik besinler grubunda bulunup

VİTAMİN NEDİR? Vitaminler organik besinler grubunda bulunup VİTAMİN NEDİR? Vitaminler organik besinler grubunda bulunup normal yaşamın sürdürülmesi için gerekli olan, yiyecekler içerisinde doğal olarak bulunan basit yapılı bileşiklerdir. VİTAMİNLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ=)

Detaylı

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir GAV yayınıdır. GAV Yayın No:

Detaylı

Ergonominin temel amacı, insan yeteneklerini en iyi şekilde kullanarak onu en uygun işe yerleştirmek ve performansını en yüksek düzeye çıkarmaktır.

Ergonominin temel amacı, insan yeteneklerini en iyi şekilde kullanarak onu en uygun işe yerleştirmek ve performansını en yüksek düzeye çıkarmaktır. 1 ERGONOMİ (Ergonomics, Human Factors) : insan ile çalışma ortamı arasındaki ilişkileri kapsamlı olarak inceleyecek bir disiplin, bilim dalı, Ergonomi, maksimum performansı (verimlilik vb.) minimum insani

Detaylı

RSV. RSV kennen. Anne babaların bilmesi gereken bir virüs. Kinder schützen

RSV. RSV kennen. Anne babaların bilmesi gereken bir virüs. Kinder schützen RSV kennen Kinder schützen RSV Anne babaların bilmesi gereken bir virüs. Pek tanınmayan bir virüse dair bilgiler - RSV enfeksiyonu riskini nasıl azaltabileceğinize yönelik pratik ipuçları. Bu brosürün

Detaylı