KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ MOTOR SÜRÜCÜLERİ ve SERVO SİSTEMLER DERS NOTU MEHMET TOSUNER 2009

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ MOTOR SÜRÜCÜLERİ ve SERVO SİSTEMLER DERS NOTU MEHMET TOSUNER 2009"

Transkript

1 KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ MOTOR SÜRÜCÜLERİ ve SERVO SİSTEMLER DERS NOTU MEHMET TOSUNER 2009

2 Güç Elektroniği Anahtarlama Elemanları: Bu ders notunda anlatılan konvertör ve inverter devrelerinde kullanılan yarı iletken anahtarlama elemanları BJT, TRİSTÖR, MOSFET, IGBT veya GTO olabilir. Hangi elemanın kullanılacağı; devrenin özelliklerine, gücüne, maliyetine daha da önemlisi motor sürücüsü imal eden şirketin teknolojisine bağlıdır. Bu nedenle bu elemanlardan bahsedilirken Yarı iletken anahtarlama elemanı. şeklinde genel bir isimlendirme kullanılmıştır. Yarı İletken Anahtarlama Elemanları : DİYOT : Doğru polarmada yani Anod bacağına + Katod bacağına - polaritede bir gerilim verildiğinde kapalı bir anahtar gibi davranarak elektrik akımının geçişine müsaade eden, ters polaritede ( Anot - ve Katod + ) açık anahtar haline gelen ve elektrik akımının geçişine müsaade etmeyen devre elemanıdır. Diyotun iletim ve kesimi tamamen üzerine uygulanan gerilimin polaritesine bağlı olup herhangi bir kontrol edilebilirlik özelliği yoktur..

3 TRİSTÖR ( SCR Silikon Kontrollü Doğrultucu Silicon Control Rectifier ) : Kontrollü bir diyottur diyebiliriz. Doğru polarmada yani Anod bacağına + Katod bacağına - polarite bir gerilim verildiğinde iletime geçmek için Gate bacağından tetikleme gerilimi uygulanmasını bekler. Doğru polarite altında tetikleme verildiğinde iletime geçer ve kapalı bir anahtar gibi davranır. Bir kez iletime gittikten sonra Gate bacağından tetikleme gerilimi kesilse de iletimde kalmayı sürdürür. Kesime götürebilmek için üzerinden geçen akımın kesilmesi veya ters polaritede gerilim uygulanması gerekir. Ters polaritede ( Anot - ve Katod + ) Gate bacağından tetikleme gerilimi verilse de iletime geçirilemez.

4 TRİYAK : Her iki polaritede de iletime geçebilen devre elemanıdır. İletime geçmesi için Gate bacağından A2 bacağına uygulanan gerilimle aynı polaritede bir tetikleme geriliminin verilmesi yeterlidir. Aynı polaritede kaldığı sürece tetikleme gerilimi kesilsede iletimde kalmayı sürdürür. Ters polaritede bir gerilim uygulandığında kesime gider ve iletime gitmek için tekrar Gate bacağından tetikleme gerilimi bekler. Bu çalışması ile Triyak ters paralel bağlı iki Tristöre benzetilebilir..

5 BJT ( Bipolar Jonksiyon Transistör ) : Güç elektroniğinin ilk anahtarlama elemanıdır. Base bacağına uygulanan akımı β akım kazancı katsayısı kadar yükselterek Kolektör Emiter bacakları arasında geçişini sağlar. Her ne kadar elektronikte sinyal yükselteci olarak kullanılsa da güç elektroniğinde Base bacağına tam Base akımı uygulanarak veya uygulanmayarak iletim ve kesime götürülen anahtarlama elemanı olarak kullanılırlar. İletime geçtiğinde Kolektör Emiter bacakları arasındaki gerilim düşümü çok küçüktür. Bu sayede kontrol ettiği devre üzerinde güç harcaması çok azdır ( P = U x I ). Fakat Base bacağından uygulanan tetikleme akımı yük akımı ile karşılaştırıldığında küçük gibi gözükse de diğer anahtarlama elamanlarına oranla tetikleme akımı büyüktür ve güç Tansistörlerinde bu onlarca watı bulur ( I B = I C / β ). Bu yüksek tetikleme akımı Transistoru sürecek kontrol devresinin de yüksek çıkış akımı vermesini gerektir.

6 MOSFET : Alan etkili anahtarlama elemanı olarak da anılırlar. Bunun anlamı şudur; BJT lerin iletime geçmesi için Base bacağına uygulanan tetikleme geriliminin çekmiş olduğu I B tetikleme akımı kontrol devresinden çekmektedir. Mosfetlerde ise Gate bacağına tetikleme gerilimi uygulandığında kontrol devresinden çekeceği akım ihmal edilebilecek kadar çok küçüktür. Bu nedenle kontrol Gate bacağından çekilen akımla değil Gate bacağına uygulanan gerilimle yapılır. Bu avantajının yanı sıra Drain Source bacakları arasındaki gerilim düşümü BJT ye göre daha büyüktür. Bu nedenle kontrol ettiği devrede Mosfetin üzerindeki güç harcaması da büyük olmaktadır lerden sonra BJT lerin yerini alan Mosfet ler 700 V u aşmayan birkaç Kw gücündeki ( Düşük ve orta güç ) devrelerde kullanılırlar..

7 GTO : Kontrol edilebilir Tristör olarak tanımlayabiliriz. Tristör den farklı olarak eğer Gate ucuna ters potansiyelde bir gerilim uygulanırsa ( Ters yönde Gate akımı geçirilirse ) GTO nun Anod - Katod uçları doğru polarmada olsa dahi kesime götürülebilir. Bu avantajının yanı sıra iletimde Tristör de Anod Katod bacakları arasında 1.5V lar civarında olan gerilim düşümü GTO da 3V ları geçmektedir. Bu ise GTO nun kontrol ettiği devrede kendi üzerindeki güç harcamasının Tristör den daha fazla olmasına neden olur. GTO 3KV ve 2KA e kadar büyük güç değerlerinde imal edilebilir..

8 IGBT : BJT ve Mosfet üstün yanlarının alındığı düşük güç sarfiyatına ve alan etkili kontrole sahip hibrit bir elemandır larda geliştirilen IGBT ler yüksek güç değerlerinde imal edilebilirler.

9 Anahtarlama elemanlarına tetikleme sinyali uygulandığında eleman küçük bir zaman gecikmesi ile iletime geçer ve aynı şekilde kesime de zaman gecikmeli olarak gider. Bu durum Tristör e ait aşağıdaki şekilde anlatılmaya çalışılmıştır. Tristör e Gate bacağından tetikleme sinyali uygulandığında akım rampalı bir şekilde artış göstermiştir. Aynı şekilde ters polaritede de akım yine rampalı bir şekilde sıfıra düşmüştür. Bu gecikme bazı kaynaklarda toparlanma süresi olarak ta geçer. Anlaşılması açısından iletim ve kesim akım eğrileri abartılı olarak çizilmiş olsa da tüm anahtarlama elemanında katalog bilgilerinde verilen mikro saniyeler mertebesinde bu gecikmeler söz konusudur. Bu gecikme anahtarlama elemanının çalışma frekansını etkilemektedir. Gecikmesi uzun olan anahtarlama elemanın anahtarlama frekansı düşük olmaktadır. Yani yüksek anahtarlama frekanslarına sahip yarı iletken elemanların gecikme süreleri kısadır. Gecikme süresinden önce yarıiletken anahtarlama elemanına bir sonraki tetikleme sinyali uygulanacak olursa eleman hiç kesime gidemeyecek ve devamlı iletimde kalacaktır. 20 KHZ anahtarlama frekansında çalışan yarıiletken anahtarlama elemanları düşünüldüğünde bu sürenin kısalığı daha iyi anlaşılacaktır. ( 20 KHZ = HZ yani saniyede açma kapama )

10 Elektrik Makinelerinde Devir Sayısı Kontrolü : Elektrik makineleri ders notumuzda da anlatıldığı gibi doğru akım motorlarında devir sayısını veren formül: V a I a. R a n = K. θ idi ve devir; Motor uçlarına ( endüviye ) uygulanan gerilime, kutuplardaki manyetik alana yani kutup sargılarından geçen uyartım akımına ve endüvi iç direncine bağlı idi. Endüvi iç direncinin değiştirilmesi ile devir ayarı dirençlerde oluşacak ısı kayıplarından dolayı tercih edilen bir yöntem değildir. Endüviye uygulanan gerilimin değiştirilmesi, endüvi akımının büyük olması ve büyük akımların kontrolü için kullanılacak olan yarı iletken elektronik elemanların maliyeti nedeni ile pahalı olmaktadır. Diğer bir yöntem manyetik alanın yani kutup sargılarından geçen akımının ( uyartım akımı ) kutuplara uygulanan gerilimle kontrolüdür. Kutup gerilimine bağlı olarak devir kontrolünde ise motor tepki süresi uzun olmaktadır. Sabit mıknatıslı doğru akım motorlarında kutup manyetik alanı değiştirilemeyeceği için devir motor uçlarına uygulanan gerilim ile kontrol edilir. Asenkron motorlarda ise devir sayısını veren formül: 60. f n s = p idi Bu motorlarda ise devir ya kutup sayısı değiştirilerek yada motora uygulanan gerilimin frekansı değiştirilerek kontrol edilebilmekteydi. Bu nedenle; Doğru akım motorlarının kontrolünde değeri değiştirilebilen kontrollü bir doğru akım kaynağına. Asenkron motorların kontrolünde ise frekansı değiştirilebilen kontrollü bir alternatif akım kaynağına ihtiyaç duyulmaktadır.

11 Gerilim Kontrollü Doğru Akım - Doğru Akım Kaynağı: Bir doğru akım kaynağının çıkışındaki gerilimin en kolay kontrolü kaynağın çıkışında yüke seri bir ayarlı bir direnç bağlamak ve gerilim bölücü olarak kullanılan direnç değerini değiştirerek yük üzerinde düşen gerilimin değerini değiştirmek şeklinde olur. Şekildeki devrede 12 V luk kaynağın çıkışına 2Ω luk yük direnci bağlanmıştır. Yük direnci üzerinde düşen gerilimi 6V yapmak için seri bağlı ayarlı direncin değerinin de 2Ω a getirilmesi gerekmektedir. Bu durumda devre akımı 3 A olacak ve yük 18W lık güç harcarken seri direnç üzerinde de 18 W lık bir güç ısı olarak kaybolacaktır. Bu durumda kaynak verimi %50 ye düşecek ve harcanan gücün yarısı kayıp olacaktır. Direnç değeri büyüdükçe bu kayıp miktarı da aynı oranda artacak ve verim düşecektir.

12 Büyük güçlerin kontrolünde ise seri dirençle gerilim kontrolü ekonomik olmaktan çıkacaktır. Gerilim kontrolünün bir diğer yöntemi ise yüke seri bir Transistör bağlayarak Kolektör akımının kontrolü şeklinde olabilir. Şekildeki devrede yine yük üzerindeki gerilimi 6V olarak ayarlamak isteyelim bu durumda Transistorün Kolektör akımını 3A olarak ayarlamamız gerekecektir. Bu durumda yük direnci üzerinde 6V luk gerilim düşümü elde edilse de geriye kalan 6V Transistorün Kollektör - Emiter bacakları arasında düşecek Transistör gövdesinde ve soğutucusu üzerinde 18W lık bir güç ısı olarak kaybolacaktır. O nedenle direnç için söylediğimiz bütün dezavantajlar Transistörle gerilim kontrolü içinde geçerli olacaktır.

13 Transistörler anahtarla elemanları olarak ( aç - kapa ) oldukça kullanışlı olmalarına rağmen akım kontrolünde ısı kayıpları nedeni ile elverişli değillerdir. Doğru akımın bir diğer kontrol şekli ise anahtarlamalı kontroldür. Şekildeki devrede anahtar kapalı iken yük üzerindeki gerilim kaynak gerilimine eşit olacaktır anahtar açıldığında ise yük gerilimi sıfıra düşecektir. Eğer anahtar devamlı kapatılıp açılır ve anahtarın kapalı olma süresi ile açık olma süresi birbirine eşit olursa yük üzerinde 6 V luk bir ortalama gerilim düşmüş olacaktır. Bu ortalama gerilim anahtarın açık ve kapalı olma süreleri ( oranları ) değiştirilerek ayarlanabilecektir. Anahtarın kapalı olduğu periyotlarda anahtarın iç direnci yok kabul edildiğinde üzerinde herhangi bir gerilim düşümü olmayacağı için güç sarfiyatı olmayacaktır. Yine açık olduğu periyotlarda da üzerinden akım geçirmeyeceği için yine güç sarfiyatı olmayacaktır. Anahtarlama elemanında güç sarfiyatının yani kaybın olmaması bu kaynağın veriminin %100 olması anlamına gelecektir. Anahtarlama ile doğru akımın kontrolünde verimin %100 olmasına rağmen çıkış gerilimi dalgalı bir biçimde olacaktır. Anahtarlamalı kontrolün en büyük dezavantajı da budur. Bu dalgalı çıkış omik yüklerde kabul edilemez olsa da motor gibi endüktif yüklerde anahtarlama frekansı çok yüksek olduğu taktirde kabul edilebilir bir dalgalanma olacaktır. Düşük anahtarlama hızları motor devrinde titremelere neden olsa da yüksek anahtarlama hızlarında bu titreşim en az düzeye inecektir. Yüksek anahtarlama hızlarının mekanik anahtarlar ile elde edilmesi imkansızdır bu nedenle anahtarlama elemanı olarak BJT, MOSFET veya IGBT gibi yarı iletken anahtarlama elemanları kullanılır.

14 Serbest Döngü Diyodu: İndüktif yüklerde manyetik alan olarak; W = 1 2.( LI. ) 2 Şeklinde bir enerji depo edilmektedir. Bobin devresindeki anahtarı açmakla aslında bu enerjiyi yok etmeye çalışıyoruz ve buda kendisini kontaklar arasında ark (kıvılcım) şeklinde ortaya çıkarmaktadır. Bir bobinde meydana gelen ters indüksiyon geriliminin değeri; V = L( di ) dt dir ve akımdaki değişim ne kadar büyük olursa ( anahtarlama ne kadar hızlı olursa ) indüksiyon gerilimi o oranda yüksek olacaktır. Bobin devresinde kullanılan yarı iletken anahtarlama elemanı kesime gittiğinde bobin üzerindeki bu enerji yarı iletken anahtarlama elemanı üzerinden geçişini sürdürmek isteyecek ayrıca oluşan ters indüksiyon gerilimi yarı iletken eleman yalıtım geriliminin üzerine çıktığında delinmesine yani arızalanmasına neden olacaktır.

15 Bu sorunu çözmek için endüktif yüklere kaynağa ters polaritede bağlanmış serbest döngü Diyotları bağlanır. Şekildeki devrede Transistör ( Yarı iletken anahtarlama elemanı ) iletimdeyken DC kaynak endüktif yük ( Bobin + Direnç ) üzerinden akım geçirir fakat Diyotdan ters polaritede olduğu için bir akım geçişi olmaz. Transistör kesime gittiğinde bobin üzerindeki enerji serbest döngü Diyodu üzerinden kısa devre olarak yine bobin üzerinde harcanacaktır. Akım şekli incelenecek olursa; Transistör iletime geçtiğinde bobinden ani bir akım geçişi başlamak isteyecek fakat ters indiksüyon gerilimi bu ani akım artışına ters yönde tepki vererek ani artışı engelleyecek rampalayacktır. Akım kararlı bir düzeye oturmadan bu sefer Transistör kesime gidecek ve bobin üzerinde depo edilen enerji serbest döngü diyodu üzerinden sönümlenmeye başlayacaktır. Eğer anahtarlama hızı çok yüksek tutulacak olursa ( Örneğin 20 khz = HZ ) akımdaki bu dalgalanma endüktif yükler için kabul edilebilir bir düzeyde olacaktır.

16 Gerilim Kontrollü Alternatif Akım - Doğru Akım Kaynağı: AC akımın DC akıma çevrilmesinde en bilindik yöntem diyotlar ile yapılan tam dalga veya yarım dalga doğrultuculardır. Yarım dalga doğrultma: Şekildeki devrede AC akımın + alternansında Diyodun Anod ucuna + ve Katot ucuna polarite geleceği için Diyod iletime geçecek ve üzerinde düşecek iletim gerilimi haricinde ( Teorik olarak silisyum diyotta 0.7 germanyum diyotta 0.3 V ) AC akımın + alternansını yük üzerine iletecektir. AC akımın alternansında ise bu sefer Diyodun Anod ucuna - ve Katot ucuna + polarite geleceği için diyod kesime gidecek ve açık anahtar gibi davranacağından yük uçlarına bir gerilim uygulanmayacaktır.

17 Tam dalga doğrultma: Şekildeki devrede AC akımın + alternansında D1 ve D4 Diyodlarının Anod uçlarına + ve Katot uçlarına polarite geleceği için bu iki diyod iletime geçecek ve AC akımın + alternansını yük üzerine iletecektir. AC akımın alternansında ise bu sefer D2 ve D3 Diyodlarının Anod uçlarına + ve Katot uçlarına - geleceği için bu iki diyot iletime geçeçek ve AC akımın alternansında akımın yönünü değiştirerek ( DC akım için aynı yönde kalacak ) yük uçlarına uygulayacaktır. Devre incelendiği taktirde D1 ve D4 diyotları iletimde iken D2 ve D3 diyotları uçlarına ters polarite olacağı için kesimde kalacaklar aynı şekilde D2 ve D3 diyotları iletimde olduğunda ise bu sefer D1 ve D4 diyotları uçlarına ters polarite geleceği için kesimde kalacaklardır.

18 Aşağıda üç fazlı tam dalga ( Köprü tipi ) doğrultma devresi ve gerilim dalga şekilleri verilmiştir.

19 Sabit bir çıkış gerilimi için kullanılıyor olsalar da çıkış geriliminin ayarlanması istenen yerlerde diyotlarla yapılan doğrultma isteneni vermeyecektir. Ayarlı bir DC çıkış, gerilimin periyot içerisinde yüke uygulama süresiyle elde edilir bunun içinde doğrultma işlemi kapı kontrollü bir yarı iletken eleman ile yapılmalıdır. Bu iş için en uygun olanı düşük fiyatı ve iletimde üzerindeki güç sarfiyatının az olması nedeni ile Tristör (SCR) dür. Tristörü kesime götürme zorluğu alternatif akımın diğer alternansa geçmesi ile ortadan kalkmaktadır. Şekildeki devrede tek

20 Tristör ile yarım dalga kontrollü bir doğrultma yapılmıştır. Buradaki α açısı Tristörün tetiklenme açısı olup bu açının büyütülüp küçültülmesi ile bir altarnans içerisindeki DC akımın ortalama değeri ayarlanabilmektedir. Her ne kadar elde edilen gerilim tam bir DC akım olmasa da ilerleyen konularda göreceğimiz devreler ile kabul edilebilir bir noktaya gelecektir. Eğer tam dalga kontrollü bir doğrultucu kullanılacak olursa elde edilen DC akım biraz daha düzelecektir. Bu devrede de diyotla yapılan tam dalga doğrultmada olduğu gibi AC akımın + alternansında T1-T4 ve alternansında T2-T3 tristörleri verilen α açısı ile iletime geçerek doğrultma işlemini gerçekleştirecektir.

21 α açısı 0 O olduğunda DC akımın değeri en büyük olacaktır. Bu değeri veren formül şu şekildedir. V dc = 2 2 V π.. ort α açısının 0 O dan farklı olduğu durumlarda DC akımın değeri. 1 Vdc =.( + Cos Vdo 2 1 α ). formülü ile bulunur. α açısının 0 O ve 180 O arasında değiştirerek en büyük ve en küçük DC çıkış gerilimini ayarlamak mümkün olacaktır. Şekilde 45 O ve 135 O ler için çıkış DC akım dalga şekli gözükmektedir.

22 Endüktif Yüklerde kontrollü doğrultma: Endüktif yük üzerinde manyetik bir enerjinin depolandığını ve yük akımı kesilse dahi bu enerjiden dolayı akımın akmak isteyeceğini daha önce görmüştük. Bu nedenle Tristörler diğrer alternansta ( - alternansta )hemen kesime gidemeyerek akımımın akışına enerji tükenene kadar bir müddet daha müsaade edeceklerdir. Bu durumda yük uçlarındaki gerilim negatif olacak ve akım akışı kesilemeyeceği için Tristör çiftlerinden biri mutlaka devrede kalacak ancak diğer tristör çifti iletime geçtiğinde kesime gidebilecektir. Şekilde 15 O ve 60 O tetikleme açısı için DC akım çıkış dalga şekli görülmektedir. DC çıkış geriliminin negatif değer alması ilk bakışta bir sorun gibi gözükse de ilerleyen konularda göreceğimiz inverterlerin, konvertörlerin motorun frenlenmesi durumunda kaynağa geri enerji vermesini sağlamaktadır.

23 Üç Fazlı Kontrollü Doğrultucular: Eğer üç fazlı sistemlerde tam dalga doğrultma yapılacak olur ise bir periyot içerisinde bütün fazlara ait altı adet + alternans elde edilecek bu ise çıkış dalga şeklinin daha düzgün olmasını sağlayacaktır. Şekildeki devrede α açısının 0 O 30 O 60 O ve 90 O olması durumunda elde edilecek çıkış gerilimleri verilmiştir. Ortalama Vdc gerilimi kesik düz çizgiler ile gösterilmiştir. Fakat 90 O deki ortalama DC gerilimi sıfırdır.

24 Üç fazlı köprü tipi kontrollü bir doğrultucunun çıkışındaki gerilimi veren formül şu şekildedir. Vdc = Vdo. Cosα π

25 Doğrultucu çıkışına bağlanan filtre bobin ve kondansatörleri ile DC çıkışın daha doğruya yakın olması sağlansa da üç fazlı köprü tipi kontrollü doğrultucunun çıkış geriliminin daha da düzgüne yaklaştırılması için bazı özel sürücülerde AC akım devresi bir faz kaydırıcı trafo ile 30 O kaydırılarak çiftlenmekte ve iki adat köprü tipi kontrollü doğrultucu yapılarak bir periyot içerisinde 12 adet + alternans elde edilerek daha düzgün bir DC çıkış alınmaktadır. 240 voltluk AC şebekede bir fazlı kontrollü bir doğrultucu ile 216 V a üç fazlı kontrollü bir doğrultucu ile 560V a kadar ayarlı gerilim elde etmek mümkündür. Daha büyük değerlerde DC çıkış elde etmek için doğrultucunun AC gerilim değeri bir trafo yardımı ile yükseltilir. Motor imalatçıları genellikle bu gerilim değerlerini göz önüne alarak standart üretimler yapmaktadırlar.

26 Doğrultucularda tristör veya diğer yarı iletken anahtarlama elemanlarının sıralı tetiklenmesi çoğunlukla bu iş için tasarlanmış elektronik entegre devreler ile yapılmaktadır. Bu devre, ayarlanan ve motordan alınan geri dönüş bilgilerine göre α açısını gerilim kaydırma yöntemi ile ayarlamaktadır. Güç devresinin yüksek geriliminin tetikleme devresine zarar vermemesi için güç ve tetikleme devreleri birbirlerinden optokuplörler veya tetikleme trafoları ile yalıtılmaktadır. α açısının nasıl ayarlandığına dair aşağıda temel bir devre bulunmaktadır. + alternansta Tristörün Anod ve Katod uçları doğru polarma altındadır fakat Gate bacağına bağlı olan C1 kondansatörü boştur ve + alternansta bu kondansatör sarj olmaya başlar Gate bacağındaki gerilim değeri ancak C1 kondansatörü sarj olduğunda tristörü tetikleyebilecek düzeye gelir. C1 kondansatörü sarj olma süresi tetikleme gecikmesini verir. Şarj süresi ise R2 potansiyometresi ile ayarlanır.

27 Tam doğru olmayan konvertör çıkışındaki gerilimin motor momentinde ve devrinde titreşimler oluşturması beklenebilir. Fakat her ne kadar motora titreşimli bir gerilimde uygulasak da motor sargılarının endüktif özelliğinden dolayı motor akımı gerilim kadar çok titreşimli olmayacak ve neredeyse motor üzerinden doğru akıma yakın bir akım geçecektir. Moment motor akımına bağlı olduğu için akımın yapmış olduğu bu küçük titreşimler momentte kendisini çok fazla hissettirmeyecektir. Düşük endüktanslı motorlarda ise devrelerine seri bağlanan filitre bobinleri sayesinde akım şekli düzeltilmektedir. Titreşimli besleme gerilimin dez avantajı olmuyor diyemeyiz. Gerilimdeki bu titreşim azda olsa alternatif bir etki yaparak az önce bahsettiğimiz endüktif direnç oluşturmaktadır. Tam doğru gerilimde ısı kayıpları I 2 x R iken bu durumda küçük de olsa R nin yanına bir endüktif direnç X L eklenmekte bu ise kayıpları bir miktar arttırmaktadır.

28 Frekans Kontrollü Doğru Akım Kaynağı - Alternatif Akım Kaynağı: Asenkron motorların devir kontrolü için frekansının değiştirilmesi gerektiğini biliyoruz. Frekansı kontrol edilebilir bir AC kaynak için en temel devre yandaki gibidir. Şekildeki devrede S1 ve S4 transistörleri iletime geçirildiğinde S1 Yük S4 üzerinden bir akım geçişi gerçekleşecektir. Daha sonra bu transistör çifti kesime götürülüp S2 ve S3 transistör çifti iletime geçirildiğinde bu sefer yük üzerinde birincisine ters yönde S2 Yük S3 şeklinde bir akım geçişi gerçekleşecektir. Bu sıralı anahtarlama hızları değiştirilerek yüke uygulanan gerilimin ve akımın frekansı değiştirilebilmektedir.

29 . İki farklı frekans için gerilim grafiği yandaki şekilde verilmiştir. Grafikten de görüleceği üzere elde edilen gerilim sinüs dalga biçiminden çok uzak bir kare dalgadır. Ama alternatif bir akımdır. İlerleyen konularda devre üzerine yapılacak ilaveler ile asenkron motorlar için kabul edilebilir bir dalga haline getirilecektir.

30 İnverter devrelerinde dikkat edilmesi gereken nokta iki anahtarlama eleman çiftinin aynı anda devreye girmemesidir. Eğer şekildeki devrede S1 ve S3 (veya S2-S4) transistörleri aynı anda devreye girecek olursa bu anahtarlama elemanları kaynağı kısa devre edecekler hem kendileri hem de DC besleme kaynağı zarar görecektir. Daha önce endüktif devrelerde akımın birden sıfıra çekilemeyeceğini görmüştük bu nedenle inverter devrelerinde anahtarlama elemanlarına ters paralel olarak serbest döngü diyotlarının bağlanması gerekmektedir. İnverterler çoğunlukla AC akım devrelerinde motorla kaynak arasına bağlanarak frekans değiştirici görevini görmektedir bu nedenle şekilde görülen DC kaynak olarak AC-DC çevirici kontrollü veya kontrolsüz kaynaklar kullanılmaktadır. Asenkron motorların frekans kontrolünde her ne kadar devir sayısı değiştirilse de motor momentinin ve akımının sabit tutulması istenir. Endüktif reaktansın formülü: X = 2. π. L f. l Eğer omik direnç bir an için göz önüne alınmaz ise yükten geçen akım I = U X L Şeklinde olacaktır.

31 Eğer motor devrini düşürmek için frekansta düşürülecek olursa endüktif direnç X L nin değeri düşecek ve akım artacaktır. Akım artışı motorlarda istenmeyen bir durum olduğu için akım artışını önlemek için DC kaynak geriliminin de aynı oranda düşürülmesi gerekecektir. Yine benzer şekilde motor devrini arttırmak için motor frekansı arttırıldığında X L endüktif direncinin değeri artacak bu seferde motor akımı yani momenti düşecektir. Bu sorunu ortadan kaldırmak için bu seferde DC kaynak geriliminin arttırılması gerekmektedir. Yani inverter devrelerinde tek başına frekansı değiştirmek yeterli olmayacaktır. Frekansla birlikte DC kaynak gerilimini arttırıp azaltmanın iki farklı yolu vardır. Genellikle büyük güçlü inverter devrelerinde kontrollü DC kaynaklar kullanılmaktadır. Kontrollü DC kaynakların maliyeti arttırması nedeni ile orta ve küçük güçlü inverter devrelerinde sabit DC akım kaynakları kullanılır ve gerilim anahtarlama elemanlarının iletim kesim süreleri ile değiştirilir.

32 Şekilde a gerilim grafiğine dikkat edilecek olursa geniş bir periyoda yani düşük bir frekansa sahiptir. Bu durumda anahtarlama elemanlarının kesim süreleri uzatılarak ortalama gerilim azaltılmıştır. b de ise frekans arttırılmış ve anahtarlama elemanlarının devrede kalma süreleri arttırılarak ortalama kaynak gerilimi artırılmıştır. c de ise frekans artırılmış ve gerilim değerini büyütmek için anahtarlama elemanları yarım periyot içerisinde hiç kesime götürülmemiştir. Bu noktadan sonra frekans daha da arttırılırda şekil d deki gibi gerilimin artmayacağı görülür. Serbest döngü Diyodunu anlatırken endüktif yüklerin yani motorların akımlarının neden aniden maksimum değer ve aniden sıfır olamayacağından bahsetmiştik. Aynı durum inverter anahtarlaması sırasındada oluşmaktadır. Her ne kadar gerilimin şekli sinüsoidal bir şekilde olmasa da motor akımı sinüs şekline oldukça yakındır ve bu şekli ile kabul edilebilir bir alternatif akımdır.

33 Anahtarlama elemanlarının bir periyot içerisinde iletim ve kesim süreleri ayarlanarak çıkış geriliminin ortalama değerinin değiştirilmesine Darbe Genlik Modülasyonu ( PWM Pulse Width Modulation ) denir. V ÇIKIŞ =Vx0,25 V ÇIKIŞ =Vx0,50 V ÇIKIŞ =Vx0,75

34 Üç Fazlı İnverter: Endüstride kullanılan asenkron motorların hemen hemen hepsi üç fazlı olduğu için bu motorların kontrolünde üç fazlı inverterler kullanılmaktadır. Buna ait prensip şema yanda verilmiştir. Şekildeki devrede transistörler 120 O lik faz açısı yapacak şekilde sıralı iletime geçirilerek üç faz elde edilmektedir.

35

36 Yukarıda bir ve üç fazlı inverter devrelerinin prensip şemaları verilmiştir. Anlaşılması kolay olması açısından yarı iletken anahtarlama elemanları olarak transistör gösterilmiştir. Gerçek devreler bu kadar basit olmayıp bu anahtarlama elemanları yanı sıra devrede filitre bobin ve kondansatörleri ile motorun fren çalışması sırasında DC kaynağa geri enerji beslemesi yapan diğer anahtarlama elemanları bulunmaktadır. Gerek AC gerilimin DC ye çevrilmesi gerekse de DC gerilimden AC gerilim elde edilerek motorun sürülmesi sırasında yarı iletken anahtarlama elemanlarının gerilimi kırpması sırasında motor sürücüleri harmonikler üretirler bu harmonik motor sürücüsünün bağlı olduğu hattaki diğer elektronik elemanlara zarar verebileceği gibi kompanzasyon kondansatörleri içinde tehlikeli olurlar. Bu zararlı etkiyi azaltmak için Avrupa ve Türkiye standartları bazı sınırlamalar getirmektedir. Harmonik değerlerini azaltmak için yukarıda bahsi geçtiği gibi filitre devreleri haricinde bir periyot içerisindeki anahtarlama sayısı Khz ler mertebesine çıkarılarak harmonik açısından gerekli değerler elde edilir.

37 Harmonik Nedir: Sinüsoidal olarak bildiğimiz şehir şebekesi aslında gerilim değeri ( Genliği ) ve frekansı değişik birçok küçük sinüs dalgalarının ( Harmoniklerin ) toplamından oluşmaktadır. Bu harmoniklerin frekans ve genlikleri Fourier Teoremi ile bulunur. Yukarıdaki Fourier açılımının anlamı şudur; 50 Hz frekansındaki Temel dalgamız, ( Tek sayı olarak devam eder ) Harmoniklerin toplamına eşittir.

38 3. harmonik Temel dalga genliğinin ( Geriliminin ) 1/3 ünde genliğe ve temel dalga frekansının 3 misli ( 3x50=150 ) frekansa sahiptir. 5. harmonik Temel dalga genliğinin ( Geriliminin ) 1/5 ünde genliğe ve temel dalga frekansının 5 misli ( 5x50=250 ) frekansa sahiptir. Harmonik değerleri bu şekilde devam eder. Şebeke dalga şeklinin simetri özelliği nedeni ile çift harmonik bileşenleri ( ) bulundurmaz. Eğer şebeke gerilimi çok hızlı bir şekilde anahtarlanacak ( açılıp kapanacak ) olursa Temel dalga yani ana bileşenimizin sinüsoidal şekli bozulacaktır. Bu durumda yukarıda belirttiğimiz; harmoniklerin genlik ( gerilim ) değerleri değişecek veya farklı harmonikler ortaya çıkacaktır. Harmonik kaynaklarını genel olarak şu şekilde sayabiliriz. - Motor sürücüleri. - Anahtarlanabilir güç kaynakları. - Kesintisiz güç kaynaklari (UPS). - Endüksiyon ocakları. - Doğrultucular (redresör), akü şarj cihazları. - Kaynak makineleri. Harmoniklerin kullanıcılara verdiği zararlar ise şu şekildedir. - Kompanzasyon kondansatörlerinin aşırı yüklenerek çok kısa sürede bozulması. - Nötr akımının artması. - Transformatörlerin ısınması, kayıpların artması. - Devre kesicilerde ve diğer kontrol sistemlerinde istenmeyen sebebi belirsiz açılmalar. - Kompanzasyon kademe sigortalarının açılması. - İletişim sistemlerinde parazitlerin oluşması. - Elektronik cihazlarda kart arızalarının meydana gelmesi. - Kontrol sistemlerinde beklenmeyen duruşlar ve arıza kodlarının oluşması.

39 Bu arızaların daha kolay anlaşılması için şu örneği verebiliriz. Kondansatörlerin kapasitif reaktasının formülü; X C = 1 2. π. f. C 3. Harmoniğin frekansı 150 Hz olduğu için kapasitif reaktasda 1/3 oranında azalmaktadır. Eğer 3. harmoniğin genlik ( Gerilim ) değeri temel dalga genliğinin ( Geriliminin ) 1/3 ünü geçecek olursa kapasitif reaktas azaldığı için kondansatör daha fazla akım çekecek ve bir süre sonra delinme şeklinde arıza verecektir. Harmoniklerin oluşmasının temel nedeni olan motor sürücüleri içerisinde harmonik filtrelerine sahip olsalar da çok miktarda motor sürücüsüne sahip olan işletmeler harmonik değerlerini istenen değerlerin altına düşürmek için ayrıca harmonik filitreleri kullanmak zorunda kalabilirler.

40

41 DA Motorun Çalışma Bölgeleri: Şekildeki grafikte A noktası DA motorunun anma değerinde çalıştığı noktadır ve motorun kaynaktan çekeceği akımın değeri I = V E R Formülü ile bulunur. Akımın yönü kaynaktan ( V ) motora doğrudur. Eğer motor devrini düşürmek için Va kaynak geriliminin değeri düşürülecek olursa bu sefer zıt emk nın ( E ) değeri kaynak geriliminden ( V ) büyük olacak ve akım formülü I = E V R Şeklinde değişecektir bu durumda motor REJENERATİF çalışacak ve motor kaynağı besleyecektir. Yani akım yönü motordan kaynağa doğru olacaktır. Bu durumda motorun çalışma noktası B ye kaymış olacaktır.

42

43 Kısaca A noktasına motor çalışma B noktasına ise jeneratör (dinamo) çalışma diyebiliriz. Rejeneratif çalışmada motorun sürtünme ve diğer kayıplardan dolayı devri düşecek ve tekrar zıt emk ( E ) nin değeri kaynak geriliminin ( V ) değerinin altına düşerek motor yeni devrinde motor çalışmaya devam edecektir. Kaynak geriliminin azaltılması haricinde vinç veya asansör motorlarında yükün aşağı inişi sırasında motorun devri anma devrinin üzerine çıkacak bu durumda zıt emk ( E ) nın değeri artarak kaynak geriliminin ( V ) üzerine çıkacak ve motor bu durumda da Rejeneratif çalışmaya geçecektir. Doğru akım motorlarının devir yönünü değiştirmek için kaynak yönü aniden değiştirilmemelidir. Bu durumda kaynak gerilimi ( V ) ve o anki zıt emk ( E ) aynı yönde olacak ve akım değeri I V = R E Şeklinde olacaktır ki bu akımın anma değerinin iki katına kadar çıkması anlamına gelir. Bu nedenle yön değiştirilmeden önce motor durdurulmalıdır. DA motorlarını durdurmak için kaynak gerilimi azaltılmalı motorun Rejeneratif çalışarak durması sağlanmalı daha sonra kaynak bağlantı uçları değiştirilerek gerilim arttırılmalıdır.

44 Bu çalışmaya ait gerilim grafiği aşağıdaverilmiştir. Burada motorun frenlenmesi ile birlikte akımın yön değiştirdiğine dikkat ediniz. Grafiğin altında kalan motordan kaynağa aktarılan güç üst tarafında ise kaynaktan motora aktarılan güç gözükmektedir. + alanın - alandan büyük olmasının nedeni frenleme sırasında sürtünme ve bakır kayıplarının oluşudur. Motorun frenleme sırasında kaynağı beslemesi yeni çıkan motor sürücülerinde yapılan ek devreler ile sağlanmaktadır. Yani sürücü ters yönde çalışarak kaynağa akım basmaktadır. Küçük güçlü veya eski tip sürücülerde bu özellik yerine motor Rejeneratif çalışmaya başladığı anda motor uçları küçük bir direnç üzerinden kısa devre edilerek motor üzerindeki enerjinin direnç üzerinde ısı olarak kaybolması sağlanmaktadır.

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir.

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir. Tristörlü Redresörler ( Doğrultmaçlar ) : Alternatif akımı doğru akıma çeviren sistemlere redresör denir. Redresörler sanayi için gerekli olan DC gerilimin elde edilmesini sağlar. Büyük akım ve gerilimlerin

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları İkincisinde ise; stator düşük devir kutup sayısına göre sarılır ve her faz bobinleri 2 gruba bölünerek düşük devirde seri- üçgen olarak bağlanır. Yüksek devirde ise paralel- yıldız olarak bağlanır. Bu

Detaylı

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır.

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. ASENKRON MOTORLARDA HIZ AYARI ve FRENLEME Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. Giriş Bilindiği üzere asenkron motorun rotor hızı, döner alan hızını (n s )

Detaylı

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören 04.12.2011 AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik AA Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları na Yol Verme Uygulama Soruları 25.11.2011 2 http://people.deu.edu.tr/aytac.goren

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR Teorik Bilgi Deney de sabit çıkış gerilimi üretebilen diyotlu doğrultucuları inceledik. Eğer endüstriyel uygulama sabit değil de ayarlanabilir bir gerilime

Detaylı

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç fazlı AC makinelerde üretilen üç fazlı gerilim, endüstride R-S-T (L1-L2- L3) olarak bilinir. R-S-T gerilimleri, aralarında 120 şer derece faz farkı

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 1 KompanzasyonSistemlerinde Kullanılan Elemanlar Güç Kondansatörleri ve deşarj dirençleri Kondansatör Kontaktörleri Pano Reaktif Güç Kontrol

Detaylı

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri Armatür (endüvi) gerilimini değiştirerek devri ayarlamak mümkündür. Endüvi akımını değiştirerek torku (döndürme momentini) ayarlamak mümkündür. Endüviye uygulanan

Detaylı

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir.

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir. 7.1.4 Paket Şalter İle Bu devredeki DG düşük gerilim rölesi düşük gerilime karşı koruma yapar. Yani şebeke gerilimi kesilir ve tekrar gelirse motorun çalışmasına engel olur. 7.2 SIRALI KONTROL Sıralı kontrol,

Detaylı

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR 22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR KONULAR 1. YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ 2. YOL VERME YÖNTEMLERİ 3. KULLANILDIĞI YERLER Herhangi bir yükü beslemekte olan ve birbirine paralel bağlanan iki altematörden birsinin

Detaylı

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri MOTOR KORUMA RÖLELERİ Motorlar herhangi bir nedenle normal değerlerinin üzerinde akım çektiğinde sargılarının ve devre elemanlarının zarar görmemesi için en kısa sürede enerjilerinin kesilmesi gerekir.

Detaylı

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR?

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? Elektrodinamik sisteme göre çalışan transformatör, elektrik motorları gibi cihazlar şebekeden mıknatıslanma akımı çekerler. Mıknatıslanma akımı manyetik alan varken şebekeden

Detaylı

A- Tristörler : 1- Tristörün yapısı ve özellikleri : a-yapısı :

A- Tristörler : 1- Tristörün yapısı ve özellikleri : a-yapısı : A- Tristörler : SİLİKON KONTROLLÜ ANAHTAR SİLİCON CONTROLLED RECTETİER ( SCR ) Tanımı: Tristör, anot ( A ), katot ( K ) ve geyt ( G ) ucu bulunan ve geytine uygulanan ( + ) sinyal ile A - K arası iletime

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini alçaltmaya veya yükseltmeye yarayan elektro manyetik indüksiyon

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları 10. MOTORLARIN FRENLENMESİ Durdurulacak motoru daha kısa sürede durdurmada veya yükün yer çekimi nedeniyle motor devrinin artmasına sebep olduğu durumlarda elektriksel frenleme yapılır. Kumanda devrelerinde

Detaylı

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER Eyleyiciler (Aktuatörler) Bir cismi hareket ettiren veya kontrol eden mekanik cihazlara denir. Elektrik motorları ve elektrikli sürücüler Hidrolik sürücüler Pinomatik sürücüler

Detaylı

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ 1- Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, şekil 1 'de görüldüğü gibi yarım

Detaylı

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir.

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir. Elektrik motorlarında yol verme işlemi Motorun rotor hızının sıfırdan anma hızına hızına ulaşması için yapılan işlemdir. Durmakta olan motorun stator sargılarına gerilim uygulandığında endüklenen zıt emk

Detaylı

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş ASENKRON MAKİNELER Asenkron Motorlara Giriş İndüksiyon motor yada asenkron motor (ASM), rotor için gerekli gücü komitatör yada bileziklerden ziyade elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktaran AC motor tipidir.

Detaylı

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi 1. GİRİŞ Bilezikli asenkron motor, sincap kafesli asenkron motordan farklı olarak, rotor sargıları dışarı çıkarılmış ve kömür fırçaları yardımıyla elektriksel bağlantı

Detaylı

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05 EELP212 DERS 05 Özer ŞENYURT Mayıs 10 1 BĐR FAZLI MOTORLAR Bir fazlı motorların çeşitleri Yardımcı sargılı motorlar Ek kutuplu motorlar Relüktans motorlar Repülsiyon motorlar Üniversal motorlar Özer ŞENYURT

Detaylı

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta E sınıfı DC kıyıcılar; E sınıfı DC kıyıcılar, çift yönlü (4 bölgeli) DC kıyıcılar olarak bilinmekte olup iki adet C veya iki adet D sınıfı DC kıyıcının birleşiminden oluşmuşlardır. Bu tür kıyıcılar, iki

Detaylı

SABİT MIKNATISLI MOTORLAR ve SÜRÜCÜLERİ

SABİT MIKNATISLI MOTORLAR ve SÜRÜCÜLERİ SABİT MIKNATISLI MOTORLAR ve SÜRÜCÜLERİ 1-Step Motorlar - Sabit mıknatıslı Step Motorlar 2- Sorvo motorlar - Sabit mıknatıslı Servo motorlar 1- STEP (ADIM) MOTOR NEDİR Açısal konumu adımlar halinde değiştiren,

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GÜÇ ELEKTRONİĞİ LABORATUVARI DENEY NO:1 TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR 1.1 Giriş Diyod ve tristör gibi

Detaylı

Güç Faktörünün İyileştirilmesi Esasları: KOMPANZASYON HAKKINDA GENEL BİLGİ Tüketicilerin normal olarak şebekeden çektikleri endüktif gücün kapasitif yük çekmek suretiyle özel bir reaktif güç üreticisi

Detaylı

FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU

FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU GENEL BİLGİLER SÜRÜCÜ KONTROL BAĞLANTILARI PLC 24 VDC CM DİJİTAL GİRİŞ COM UCU FWD REV X1 - X7 EN DİJİTAL GİRİŞLER ( PNP / NPN SEÇİLEBİLİR ) ENABLE GİRİŞİ SW1 Y1 - Y4

Detaylı

6. ÜNİTE DOĞRU AKIM MAKİNALARININ DEVREYE BAĞLANTI ŞEMALARI

6. ÜNİTE DOĞRU AKIM MAKİNALARININ DEVREYE BAĞLANTI ŞEMALARI 6. ÜNİTE DOĞRU AKIM MAKİNALARININ DEVREYE BAĞLANTI ŞEMALARI KONULAR 1. Doğru Akım Jeneratörleri (Dinamolar) 2. Doğru Akım Jeneratörlerinin Paralel Bağlanması 3. Doğru Akım Motorları GİRİŞ Bir iletkende

Detaylı

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI EMO ANKARA ŞUBESİ İÇ ANADOLU ENERJİ FORUMU GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ EMO ŞUBE : KIRIKKALE ÜYE : Caner FİLİZ HARMONİK NEDİR? Sinüs formundaki

Detaylı

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz.

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz. BİR ve İKİ FAZLI İZOLASYON TRANSFORMATÖR Bir ve İki fazlı olarak üretilen emniyet izolasyon transformatör leri insan sağlığı ile sistem ve cihazlara yüksek güvenliğin istenildiği yerlerde kullanılır. İzolasyon

Detaylı

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Elektromanyetik rölelerin çalışmasını ve yapısını öğrenmek 2. SCR kesime görüme yöntemlerini öğrenmek 3. Bir dc motorun dönme yönünü kontrol

Detaylı

1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR

1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR 1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR Bir fazlı yardımcı sargılı motorlar Üniversal motorlar 1.1. Bir fazlı yardımcı sargılı motorlar 1.1.3. Yardımcı Sargıyı Devreden Ayırma Nedenleri Motorun ilk kalkınması anında

Detaylı

****** GÜÇ ELEKTRONİK DERS NOTLARI / 2006 ******

****** GÜÇ ELEKTRONİK DERS NOTLARI / 2006 ****** Güç elektroniği terimi, çok geniş bir alanda elektronik devreleri içine alır ve buradaki amaç ise bir kaynaktan bir yüke giden elektrik gücünün kontrol edilmesidir. Bu kontrol çok değişik biçimlerde; örneğin

Detaylı

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SAYISAL ELEKTRONİK LAB. DENEY FÖYÜ DENEY 4 OSİLATÖRLER SCHMİT TRİGGER ve MULTİVİBRATÖR DEVRELERİ ÖN BİLGİ: Elektronik iletişim sistemlerinde

Detaylı

DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ

DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ 1. Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, Şekil 1 de görüldüğü gibi yarım

Detaylı

DC Motor ve Parçaları

DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları Doğru akım motorları, doğru akım elektrik enerjisini dairesel mekanik enerjiye dönüştüren elektrik makineleridir. Yapıları DC generatörlere çok benzer. 1.7.1.

Detaylı

DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI

DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI DENEY 6: KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIMDA DAVRANIŞI 1. Açıklama Kondansatör doğru akımı geçirmeyip alternatif akımı

Detaylı

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR ENTEGRE MOTOR ÇÖZÜMLERİ Günümüzde enerji kaynakları hızla tükenirken enerjiye olan talep aynı oranda artmaktadır. Bununla beraber enerji maliyetleri artmakta ve enerjinin optimum

Detaylı

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Sıcaklık kontrol elemanlarının türlerini ve çalışma ilkelerini öğrenmek. 2. Bir orantılı sıcaklık kontrol devresi yapmak. GİRİŞ Solid-state sıcaklık kontrol

Detaylı

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören Paralel devre 2 İlk durum: 3 Ohm kanunu uygulandığında; 4 Ohm kanunu uygulandığında; 5 Paralel devrede empedans denklemi, 6 Kondansatör (Kapasitans) Alternatif gerilimin etkisi

Detaylı

Elektrik Motorları ve Sürücüleri

Elektrik Motorları ve Sürücüleri Elektrik Motorları ve Sürücüleri Genel Kavramlar Motor sarımı görüntüleri Sağ el kuralı bobine uygulanırsa: 4 parmak akım yönünü Başparmak N kutbunu gösterir N ve S kutbunun oluşumu Manyetik alan yönü

Detaylı

FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU

FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU GENEL BİLGİLER SÜRÜCÜ KONTROL BAĞLANTILARI PLC 24 VDC CM DİJİTAL GİRİŞ COM UCU FWD REV DİJİTAL GİRİŞLER ( PNP / NPN SEÇİLEBİLİR ) SW1 X1 - X7 EN ENABLE GİRİŞİ Y1 - Y4

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör Multivibratörler Kare dalga veya dikdörtgen dalga meydana getiren devrelere MULTİVİBRATÖR adı verilir. Bu devreler temel olarak pozitif geri beslemeli iki yükselteç devresinden oluşur. Genelde çalışma

Detaylı

FRENIC MULTİ ÖZET KULLANIM KLAVUZU

FRENIC MULTİ ÖZET KULLANIM KLAVUZU FRENIC MULTİ ÖZET KULLANIM KLAVUZU GENEL BİLGİLER SÜRÜCÜ KONTROL BAĞLANTILARI PLC 24 VDC CM DİJİTAL GİRİŞ COM UCU FWD REV X1 X5 EN DİJİTAL GİRİŞLER ( PNP / NPN SEÇİLEBİLİR ) ENABLE GİRİŞİ SW1 Y1 Y2 DİJİTAL

Detaylı

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER ALTERNATİF AKIM DEVRELERİ A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER Alternatif akım devrelerinde akımın geçişine karşı üç çeşit direnç (zorluk) gösterilir. Devre elamanları dediğimiz bu dirençler: () R omik

Detaylı

ED12-REGÜLATÖRLER 2013

ED12-REGÜLATÖRLER 2013 ED12-REGÜLATÖRLER 2013 Regülatörler Şebeke gerilimindeki yükselme düşme gibi dengesizlikleri önleyip gerilim regülasyonu yapan elektriksel cihazlara regülatör denir. Regülatörler elektrik enerjisini içerisindeki

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje Proje Raporu Hakan Altuntaş 11066137 16.01.2013 İstanbul

Detaylı

Şekil1. Geri besleme eleman türleri

Şekil1. Geri besleme eleman türleri HIZ / KONUM GERİBESLEME ELEMANLARI Geribesleme elemanları bir servo sistemin, hızını, motor milinin bulunduğu konumu ve yükün bulunduğu konumu ölçmek ve belirlemek için kullanılır. Uygulamalarda kullanılan

Detaylı

Bir fazlı AA Kıyıcılar / 8. Hafta

Bir fazlı AA Kıyıcılar / 8. Hafta AC-AC Dönüştürücüler AC kıyıcılar (AC-AC dönüştürücüler), şebekeden aldıkları sabit genlik ve frekanslı AC gerilimi isleyerek çıkışına yine AC olarak veren güç elektroniği devreleridir. Bu devreleri genel

Detaylı

Güç Elektroniği. Yüke verilen enerjinin kontrolü, enerjinin açılması ve kapanması ile ayarlanmasını içerir.

Güç Elektroniği. Yüke verilen enerjinin kontrolü, enerjinin açılması ve kapanması ile ayarlanmasını içerir. Güç Elektroniği GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN TANIMI Güç Elektroniği, temel olarak yüke verilen enerjinin kontrol edilmesi ve enerji şekillerinin birbirine dönüştürülmesini inceleyen bilim dalıdır. Güç Elektroniği,

Detaylı

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ L3P HITACHI HIZ KONTROL ÜNİTESİ KULLANIM KILAVUZU L3P GÜÇ BAĞLANTISI KONTROL DEVRESİ TERMİNAL BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ Terminal Tanımı Açıklama Sembolü L1 L2 L3 Giriş fazları Şebeke gerilimi bağlanacak

Detaylı

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Elektronik alanında çok kullanılan elemanlardan birisi olan Mosfet, bu güne kadar pek çok alanda yoğun bir şekilde kullanılmış ve

Detaylı

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken)

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken) KTÜ Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Sayısal Elektronik Laboratuarı DOĞRULTUCULAR Günümüzde bilgisayarlar başta olmak üzere bir çok elektronik cihazı doğru akımla çalıştığı bilinen

Detaylı

YUMUŞAK YOLVERİCİLER NE ZAMAN TERCİH EDİLMELİDİR?

YUMUŞAK YOLVERİCİLER NE ZAMAN TERCİH EDİLMELİDİR? YUMUŞAK YOLVERİCİLER NE ZAMAN TERCİH EDİLMELİDİR? Teknolojideki gelişmeler endüstrideki uygulamalara yansıdıkça işletmelerin kalitesi artmaktadır. Bunun sonucu olarak işletmeler kullandıkları makinaları

Detaylı

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6.1. TEORİK BİLGİ 6.1.1. JONKSİYON TRANSİSTÖRÜN POLARMALANDIRILMASI Şekil 1. Jonksiyon Transistörün Polarmalandırılması Şekil 1 de Emiter-Beyz jonksiyonu doğru yönde polarmalandırılır.

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ MEKATRONİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ MEKATRONİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR Step (Adım) Motorlar Elektrik enerjisini açısal dönme hareketine çeviren motorlardır. Elektrik motorlarının uygulama alanlarında sürekli hareketin (fırçalı

Detaylı

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Koruma Röleleri AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Trafolarda meydana gelen arızaların başlıca nedenleri şunlardır: >Transformatör sargılarında aşırı yüklenme

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNALARI VE KUMANDA 4.1.ASENKRON MOTORLARA DİREKT YOL VERME VE DEVRE ŞEMALARI

ELEKTRİK MAKİNALARI VE KUMANDA 4.1.ASENKRON MOTORLARA DİREKT YOL VERME VE DEVRE ŞEMALARI BÖLÜM 4 OTOMATİK KUMANDA DEVRELERİ 4.1.ASENKRON MOTORLARA DİREKT YOL VERME VE DEVRE ŞEMALARI Basitliği, dayanıklılığı ve ekonomik olmasından endüstride en çok kullanılan asenkron motora, gücüne, işletme

Detaylı

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI MEKATRONİĞİN TEMELLERİ TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI KONDANSATÖR Kondansatör iki iletken plaka arasına bir yalıtkan malzeme konarak elde edilen ve elektrik enerjisini elektrostatik enerji olarak depolamaya

Detaylı

Transformatör İmalatı, Bakımı, Onarımı Servis Hizmetleri Mühendislik Hizmetleri Primer, Sekonder Saha Testleri YG, OG Şalt Sahası Bakım Onarım

Transformatör İmalatı, Bakımı, Onarımı Servis Hizmetleri Mühendislik Hizmetleri Primer, Sekonder Saha Testleri YG, OG Şalt Sahası Bakım Onarım Transformatör İmalatı, Bakımı, Onarımı Servis Hizmetleri Mühendislik Hizmetleri Primer, Sekonder Saha Testleri YG, OG Şalt Sahası Bakım Onarım Hizmetleri TRANSFORMATÖR Elektrik enerjisinin gerilim ve akım

Detaylı

ÖZGÜR Motor & Generatör

ÖZGÜR Motor & Generatör DAHLENDER MOTOR Statora sargılarının UVW ve XYZ uçlarından başka, sargı ortalarından uçlar çıkararak ve bunların bağlantıları yapılarak çift devir sayısı elde edilir. Bu bağlantı yöntemine, Dahlender bağlantı

Detaylı

Temel Kavramlar Doðru Akým (DA, DC, Direct Current) Dinamo, akümülâtör, pil, güneþ pili gibi düzenekler tarafýndan

Temel Kavramlar Doðru Akým (DA, DC, Direct Current) Dinamo, akümülâtör, pil, güneþ pili gibi düzenekler tarafýndan Bölüm 8: Güç Kaynaðý Yapýmý A. Doðrultmaç (Redresör) Devre Uygulamalarý Elektronik devrelerin bir çoðunun çalýþmasý için tek yönlü olarak dolaþan (DC) akýma gerek vardýr. Bu bölümde doðru akým üreten devreler

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 KONDANSATÖRLER VE BOBİNLER Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ Arş. Gör. M.

Detaylı

FUJI MICRO HIZLI DEVREYE ALMA KILAVUZU

FUJI MICRO HIZLI DEVREYE ALMA KILAVUZU FUJI MICRO HIZLI DEVREYE ALMA KILAVUZU KONTEK OTOMASYON A.Ş. BEYİT SOK. NO:27 YUKARI DUDULLU ÜMRANİYE / İSTANBUL 0216 466 47 00 (T) 0216 466 21 20 (F) www.kontekotomasyon.com.tr Sayfa 1 / 7 TUŞ FONKSİYONLARI

Detaylı

DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ

DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ 1. Deneyin Amacı Bu deneyde, bir fiziksel sistem verildiğinde, bu sistemi kontrol etmek için temelde hangi adımların izlenmesi gerektiğinin kavranması amaçlanmaktadır.

Detaylı

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER BÖLÜM KONDANSATÖRLER AMAÇ: İklimlendirme ve soğutma kompresörlerinde kullanılan kalkış (ilk hareket) ve daimi kondansatörleri seçebilme ve bağlantılarını yapabilme. Kondansatörler 91 BÖLÜM-7 KONDANSATÖRLER

Detaylı

ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK)

ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Diyotu tanımlayınız. Diyot bir yönde akım geçiren, diğer yönde akım geçirmeyen elektronik devre elemanıdır. Diyotlarda anot ve katodu tanımlayınız. Diyot

Detaylı

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER. Dr. Bora ALBOYACI alboyaci@kocaeli.edu.tr

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER. Dr. Bora ALBOYACI alboyaci@kocaeli.edu.tr REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER Dr. Bora ALBOYACI alboyaci@kocaeli.edu.tr REAKTİF GÜÇ NEDİR? Elektrodinamik prensibine göre çalışan generatör, trafo, bobin, motor gibi tüketicilerin çalışmaları

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUCU (Teknik Öğretmen, BSc.)

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

SIEMENS LOGO KULLANIMI VE UYGULAMALAR

SIEMENS LOGO KULLANIMI VE UYGULAMALAR SIEMENS LOGO KULLANIMI VE UYGULAMALAR 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 SIEMENS S7 200 UYGULAMALARI UYGULAMA _1 3 Fazlı Asenkron motorun iki yönde

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

!!! DİKKAT!!! Bu kılavuzu okumadan kurulum yapmayınız...

!!! DİKKAT!!! Bu kılavuzu okumadan kurulum yapmayınız... H-SVC10 Reaktif Enerji Regülasyonlu Endüktif yük sürücü. Bu kitapçık 1 Adet H-SVC10 Cihazı kullanımı ve montajıyla ilgili son kullanıcıya yönelik bilgiler içerir.!!! DİKKAT!!! Bu kılavuzu okumadan kurulum

Detaylı

Elektrikte Güç Faktörünün Düzeltilmesi Esasları. Önerge No: 2227/2010

Elektrikte Güç Faktörünün Düzeltilmesi Esasları. Önerge No: 2227/2010 Bireysel (teke tek) Kompanzasyon: Elektrikte Güç Faktörünün Düzeltilmesi Esasları Önerge No: 2227/2010 Devamlı olarak işletmede bulunan büyük güçlü tüketicilerin reaktif güç ihtiyacını temin etmek için

Detaylı

9. Güç ve Enerji Ölçümü

9. Güç ve Enerji Ölçümü 9. Güç ve Enerji Ölçümü Güç ve Güç Ölçümü: Doğru akım devrelerinde, sürekli halde sadece direnç etkisi mevcuttur. Bu yüzden doğru akım devrelerinde sadece dirence ait olan güçten bahsedilir. Sürekli halde

Detaylı

GEPA. set. RQ-112B Reaktif Güç Kontrol Rölesi. set. set RQ B SERİSİ REAKTİF GÜÇ RÖLELERİ

GEPA. set. RQ-112B Reaktif Güç Kontrol Rölesi. set. set RQ B SERİSİ REAKTİF GÜÇ RÖLELERİ RQ B SERİSİ REAKTİF GÜÇ RÖLELERİ RQ B Serisi reaktif güç röleleri, alçak gerilim elektrik tesislerinin reaktif güç kompanzasyonunda kullanılırlar. Kondansatör gruplarını devreye alan ve çıkaran reaktif

Detaylı

ASENKRON MOTORLARA YOL VERME

ASENKRON MOTORLARA YOL VERME 1 ASENKRON MOTORLARA YOL VERME Üç Fazlı Asenkron Motorlara Yol Verme Yöntemleri Kısa devre rotorlu asenkron motorlar sekonderi kısa devre edilmiş transformatöre benzediklerinden kalkış anında normal akımlarının

Detaylı

Deneyle İlgili Ön Bilgi:

Deneyle İlgili Ön Bilgi: DENEY NO : 4 DENEYİN ADI :Transistörlü Akım ve Gerilim Kuvvetlendiriciler DENEYİN AMACI :Transistörün ortak emetör kutuplamalı devresini akım ve gerilim kuvvetlendiricisi, ortak kolektörlü devresini ise

Detaylı

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır.

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. 6. Osiloskop Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. Osiloskoplar üç gruba ayrılabilir; 1. Analog osiloskoplar 2. Dijital osiloskoplar

Detaylı

2. Bölüm: Diyot Uygulamaları. Doç. Dr. Ersan KABALCI

2. Bölüm: Diyot Uygulamaları. Doç. Dr. Ersan KABALCI 2. Bölüm: Diyot Uygulamaları Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 Yük Eğrisi Yük eğrisi, herhangi bir devrede diyot uygulanan bütün gerilimler (V D ) için muhtemel akım (I D ) durumlarını gösterir. E/R maksimum I

Detaylı

BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR

BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...iv GİRİŞ...v BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR 1. ASENKRON MOTORLAR... 1 1.1. Üç Fazlı Asenkron Motorlar... 1 1.1.1. Üç fazlı asenkron motorda üretilen tork... 2 1.1.2. Üç fazlı asenkron motorlara

Detaylı

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ Fatih BODUR Elektrik Motorları : Dönme kuvveti üreten makineler Elektrik motorunun amacı: Motor şaftına Dönme Momenti (T) ve Devir (n) sağlaması,iş

Detaylı

ANALOG ELEKTRONİK - II. Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir.

ANALOG ELEKTRONİK - II. Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir. BÖLÜM 6 TÜREV ALICI DEVRE KONU: Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir. GEREKLİ DONANIM: Multimetre (Sayısal veya Analog) Güç Kaynağı: ±12V

Detaylı

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Sıkı bir çalışmanın yerini hiç bir şey alamaz. Deha yüzde bir ilham ve yüzde doksandokuz terdir. Thomas Alva Edison İçerik TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI Transdüser ve Sensör

Detaylı

Y-0035 GÜÇ ELEKTRONİĞİ EĞİTİM SETİ

Y-0035 GÜÇ ELEKTRONİĞİ EĞİTİM SETİ Güç Elektroniği Eğitim Seti, temel güç elektroniği uygulamaları, endüstriyel otomasyon, elektriksel işlemlerin kontrolü ve ölçümleri ile birlikte öğretilmesi, kullanılması, devre elemanlarının tanınması,

Detaylı

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR Hazırlayan ve Sunan: ELEKTRİK_55 SUNUM AKIŞI: PWM (DARBE GENİŞLİK MODÜLASYONU) NEDİR? Çalışma Oranı PWM in Elde Edilmesi Temelleri PWM in Kullanım Alanları AC

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI Özgür GENCER Semra ÖZTÜRK Tarık ERFİDAN Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü, Kocaeli San-el Mühendislik Elektrik

Detaylı

KOMPANZASYON www.kompanze.com

KOMPANZASYON www.kompanze.com KOMPANZASYON Hazırlayan: Mehmet Halil DURCEYLAN Teknik Öğretmen & M.B.A. halil@kompanze.com Dünyada enerji üretim maliyetlerinin ve elektrik enerjisine olan ihtiyacın sürekli olarak artması, enerjinin

Detaylı

Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki

Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki ELEKTRİK MAKİNALARININ DÜNÜ BUGÜNÜ GELECEKTEKİ DURUMU Mekanik Enerji Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki Elektrik

Detaylı

ELEKTRİK GRUBU ELEKTRİK MAKİNELERİ EĞİTİM SETİ ELECTRICAL MACHINERY TRAINING SET

ELEKTRİK GRUBU ELEKTRİK MAKİNELERİ EĞİTİM SETİ ELECTRICAL MACHINERY TRAINING SET ELEKTRİK GRUBU ELEKTRİK MAKİNELERİ EĞİTİM SETİ ELECTRICAL MACHINERY TRAINING SET Elektrik Makineleri ve Kumanda Eğitim Seti; çok fonksiyonlu deney masası ve enerji üniteleri, elektrik motorları, motor

Detaylı

TEK FAZLI DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI DOĞRULTUCULAR ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK ÜHENDĠSLĠĞĠ GÜÇ ELEKTRONĠĞĠ LABORATUAR TEK FAZL DOĞRULTUCULAR Teorik Bilgi Pek çok güç elektroniği uygulamasında, giriş gücü şebekeden alınan 50-60 Hz lik AC güç şeklindedir ve uygulamada

Detaylı

Elektronik Kurtarma Sistemleri KULLANIM KILAVUZU V - 2.0

Elektronik Kurtarma Sistemleri KULLANIM KILAVUZU V - 2.0 Elektronik Kurtarma Sistemleri KULLANIM KILAVUZU V - 2.0 SKY ELEVATOR KATA GETİRME SİSTEMİ KULLANMA KILAVUZU VE ÖZELLİKLERİ BU BELGE KULLANICILAR İÇİN KILAVUZ OLMASI AMACIYLA HAZIRLANMIŞTIR SKY ELEVATOR

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ Üç Fazlı Asenkron Motorlarda Döner Manyetik Alanın Meydana Gelişi Stator sargılarına üç fazlı alternatif gerilim uygulandığında uygulanan gerilimin frekansı ile

Detaylı

MİKROİŞLEMCİ KONTROL PANOSU

MİKROİŞLEMCİ KONTROL PANOSU MİKROİŞLEMCİ KONTROL PANOSU 1 Mikroişlemci kontrol ünitesi panosunun tamirini yapmak için panonun devrelerini bölümlere ayırmak gerekmektedir. Bunlar ; 1. Tetikleme kartı 2. Referans kartı 3. İşlemci kartı

Detaylı

ED8-STATİK VE DİNAMİK KGK

ED8-STATİK VE DİNAMİK KGK ED8-STATİK VE DİNAMİK KGK 2013 Statik ve Dinamik KGK Karşılaştırması MALİYET 1- Satın alma Dinamik KGK dünyada KGK marketinin sadece %4,3 üne sahiptir, geriye kalan %95,7 si ise statik KGK lere aittir.

Detaylı

SOFT STARTER VE FREKANS KONVERTÖR İNVERTÖRLER

SOFT STARTER VE FREKANS KONVERTÖR İNVERTÖRLER SOFT STARTER VE FREKANS KONVERTÖR İNVERTÖRLER 1. SOFT STARTERLER Doğru terminoloji ile Elektronik Motor Starter leri ya da yaygın kullanılan adıyla soft starter/motor yumuşak yol vericileri, güç elektroniği

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva

3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva TRİE UPS LER 3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva 3 faz giriş -1 faz çıkış ve 3 faz giriş -3 faz çıkış kesintisiz güç kaynakları başta sanayi, tıp,

Detaylı