Analiz. seta NATO ZİRVESİ VE FÜZE KALKANI PROJESİ SELİN M. BÖLME

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Analiz. seta NATO ZİRVESİ VE FÜZE KALKANI PROJESİ SELİN M. BÖLME"

Transkript

1 seta Analiz. S E T A S i y a s e t, E k o n o m i v e T o p l u m A r a ş t ı r m a l a r ı V a k f ı w w w. s e t a v. o r g A r a l ı k NATO ZİRVESİ VE FÜZE KALKANI PROJESİ SELİN M. BÖLME

2 S E T A A N A L İ Z seta Analiz. AA, Fırat Yurdakul S ayı: 30 Aralık 2010 NATO ZİRVESİ VE FÜZE KALKANI PROJESİ SELİN M. BÖLME İÇİNDEKİLER FÜZE KALKANI PROJESININ GEÇMIŞI 4 PROJENIN AMACI VE SON HALI 7 İRAN TEHDIDI NEREDEN KAYNAKLANIYOR? 11 TÜRKIYE PROJENIN NERESINDE? 14 SONUÇ Y a y ı n h a k l a r ı m a h f u z d u r

3 N AT O Z İ R V E S İ V E F Ü Z E K A L K A N I P R O J E S İ ÖZET Kasım 2010 tarihleri arasında Lizbon da gerçekleştirilen NATO Zirvesi arifesinde Türkiye nin gündemine oturan Füze Kalkanı Projesi nin geçmişini Soğuk Savaş ın sona erdiği ilk yıllara kadar götürebilmek mümkündür. Bununla birlikte projenin hayata geçirilmesine yönelik fiili çalışmalar Başkan George W. Bush döneminde başlamıştır. Projenin ABD nin ulusal savunması kapsamında öngörülen ilk halinin Rusya nın aşırı tepkisini çekmesi üzerine proje Başkan Barack Obama döneminde revize edilmiştir. Aşamalı uyarlanabilir yaklaşım adı altında tasarlanan yeni proje, İran ın tahmini balistik füze geliştirme kapasitesine paralel şekilde füze savunma sistemini aşamalı olarak hayata geçirmeyi öngörmektedir. Avrupa nın bu tehlikeden korunması kapsamında belli ülkelere radarlar, belli ülkelere ise savunma füzeleri konuşlandırılması planlanmaktadır. Türkiye, tehdit gelmesi beklenen Ortadoğu bölgesinde kilometre bandında radarların yerleştirilmesi için en uygun ülke olarak tanımlandığı için bu yönde ABD yönetiminin talepleri ile karşı karşıya kalmış ve Türkiye nin taşıdığı tereddütler İran ile ilişkilerine yorularak bir kez daha eksen kayması tartışmalarını gündeme getirmiştir Kasım 2010 da Lizbon da yapılan zirvede Türkiye nin evet oyu ile birlikte ittifakın yeni stratejik konsepti kabul edilmiştir. Bu kapsamda, ittifakın füze saldırıları gibi tehditlere karşı savunma yöntemleri geliştirmesi onaylanırken, kolektif savunma ilkesine yapılan atıfla sistemin üye ülke savunma sistemlerinden de yararlanarak ittifak topraklarının tümünü koruyacak şekilde geliştirilmesi karara bağlanmıştır. NATO Lizbon Zirvesi ardından Türkiye de tartışmalar her ne kadar füze kalkanının teknik detaylarına kilitlenmiş olsa da, zirveden çıkan yeni stratejik konsept, önümüzdeki dönemde dünya düzeninin parametrelerini ortaya koyması bakımından çok daha önemlidir. Elinizdeki çalışmada, öncelikle füze kalkanı projesinin gelişimine, fikri alt yapısına değinilecek ve projenin aldığı son hal siyasi arka planı ile birlikte aktarılacaktır. Daha sonra projenin temelini oluşturan İran tehdidi algısının nereden kaynakladığı ve bunun gerekçeleri irdelenecektir. Son olarak Türkiye nin projeye dâhil olma süreci çerçevesinde, Türk-Amerikan ilişkileri ve Türkiye nin izlediği politika analiz edilecektir. 3

4 S E T A A N A L İ Z NATO ZİRVESİ VE FÜZE KALKANI PROJESİ FÜZE KALKANI PROJESININ GEÇMIŞI Füze Kalkanı Projesi her ne kadar Türkiye nin de konuya dâhil olması ile birlikte 2010 un başından itibaren Türk kamuoyunun gündemini meşgul etse de projenin gelişimini izlemek için Soğuk Savaş ın sona ermesinin ardından yeniden şekillendirilen ABD nin ulusal güvenlik stratejilerine bakmak gerekmektedir. ABD Başkanı George Bush un Yeni Dünya Düzeni olarak nitelendirdiği bu dönemin başlangıcında, 1991 yılında, yayınlanan ulusal güvenlik stratejisi belgesi 1 ABD nin Soğuk Savaş ın ardından dünya algısının nasıl şekilleneceği göstermesi bakımından önemlidir. Yeni dönemdeki düşmanın ana hatlarını çizen bu belgede, tek ve somut bir düşman yerine çeşitlenen ve biçim değiştiren tehdit unsurlarından bahsedilerek, bunların Amerikan çıkarlarına zarar verebileceği üzerinde durulmuştu. Her ne kadar Soğuk Savaş sona ermiş bile olsa, stratejide de belirtildiği gibi, devam eden ekonomik rekabet içinde ABD bölgesel çatışmaların yaratacağı güç boşluklarının kendi çıkarlarına ters şekilde doldurulmasını istememekteydi. Bu nedenle Amerikan çıkarları açısından istikrarsızlık yaratabilecek tehditlerin tanımlanması ve bunlara karşı tedbirlerin alınması önemliydi. Bu amaç, ABD nin ulusal güvenlik stratejilerine şekil veren ana eksen oldu. Bill Clinton ın başkanlığı ile birlikte yeni döneme damgasını vuracak ulusal güvenlik stratejisi netlik kazandı. Bu dönemde ABD çıkarlarına yönelik tehditlerin açık bir sınıflandırmasına gidildi yılında yayınlanan ulusal güvenlik stratejisi belgesin The National Security Strategy of the United States of America, August 1991, docs/ nss.htm

5 N AT O Z İ R V E S İ V E F Ü Z E K A L K A N I P R O J E S İ de 2 Bölgesel ya da Devlet Merkezli Tehditler başlığı altında bazı ülkelerin ABD nin yaşamsal çıkarlarını tehdit etme niyetinde oldukları; bu ülkelerin nükleer, biyolojik, kimyasal silahlar da dâhil olmak üzere saldırı kapasitelerini artırmaya çalıştıkları üzerinde duruluyordu. Aynı belgede Kitle İmha Silahlarından Kaynaklanan Tehdit başlığı altındaysa bu silahların küresel güvenlik için en büyük tehdit olduğunun altı çizilerek, ABD ye düşman ve dünya güvenliğini hedef alan ülkelerin bu tür silahlara sahip olmalarının kabul edilemez olduğu ifade edilmekteydi. Silahların kontrolünü sağlamanın önemi ile birlikte, 1998 stratejisinde füze savunması başlığı altında kısmen yer verilen ulusal füze savunma sistemi, 1999 daki stratejide derinlemesine ele alındı. Burada ABD nin uzun menzilli kitle imha silahları geliştirmekte olan devletlerden tehdit algıladığı vurgulanarak, serseri devletlerden gelebilecek kıtalararası balistik füze saldırısı ihtimaline karşı bir savunma sistemi ihtiyacından bahsedilmekteydi. Bu dönemde 1972 de imzalanan Anti-Balistik Füze Anlaşması Rusya ile ABD nin sahip olacağı füze sistemlerini sınırlandırdığı için ABD nin elini kolunu bağlamaktaydı. 3 ABD başlarda anlaşmanın ulusal füze savunma sistemi kurmasına izin verecek şekilde güncellenmesini gündeme getirdiyse de, Başkan George W. Bush tarafından 2001 senesinde resmen anlaşmadan çekileceklerinin açıklandı ve Haziran 2002 itibari ile ABD tek taraflı olarak anlaşmayı feshetti. ABD nin kendi ulusal füze sistemini hayata geçirmesinin önündeki engelin kalkması ile birlikte füze savunma sistemi üzerinde çalışmalar başlatıldı. Başkan Bush 16 Aralık 2002 de balistik füze savunması hakkında ulusal politikayı belirleyen Ulusal Güvenlik Başkanlık Yönergesini (National Security Presidential Directives) imzalayarak bu konuda Silahların kontrolünü sağlamanın önemi ile birlikte, 1998 stratejisinde füze savunması başlığı altında kısmen yer verilen ulusal füze savunma sistemi, 1999 daki stratejide derinlemesine ele alındı. ilk adımı attı. 4 Bush dönemindeki planda, doğudaki güvenilmez devletler den 5 gelecek uzun menzilli füze tehdidine karşı 2004 sonuna kadar ulusal füze savunma sisteminin kurulması öngörülmüştü. Amerika ve Avrupa ayaklarından oluşan projede, karaya ve gemilere yerleştirilecek savunma füzeleri uzaydaki uydularla desteklenecek ve kurulacak network ile komuta ve kontrol sağlanacaktı. Aralık 2004 te Kuzey Kore nin uzun menzilli balistik füzelerine karşı Alaska da kurulan füze rampalarına beş tane savunma füzesi yerleştirilmesi ile projenin ilk aşaması kısmen gerçekleştirilirken Kaliforniya ya da yerleştirilen bir dizi füze ile sistem desteklendi. Daha sonra Alaska da füzelerin sayısı 24 e çıkarıldı. Ayrıca Grönland ve İngiltere deki erken uyarı ve izleme radarlarının pro- 2. A National Security Strategy for a new Century, May 1997, pdf; Çağrı Erhan, Soğuk Savaş Sonrası ABD nin Güvenlik Algılamaları, Refet Yinanç, Hakan Taşdemir (ed), Uluslararası Güvenlik Sorunları ve Türkiye, Şeçkin Yayınevi, Ankara, 2002, ss A National Security Strategy for a new Century, December 1999, pdf. 4. National Security Presidential Directive 23, December 16,2002 htm. 5. Burada hangi devletlerin kastedildiği konusunda proje ile ilişkili olarak ABD yönetimi tarafından açıkça sadece Kuzey Kore ve İran ın adı kullanılmıştır. 5

6 S E T A A N A L İ Z jeye uygun şekilde yenilenmesi için anlaşmalar yapıldı. Bu kapsamda İngiltere, North Yorkshire da iki üssünün kullanılmasına izin verdi. 6 Füze savunma sistemi gündeme geldiği günden itibaren Rusya, projenin bu haliyle kendisine karşı olduğunu söyledi ve kendi güvenliğini zaafa uğratacağı gerekçesi ile ABD ye itiraz etti. Ancak sistem henüz kurulum aşamasındayken bile ağır eleştirilerin hedefi haline gelmişti. Özellikle sistemin operasyonel başarısı üzerinde ciddi şüphelere neden olan bu eleştiriler, sistemin test edilmediği ve bir takım teknolojik problemlerin varlığı üzerine yoğunlaşmaktaydı. Buna göre, Alaska ve Kaliforniya daki savunma füzelerinin uzun menzilli füzeleri durdurmadaki başarısı Pentagon un tahminlerinden çok uzaktı. Buna karşın Bush yönetimi kurulan sistemi kısa menzilli füzelere karşı karada ve denizde konuşlu balistik füze savunma sistemi ile destekleyeceklerini açıklayarak proje üzerindeki ısrarını sürdürdü. 7 Avrupa daki müttefikleri ve burada bulunan Amerikan üslerini, orta ve kısa menzilli saldırılardan korumak amacıyla projenin Avrupa ayağı için yer aranmaya başladı. Bir kaç yıl süren uzun görüşmelerin ardından 2007 nin başlarında Bush yönetimi, İran ın balistik füze tehdidine karşı Polonya ve Çek Cumhuriyeti ne resmi olarak Avrupa Füze Savunma Sisteminin bir parçası olarak karada konuşlu savunma füzelerinin ve radar sisteminin kurulmasını teklif etti. Yapılan teklife göre bu sistem, Polonya ya uzun menzilli 10 karada konuşlu savunma füzesinin yerleştirilmesini ve Çek Cumhuriyeti ne sabit ve ismi verilmeyen ancak İran a yakın konumdaki başka bir ülkeye ise taşınabilir radarların kurulmasını kapsamaktaydı. Proje için Bush yönetimi 2007 yılında, projenin Avrupa ayağının başlangıcında, tasarım, inşaat ve orta menzilli savunma füzelerinin konuşlandırılması için 2008 savunma bütçesinden 310 milyon dolar istedi. Bu şekliyle tüm projenin 4 milyar dolara mal olması beklenirken, 2013 te tamamlanması hedeflenmişti yazında Polonya ve Çek Cumhuriyeti ile ABD arasında projeye ev sahipliği yapmalarına ilişkin anlaşmalar imzaladı. Ancak füze savunma sistemi gündeme geldiği günden itibaren Rusya projeye karşıydı. Projenin bu haliyle kendisine karşı olduğunu söyleyen Moskova, kendisine karşı casusluk amacı ile kullanılabileceğini ileri sürerek, füze kalkanının asıl amacının Rusya daki askeri tesisleri gözetlemek olduğu ve şu anda çok büyük olmasa da gelişmesi halinde kendi güvenliğini zaafa uğratacağı gerekçeleri ile ABD ye itiraz etmekteydi. Hatta Moskova eğer İran dan çekiniliyorsa, Azerbeycan ın İran sınırında bulunan ve Rusya tarafından kiralanmış bulunan radar üssünün kullanılabileceğini söyledi. Ayrıca Devlet Eski Başkanı Putin, Rusya güneyindeki bir başka radar üssünü de kullanıma açabileceklerini belirterek ABD ve Avrupa ülkelerini ortak bir savunma sistemi 6 6. Dave Webb, NATO and European Missile Defence, NATO Watch, Briefing Paper No.13, 13 August Steven A. Hildreth, Amy F. Woolf, Ballistic Missile Defense and Offensive Arms Reductions: A Review of the Historical Record, Congressional Research Service Report, May 25, 2010, s. 16; Steven A. Hildreth, Carl Ek, Long- Range Ballistic Missile Defense in Europe, Congressional Research Service Report, September 23, 2009, s Steven A. Hildreth, Carl Ek, Long-Range Ballistic Missile Defense in Europe, Congressional Research Service Report, September 23, 2009, s.1

7 N AT O Z İ R V E S İ V E F Ü Z E K A L K A N I P R O J E S İ geliştirmeye davet etti. 9 Rusya İran ın füzelerinin menzilinin sınırlı olduğu gerekçesi ile ABD nin Avrupa da füze sistemi kurmasına gerek olmadığı konusunda ısrarını sürdürdü. Polonya ile ön anlaşma yapılması sonrasında ise Rusya nın bu konudaki dili daha da sertleşti. Anlaşmanın akabinde Rusya Dışişleri Bakanlığının internet sayfasında yayımlanan açıklamada şu ifadelere yer verilmekteydi: Çek Cumhuriyeti ndeki radar sistemleri, ülkemizin tüm Avrupa bölümünü kapsayabilir. Polonya daki uzun menzilli füzelerin ise Rusya daki kıtalararası füzeler dışında hiçbir hedefi yok ve gelecekte de bunun dışında bir hedefi görülmüyor. ABD füze kalkanının, Avrupa da genişletileceği ve modernize edileceği açıkça görülmektedir. Amerikan yönetimi de bunu saklamıyor. Bu durumda Rusya sadece diplomatik yöntemlerden oluşmayan tepki vermek zorunda kalacak. ABD nin dünyadaki stratejik dengeyi kendi lehinde değiştirerek, dünyadaki güvenlik ve istikrarın kuvvetlenmesini engelleme girişimi daha açık ve somut bir şekilde görülmektedir. 10 Rusya nın bir çekincesi de ABD nin Anti-Balistik Füze Anlaşmasından çekilmiş olmasından kaynaklanmaktaydı. Sınırlandırma kalktığı için Rusya, artık ABD nin istediği gibi projeyi genişletebileceğini, bu durumun ise kendi savunma sistemini zaafa uğratacağını düşünüyordu. Ancak tüm bu sebeplerden daha önemlisi Rusya nın yanı başına kurulacak sistemle kendi nüfuz alanında üstelik kendine söz hakkı tanınmadan kurulmak istenen bu hâkimiyetten rahatsızlık duymasıydı. Rus Meclisi önce Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Anlaşması ndan (AKKA) çekilmeyi onaylayıp, konvansiyonel silahları yeniden batı sınırına yerleştirme sinyali verdi ve Orta Menzilli Nükleer Kuvvetler Anlaşması ndan (INF) çekilme tehdidinde bulundu. Ardından daha somut bir adım geldi ve Moskova, 500 mil menzile sahip İskender-M füzelerini Polonya sınırındaki Rus toprağı Kaliningrad da konuşlandırma kararı aldığını açıkladı. 11 Polonya ve Çek Cumhuriyeti ile yapılan anlaşmaların onaylamasında yaşanan gecikmeler de üstüne eklenenice, projenin ilerlemesi için yeni adımları atmak Kasım 2008 de başkanlık seçimlerini kazanan yeni ABD Başkanı Barack Obama ya kaldı. Tüm bu sebeplerden daha önemlisi Rusya yanı başına kurulacak sistemle kendi nüfuz alanında üstelik kendine söz hakkı tanınmadan kurulmak istenen bu hâkimiyetten rahatsızlık duymaktaydı. PROJENIN AMACI VE SON HALI Obama başkanlığının ilk günlerinde projeyi devam ettirmeyi denediyse de çok geçmeden özellikle de Rusya nın itirazları sürerken projenin mevcut haliyle hayata geçirilmesinin güçlükleri ile yüzleşmek zorunda kaldı. Moskova, yeni ABD başkanının Rusya ile ilişkileri geliştirme yönündeki vaadlerine karşılık füze kalkanı sorununda diyalog kapısını açmış ve 29 Ocak 2009 da İskender füzelerini yerleştirme planını askıya almış- 9. Putin offers joint missile shield, BBC News, 7 June Rusya: Füze Füze kalkanına diplomatik olmayan yöntemlerle de karşılık vereceğiz, Milliyet, 21 Ağustos Russia fires warning shot over US missile plan, Guardian, 7 November

8 S E T A A N A L İ Z tı. 12 Ancak projeyi revize etmeden Rusya nın endişlerini gidermek mümkün gözükmüyordu. Üstelik tek sorun Rusya da değildi. Bush yönetimi tarafından önerilen projenin test edilmemiş olmasının getirdiği teknik sorunlar, maliyeti ve uzun vadede çözüm getirmeyi hedeflemesi ve güncel tehditlere tam karşılık gelmemesi eleştirilmekteydi. Bush yönetimi tarafından önerilen projenin test edilmemiş olmasının getirdiği teknik sorunlar, maliyeti ve uzun vadede çözüm getirmeyi hedeflemesi ve güncel tehditlere tam karşılık gelmemesi eleştirilmekteydi. 17 Eylül 2009 da ABD Başkanı Obama, devralınan projenin Avrupa Balistik Füze Savunma Programı ayağının iptal edildiğini ve onun yerine aşamalı uyarlanabilir yaklaşım (phased adaptive approach) 13 adı altında yeni bir programın hayata geçirileceğini açıkladı. Bugün NATO ya taşınmış olan ve Füze Kalkanı olarak bilinen proje Obama yönetiminin revize ettiği bu projedir. BALİSTİK FÜZE SAVUNMA SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYOR? 1. Balistik füze düşman ülke tarafından fırlatılıyor. 2. Infra-red dedektörler füze fırlatıldığında ortaya çıkan ısıyı algılıyabiliyorlar. 3. Eğer dedektörleri geçerse füze radar sisteminin oluşturduğu bulut örtüsüne eriştiğinde radarlarca algılanıyor. Sistemde üç çeşit radar görev yapıyor; - Uzaydaki radarlar: Füzenin yörüngesini tahminde kullanılıyor - Erken uyarı radarları: Füzeyi tespit ve izlemede kullanılıyor - X-bandı radarları: Yüksek frekanslı sinyallerler füzenin türünü tahmin etmeye yardımcı oluyorlar 4. Füzeyi izleyen radarlar sayesinde, füzenin hızı ve büyüklüğü tespit ediliyor. 5. Füze dikey uçuşa devam ederken radarlar bu bilgileri komuta merkezine aktarıyorlar. 6. Komuta merkezinde radarlardan gelen bilgiler işlenerek, füzeninin hangi noktada hangi savunma füzesi ile durdurulacağı planlanıyor. Bu nokta füzenin hızına ve eldeki savunma füzesinin menziline göre hesaplanan zorunlu bir seçenek ortaya çıkıyor. 7. Bu sırada dikey uçuşuna devam eden balistik füze radarları şaşırtmak için yanıltıcı yemler ateşliyor. Ancak radar sistemi bunları algılayacak şekilde geliştirilmiş durumda. 8. Füzenin uçuş rotası çizildikten sonra, bu rota bilgisi savunma füzelerine iletiliyor. 9. Belirlenen noktada balistik füzeyi vurmak için savunma füzeleri ateşleniyor ve havada vuruyorlar. Eğer bu atış başarısız olursa, o zaman füzenin rotasındaki başka bir savunma füzesi devreye sokulabiliyor Son haliyle program kapsamında, İran tehdidine karşı Avrupa yı korumak için uzun menzilli yerine orta ve kısa menzilli füzelerin konuşlandırılması öngörülmektedir. Obama yönetimi, İran ın elinde henüz uzun menzilli füzelerin bulunmadığı, tehdidin asıl kaynağının şu anda kısa ve orta menzilli füzeler olduğu gerçeğinden hareketle, öncelikle bu soruna çözüm getirebilecek bir sistem üzerine odaklanmıştır. Ayrıca de Obama ya İskender İskender jesti, Milliyet, 29 Ocak Fact Sheet on U.S. Missile Defense Policy: A Phased, Adaptive Approach for Missile Defense in Europe, The White House Office of the Press Secretary, September 17, 2009, SHEET-US-Missile-Defense-Policy-A-Phased-Adaptive-Approach-for-Missile-Defense-in-Europe/ 14. Guide to planned US missile shield, BBC News, 22 June 2006.

9 N AT O Z İ R V E S İ V E F Ü Z E K A L K A N I P R O J E S İ nenmemiş ve geliştirilmekte olan bir sistem yerine, mevcut ve denenmiş savunma füzelerine ve radarlarına dayandığı için sistemin daha güvenilir olduğu ileri sürülmektedir. Proje kapsamında yer alan SM-3 savunma füzeleri özel olarak kısa ve orta menzilli balistik füzelere karşı geliştirilmiş ve başarılı olduklarını 2002 den beri yapılan 23 denemenin 19 unda ispat etmişlerdir. Ayrıca Bush yönetimi tarafından Polonya ya yerleştirilmesi planlanan karada konuşlu uzun menzilli füzelere göre maliyetleri de daha düşüktür. 15 Savunma kapasitesinin izleyen on yıl içinde büyümesi ve daha geniş bir alanı kapsaması planlanmıştır. İran ın uzun menzilli füzeye sahip olacağının düşünüldüğü 2020 yılından sonra, şu anda konuşlandırılması Rusya ile sorunlara neden olan, yeni balistik füze savunma kapasitelerinin Avrupa ya yerleştirilmesi planlanmıştır. 16 Obama ve ekibi tarafından yapılan açıklamalarda, İran ın kısa ve orta menzilli balistik füzelerinin artmasına yönelik endişeler karşısında, müttefiklerle yapılan uzun müzakereler yoluyla geliştirilen bu yeni yaklaşımın daha etkin bir çözüm olduğu vurgulanmaktadır. Buna göre yeni sistem, Bush yönetimi tarafından önerilen Polonya da kurulacak sabit rampalı savunma füzelerinden ve Çek Cumhuriyeti nde inşa edilecek büyük bir radardan daha çabuk konuşlandırılabilecektir ve mevcut tehdidin niteliğine daha uygundur. 17 Cumhuriyetçiler, proje İran ın uzun menzilli füze tehdidine odaklanmadığı için planın değişmesinden memnun olmasalar da Demokratlar, ilerdeki bir tehdit yerine güncel ve mevcut bir tehdide karşı olduğu için yeni sistemin daha uygun olduğunu savunmaktadırlar. Projenin değişmesi ve ABD nin işbirliği teklifleri ile birlikte Rus yönetimi sakinleşirken, bu süreçte İskender füzeleri konuşlandırma planı da rafa kaldırılmıştır. Obama yönetimi, İran ın elinde henüz uzun menzilli füzelerin bulunmadığı, tehdidin asıl kaynağının şu anda kısa ve orta menzilli füzeler olduğundan hareketle, öncelikle bu soruna odaklanmıştır. Balistik Füze Savunma projesi üç aşamadan oluşmaktadır; İlk aşama (2011 den itibaren): İzleyen iki sene içinde, Avrupa yı ve burada bulunan Amerikan askerlerini tehdit eden bölgesel balistik füze tehdidine karşı, gemilerde konuşlandırılabilen Aegis Silah Sistemleri, SM-3 (Blok IA) savunma füzeleri ve taşınabilir radar izleme sistemleri (AN/TPY-2) gibi sensörlerini içeren mevcut ve denenmiş füze savunma sistemlerinin yerleştirilmesi. İkinci aşama (2015 ten itibaren): Daha geniş bir bölgeyi kısa ve orta menzilli füzelerden korumak amacıyla uygun testlerden sonra, SM-3 savunma füzelerinin hem kara hem de deniz için geliştirilmiş ileri versiyonlarının (Block IB) ve ileri versiyon sensörlerin yerleştirilmesi. Üçüncü aşama (2018 den itibaren): Şu anda geliştirme aşamasında olan daha ileri SM-3 Blok IIA savunma füzelerinin geliştirme ve test süreci tamamlandıktan sonra kısa, orta ve orta üstü menzile sahip füze tehdidine karşı yerleştirilmesi. 15. Gabriela Campos (spoke with Kingston Reif,) A Shift in Focus: Changes in the Missile Defense Program FPIP, October 26, Hildreth, Woolf, a.g.e, s Michael D. Shear and Ann Scott Tyson, Obama Shifts Focus Of Missile Shield, Washington Post, September 18,

10 S E T A A N A L İ Z Son aşama (2020 de): SM-3 Blok IIB füzelerinin geliştirme ve test süreci tamamlandıktan sonra bu füzelerin, orta ve orta üstü menzile sahip füze tehdidine ve gelecekte ortaya çıkacak olan ABD ye yönelik potansiyel kıtalararası füze tehdidine karşı konuşlandırılması. 18 Proje üzerinde yapılan değişiklik, NATO ülkelerinin de desteğinin alınmasını sağlamış ve buna paralel olarak projenin Lizbon da gerçekleştirilen zirvede açıklanan yeni stratejik konsept kapsamına alınmasının da yolu açılmıştır. Planın karada konuşlu füzelerin yerleştirileceği aşamaları için anlaşmaların bir kısmı şimdiden sağlanmıştır. Romanya hükümeti füze rampaları kurulmasını kabul ederken, Bulgaristan ile ABD arasında görüşmeler devam etmektedir. Temmuz 2010 da Polonya ile varılan yeni anlaşma çerçevesinde bu ülkeye 2018 den itibaren mobil savunma füzeleri yerleştirilecektir ve Çek Cumhuriyeti nde uydudan gelen bilgilerin toplanacağı erken uyarı merkezi kurulacağı açıklanmıştır de tamamlanması planlanan projenin maliyetinin çoğunun ABD tarafından karşılanacağı açıklanmıştır. Diğer NATO ülkeleri için sisteme bağlanma maliyeti ile birlikte önümüzdeki 10 yıla yayılacak maliyetin toplamda 200 milyon doları bulacağı tahmin edilmektedir. 20 Proje üzerinde yapılan değişiklik, NATO ülkelerinin de desteğinin alınmasını sağlamış ve buna paralel olarak projenin Kasım 2010 tarihleri arasında Lizbon da gerçekleştirilen zirvede açıklanan yeni stratejik konsept kapsamına alınmasının da yolu açılmıştır. Füze Kalkanı projesinin NATO stratejik konsept belgesine girmesinin ne anlama geldiğini yorumlamak için NATO nun önceki stratejik konsept belgeleri ile geçirdiğe değişime bakmak gerekmektedir. ABD nin ulusal güvenlik stratejilerine paralel olarak 1991 ve 1999 yıllarında benimsenen stratejik konsept belgeleri ile NATO bünyesinde tehditler yeniden tanımlanarak örgütün görev alanı genişletilmiştir. Anlaşmanın 5. maddesinde 21 ortaklaşa meşru müdafaa hakkının ancak taraflardan birine veya bir kaçına saldırı olması durumda kullanılabileceği açıkça ifade edilmesine karşın artık, ittifak açısından tehditler sadece üyelerin toprak bütünlüklerine, siyasi bağımsızlıklarına ve güvenliklerine yönelik durumlar veya sadece doğrudan saldırılarla sınırlandırılmamaktadır. Yeni konsept belgeleri ile birlikte Belirsizlikler, istikrarsızlık, etnik ve dinsel rekabet, bölgesel uyuşmazlıklar, insan hakları ihlalleri, devletlerin dağılması, kitle imha silahlarının yayılması, organize suçlar, terörizm ve yaşamsal kaynakların kesil Fact Sheet on U.S. Missile Defense Policy: A Phased, Adaptive Approach for Missile Defense in Europe, The White House Office of the Press Secretary, September 17, 2009, SHEET-US-Missile-Defense-Policy-A-Phased-Adaptive-Approach-for-Missile-Defense-in-Europe/ 19. Webb, a.g.e. 20. Webb, a.g.e. 21. NATO Anlaşması 5. madde; Taraflar, Kuzey Amerika da veya Avrupa da içlerinden bir veya daha çoğuna NATO Anlaşması 5. madde; Taraflar, Kuzey Amerika da veya Avrupa da içlerinden bir veya daha çoğuna yöneltilecek silahlı bir saldırının hepsine yöneltilmiş bir saldırı olarak değerlendirileceği ve eğer böyle bir saldırı olursa BM Yasası nın 51. Maddesinde tanınan bireysel ya da toplu öz savunma hakkını kullanarak, Kuzey Atlantik bölgesinde güvenliği sağlamak ve korumak için bireysel olarak ve diğerler ile birlikte, silahlı kuvvet kullanımı da dahil olmak üzere gerekli görülen eylemlerde bulunarak saldırıya uğrayan Taraf ya da Taraflara yardımcı olacakları konusunda anlaşmışlardır. Böylesi herhangi bir saldırı ve bunun sonucu olarak alınan bütün önlemler derhal Güven Konseyi ne bildirilecektir. Güvenlik Konseyi, uluslararası barış ve güvenliği sağlamak ve korumak için gerekli önlemleri aldığı zaman, bu önlemlere son verilecektir.

11 N AT O Z İ R V E S İ V E F Ü Z E K A L K A N I P R O J E S İ mesi gibi konular ittifakın tehdit tanımlaması kapsamına alınmıştır. 22 Böylelikle NATO söz konusu tehditler nedeniyle de harekete geçebilecek bir örgüt haline gelmiştir. Tehditlerin bu şekilde genişletilmiş olması NATO nun 6. maddede tanımlanan alanı 23 da geçersiz kılmıştır. Anlaşmanın amaç ve alanının bu şekilde değişime uğraması ile birlikte, terörizmden enerji güvenliğine; iklim değişikliğinden organize suçlara kadar henüz tanımlanmasında netlik olmayan yeni tehdit unsurları karşısında ittifakın nasıl işletileceğine ilişkin belirsizlikler ortaya çıkmıştır. Bunun üzerine 3-4 Nisan 2009 tarihleri arasında Strazburg/Kehl Zirvesinde alınan karar çerçevesinde ittifak, yeni konsept üzerinde çalışmalara Temmuz 2009 da başlamıştır. Kasım 2010 daki zirvede bu doğrultuda geliştirilen ve füze kalkanını da içine alan yeni konsept belgesi açıklanmıştır. İRAN TEHDIDI NEREDEN KAYNAKLANIYOR? İlk aşamada füze kalkan projesinin, balistik füzelere sahip genel bir düşmanı hedef aldığı fikri ortaya koyulduysa da Bush dönemiyle birlikte düşman tanımı netlik kazanmaya başlamıştır. Başkan Bush 29 Ocak 2002 de yaptığı konuşmasında şer ekseni adı verdiği İran, Irak ve Kuzey Kore yi uluslararası terörizme yardım ve yataklık ederek dünya barışını tehdit etmekle suçlamış ve kitle imha silahlarına sahip olma çabasında olan bu ülkelerin büyüyen bir tehlike olduğunu söylemiştir. 24 Irak ın işgalinden sonra şer ekseninden geriye iki ülke kalmıştır; Kuzey Kore ve İran. Füze kalkanı projesinin ABD ayağı Kuzey Kore den gelebilecek bir tehlikeye karşıyken Avrupa ya ayağı doğrudan İran ın var olduğu sayılan balistik füze tehdidi üzerine inşa edilmiştir. Peki, İran gerçekten bir balistik füze tehdidi oluşturmakta mıdır? Bugün ABD nin de aralarında bulunduğu 32 ülke balistik füze sahibidir. Sadece dokuzunun aynı zamanda nükleer silahları vardır. Nükleer güce sahip bu dokuz ülkenin dışında bugün bir tek İran uzun menzile sahip füzeler üzerinde çalışmaktadır. Bugün ABD nin de aralarında bulunduğu 32 ülke balistik füze sahibidir. Bunların içinde Çin, Fransa, Hindistan, İsrail, Kuzey Kore, Pakistan, Rusya, İngiltere ve ABD olmak üzere sadece dokuzunun aynı zamanda nükleer silahları vardır ya da olduğu düşünülmektedir. Nükleer güce sahip bu dokuz ülkenin dışında bugün bir tek İran km den daha uzun menzile sahip kıtalararası füzeler üzerinde çalışmaktadır ki bu uzaklık yaklaşık olarak Tahran ile New York arasındaki mesafeye tekabül etmektedir. İran ın bu fü- 22. The Alliance s New Strategic Concept, Meeting of North Atlantic Council, 7-8 November 1991, nato.int/cps/en/natolive/official_texts_23847.htm; erişim tarihi: ; The Alliance s New Strategic Concept, Meeting of North Atlantic Council, 29 April 1999, erişim tarihi: NATO Anlaşması 6. maddeye göre, ittifak ancak aşağıdaki tanımlanan alan içinde saldırı söz konusu ise çalıştırılacaktır; - Tarafların Avrupa ya da Kuzey Amerika daki topraklarına Fransa nın Cezayir Bölgesine (Cezayir in bağımsızlığını kazanması ile bu ibare kaldırılmıştır) Türkiye topraklarına veya Taraflardan herhangi birinin egemenliği altında olan ve Yengeç Dönencesi nin kuzeyinde yer alan adalara yapılan silahlı saldırı; - Bu topraklarda ya da bu toprakların üzerindeki hava sahasında bulunan ya da Antlaşma nın yürürlüğe girdiği tarihte Taraflardan herhangi birinin işgal kuvvetlerinin üslenrniş bulunduğu herhangi bir Avrupa toprağında veya Akdeniz de, ya da Yengeç Dönencesi nin kuzeyindeki Kuzey Atlantik bölgesinde bulunan Tarafların herhangi birine ait kuvvetlere, gemilere, ya da uçaklara yapılan silahlı saldırı. 24. The President s State of the Union Address, Washington, D.C., The White House Office of the Press Secretary, January 29,

12 S E T A A N A L İ Z zelere sahip olması ABD yi vurma kapasitesine sahip olması anlamına gelirken, bugün sadece Çin ve Rusya kendi topraklarından ateşleyecekleri füzelerle Amerikan kıtasını vurabilecek konumdadırlar. 25 Bush dönemindeki planda doğrudan kıtalararası balistik füzelere sahip İran tehdidi üzerine yoğunlaşılırken, Obama döneminde 10 yıl içinde İran ın bu füzeleri geliştirmiş olamayacağından hareketle ilk aşamada İran ın kısa ve orta menzilli füzelerinin Avrupa üzerinde yaratacağı tehdidin önlenmesi, daha sonra uzun menzilli füzelere karşı önlem alınması yönünde karar alınmıştır. Bütün projenin üzerine kurulduğu ve ana tehdit olduğu iddia edilen İran ın balistik füze teknolojisi hakkında bugün için Batı nın elinde net bilgiler bulunmamaktadır. İran ın Elinde Olduğu İleri Sürülen Kısa Menzilli Balistik Füzeler 26 Türü Menzili Başlık yük kapasitesi Sayısı Açıklama CSS km 190 kg 200 Karadan havaya balistik füze da Çin den alındığı düşünülüyor. Çin in uygun kimyasal başlıkları verip vermediği konusunda farklı görüşler var. M km 800 kg Çin in inkar etmesine rağmen İran a 1995 te sattığı ileri sürülüyor. Tahrip gücü yüksek savaş başlığının yanı sıra, nükleer ve kimyasal başlık takılabiliyor. SCUD-B 300 km 985 kg İran balistik füze gücünün temeli kabul ediliyor. Rus yapımı füze, nükleer, kimyasal ve tahrip gücü yüksek patlayıcı başlık takılabiliyor. SCUD-C 500 km 600 kg SCUD-B nin Kuzey Kore tarafından geliştirilmiş sıvı yakıtlı versiyonu. Başlık yükünün menzilini düşürdüğü söyleniyor. Nükleer yük taşıma kapasitesinin yetersiz olduğu ancak K.Kore tarafından kimyasal ve biyolojik başlığın sağlandığı ileri sürülüyor Bütün projenin üzerine kurulduğu ve ana tehdit olduğu iddia edilen İran ın balistik füze teknolojisi hakkında bugün için Batı nın elinde net bilgiler bulunmamaktadır. Bununla birlikte tehdit söyleminin ana kaynağı İran ın üzerinde çalışmakta olduğu orta menzilli Şahab-3 ve Siccil-1 ve Siccil-2 füzeleridir. Şahab-3 füzelerinin temelde Kuzey Kore den alınan No-Dong-1 füzelerine dayandığı Amerikalı uzmanlarca ileri sürülmektedir. Menzilinin km ulaştığı tahmin edilen ve kg yük kapasitesi olan Şahab-3 lerin geliştirilmesinde Kuzey Kore ve Pakistan, Çin in yanı sıra Rusya nın da adı CIA raporlarında teknolojik destek sağlayan ülkeler arasında geçmektedir. Ekim 2001 de İran ın Şahab-3 lerin seri üretimine geçtiği ve senede 20 füze üretebileceği 25. Campos, a.g.e. 26.Andrew Feickert, Iran s Ballistic Missile Capabilities, CRS Report, August 23, 2004, s.1-3

13 N AT O Z İ R V E S İ V E F Ü Z E K A L K A N I P R O J E S İ basına yansımıştır de geliştirilmesine başlanan Şahab-3 ler İran tarafından bugüne kadar en az altı kez test edilmişlerdir. Şahab ların üretimine paralel olarak İran, katı yakıtlı ve çok kademeli füze sistemlerinin de gelişmesi ile birlikte füzelerinin yerdeki dayanıklılığını ve uçma menzilini sistemli olarak artırmıştır. 28 Şubat 2009 da İran ın ilk yerel uydusu olan Omid i yörüngeye yerleştirmesi ile birlikte füze teknolojisinde yeni bir evreye geçilmiştir. Bu gelişme, İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad ın uydunun telekomünikasyon alanında kullanılmak üzere gönderildiği yönündeki açıklamalarına rağmen İran ın balistik füze gücü ile ilgili endişelerin artmasına neden olmuştur sonlarında geliştirilen Siccil-1 in ardından Mayıs 2009 da Siccil-2 nin de testleri başarı ile gerçekleştirilmiştir. İki aşamalı bu füzeler Ahmedinecad tarafından Şahab-3 ten çok daha üstün ve daha önceki füzelerle kıyaslanamayacak kadar ileri teknoloji ürünü olarak sunulmuşlardır. 30 İran ın, Balkanlar, Doğu Avrupa, Körfez bölgesi ve İsrail i vurabilecek km menzile sahip bu füzelerinin başarılı olması, Tahran ın nükleer çalışmaları ile birleşince, ABD nin yanı sıra bölge ülkelerinin de İran tehdidi algısı güçlenmiştir. Bütün bu gelişmelere karşın İran ın sahip olduğu füzelerin gerçek bir tehdit oluşturup oluşturmadığı konusunda farklı görüşler vardır. Her şeyden önce İran tarafından sahip olduğu teknolojisinin ve füze kapasitesinin gerçeğinden daha yüksek gösterildiği yönünde güçlü iddialar vardır. Nitekim, birçok Batı raporunda en fazla kullanılan füze sistemleri için farklı ve çelişkili füze isimleri göze çarpmakta, füze menzili, envanteri ve özellikleri konularında farklı tespitler yapılmaktadır. 31 İran ın 2008 de basına verdiği Şahab-3 füzelerinin denemelerine ilişkin fotoğraflarda photoshop ile füze sayısının çoğaltılması bu durumun başka bir kanıtı olarak gösterilmektedir. 32 Ayrıca Şahab- 3 lerin menzili konusunda farklı kaynaklarda km arasında değişen farklı rakamlar verilmektedir. 33 Bir başka neden ise ABD nin 1990 ların başlarından itibaren izleyen 10 yıl içinde İran ın kıtalararası balistik füzeye sahip olacağı yönündeki iddiaları çeşitli kereler dile getirmiş olmasıdır. 34 İran ın bugün teknolojik olarak tek başına bu füzeleri geliştirmesinin mümkün olmadığı ve dışarıdan da destek görmekte zorlandığı savunulmaktadır. Ayrıca İran ın uzun menzilli füze geliştirme faaliyeti içinde olduğunu gösteren kesin deliller bulunmamaktadır. Tüm bunlar bir kenara bırakıldığında bile, 32 balistik füze sahibi ülke arasında dünya barışını açıkça tehdit ettiği ileri sürülen İran ın, Körfez ülkelerinin rahatsızlıklarına karşın ABD ve İsrail dışında diğer ülkelere yönelik açıkça saldırı tehditleri bulunmamaktadır ve tüm bu tehditlerine karşın kendi- 27. Andrew Feickert, a.g.e, s Greg Bruno, Iran s Ballistic Missile Program, CFR Backgrounders, October 15, Iran launches first domestically produced satellite, Guardian, 3 Şubat İran ın füze antolojisine Siccil-2 de katıldı, Radikal, 21 Mayıs Bruno, a.g.e. 32. İran füzeleri photoshop lu photoshop lu muydu?, NTVMSNBC, 11 Temmuz Bruno, a.g.e. 34. Bruno, a.g.e. İran ile ilgili birçok Batı raporunda en fazla kullanılan füze sistemleri için farklı ve çelişkili füze isimleri göze çarpmakta, füze menzili, envanteri ve özellikleri konularında farklı tespitler yapılmaktadır. 13

14 S E T A A N A L İ Z sine saldırılması sonucunda girdiği İran-Irak Savaşından bu yana her hangi bir ülkeyle de savaşmamıştır. İran ın mevcut çalışmaları ve bu konuda eriştiği konum inkâr edilemeyecek olmakla birlikte bu durum açıkça saldırganca bir tutum içinde olduğunu göstermemektedir. TÜRKIYE PROJENIN NERESINDE? Tehdit gelmesi beklenen Ortadoğu bölgesinde 1000 kilometre bandında radarların yerleştirilmesi için en uygun ülke olarak tanımlanan Türkiye üzerindeki baskılar NATO zirve tarihinin yaklaşması ile birlikte yoğunlaşmıştır. Füze kalkanı projesi, Obama yönetimi tarafından Eylül 2009 da değiştirilmesi ile birlikte NATO bünyesine alınabilecek bir proje kimliğine bürünmüştür. Haziran 2010 da Bratislava da gerçekleştirilen NATO Savunma Bakanları Toplantısında gündeme getirilmesinin ardından Türkiye nin adı proje kapsamında daha sık geçmeye başlamıştır. Aslında Bush dönemindeki projede de Türkiye, İran a yakın mobil radarın yerleştirilmesine uygun aday ülkeler arasındadır. Ancak Ankara nın bu dönemde bir Amerikan projesi kapsamında radar ve füzelere topraklarını açmayı kesinlikle geri çevirdiği basına yansımıştır. 35 Buna karşın, Bush döneminde proje için Polonya ve Çek Cumhuriyeti ne kurulacak üslerin müzakerelerini bizzat yürüten isim olan ve projenin mimarı olarak anılan Daniel Fata Türkiye nin adının geçmediğini söylemekte ve bunu o zamanki Türkiye-ABD ilişkilerinin çok parlak olmamasına bağlamaktadır. 36 Projenin revize edilmesi ve diğer NATO ülkelerinden destek görmesi ile birlikte Washington bu kez Ankara nın kapısını çalmıştır. ABD Savunma Bakanı Gates, Türkiye den destek beklediklerini açıklarken, Ekim ayı ortalarında Türkiye ile resmi görüşmelerin başladığı yolunda haberler basında yer almaya başlamıştır. 37 Aynı dönemde basına bir açıklama yapan ABD Savunma Bakanlığı nın Avrupa ve NATO dan sorumlu isimlerinden Jim Townsend, Lizbon da düzenlenecek NATO Zirvesi ne ilişkin olarak Türkiye den iki beklentileri olduğunu ve bu konularda Ankara nın düşünmesi gerektiğini söylemektedir: Birincisi, NATO nun, füze savunma sistemini bir İttifak kapasitesi olarak üstlenmesi konusunda verecekleri oy. İkincisi de, Türkiye nin ne tür bir rol oynamak istediği. Şurası açık ki, coğrafi konumundan dolayı Türkiye, sistemin bazı bölümlerine ev sahipliği yapmada iyi bir yer. Türkiye nin ve tüm müttefiklerin öne çıkarak, füze savunmasının NATO kapasitesi olarak kabul edilmesinde anlaşma içinde olacağından umutluyuz 38 Tehdit gelmesi beklenen Ortadoğu bölgesinde 1000 kilometre bandında radarların yerleştirilmesi için en uygun ülke olarak tanımlanan Türkiye üzerindeki baskılar NATO Lale Kemal, Turkey to oppose hosting US missile shield, Turkish diplomats say, Today s Zaman, 30 Kasım Daniel Fata: Bush Türkiye yi devre dışı bırakmak istedi, CNNTürk, 16 Kasım ABD füze kalkanı için Türkiye yi seçti, Milliyet, 13 Ekim ABD den Türkiye ye füze kalkanı baskısı, Milliyet, 14 Ekim 2010;

15 N AT O Z İ R V E S İ V E F Ü Z E K A L K A N I P R O J E S İ zirve tarihinin yaklaşması ile birlikte yoğunlaşmıştır. Ankara nın cevabı, eksen kayması tartışmalarının baskısı altında NATO ya bağlılığının bir test alanına dönüştürülürken, ABD ile ilişkilerin geleceği açısından da önemli bir nitelik kazanmıştır. Türkiye nin projeye tereddütle yaklaşmasının birkaç nedeni vardır. Öncelikle Türkiye, Bush dönemindeki projeye ciddi şekilde itiraz eden ve mevcut tavrını sürdürmesi halinde kendisini zor durumda bırakacak olan Rusya nın alacağı tutumu görmek istemiştir. Ancak asıl olarak sorun, tehdidin İran olarak tanımlanmasından kaynaklanmıştır. Ekim ayında gerçekleştirilen Milli Güvenlik Kurulunda onaylanan yeni Milli Güvenlik Siyaset Belgesi nde İran ı da öncelikli tehdit yerine, işbirliği ve ortak vizyon oluşturulan yeni müttefiklerden biri olarak tanımlayan 39 Ankara, bir ay geçmeden İran ı doğrudan tehdit gösteren bir projeye onay vermek istememiştir Tüm bu tartışmaların gölgesinde sürdürülen ABD ile görüşmelerde Türkiye nin zirve sonunda açıklanacak yeni stratejik konsept belgesine ilişkin birkaç talebi ön plana çıkmıştır. Bunlar, Balistik füze tehdidine ve kitle imha silahlarından kaynaklı tehdide ilişkin olarak ülke adı verilmemesi, başka bir deyişle İran ın veya Suriye nin adının açıkça zikredilmemesi; Füze kalkanı projesinin NATO nun kolektif savunma anlayışı çerçevesinde hayata geçirilmesi; Füze kalkanı projesinin Türkiye topraklarında tam kapsama sağlaması, NATO ülkelerinin topraklarının tamamını bu tip saldırılardan korumasıdır. Füze savunma kalkanı ile ilgili Türkiye de en uzun tartışmalardan biri kontrolün kimin elinde olacağı üzerine yapılmıştır. Başbakan Recep T. Erdoğan ın NATO nun bir üyesi olarak bu kapsamda atılacak bir adım ve bu işin komutasının kime verileceği hususu. Ki bunun özellikle topraklarımızın genelinde böyle bir şey düşünülüyorsa, zaten kesinlikle bu bize verilmeli, aksi takdirde bunun kabulü mümkün değil 40 açıklamasının ardından, savunma füzelerinin nasıl devreye gireceğine ilişkin bir kontrol tartışması yaşanmıştır. NATO bünyesindeki bir savunma kapsamında kullanılacak füzelerin yetkisinin tek bir ülkeye verilmesi mümkün değildir. Bununla birlikte bir kriz esnasında saldırıya etkin şekilde karşı koymak için kararların hızla alınması gerekmektedir. Bu nedenle ilke olarak öncesinde, üyeler arasındaki görüşmeler ve müzakeler yoluyla üzerinde mutabakata varılmış ayrıntılı işletim kuralları (rules of engagement) oluşturulur. Burada sistemin işleyişindeki önceliklerin belirlenmesi ayrı bir önem taşımaktadır. Oluşturulan protokol balistik füze saldırısı gerçekleştiğinde yetkili olacak olan komutana verilir. Pratikte uygulamaya baktığımızda, bu komutan hemen her zaman bir Amerikalı olan Avrupa Yüksek Kuvvetler Komutanıdır. 41 Nitekim Başbakan Erdoğan daha sonra yaptığı açıklamalarda komutanın NATO da olması gerektiğini söylemiş- 39. Yeni Kırmızı Kitap a MGK onayı, Yeni Şafak, 28 Ekim Erdoğan dan füze kalkanı için iki şart, Radikal, 15 Kasım David S. Yost, Missile defence on NATO s agenda, NATO Review, Autumn NATO bünyesindeki bir savunma kapsamında kullanılacak füzelerin yetkisinin tek bir ülkeye verilmesi mümkün değildir. Bu nedenle öncesinde, üyeler arasındaki müzakeler yoluyla ayrıntılı işletim kuralları (rules of engagement) oluşturulur. 15

16 S E T A A N A L İ Z tir. 42 Bundan sonraki süreçte Türkiye protokolün oluşturulmasında kendi çekincelerini ortaya koyacak sistemin hangi şartlar altında işleyeceği konusunda pazarlık gücünü kullanacaktır. Türkiye de tartışmalar her ne kadar füze kalkanının teknik detaylarına kilitlenmiş olsa da, zirveden çıkan yeni stratejik konsept, önümüzdeki dönemde dünya düzenin parametrelerini ortaya koyması bakımdan çok daha önemlidir Kasım 2010 da Lizbon da yapılan zirvede ittifakın yeni stratejik konsepti kabul edilmiştir. 43 Türkiye yeni stratejik konsepte onay verirken, ısrarları sonuç vermiş İran ın veya her hangi başka bir ülkenin adı daha önceki stratejik konsept belgelerinde de olduğu gibi tehdit olarak geçmemiştir. Buna karşı İttifak hiçbir ülkeyi düşman olarak görmez. Ancak, hiç kimsenin şüphesi olmasın ki herhangi bir üyesinin güvenliği tehdit edildiğinde, NATO nun herhangi kararlılığından şüphe edilmesin ifadesi yer almıştır. Aynı zamanda ittifakın füze saldırıları gibi tehditlere karşı savunma yöntemleri geliştirmesi onaylanırken, kolektif savunma ilkesine yapılan atıfla sistemin üye ülke savunma sistemlerinden de yararlanarak ittifak topraklarının tümünü koruyacak şekilde geliştirilmesi karara bağlanmıştır. Kararın çıkmasının ardından bugün gelinen aşamada füze kalkanı sisteminde hangi ülkenin ne şekilde görev alacağına ilişkin bir takım belirsizlikler varlığını korumaktadır. NATO Avrupa Müttefik Kuvvetler Komutanı Oramiral James Stavridis tarafından yapılan açıklamaya göre füze savunma sisteminin komuta ve kontrolü ve ABD nin füze savunma sistemiyle NATO nun sisteminin birbiriyle nasıl entegre olacağı gibi konulara dair detaylar üzerinde çalışılarak bir teklif oluşturulacak ve önümüzdeki 6 ay içinde bu teklif Kuzey Atlantik Konseyi yoluyla üye ülkelere sunulacaktır. 44 Türkiye den proje kapsamında öncelikle radarlara ev sahipliği yapması istendiği bilinmektedir. Bununla birlikte Türkiye nin cevabının ne yönde olacağı kesinlik kazanmamıştır. SONUÇ NATO Lizbon zirvesi ardından Türkiye de tartışmalar her ne kadar füze kalkanının teknik detaylarına kilitlenmiş olsa da, zirveden çıkan yeni stratejik konsept, önümüzdeki dönemde dünya düzeninin parametrelerini ortaya koyması bakımından çok daha önemlidir. Soğuk Savaş sonrasında NATO nun varlığının sorgulanmaya başlaması ile birlikte stratejik konsept belgeleri ile yeniden kurgulanan NATO bugün ilk kurulduğu günden çok farklı bir noktadadır. Bu nedenle ittifakın kesintisiz bir şekilde varlığını sürdürmüş olmasına bakarak kuruluş dönemindeki ortamla bugün üzerine kıyaslamalar yapmak doğru değildir. Bununla birlikte bütün bu savunma ittifakı tanımlamalarının ötesine geçerek, NATO yu askeri, ekonomik ve siyasi anlamda bir bütünleştirme aracı olarak ele aldığımız takdirde II. Dünya Savaşı sonrasında da bugün de ABD tarafından aynı amaç doğrultusunda kullanılmaya çalışıldığını söyleyebilmemiz mümkündür Komuta NATO da olmalı, CNNTürk, 22 Kasım Strategic Concept For the Defence and Security of The Members of the North Atlantic Treaty Organisation, Lisbon, Kasım 2010, 44. Füze kalkanı için henüz somut adım yok, Hürriyet, 25 Kasım 2010.

17 N AT O Z İ R V E S İ V E F Ü Z E K A L K A N I P R O J E S İ II. Dünya Savaşı nın ardından ortaya çıkan iki kutuplu dünya ve Komünizm tehdidi Batılı ülkeleri bir ittifak çatısı altında bir araya gelmeye ikna etmiş ve ittifak beraberinde kapitalist sistemin sağlıklı işleyeceği bir blok yaratmıştır. Komünizmi sınırları içine hapsetmek için kullanılan ittifaklar sistemi aslında daha çok bu sınırların dışında kalan ülkeleri dönüştürme işlevi görmüşlerdir. Elbette Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği ile ABD arasında rekabet gerçektir. Bununla birlikte Sovyetler Birliği nin izlediği politikaya, sahip olduğu askeri güce bakarak o dönemde ABD den daha saldırgan veya tehditkâr olduğu söylenemez. Nitekim dönemin belgelerine de bakıldığında Sovyetlerin saldırma ihtimalinin çok düşük olduğunun Amerikan yönetimi tarafından da bilindiği görülmektedir. Bununla birlikte yaratılan bu paranoya ABD nin dünyaya istediği şekilde yön vermesinde fazlasıyla işine yaramıştır. Sovyetler Birliği nin dağılması ile birlikte ilk anda ortaya çıkan ortam ABD ye büyük bir güven vermiş olsa da Washington çok geçmeden dünyanın tek kutuplu kalmayacağı gerçeği ile yüzleşmek zorunda kalmıştır. Bu yeni düzende II. Dünya Savaşı nın sonundaki ekonomik gücüne sahip olmayan ABD, yeni ekonomik rakiplerle ve bölgesel çatışmaların ortaya çıkardığı güçlerle karşı karşıya kalmıştır. Küresel ekonominin işleyişinde kontrolü kaybetmeye başlayan ABD daha sert askeri politikalara sığınırken, dünyaya çeki düzen verme gayesi yeni tehditler bulma ihtiyacı doğurmuştur. Kitle imha silahlarından, bölgesel çatışmalara kadar bu tehditler ilk önce ABD nin ulusal strateji belgelerinde daha sonra 1999 daki NATO konsept belgesinde tanımlanmışlardır. Her ne kadar küresel barışın tehdit altında olduğundan bahsedilse de sorun aslında ABD nin sürdürmeyi arzu ettiği küresel düzene direnç gösterme gücüne sahip devletlerin ortaya çıkmış olmasıdır. Üstelik bu tehdit karşısında Batı ittifakının Soğuk Savaş döneminde gösterdiği dayanışma da kan kaybetmektedir. Bu noktada ABD, komünizm-sovyetler Birliği ikilisinin kendisine sağladığı fırsatlar dünyasını kitle imha silahları-serseri devletler ikilisi ile yeniden yaratma peşine düşmüştür. ABD nin düşman ve dünya güvenliğini hedef alan serseri devletler olarak tanımladığı bu devletlerin başında ise İran gelmektedir. Bugün ABD nin İran tehdidini bu kadar büyütmesinin arkasında, İran ın gittikçe büyüyen füze kapasitesi kadar, yeni bir Sovyetler Birliği sendromu yaratma tutkusu yatmaktadır. Kitle imha silahlarına sahip bunca ülke varken İran üzerinden bu tehdidin somutlaştırılmasının nedeni öncelikle ülkenin İslami kimliğidir. İran bir yandan rejim ihraç edebilecek bir tehdit olarak sunulabilirken öte yandan yaratılan İslami terör korkusu bu çerçeveye oturtulabilmektedir. Ayrıca Ortadoğu gibi güç rekabetinin çok olduğu bir bölgeye düzen verme gayesinde olan ABD nin İran gibi bölgede nüfuz sahibi bir ülke üzerinden söz söylemesi yeni rakiplere daha somut bir gözdağı verecektir. Ayrıca her ne kadar kendi yanına çekme gayretinde bir nebze başarılı olmuş olsa da Rusya nın ve en ciddi küresel rakiplerden biri olan Çin in sadece, ABD yi kendi topraklarından vurabilecek kapasiteye sahip olmaları uzun vadede tüm bu önlemlerin nihai hedefi olduklarını akla getirmektedir. ABD, komünizm- Sovyetler Birliği ikilisinin kendisine sağladığı fırsatlar dünyasını kitle imha silahlarıserseri devletler ikilisi ile yeniden yaratma peşine düşmüştür. 17

18 S E T A A N A L İ Z Türkiye nin İran adının zikredilmemesi yönünde gösterdiği çaba, yaratılmak istenen kutuplaşmaya ve mevcut küresel düzene direnç göstermesinden kaynaklanmaktadır. Elbette Soğuk Savaş taki Sovyet-Amerikan rekabetinde olduğu gibi bugün de İran ile ABD arasında çatışan çıkarlar söz konusudur. Ancak burada, en azından bugün için, küresel bir tehditten söz etmek mümkün değildir. Bunun yanı sıra dünya barışı açısından bakıldığında ABD nin İran ı tehdidi, İran ın ABD yi tehdidinden çok daha fazladır. Dolayısıyla bugün NATO yu bir tehdit olarak görmediğini söyleyen, elindeki mevcut füzeleri Orta Avrupa ya kadar bile ulaşamayan İran a karşı 28 NATO üyesinin bir araya gelerek bir savunma sistemi kurmalarını üye ülkelerinin topraklarını savunmak olarak görmek çok naif bir yaklaşım olur. Soğuk Savaş sonrasında etkinsizleşen NATO ya yeniden görev bulunma çabası içinde konsept belgelerinde pek çok güncel tehdit sıralanmıştır. Bugün ittifak üyeleri için en ciddi tehdit İran ın geliştirmekte olduğu balistik füzeler midir? Irak, Afganistan ve Filistin de işgaller ve çatışmalar devam ederken, Balkanlar ın kırılgan yapısının üzerine oturduğu siyasette istikrarsızlık sürerken, Kafkasya da bütün dengeleri bozabilecek bir savaşın uzak olmadığı görülmüşken NATO nun füze kalkanı projesi üzerine tamamen yoğunlaşması ABD nin Obama döneminde de Bush döneminden devraldığı tek taraflı politika anlayışını (unilateralism) devam ettirdiğini göstermektedir. Türkiye nin izlemekte olduğu politikayı tüm bu resme bakarak yorumlamak gerekir. Bugün Türkiye, kendisine yeniden biçilmek istenen cephe ülkesi rolünü taşımak istememektedir. İran adının zikredilmemesi yönünde gösterdiği çaba aslında İran la ilişkileri koruma arzusu kadar, yaratılmak istenen bu kutuplaşmaya ve mevcut küresel düzene direnç göstermesinden kaynaklanmaktadır. Çünkü açıkça böyle bir cepheleşmenin tarafı olmak Türkiye gibi küresel bir rol oynama çabasında olan bir ülkeyi eski kısır döngülerin içine hapsedecektir. Türkiye nin izlediği politika Batı ittifakı içinde alan yaratarak büyüme gayretidir. Eksen kayması tartışmalarına yol açan, Türkiye nin aslında Batı ittifakından uzaklaşması değil, ittifakın içinde kendisine daha etkin bir rol bulma ve çözüm alternatifleri üretme çabasıdır. Aksi takdirde Türkiye nin genel anlamda NATO tarafından tanımlanan küresel tehditlerden muaf olduğu düşünülemez. Uluslararası terörden, nükleer silahlara kadar Türkiye nin tehdit algılaması Batı ittifakı ile örtüşmektedir. Bununla birlikte Türkiye, bu tehditler karşısında bir siyaset belirlenecekse burada söz sahibi olma arzusundadır. Dolayısıyla Ankara nın füze kalkanı konusunda bir yandan ittifaka destek vererek yanınızdayım demesini, öte yandan bu konuda ince eleyip sık dokuyarak izlemekte olduğu mevcut dış politikayı koruma ısrarını, taşların yerinden oynadığı küresel düzen içinde ayaklarını yere sağlam basma çabası olarak görmek gerekir. 18

19

20 19-20 Kasım 2010 tarihleri arasında Lizbon da gerçekleştirilen NATO Zirvesi arifesinde Türkiye nin gündemine oturan Füze Kalkanı Projesi nin geçmişini Soğuk Savaş ın sona erdiği ilk yıllara kadar götürebilmek mümkündür. Bununla birlikte projenin hayata geçirilmesine yönelik fiili çalışmalar Başkan George W. Bush döneminde başlamıştır. Projenin ABD nin ulusal savunması kapsamında öngörülen ilk halinin Rusya nın aşırı tepkisini çekmesi üzerine proje Başkan Barack Obama döneminde revize edilmiştir. Aşamalı uyarlanabilir yaklaşım adı altında tasarlanan yeni proje, İran ın tahmini balistik füze geliştirme kapasitesine paralel şekilde füze savunma sistemini aşamalı olarak hayata geçirmeyi öngörmektedir. Avrupa nın bu tehlikeden korunması kapsamında belli ülkelere radarlar, belli ülkelere ise savunma füzeleri konuşlandırılması planlanmaktadır. Türkiye, tehdit gelmesi beklenen Ortadoğu bölgesinde kilometre bandında radarların yerleştirilmesi için en uygun ülke olarak tanımlandığı için bu yönde ABD yönetiminin talepleri ile karşı karşıya kalmış ve Türkiye nin taşıdığı tereddütler İran ile ilişkilerine yorularak bir kez daha eksen kayması tartışmalarını gündeme getirmiştir Kasım 2010 da Lizbon da yapılan zirvede Türkiye nin evet oyu ile birlikte ittifakın yeni stratejik konsepti kabul edilmiştir. Bu kapsamda, ittifakın füze saldırıları gibi tehditlere karşı savunma yöntemleri geliştirmesi onaylanırken, kolektif savunma ilkesine yapılan atıfla sistemin üye ülke savunma sistemlerinden de yararlanarak ittifak topraklarının tümünü koruyacak şekilde geliştirilmesi karara bağlanmıştır. NATO Lizbon Zirvesi ardından Türkiye de tartışmalar her ne kadar füze kalkanının teknik detaylarına kilitlenmiş olsa da, zirveden çıkan yeni stratejik konsept, önümüzdeki dönemde dünya düzeninin parametrelerini ortaya koyması bakımından çok daha önemlidir. Selin M. BÖLME Hacettepe Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümünde lisans eğitimi aldı. Aynı üniversitenin Uluslararası İlişkiler Bölümünde İsrail dış politikası üzerine master yaptı. Ankara Üniversitesi, Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalında ABD nin Üs Politikası ve Türkiye: Kuruluşundan Bugüne İncirlik Üssü başlıklı tez ile doktorasını tamamladı. Kuruluşundan bu yana SETA da görev alan Bölme, SETA da araştırmacı olarak çalışmaktadır. S E T A S İ Y A S E T, E K O N O M İ V E T O P L U M A R A Ş T I R M A L A R I V A K F I R e ş i t G a l i p C d. H e r e k e S o k a k N o : 1 0 G O P Ç a n k a y a A n k a r a T Ü R K İ Y E T e l : F a k s : w w w. s e t a v. o r g i n f s e t a v. o r g S E T A W a s h i n g t o n D. C. O f f i c e C o n n e c t i c u t A v e n u e, N. W., S u i t e W a s h i n g t o n, D. C., T e l : F a k s : w w w. s e t a d c. o r g i n f s e t a d c. o r g

Türkiye ve Kitle İmha Silahları. Genel Bilgiler

Türkiye ve Kitle İmha Silahları. Genel Bilgiler Türkiye ve Kitle İmha Silahları Genel Bilgiler Nükleer Silahlar ABD nin nükleer güç tekeli 1949 a kadar sürmüştür. Bugün; Rusya, İngiltere, Fransa, Çin, İsrail, Hindistan ve Pakistan ın nükleer silahları

Detaylı

NATO Zirvesi'nde Gündem Suriye ve Rusya

NATO Zirvesi'nde Gündem Suriye ve Rusya NATO Zirvesi'nde Gündem Suriye ve Rusya Zirveye, aralarında Cumhurbaşkanı Erdoğan ve ABD Başkanı Obama nın da bulunduğu 28 ülkenin devlet ve hükümet başkanı katılıyor. 09.07.2016 / 10:21 Türkiye'yi Cumhurbaşkanı

Detaylı

Kuzey Kore'nin yeni füzesi ABD'ye ulaşabilir mi? Uzmanlara göre Kuzey Kore'nin denemeleri Batı açısından kaygı verici

Kuzey Kore'nin yeni füzesi ABD'ye ulaşabilir mi? Uzmanlara göre Kuzey Kore'nin denemeleri Batı açısından kaygı verici Kuzey Kore'nin füzeleri dünyanın gündeminde: Yeni füze ABD'yi vurabilir mi? Kuzey Kore'nin yeni füzesi ABD'ye ulaşabilir mi? Uzmanlara göre Kuzey Kore'nin denemeleri Batı açısından kaygı verici. 18.05.2017

Detaylı

KUZEYDOĞU ASYA DA GÜVENLİK. Yrd. Doç. Dr. Emine Akçadağ Alagöz

KUZEYDOĞU ASYA DA GÜVENLİK. Yrd. Doç. Dr. Emine Akçadağ Alagöz KUZEYDOĞU ASYA DA GÜVENLİK { Yrd. Doç. Dr. Emine Akçadağ Alagöz Soğuk Savaş sonrası değişimler: Çin in ekonomik ve askeri yükselişi Güney Kore nin ekonomik ve askeri anlamda güçlenmesi Kuzey Kore nin

Detaylı

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan

Detaylı

BAŞBAKAN ERDOĞAN: KOPENHAG SİYASİ KRİTERLERİ NOKTASINDA EĞER HERHANGİ BİR SIKINTI DOĞACAK OLU

BAŞBAKAN ERDOĞAN: KOPENHAG SİYASİ KRİTERLERİ NOKTASINDA EĞER HERHANGİ BİR SIKINTI DOĞACAK OLU BAŞBAKAN ERDOĞAN: KOPENHAG SİYASİ KRİTERLERİ NOKTASINDA EĞER HERHANGİ BİR SIKINTI DOĞACAK OLU Kasım 29, 2006-12:00:00 BAŞBAKAN ERDOĞAN: KOPENHAG SİYASİ KRİTERLERİ NOKTASINDA EĞER HERHANGİ BİR SIKINTI DOĞACAK

Detaylı

ABD'den NATO ülkelerine ültimatom: Savunma harcamalarını arttırın

ABD'den NATO ülkelerine ültimatom: Savunma harcamalarını arttırın ABD'den NATO ülkelerine ültimatom: Savunma harcamalarını arttırın "Amerikalılar, sizin çocuklarınızın gelecekteki güvenliğine, sizden daha fazla önem veremez" 16.02.2017 / 09:34 ATO Savunma Bakanları Brüksel

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

1. ABD Silahlı Kuvvetleri dünyanın en güçlü ordusu

1. ABD Silahlı Kuvvetleri dünyanın en güçlü ordusu 2016 yılında 126 ülkenin ordusu değerlendirilmiş ve dünyanın en güçlü orduları sıralaması yapılmıştır. Ülkenin sahip olduğu silahlı gücün yanında nüfusu, savaşabilecek ve askerlik çağına gelen insan sayısı,

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

Füze Savunma Sistemi ve Türkiye

Füze Savunma Sistemi ve Türkiye Türkiye, Füze Savunma Sistemi ne dahil olurken komşuluk ilişkilerinde oluşabilecek sıkıntıları en aza indirme çabasında. Füze Savunma Sistemi ve Türkiye Missile Defence System and Turkey Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN i 1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ Ömer Faruk GÖRÇÜN ii Yayın No : 2005 Politika Dizisi: 1 1. Bası Ağustos 2008 - İSTANBUL ISBN 978-975 - 295-901 - 9 Copyright Bu kitabın bu basısı

Detaylı

Amerikan Stratejik Yazımından...

Amerikan Stratejik Yazımından... Amerikan Stratejik Yazımından... DR. IAN LESSER Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Jeopolitik Aldatma veya bağımsız bir Kürt Devletinden yana olmadığını ve NATO müttefiklerinin bağımsızlığını

Detaylı

JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK

JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, TPQ yla gerçekleştirdiği özel söyleşide Rusya ile yaşanan gerginlikten Ukrayna nın

Detaylı

FÜZE SAVUNMA SİSTEMİ PROJESİ VE TÜRKİYE

FÜZE SAVUNMA SİSTEMİ PROJESİ VE TÜRKİYE 58 58 Türkiye, komşuluk ilişkilerini bozacağı gerekçesiyle, Füze Kalkanı projesine dahil olmadan önce bazı çekincelerinin giderilmesini bekliyor. E.Tümgeneral Armağan KULOĞLU ORSAM Başdanışmanı armagan_kuloglu@yahoo.com

Detaylı

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 VİZYON BELGESİ(TASLAK) ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 (03-05 Aralık 2015, İstanbul) BÖLÜM 1 Nükleer Güç Programı (NGP) Geliştirilmesinde Önemli Ulusal Politika Adımları Temel

Detaylı

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ 1. "Azerbaycan Milli Güvenlik Stratejisi Belgesi", Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından 23 Mayıs 2007 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girmiştir.

Detaylı

Türkiye nin Nükleer Silahlanmaya Bakışı

Türkiye nin Nükleer Silahlanmaya Bakışı Bilge Strateji, Cilt 5, Sayı 9, Güz 2013, ss.9-13 Türkiye nin Nükleer Silahlanmaya Bakışı 1 Sinan ÜLGEN* Türkiye nin özellikle askeri alandaki nükleer stratejisine baktığımızda nükleer silahlanma konusunun

Detaylı

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı.

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı. TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ HAFTA 2 Roma Antlaşması Avrupa Ekonomik Topluluğu AET nin kurulması I. AŞAMA AET de Gümrük Birliğine ulaşma İngiltere, Danimarka, İrlanda nın AET ye İspanya ve Portekiz in AET ye

Detaylı

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

Detaylı

ABD'nin Baltık politikası Rus işgaline kapı açıyor

ABD'nin Baltık politikası Rus işgaline kapı açıyor ABD'nin Baltık politikası Rus işgaline kapı açıyor Baltık ülkeleri ve Rusya nın askeri güçleri arasında yapılan kıyaslama, Kırım ın Rusya tarafından ilhak edilmesi sonrası artan endişeleri doruğa çıkarıyor.

Detaylı

LİZBON sonrasi NATO. Savunmanın modernizasyonu, kriz yönetiminin güçlendirilmesi ve ortaklıkların genişletilmesi

LİZBON sonrasi NATO. Savunmanın modernizasyonu, kriz yönetiminin güçlendirilmesi ve ortaklıkların genişletilmesi LİZBON sonrasi NATO Savunmanın modernizasyonu, kriz yönetiminin güçlendirilmesi ve ortaklıkların genişletilmesi Yüzünü batıya, Amerika kıtasına dönmüş olan Avrupalı sahil şehri Lizbon transatlantik geleneğini

Detaylı

KGAÖ NÜN KOLEKTİF GÜVENLİK SİSTEMİ

KGAÖ NÜN KOLEKTİF GÜVENLİK SİSTEMİ KGAÖ NÜN KOLEKTİF GÜVENLİK SİSTEMİ Valeriy SEMERIKOV KGAÖ (Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü) Genel Sekreter Yardımcısı Bir devletin ve müttefiklerinin güvenliğinin sağlanması, çağdaş toplumların bir

Detaylı

AK PARTi Genel Başkanı ve Başbakan Erdoğan Bosna-Hersek te

AK PARTi Genel Başkanı ve Başbakan Erdoğan Bosna-Hersek te AK PARTi Genel Başkanı ve Başbakan Erdoğan Bosna-Hersek te Mart 25, 2008-12:00:00 AK PARTi Genel Başkanı ve Başbakan Erdoğan Bosna-Hersek te Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, bölücü terör örgütüne yönelik

Detaylı

NATO Lizbon Zirvesi Sonuçlar, Füze Savunma Sistemi ve Türkiye

NATO Lizbon Zirvesi Sonuçlar, Füze Savunma Sistemi ve Türkiye NATO Lizbon Zirvesi Sonuçlar, Füze Savunma Sistemi ve Türkiye Dr. Sait YILMAZ* Portekiz in başkenti Lizbon da, 19-20 Kasım 2010 tarihlerinde yapılan NATO Zirvesi nde alınan kararlar, NATO nun 10 yıllık

Detaylı

FÜZE SAVUNMA SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE

FÜZE SAVUNMA SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE BİLGE SÖYLEŞİ 8 2010 FÜZE SAVUNMA SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE Doç. Dr. Atilla SANDIKLI ile Söyleşi Eren OKUR Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezi 2 FÜZE SAVUNMA SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE SUNUŞ Uluslararası

Detaylı

ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1

ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1 ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1 Pentagon yetkilileri Fransa'nın talep ettiği Reaper tipi insansız hava aracı (İHA) veya dronların satışına yönelik olarak Kongre'de

Detaylı

5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ. Prof. Dr. Atilla SANDIKLI

5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ. Prof. Dr. Atilla SANDIKLI 5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ Prof. Dr. Atilla SANDIKLI Karadeniz bölgesi; doğuda Kafkasya, güneyde Anadolu, batıda Balkanlar, kuzeyde Ukrayna ve Rusya bozkırları ile çevrili geniş bir havzadır.

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

Merkez Strateji Enstitüsü. Türkiye-Rusya İlişkileri Mevcut Durumu ve Geleceği

Merkez Strateji Enstitüsü. Türkiye-Rusya İlişkileri Mevcut Durumu ve Geleceği Merkez Strateji nstitüsü Türkiye-Rusya İlişkileri Mevcut Durumu ve Geleceği 1 Türkiye-Rusya İlişkilerinin Tarihsel Seyri: Savaş-Kriz-İşbirliği Savaş Kriz İşbirliği 16. yy 1917 1940 1990 2011 2015 2 Türkiye-Rusya

Detaylı

Günlük Yorum. IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı. Piyasalarda Bugün Ne Oldu? USDTRY BRENT PETROL ALTIN GBPUSD EURUSD

Günlük Yorum. IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı. Piyasalarda Bugün Ne Oldu? USDTRY BRENT PETROL ALTIN GBPUSD EURUSD Günlük Yorum IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Piyasalarda Bugün Ne Oldu? USDTRY BRENT PETROL ALTIN GBPUSD EURUSD Yellen dan faiz mesajı Cuma günü açıklanan ve beklentilerin oldukça altında kalan

Detaylı

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi

Detaylı

Türkiye ve Avrupa Birliği

Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği İlişkisi Avrupa Birliği 25 Mart 1957 tarihinde imzalanan Roma Antlaşması'yla Avrupa Ekonomik Topluluğu adı altında doğdu. Türkiye 1959 yılında bu topluluğun

Detaylı

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum Piyasalarda Bugün Neler Olacak? EURUSD USDTRY GBPUSD BRENT PETROL ALTIN Kuzey Kore gerilimi büyümeye devam ediyor Kuzey Kore ile ABD arasındaki gerilimin

Detaylı

NATO, Rusya'nın yeni tanklarından endişelenmeli mi?

NATO, Rusya'nın yeni tanklarından endişelenmeli mi? NATO, Rusya'nın yeni tanklarından endişelenmeli mi? Rusların APS teknolojisine karşı harekete geçen Norveç, diğer NATO ülkelerinin de aynı şeyi yapması gerektiğine inanıyor. 30.05.2017 / 13:26 Rusya'nın

Detaylı

TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA GÜÇ KULLANMA SEÇENEĞİ ( )

TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA GÜÇ KULLANMA SEÇENEĞİ ( ) TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA GÜÇ KULLANMA SEÇENEĞİ (1923-2010) Teorik, Tarihsel ve Hukuksal Bir Analiz Dr. BÜLENT ŞENER ANKARA - 2013 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... iii TABLOLAR, ŞEKİLLER vs. LİSTESİ... xiv KISALTMALAR...xvii

Detaylı

Kenyada otele saldırı: 12 ölü

Kenyada otele saldırı: 12 ölü Kenyada otele saldırı: 12 ölü Kenya polis yetkililerinden yapılan açıklamada saldırganların işgal ettiği otelden aralarında yaralıların da bulunduğu 10 kişinin kurtarıldığı açıklandı. Kenya yayın organlarında

Detaylı

Dış Ticaret Verileri Bülteni

Dış Ticaret Verileri Bülteni Milyon $ Milyon $ (Milyar $) 3 216 Kasım- 216 TÜİK dış ticaret verilerine göre ihracat 216 yılı Kasım ayında, 215 yılının aynı ayına göre %9,7 artarak 12 milyar 817 milyon dolar, ithalat %6 artarak 16

Detaylı

3 1 0 2 20 BUĞDAY RAPORU

3 1 0 2 20 BUĞDAY RAPORU 0 1 Dünya buğday üretimi, üretim devlerinden biri olan ABD nin yaklaşık 4 milyon tonluk üretim azalmasına rağmen bu sene ekili alanların ve verimin artmasıyla paralel olarak Ağustos ayı verilerine göre

Detaylı

FÜZE KALKANI PROJES VE TÜRK Yrd.Doç.Dr.Sait YILMAZ* Gelinen A ama

FÜZE KALKANI PROJES VE TÜRK Yrd.Doç.Dr.Sait YILMAZ* Gelinen A ama FÜZE KALKANI PROJESĐ VE TÜRKĐYE Yrd.Doç.Dr.Sait YILMAZ* ABD nin uzun zamandır gündemde tuttuğu Đran ile ilgili tehdit algılaması ve buna ilişkin füze kalkanı projesi artık yeni bir mecraya girmektedir.

Detaylı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Furkan Güldemir, Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Tarihsel Süreç Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık

Detaylı

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları,

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Bugün, ulusal savunmamızın güvencesi ve bölge barışı için en önemli denge ve istikrâr unsuru olan Türk Silahlı Kuvvetleri nin etkinliğini ve

Detaylı

PricewaterhouseCoopers CEO Araştõrmasõ

PricewaterhouseCoopers CEO Araştõrmasõ PricewaterhouseCoopers CEO Araştõrmasõ Yönetici Özeti Giriş PricewaterhouseCoopers õn 7. Yõllõk Global CEO Araştõrmasõ Riski Yönetmek: CEO larõn Hazõrlõk Düzeyinin Değerlendirilmesi, mevcut iş ortamõ ve

Detaylı

Yaşar ONAY* Rusya nın Orta Doğu Politikasını Şekillendiren Parametreler

Yaşar ONAY* Rusya nın Orta Doğu Politikasını Şekillendiren Parametreler Bilge Strateji, Cilt 7, Sayı 12, Bahar 2015, ss.17-21 Rusya nın Orta Doğu Politikasını Şekillendiren Parametreler Yaşar ONAY* Adına Rusya denilen bu ülke, Moskova prensliğinden büyük bir imparatorluğa

Detaylı

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 1. Dünya Seramik Sektörü 1.1 Seramik Kaplama Malzemeleri SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 2007 yılında 8,2 milyar m 2 olan dünya seramik kaplama malzemeleri üretimi, 2008 yılında bir önceki yıla oranla %3,5 artarak

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE HIRVATİSTAN CUMHURİYETİ ARASİNDA DOSTLUK VE İŞBİRLİĞİ ANTLAŞMASININ ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN

TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE HIRVATİSTAN CUMHURİYETİ ARASİNDA DOSTLUK VE İŞBİRLİĞİ ANTLAŞMASININ ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN - 820 - * TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE HIRVATİSTAN CUMHURİYETİ ARASİNDA DOSTLUK VE İŞBİRLİĞİ ANTLAŞMASININ ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN (Resmi Gazete ile yayımı: 14.6.1997 Sayı: 23019) Kanun

Detaylı

Güncel Bilgiler. y a y ı n l a r ı

Güncel Bilgiler. y a y ı n l a r ı DÜNYA - SİYASET 2012 yılının Şubat ayında Tunus ta yapılan Suriye nin Dostları Konferansı nın ikincisi Nisan 2012 de İstanbul da yapıldı. Konferansta Esad rejimi üstündeki uluslararası baskının artırılması,

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

ABD-NATO saldırganlığı ve Rusya nın çevrelenmesi

ABD-NATO saldırganlığı ve Rusya nın çevrelenmesi ABD-NATO saldırganlığı ve Rusya nın çevrelenmesi Haluk DURAL Millî Merkez Genel Sekreteri, 23.07.2016 halukdural@gmail.com Geçtiğimiz 8-9 Temmuz 2016 tarihlerinde Varşova da yapılan NATO zirvesinde alınan

Detaylı

Çarşamba İzmir Basın Gündemi

Çarşamba İzmir Basın Gündemi 16.09.2015 Çarşamba İzmir Basın Gündemi Krizler arasında Devrim Özkan Her şeyin dünyadaki tüm gelişmelerden etkilenebildiği yeni bir çağda yaşıyoruz. Son iki yüzyıllık dönemde dünyadaki tüm ekonomik

Detaylı

DÜNYA SIRALAMSINDA USTAD

DÜNYA SIRALAMSINDA USTAD DÜNYA SIRALAMSINDA USTAD Dünyanın en iyi Düşünce Kuruluşları Ocak 2016, Mardin / TURKEY DÜŞÜNCE KURULUŞLARI 2015 KÜRESEL ENDEKS RAPORU (USTAD, 2015 Yılında da Dünyanın Önde Gelen Etkili Düşünce Kuruluşları

Detaylı

ABD Başkanı Barack Obama'nın 8 yıllık görev süresinde Rusya Kırım'ı işgal etti ve başta Suriye olmak üzere Ortadoğu'da etkinliğini artırdı.

ABD Başkanı Barack Obama'nın 8 yıllık görev süresinde Rusya Kırım'ı işgal etti ve başta Suriye olmak üzere Ortadoğu'da etkinliğini artırdı. AVRASYA İNCELEMELERİ MERKEZİ CENTER FOR EURASIAN STUDIES OBAMA'NIN RUSYA KARNESİ - 06.12.2016 Gazetevatan, 05 Aralık 2016 ABD Başkanı Barack Obama'nın 8 yıllık görev süresinde Rusya Kırım'ı işgal etti

Detaylı

ABD Model Ortak mı? 3

ABD Model Ortak mı? 3 On5yirmi5.com ABD Model Ortak mı? 3 "Model Ortaklık, iki ana eksen üzerine oturtulmuştur. Birinci Eksen, Türkiye nin İç işleyişi ile ilgili olup Türkiye nin ev ödevlerini içermektedir. İkinci Eksen,Türkiye

Detaylı

Ayşegül DEDE / Etüd Araştırma Servisi / Uzman 2009 YILI TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ GENEL DEĞERLENDİRME

Ayşegül DEDE / Etüd Araştırma Servisi / Uzman 2009 YILI TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ GENEL DEĞERLENDİRME Ayşegül DEDE / Etüd Araştırma Servisi / Uzman 2009 YILI TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ GENEL DEĞERLENDİRME 2009 yılı, Türkiye-AB ilişkileri için son derece önemli bir dönüm noktasıdır. 2008 yılı AB açısından verimli

Detaylı

İÇİNDEKİLER EDİTÖR NOTU... İİİ YAZAR LİSTESİ... Xİ

İÇİNDEKİLER EDİTÖR NOTU... İİİ YAZAR LİSTESİ... Xİ İÇİNDEKİLER EDİTÖR NOTU... İİİ YAZAR LİSTESİ... Xİ BİRLEŞMİŞ MİLLETLER GÜVENLİK KONSEYİ NİN SURİYE KRİZİNDEKİ TUTUMU... 1 Giriş... 1 1. BM Organı Güvenlik Konseyi nin Temel İşlevi ve Karar Alma Sorunu...

Detaylı

North Athlantic Traty Organization Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü. Dün ve Bugün NATO. USTAD Ön Çalışma Mart-2011 ÖZET:

North Athlantic Traty Organization Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü. Dün ve Bugün NATO. USTAD Ön Çalışma Mart-2011 ÖZET: North Athlantic Traty Organization Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü Dün ve Bugün NATO USTAD Ön Çalışma Mart-2011 Dün ve Bugün NATO Çalışma No: 5 Mart 2011 Mardin-TURKEY ÖZET: İki kutuplu bir dünya da kurulan

Detaylı

Hukuki Boyutu. Savaş Suçu

Hukuki Boyutu. Savaş Suçu Irak saldırısının Hukuki Boyutu ve Savaş Suçu Av. Muharrem Balcı 27 Şubat 2003 Her hakkı Tüketiciler Birliği ne aittir. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. 1 Giriş Aylardır üzerinde sürekli konuşulan ve

Detaylı

Dr. Zerrin Ayşe Bakan

Dr. Zerrin Ayşe Bakan Dr. Zerrin Ayşe Bakan I. Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Yeni Güvenlik Teorilerine Bir Bakış: Soğuk Savaş'ın bitimiyle değişen Avrupa ve dünya coğrafyası beraberinde pek çok yeni olgu ve sorunların doğmasına

Detaylı

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 ( STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 Yeni Dönem Türkiye - Suudi Arabistan İlişkileri: Kapasite İnşası ( 2016, İstanbul - Riyad ) Türkiye 75 milyonluk nüfusu,

Detaylı

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI Sayın Âli Meclis Başkanı, Sayın Bakan, Sayın Oda Başkanları, Değerli İş Adamları,

Detaylı

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - İtalya İlişkileri: Fırsatlar ve Güçlükler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

NATO Zirvesi ve Türkiye: Varşova da ne oldu?

NATO Zirvesi ve Türkiye: Varşova da ne oldu? Bilge Strateji, Cilt 8, Sayı 15, Güz 2016, ss.1-5 NATO Zirvesi ve Türkiye: Varşova da ne oldu? Nurşin ATEŞOĞLU GÜNEY* NATO Varşova Zirvesi nde İttifak ın doğu ve güney kanatlarına yönelik yeni tehdit algılamaları

Detaylı

10.404. Güncel BES Verileri. Toplam Fon Büyüklüğü (milyar TL) 43,75. Faizsiz Fon Büyüklüğü (milyar TL) 1,85 152,31

10.404. Güncel BES Verileri. Toplam Fon Büyüklüğü (milyar TL) 43,75. Faizsiz Fon Büyüklüğü (milyar TL) 1,85 152,31 EYLÜL 15 Güncel Ekonomik Yorum Ağustos ayı içinde Türkiye kendi özeli başta olmak üzere dış etkenlerin de piyasalara etkisi ile sert inişli günleri yaşayarak geçirmiştir. Koalisyon çabalarının sonuçsuz

Detaylı

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum Piyasalarda Bugün Ne Oldu? USDTRY EURUSD ALTIN GBPUSD BRENT PETROL ABD ve Rusya Arasındaki Kriz Derinleşiyor 2016 yılını tamamlamaya hazırlandığımız

Detaylı

Uluslararas Bir Aktör Olarak AB nin zledi i Politikalar

Uluslararas Bir Aktör Olarak AB nin zledi i Politikalar Uluslararas Bir Aktör Olarak AB nin zledi i Politikalar Meriç GÜVEN* 11 Eylül 2001 de New York taki Dünya Ticaret Merkezi ne yapılan saldırı, ABD dış politikasını ve ulusal güvenlik stratejisini değiştirmiş;

Detaylı

GÜNLÜK BÜLTEN 03 Temmuz 2014

GÜNLÜK BÜLTEN 03 Temmuz 2014 GÜNLÜK BÜLTEN 03 Temmuz 2014 ÖNEMLİ GELİŞMELER FED Başkanı Yellen: Faiz politikası istikrar endişeleriyle değişmemeli Fed Başkanı Yellen Washington da yaptığı konuşmada, düşük faiz oranlarının finansal

Detaylı

Orta Asya daki satranç hamleleri

Orta Asya daki satranç hamleleri Orta Asya daki satranç hamleleri Enerji ve güvenlik en büyük rekabet alanı 1 Üçüncü on yılda Hazar Bölgesi enerji kaynakları Orta Asya üzerindeki rekabetin en ön plana çıktığı alan olacak. Dünya Bankası

Detaylı

MİLLİ GURURU. Türkiye nin. YILMAZ: 2023 TE HEDEFİMİZ 25 MİlYAr DOlAr İHrAcAT YAPMAK

MİLLİ GURURU. Türkiye nin. YILMAZ: 2023 TE HEDEFİMİZ 25 MİlYAr DOlAr İHrAcAT YAPMAK Türkiye nin MİLLİ YILMAZ: 2023 TE HEDEFİMİZ 25 MİlYAr DOlAr İHrAcAT YAPMAK 2015 yılında 5 milyar ciroya ulaşan savunma sanayisi sektörü, 1.7 milyar lık ihracata imza atıyor. Türk savunma sanayisinin her

Detaylı

ABD İLE YAPTIĞIN GİZLİ ANLAŞMAYI AÇIKLA -(TAMAMI) Çarşamba, 03 Temmuz :11 - Son Güncelleme Perşembe, 04 Temmuz :10

ABD İLE YAPTIĞIN GİZLİ ANLAŞMAYI AÇIKLA -(TAMAMI) Çarşamba, 03 Temmuz :11 - Son Güncelleme Perşembe, 04 Temmuz :10 Gül, ABD ile hizmet sözleşmesi yapmıştır İşçi Partisi Genel Başkanvekili Hasan Basri Özbey, dün Ankara da bir basın toplantısı düzenledi ve Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ü ABD ile yaptığı gizli anlaşmayı

Detaylı

ORTADOĞU ARAŞTIRMALARI ANALİZ SERİSİ Bilgi Kültür Merkezi 10/29/2013 No: 13

ORTADOĞU ARAŞTIRMALARI ANALİZ SERİSİ Bilgi Kültür Merkezi 10/29/2013 No: 13 ORTADOĞU ARAŞTIRMALARI ANALİZ SERİSİ Bilgi Kültür Merkezi 10/29/2013 No: 13 ABD nin Türkiye Politikasını Hakan Fidan Haberleri Üzerinden Okumak: Eski Alışkanlıklar Yeni Dönem* Prof. Dr. Kemal İnat İki

Detaylı

Ülkelerin Siber Savaş Kabiliyetleri. SG 507 Siber Savaşlar Güz 2014 Yrd. Doç. Dr. Ferhat Dikbıyık

Ülkelerin Siber Savaş Kabiliyetleri. SG 507 Siber Savaşlar Güz 2014 Yrd. Doç. Dr. Ferhat Dikbıyık Ülkelerin Siber Savaş Kabiliyetleri SG 507 Siber Savaşlar Güz 2014 Siber Savaş Kabiliyeti Nasıl Ölçülür? Cyber War The Next Threat to National Security and What to Do about it, Richard Clarke, 2010. Siber

Detaylı

İdris KARDAŞ Küresel Sorunlar Platformu Genel Koordinatörü

İdris KARDAŞ Küresel Sorunlar Platformu Genel Koordinatörü santralistanbul Küresel Sorunlar Platformu http://www.platformforglobalchallenges.org http://www.twitter.com/pgchallenges http://www.facebook.com/kureselsorunlarplatformu İdris KARDAŞ Küresel Sorunlar

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2016 AĞUSTOS AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Ar-Ge Şubesi

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2016 AĞUSTOS AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Ar-Ge Şubesi HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2016 AĞUSTOS AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU Eylül 2016 2 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2016 AĞUSTOS İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME Yılın İlk 8 Ayında

Detaylı

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum. Piyasalarda Bugün Ne Oldu? GBPUSD EURUSD USDTRY ALTIN BRENT PETROL

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum. Piyasalarda Bugün Ne Oldu? GBPUSD EURUSD USDTRY ALTIN BRENT PETROL IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum Piyasalarda Bugün Ne Oldu? GBPUSD EURUSD USDTRY ALTIN BRENT PETROL Musul Operasyonu Başladı, Türkiye Beklemede Irak ordusunun karadan koalisyon güçlerinin

Detaylı

Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu..

Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu.. 28 Nisan 2014 Basın Toplantısı Metni ; (Konuşmaya esas metin) Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu.. -- Silahlı Kuvvetlerimizde 3-4 yıldan bu yana Hava Kuvvetleri

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

TSK'dan Sınır Ötesi IŞİD Operasyonu

TSK'dan Sınır Ötesi IŞİD Operasyonu TSK'dan Sınır Ötesi IŞİD Operasyonu TSK Müşterek Özel Görev Kuvveti ve koalisyon hava kuvvetleri tarafından Suriye'nin Cerablus bölgesinin IŞİD'ten geri alınması için operasyon başlatıldı 24.08.2016 /

Detaylı

2000 li Yıllar / 6 Türkiye de Dış Politika İbrahim KALIN Arter Reklam 978-605-5952-27-3 Ağustos-2011 Ömür Matbaacılık Meydan Yayıncılık-2011

2000 li Yıllar / 6 Türkiye de Dış Politika İbrahim KALIN Arter Reklam 978-605-5952-27-3 Ağustos-2011 Ömür Matbaacılık Meydan Yayıncılık-2011 Seri/Sıra No 2000 li Yıllar / 6 Kitabın Adı Türkiye de Dış Politika Editör İbrahim KALIN Yayın Hazırlık Arter Reklam ISBN 978-605-5952-27-3 BBaskı Tarihi Ağustos-2011 Ofset Baskı ve Mücellit Ömür Matbaacılık

Detaylı

K A N A Y A N Y A R A K A R A B A Ğ

K A N A Y A N Y A R A K A R A B A Ğ KANAYAN YARA KARABAĞ Astana Yayınları KANAYAN YARA KARABAĞ Derleyen: Yrd. Doç. Dr. Bahadır Bumin ÖZARSLAN Bu eserin bütün hakları saklıdır. Yayınevinden izin alınmadan kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz,

Detaylı

"Türkiye, Gürcistan'a ilham kaynağı olabilir"

Türkiye, Gürcistan'a ilham kaynağı olabilir Wider Black Sea: Perspectives for International and Regional Security Yerevan, 14-15.01.2008 гÛÏ³Ï³Ý ÙÇç³½ ³ÛÇÝ ïýï»ë³ï³ý ѻﳽáïáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ËáõÙµ Turkish Media Reactions (In Turkish) "Türkiye, Gürcistan'a

Detaylı

Arçelik A.Ş. Patent Stratejileri

Arçelik A.Ş. Patent Stratejileri Arçelik A.Ş. Patent Stratejileri Sertaç Köksaldı, Arçelik A.Ş. Rekabet Gücü ve Fikri Haklar Semineri İstanbul Sanayi Odası, Odakule 16 Ekim 2008 Akış Arçelik A.Ş. Ar-Ge ve patent geçmişi Mevcut durum Uygulanan

Detaylı

Bazı Anlaşmaların Yürürlüğe Girdiği Tarihlerin Tespit Edilmesi Hakkında Karar

Bazı Anlaşmaların Yürürlüğe Girdiği Tarihlerin Tespit Edilmesi Hakkında Karar RG Tarihi: 14.01.2016 RG Sayısı: 29593 Bazı Anlaşmaların Yürürlüğe Girdiği Tarihlerin Tespit Edilmesi Hakkında Karar Karar Sayısı: 2016/8362 Ekli listede imza yeri ve tarihleri ile adları yazılı anlaşmaların

Detaylı

VİZYON BELGESİ (TASLAK)

VİZYON BELGESİ (TASLAK) VİZYON BELGESİ (TASLAK) VİZYON BELGESİ İSTANBUL GÜVENLİK KONFERANSI 2016 Devlet Doğasının Değişimi: Güvenliğin Sınırları ( 02-04 Kasım 2016, İstanbul ) Bilindiği üzere ulus-devlet modern bir kavramdır

Detaylı

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum Piyasalarda Bugün Ne Oldu? BRENT PETROL EURUSD ALTIN USDTRY GBPUSD Fischer dan faiz sinyali Fed Başkan Yardımcısı Stanley Fischer hafta sonu enstitüde

Detaylı

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum Piyasalarda Bugün Ne Oldu? ALTIN GBPUSD USDTRY BRENT PETROL EURUSD Avrupa Birliği hızlı bir ayrılıktan yana Birleşik Krallık ın Avrupa Birliği nden

Detaylı

Fon Bülteni Ocak Önce Sen

Fon Bülteni Ocak Önce Sen Fon Bülteni Ocak 217 Önce Sen Fon Bülteni Ocak 217 NN Hayat ve Emeklilik Fonları Sektör Karşılaştırmaları Yüksek Getiri! Son 1 Yıl - 31/12/215-31/12/216 % 3 25 2 15 1 5 9,2 8,28 17,74 11,43 9,94 11,43

Detaylı

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum Piyasalarda Öne Çıkanlar EURUSD USDTRY GBPUSD BRENT PETROL ALTIN Piyasalarda Merkez Bankaları açıklamaları yönü belirledi. Fed in 2014 yılında başladığı

Detaylı

European Gas Conference 2015 Viyana

European Gas Conference 2015 Viyana GAZMER - GAZBİR European Gas Conference 2015 Viyana Toplantı Notları Rapor No : 2015 / 001 Tarih : 29.01.2015 Bu rapor 27.01.2015-29.01.2015 tarihlerinde yapılan Avrupa Gaz Konferansına katılım gösteren;

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 GELECEK İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 SARIKONAKLAR İŞ TÜRKĠYE MERKEZİ C. BLOK ĠÇĠN D.16 BÜYÜME AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE ÖNGÖRÜLERĠ 02123528795-02123528796 2025 www.turksae.com Nüfus,

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

TÜRK-FİLİSTİN İŞ FORUMU

TÜRK-FİLİSTİN İŞ FORUMU TÜRK-FİLİSTİN İŞ FORUMU -Batı Şeria ve Gazze Şeridi Sunumu- Ankara -15 Temmuz 2010 Gülben Öztürk Çelik Kudüs Eski Ticaret Ataşesi 1 TEMEL GÖSTERGELER Yüzölçümü (km2): Batı Şeria 5800 km2, Gazze Şeridi

Detaylı

RUSYA FEDERASYONU 2015 ARALIK AYI SİYASİ GELİŞMELER GÜNCESİ. Hazırlayan: Yavuz Selim HAKYEMEZ

RUSYA FEDERASYONU 2015 ARALIK AYI SİYASİ GELİŞMELER GÜNCESİ. Hazırlayan: Yavuz Selim HAKYEMEZ RUSYA FEDERASYONU 2015 ARALIK AYI SİYASİ GELİŞMELER GÜNCESİ Hazırlayan: Yavuz Selim HAKYEMEZ 1 Aralık Rusya'da 44 üniversite ve yüksek eğitim kurumu, Türkiye ile akademik ilişkileri dondurdu. ülkenin Dışişleri

Detaylı

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 8. Toplantısı Yeni Kararlar İÇİNDEKİLER. Yeni Kararlar.. Üniversitelerin Ar-Ge Stratejilerinin Geliştirilmesine Yönelik Çalışmalar Yapılması [05/0].. Doktora Derecesine

Detaylı

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum Piyasalarda Öne Çıkanlar EURUSD ALTIN GBPUSD BRENT PETROL USDTRY ABD Büyümesi İki Yılın Zirvesinde Haftanın son işlem gününde ABD den açıklanan büyüme

Detaylı

Yükselen Güç: Türkiye-ABD İlişkileri ve Orta Doğu Tayyar Arı, Bursa: MKM Yayıncılık, 2010, 342 sayfa, 18,00 TL ISBN:

Yükselen Güç: Türkiye-ABD İlişkileri ve Orta Doğu Tayyar Arı, Bursa: MKM Yayıncılık, 2010, 342 sayfa, 18,00 TL ISBN: Alternatif Politika, Özel Sayı 1, 113-117, Kasım 2010 113 Yükselen Güç: Türkiye-ABD İlişkileri ve Orta Doğu Tayyar Arı, Bursa: MKM Yayıncılık, 2010, 342 sayfa, 18,00 TL ISBN: 978-605-5911-19-5 Veysel AYHAN

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ 1. Genel Süreç Çevre Faslı Müzakere Sürecine ilişkin; Çevre Faslı Tanıtıcı Tarama Toplantısı 03-11 Nisan 2006, Çevre Faslı Ayrıntılı Tarama Toplantısı 29 Mayıs

Detaylı

Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye-Kürdistan Ekonomik ilişkileri. 02 Temmuz 2014

Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye-Kürdistan Ekonomik ilişkileri. 02 Temmuz 2014 Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye ile Kürdistan arasındaki ekonomik ilişkiler son yılların en önemli rakamlarına ulaşmış bulunuyor. Bugünlerde petrol anlaşmaları ön plana

Detaylı

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ Yazar : Erdem Denk Yayınevi : Siyasal Kitabevi Baskı : 1. Baskı Kategori : Uluslararası İlişkiler Kapak Tasarımı : Gamze Uçak Kapak

Detaylı

Güney Kore Merkez Bankası, BOK, faiz oranını değiştirmeyerek %1.50 de sabit bıraktı.

Güney Kore Merkez Bankası, BOK, faiz oranını değiştirmeyerek %1.50 de sabit bıraktı. Ekonomik Gündem Güney Kore Merkez Bankası, BOK, faiz oranını değiştirmeyerek %1.50 de sabit bıraktı. Euro Bölgesi Maliye Bakanları, Yunanistan ın 3. Kurtarma paketi çerçevesindeki yapması gereken reformlar

Detaylı