makina tmmob makina mühendisleri odası yayın organıdır

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "makina tmmob makina mühendisleri odası yayın organıdır"

Transkript

1 makina tmmob makina mühendisleri odası yayın organıdır ŞUAT 1985

2

3 İÇİNDEKİLER ŞUAT 1985-SAYI : 307 CİLT: 26 SUNUŞ 2 LASER KAYNAĞI VE UYGULAMALARI 3 Hüseyin Ulvi AY KOL HASSAS KESME 11 A. Turan GÜNEŞ MAKİNA İMALATINDA DÖKÜM DURUMU VE GELECEĞİ 15 Prof. Selahattin ANIK ALÜMİNYUM DÖVME TEKNOLOJİSİ 22 Dr. Mustafa GEVREK ORULAMA SİSTEMLERİNDE YAYLI ASKILAR VE İR TASARIM YÖNTEMİ 26 Erdinç UĞUR ODA'DAN 28 SAHİİ: Makina Mühendisleri Odası Adına ismet Rıza CEİ «SORUMLU YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ: Müfit AKYOS»YAYIN KURULU: Reşat ERLEVENT, Ömer TURAN, Metin YAZMAN, Metin CANITEZ, Muammer ERGE, Atılay ARSAN»DER- Gİ YAYIN ALT KOMİSYONLARI : İstanbul Şubesi: Turhan TUNA, Oktay ODUR, izzet AYKONDU. İzmir Şubesi: Erdinç UĞUR, Erol TURSUN, Seçil ERİM, Adana Şubesi: Prof. Dr. Tuncay YILMAZ, Dr. imdat YEĞEN, Kadir AYDIN, Ankara Şubesi: Hakkı ESKİCİOĞLU, Turgut TÜMER, Samlm ÜNLÜSOY. ursa ölge Temsilciliği: Fatih KİLCİ, Halil AKGÜL, Mesut ÖZTELCAN REKLAM İŞLERİ YÖNETMENİ: Nermln ÖZAKl K APAK-TEKNİK DÜZENLEME: Atölyegrafik, «YAZI YAYIN KOŞULLARI: Yazılar, dosya kağıdına, daktilo ile seyrek satirli yazılmış, iki kopya olarak; yazı özeti, yazarın kısa özgeçmişi, adresleri ve telefonları ile birlikte gönderilmelidir. Yazı eki olan fotoğraflar, net ve temiz olmalı, grafik ve şekiller basım için aydınger ya da beyaz kâğıda rap id o ile çizilmelidir. özgün ve derleme yazılarda, varsa, yararlanılan kaynaklar; çeviri yazılarda, çevirinin yapıldığı kaynak belirtilmelidir. Gönderilen yazılar, yayınlansın ya da yayınlanmasın yazarına geri verilmez, özgün ve derleme yazılardaki fikir ve görüşler yazarına, çeviriden doğacak sorumluluk ise çevirene aittir. Yayın Kurulu, gönderilen yazılar Üzerinde gerekli gördüğü düzeltmeyi yapmaya yetkilidir. Gönderilen yazılar, daha önce başka bir yayın organında yayınlanmamış olmalıdır. Dergide yayınlanan yazılara, bir dergi sayfası için, özgün ve derleme yazılarda TL; çeviri yazılarda TL. net ödeme yapılır. Dergideki yazılar, kaynak gösterilmek koşuluyla, başka yayın organlarında yayınlanabilir. AONE KOŞULLARI Makina Mühendisleri Odası'nın Türkiye'deki üyelerine parasız gönderilir. Sayısı 200.-TL; Yıllık abone TU; 6 aylık TL, mühendislik eğitimi yapan öğrencilere % 50 indirim yapılır. Yurt dışı yıllık abone 35 AD Doları.»YÖNETİM YERİ: Konur Sokak No. 4/4 Kızılay - ANKARA Tel: REKLAM FİYATLARI VE KOŞULLARI: ön iç Kapak TL, Arka Kapak 110.0OO.-TL, Arka iç Kapak 90.0OO.-TL, iç Sayfa TU, 1/2 Sayfa TL, 1/4 Sayfa 1S.OOO.-TL, 1/8 Sayfa TL. Derginin sayfa boyutları 20x27 cm.'dir. Reklam filmlerinin hazırlanmasında bu boyutlar göz önüne alınır, iç ve dış kapaklarda, renkli baskı istenebilir. Ek renk kullanıldığında, her bir renk için TL. ek ödeme yapılır. Renk sözümü istenirse, ayrıca TL. ödenir. Reklam bedelleri, fatura tarihinden başlayarak en geç on beş gün içinde, Türkiye iş ankası, Ankara Yenişehir Şubesindeki 8987 No'lu hesaba yatırılır. DİZGİ, FİLM, MONTAJ, ASKI: MAYA Matbaacılık Yayıncılık Ltd. şti. Esat Cd. 44 Tel: Ankara asıldığı Tarih: Şubat 1985, askı Sayısı: 18500

4 300. sayımızın sunuş yazısında da belirttiğimiz üzere, Dergimiz, yeni bir içerikle yayınlanacaktır. Adı geçen sayımızda da bildirdiğimiz gibi bu yenilikler özellikle iki yıla yakın bir zamanda- yayınlanmakta bulunan "Tasarım Dosyası" gibi ayrı bölümler halinde yayınlanacak olan "Yapım-akım-Onarım "ve "Yenilikler" başlıkları altındaki kısımlar olacaktır. u yeni bölümde meslektaşlarımızın görevleri sırasında hemen her gün karşılaşacaklarını sandığımız montaj, yapım ve bakım-onarımla ilgili sorunlara yanıt getirecek pratik bilgiler verilmesi amaçlanmaktadır. Meslektaşlarımızla çeşitli kanallardan yaptığımız temaslar dergimizin bu yeni haliyle daha da beğenileceği yolundaki umudumuzu artırmıştır. u yeni bölümlerin sizlerin de katkılarıyla daha da gelişeceği inancındayız. Ayrıca bu yıl özellikle ilk basımı yapılacak kitapların hazırlanmasına ve yayımlanmasına da ivme verilecektir. u düşünceyle ilk olarak sayın Nuri ÖZKOL tarafından hazırlanan "Uygulamalı Soğutma Tekniği' 1 ve Sayın Erdoğan TEKİN tarafından hazırlanmış bulunan "Makina Mühendisleri için Çelik Seçimi Kitabı "dır. unlardan ilkinin basım çalışmaları sürmektedir ve en kısa zamanda sizlere sunulacaktır. Dergimizin bu sayısında kapağından da anlaşılacağı gibi, günümüzde yaygın bir kullanım alanı bulmuş olan "Laser" ile ilgili bir yazı yayınlanacaktır. u yazının da siz okuyucularımızın ilgisini çekeceğini sanıyoruz. önümüzdeki sayılarımızda bugünlerde kamuoyunun gündemine getirilen motorlu taşıt araçlarında diesel motorlarının kullanılması konusuna ağırlık verilecektir. Meslektaşlarımızın da yakından ilgi duyduklarını bildiğimiz bu konuda ülkemiz için en sağlıklı sonuçlara ulaşılması hususunda elbette ki hepimiz üzerimize düşen görevleri yerine getireceğiz, Saygılarımızla... YAYIN KURULU MÜHENDİS VE MAKİNA DERGiSi CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT 1985

5 Laser kaynağı ve uygulamaları Yazan: Hüseyin Ulvi AYKOL Mak.Miüı. ANKARA İngilizce "Light Amplification by Stimulated Emmişsion of Radiation" tanımının kısaltılmış şekli olan laser, ( ) yıllarında büyük gelişmeler göstermiş ve bilim dünyasındaki yerini almaya başlamıştır. Son 25 yıldan beridir birçok alanda kullanılmakta olan laserin uygulama sahaları her gün biraz daha artmaktadır, îmalat teknolojisi, iletişim, yer bilimleri, dişçilik, nükleer tıp, bioloji, bilgisayar sistemleri, optikal değerlendirme mesafe tesbiti gibi bilim dallarında değişik tipte birçok laser sistemi kullanılmaktadır. Laser günümüz bilim dünyasının vazgeçilmez araçlarından biri olmuştur. Laser, başta U.S,A. ve Japonya olmak üzere gelişmiş ülkelerin sanayilerinde kullanıldıktan ve basan sağladıktan yeni bir kaynak yöntemi olmuştur. Amerika irleşik Devletler'inde ilk defa 1958 yılında TOWNES ve SCHAWLOW un çalışmaları ile dikkatleri laser üzerine çevrilmiş, 1960 yılında Hughens araştırma laboratuvannda Dr. T.H.MATI- MAN ilk Ruby laser'i gerçekleştirmiştir. Aynı yıl ikinci defa ell telefon laboratuvannda COLLINS.NELSON, OND, GARRET, KAISER, SCHAWLOW grubu laser üretmeyi başarmıştır. imalat Sanayi'inde laser; elektronik, uçak sanayiinde, askeri gereçlerin imalatında, nükleer tesisler ve türbinler gibi hassas çalışma gerektiren alanlarda; kaynak, delme ve kesme elemanı olarak başarı ile kullanılmaktadır. Gelişmiş ülkelerin piyasasında ticari amaçla üretilmeye başlanan laser kaynak sistemleri diğer kaynak metodlanna göre birçok avantajlara sahiptir. Laser kaynağının özellikleri yalnızca elektron beam kaynağı ile mukayese edilebilmektedir. u yazıda ülkemizde henüz çok yeni olan laser kaynağı hakkında genel bilgi verilmesi amaçlanmıştır. 1. Laser Sisteminin Çalışma Prensibi: Laser sisteminin.gerçekleştirilmesinde atom fiziğinin temel prensiplerinden olan her atomun enerji (kuantum) seviyesine sahip olmasından yola çıkılmıştır. Isı dengesi süresince düşük enerji seviyesinde bulunan atomlar bir dış kaynaktan enerji absorbsiyonu ile yüksek seviyelere tahrik edilebilirler. Genellikle dış kaynak olarak elektro-manyetik radasyon kullanılır. Tahrik edilmiş atomlar enerjilerini tüketerek bulunduktan yüksek enerji seviyesinden tekrar eski seviyelerine dönerler. u olay için yüksek güç-katı durum laser sistemleri Cr +3, Nd +3 gibi geçiş elementi olarak aktif iyon içerirler. özetle, elektro-manyetik radyasyonun bir fotonunu absorbe eden atom üst enerji seviyesine sahip olur. Üst enerji seviyesine sahip, tahrik olmuş atomlar, ısı değişimi ile ivedi olarak bir ara enerji seviyesine, daha sonra da eski durumları olan yer seviyesine dönüşürler. u düşüş aktif iyonlar içeren laser sistemlerinde 3 veya 4 aşamalı olarak meydana gelir (Şekil 1). Atomlar düşüş esnasında optikal spektrumun kırmızı bölgesinde ışık yayarlar, bu da komşu atomların daha hızlı dönüşümünü ve olayın hızlanarak devamını sağlar. Laser çubuğu içinde belirli bir enerji birikiminden sonra kısmi geçiren uçtan kaçan laser, tek renkli ve ayrılmaz nitelikte ışık kümesidir (Şekil 2). 2. Kaynakta Kullanılan Laser Sistemleri: Kaynakta kullanılan laser sistemleri iki grupta toplamak mümkündür. unlar; A- Yüksek güçte katı-durum laser sistemleri a. Ruby laser sistemi b. Glass laser sistemi c. Y AĞ laser sisten-i Absorbsiyon Abrosb. üç seviyeli Laser J. Dört seviyeli Laser Emisyon ı. Emisyon Şekil 1. üçlü ve dörtlü Laser sistemlerinin Absorbsiyonu ve Emisyonu (IC). MÜHENDİS VE MAKİNA DERGİSİ CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT 1985

6 f 0 \ O 0 O O laser karakteristikleri laser çubuğunun sıcaklığı ile yakından ilgilidir. u nedenle soğuma olayının yüksek verimde gerçekleşmesi gerekir. Ruby laser çubuğu bu konuda da tatminkâr sonuçlar vermektedir. ir ucu tam yansıtıcı ayna ile diğer ucu kısmi geçiren ayna ile kapatılmış olan silindirik şekildeki Ruby laser çubuğu, dışardan bir kaynaktan bombardıman edilir. Meydana gelen zincirleme tahrik sonunda tüp içindeki enerji yoğunluğu belirli bir seviyeye ulaşır ve bunun sonucu olarak yan geçiren uçtan laser kaçış imkânı bulur. Genelde, şekilde görüldükleri gibi (Şekil 3) dizayn edilirler. Laser çubuğu ve flaş lambası; silindirik, elips veya çift elips şeklinde olan yüksek yansıtıcı yüzeylerle sınırlandırılırlar. Flaş lambası olarak çoğunlukla xenon lamba kullanılır C'e kadar ulaşan bu lamba yaklaşık 150 ton basınçta xenon gazı ile doldurulmuştur. o o *-*e«-» * Şefeü 2. A: Normal yayılma,c,d : Tahrik edilmiş yayılma O, Tahrik edilmiş atomlar : Yer seviyeli atomlar (2) A.b. Glass Laser: Nd 3 Sistemi: 1961 yılında ilk defa gerçekleştirilen aktif element olarak Nd +3 içeren Glass laser, baryum veya yüksek silikatlı camdan yapılmaktadır. Glass laser çubuğunun boyu 180 cm uzunluğa kadar olabilir. Mükemmel optik özelliklere sahip olmasına rağmen, düşük ısı iletkenliği Glass laser için bir dezavantaj oluşturmaktadır. Pulsed veya Switched şeklinde dizayn edilebilirler. Glass laser sisteminde l mjik bir laser çubuğunda 4 flaş lambası kullanılarak yaklaşık 3 millisaniyelik pulse suresinde (bu süreler laser çubuğunun uzunluğu ile bağıntılıdır) çubuktan 30 mm. uzaklıktaki odak noktasına 5000 J.luk enerji uygulanabilmiştir, (YUNG, 1967, 1969) u yüksek enerji ve pulse süresinin uzun olması kaynak için aranılan bir niteliktir. Tanrık Elektrodu Şekil 3. Ruby Laser. (12) KulrtstUp - Yüksek güçte gaz laser sistemleri a. C0 2 laser sistemi b. Argon iyon laser sistemi A.a. Ruby Laser Sistemi: \RubycubuJu f îlk geliştirilen ve uygulamaya yöneltilen laser sistemlerinden birisi olan Ruby laser sisteminin çubuğu A1 2 O 3 kristallerinden meydana gelmiştir. AliO 3 yaklaşık olarak 1/1000 oranında aktif element olarak Cr +3 (Cr 2 O 3 ) içermektedir. Oldukça iyi optikal kaliteye, yüksek ısı iletimine, yeterince sertliğe ve dayanıklığa sahip olması nedeni ile birçok avantajları olan Ruby laser çubuğunun ölçüleri: çapta: 0.1 cm - 2 cm, boyda: 2 cm - 25 cm arasında olabilir. Ayrıca 4 A.c. YAĞ Laser Sistemi: u sistemde yine Nd +3 iyonu YAĞ içinde aktif element olarak kullanılmıştır. YAĞ formülü Y 3 A1 S 0 12 olan "Yttrium Aluminum gamet "dir. YAĞ laserin ilk çalışmalarını yapan J.E. GEUSK (1964), Y 3 Al s 0 12 'nin yanı sıra Y 3 Ga 3 Oı 2 (YGaG) ve Gd 3 Ga (GdGaG) alaşımlarını da kullanarak karşılaştırmalı bir çalışma yapmıştır ve bu çalışma sonunda en iyi sonucun düşük optikal kayıplarla Y 3 A1 5 Oı (YAG)'dan alındığını göstermiştir. Yine 2 Geusic çalışmalarında YAĞ içindeki Nd oranının % 3'den fazla olduğunda florasan olayının zamanını yaklaşık 200 mik.sn. olarak tesbit etmiş ve Nd oranının % 6'nın üzerinde olduğu zaman ise meydana gelen Nd-Nd reaksiyonu nedeni ile florasan süresince bir azalmanın meydana geldiğini görmüştür. YAĞ, sert, dayanıklı aynca iyi optikal özellikleri ve iyi bir ısı iletkeni olan alaşım olduğu için laser üretiminde kullanılmıştır. Fakat bu özelliklerinin yanı sıra cm.den uzun olarak imalatı çok güçtür ve sistem olarak pahalıdır. Laser çubuğu ve flaş lambası altın kaplama bir yansıtıcı küre içindedir. Küçük boyutlardaki laser çubukları için bu küre yansıtıcılar cm, çaplarında olabilir. Çubuklar küre eksenine ve birbirlerine paralel olarak yerleştirilirler. YAĞ laser sistemini tahrik eden Uç tip flaş lambası mevcuttur. unlar: a. Tungusten Filament lamba: 3473 C kadar kapasitesi vardır. Genelde düşük güç ve MÜHENDİS VE MAKİNA DERGİSİ CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT 1985

7 Altır Ayn ükülebilir Körtlk \ tff "% -pvvvv- A Şekil 4. CO 2 Laser (10).COj-N 2 :He Girişi Su Çıkışı fa 1 " ' 1 f J 1 frih I X I HHm ı \ ' rfttrl» 1 Payreks ı Kaplama ^ ^ Paslanmaz Çelik Su G rişi Tüp Kanal elektrod verimde olduğu için laboratuvar çalışmalannda kullanıbr. b. K-Hg Lambası: Çalışma ısısı 4000 K civarındadır. u tip lambalarda aşınma etkisinden ve yüksek sıcaklıktan dolayı safir koruyucu kullanılır. Sistem fazla pahalıdır ve uzun süre yüksek güçte kullanılmaya uygun değildir. c. Yüksek asınçta xe veya Kr ark Lambası: Su soğutmalı olan bu sistemlerde yüksek güçte çalışabilme olanağı vardır. Çift ark lambalı bir sistemde, 1.06 mikron dalga boyunda, 2.54 cmjik odak uzaklığında 2x 10 S W/cm 2 güç elde edilmiştir. Q-Switched YAĞ: Nd laser sistemini deneyen SMITH (1965); 2.5 mm. çapında, 34 mm. boyundaki laser çubuğunda 2 KW güç elde etmiştir. Aynı araştırmacı mikroendüstri için pulse süresi en az ısı iletiminde yeterli, saniyede 400 tekrar oranında ve 2 KW güçte olan bir YAĞ laser sisteminin saniyede cm. kesme kapasitesine sahip olduğunu göstermiştir..a. CO 2 Laser Sistem i: îlk olarak yüksek ve devamlı güç elde edilen sistem CO 2 ; N 2 ; He laser sistemidir (PANEL 1964), C0 2 laser diğer sistemlere göre verimi en yüksek olanıdır (% 15 - % 20). unun yanı sıra C0 2 laserin dalga boyu 10.6 mikron olması ve bu nedenle kaynak bölgesinde bir yansıma meydana gelmesi CO 2 laser sisteminin bir dezavantajıdır. Şekilde görülen (Sekil 4) 150 W'hk CO 2 ; N 2 ;He laser sisteminde 0.5 kg/nrnr basınçda N 2 ve 0.8 kg/mm 2 'e çevrilerek basınçta He gazlarının karışımı tüp içine sürekli olarak pompalanır. u işlemin amacı, tüp içinde laser olayının meydana geldiği esnada oluşabilecek bozulma ve yığılmaları önlemektir. Tüp su soğutmalı, 2.5 cm. çapında ve 2 m. boyundadır. ükülebilir iki dirseğe sahip olan tüpün her iki ucuna aynalar yerleştirilmiştir. Aynalardan birisi tam yansıma elde edebilmek için payreks veya çelik üstüne altın kaplama, diğeri kısmi geçiren ve germanyum üzerini yalıtılmıştır. u ölçülerde bir C0 2 laser çubuğundan 10.6 mikron dalga boyunda Wlık devamlı güç elde edilmiştir. Genellikle katı durum pulsed laser sistemleri için uygulanan Q-Switched sistemi CO 2 laser sistemi içinde uygulanabilmektedir. Döner ayna Q-Switched sisteminin C0 2 la- MÜHENDİS VE MAKlNA DERGİSİ CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT < CO 2 :N 2.He Çıkışı 310,6 Laser "" y Yarı Geçirgen Olelektrik Kaplama Ayna serde uygulanması sonucunda her saniyede 400 pulse'da 10.6 mikron dalga boyunda 100 KW güç elde edilmiştir,.b. Argon İyon Laser Sistemi: Sistem Argon H'nin tahriki için gereken yüksek doğru akıma dayanıklı olacak şekilde özel olarak imal edilmiş bir tüp olmalıdır. u tüp segmentlere ayrılmış grafitten veya aşınarak delinmeye, yüksek ısı yüklemelerine karşı dayanıklı olması için eo'dan imal edilir, Su soğutmalı olan bu sis- Alüminyum Altın «rtlyum Kadmiyum Kobalt Krom akır D«mlr Magnezyum Manganez Mollfcdm Kolumblyum Nikel Plıttn Kalay TantaJ Titanyum Vanadyum Turtgctan Zirfconyum Alüminyum A C C C D A C C - D Altın C A O A A D O <= S- e D D C D U C A A A J A 7 A A C akir A C A A c C C D* C A A Magne C D D D c D C yu Manganez C D D Molibden A C C A A «KO D C A «A Arzu edilen kaynak sonuçları Muhtemelen iyi kaynak sonuçları C: Dikkatli ku lanılmai] gerek O Çok dikkat ku lanı malı D c A vanadyum A I A C blyum Platin D Renltım C Kalay D Tantal A Titanyum A j Liste 1. Çeşitli metallerin Laser kaynağına uygunlukları. (9) Isı Kaynağı Laser Elektron eam Elektrik Ark (argon -200 amp) Okslasetilen Alev Oksihidrojen Jet eki "lack ody" Radyasyon 6500 K ' Güç Yoğunluğu, W/cm 10" dan fazla 10 dan fazla I,5xl xl ıo s Liste 2. Kaynak için kullanılan değişik metodların güç yoğunluklarr. (5) 5

8 temlerde nötr Argonun elektro-foretik etkiler nedeni ile toplanmasını önlemek için gerekli tedbirlerin alınması gerekir. Argon iyon laser ticari olarak düşük güç gerektiren sistemlerde daha kullanışlıdır. 5. Kaynakta Laser: Laser çubuğundan çıkan ışık kümesinin mercekler yardımı ile odaklaştmlarak, mikron düzeyindeki alanlarda çok yuksek enerjinin açığa çıkarılması kaynak işleminin temelini oluşturur. Genellikle ince malzemeler üzerinde mikron derecesi de küçük ölçülerde çalışabilme özelliğinden dolayı lasere (mikro-kaynak) elemanı diyebiliriz. Mikron ölçüsündeki alanlar üzerinde çok yüksek güçler doğrudan laser sisteminin ince bir malzemeyi kaynatması için gerekli enerji miktarı, aynı ölçülerdeki malzemenin elektrik ark kaynağında kaynatılması için gerekli olan enerji miktarının 1/10 kadarıdır. Ayrıca ürettiği yüksek enerji nedeni ile günümüz koşullarında yüksek ergime noktalarından dolayı kaynatılması çok zor olan Tungusten, Molibden, Kobalt, Platin, Vanadyum (liste 1) gibi yüksek dirençli metallerinde kaynağı basan ile yapılmaktadır. Laser kaynağının diğer kaynak yöntemlerine göre birçok avantajları vardır. u avantajları şu şekilde sıralayabiliriz (Değerlendirmede Elektron eam kaynağı hariç tutulmuştur). a. Laserin enerji kaynağı ışıktır ve düşük enerji mi k tan ile çok küçük birim alanda çok yüksek güç yoğunluktan elde edilebilir (10 6 W/cm 2 ) (liste 2). b. Herhangi bir magnetik alan olmadığı için magnetik alandan etkilenme söz konusu değildir. c. Enerji iş parçasına çok kısa bir süre içinde uygulanır ve hemen peşinden soğuma için yeterli süresi kalır. d. Sistemin iş parçası ile mekanik kontağı yoktur. Çok kolay kumanda edilir. e. Işın mercekler yardımı ile istenilen şekilde yönlendirilir. ükülebilir, Aynca cam, su gibi değişik ortamlarda gerçek kaynak yapma imkanı vardır. f. Diğer kaynak sistemlerine göre iş parçası üzerinde (HAZ) "Isıdan etkilenen bölge" alanı, ayrıca yüksek ısı nedeni ile meydana gelen tahribat ve deformasyon en azdır. g. Çok hızlı soğuma istenen metallerin kaynağı da laser ile mümkündür. h. Mekanik özellikleri, fiziksel özellikleri veya kütleleri farklı metallerde kolaylıkla kaynatılabilir. Kaynak bölgesinin özellikleri ana metalin özelliklerine çok yakındır. Laser kaynağı ile elektrik ark kaynağının enerji kaynaklan açısından mukayesesinde görülmüştür ki; malzemenin birim derinliğindeki ergime, laser kaynağında daha az ısıtma ve soğutma süresinde meydana gelmiştir. Aynca daha dar ısıdan etkilenmiş bölge (HAZ) görülür, örnek olarak ark kaynağı esnasında malzemenin alt ve üst noktalan arasında 70 C'lik ısı farkı varken bu fark laser kaynağında 1200 C' dir (Şekil 5). Laser kaynağının avantajlarını gösteren başka bir örnekde; laser ve TIĞ kaynaklan karşılaştırılmıştır. T.J. DROZDA (1983), Laser ve TIĞ kaynaklan ile paslanmaz çelik kutular üzerinde mukayeseli şekilde yaptığı bir çalışmada; TIĞ kaynağı için 30 sn. kaynak süresi ve işlem sonunda taşlamanın gerekli olduğunu, laser kaynağında ise 5 saniye kaynak süresi, daha dar ve temiz kaynak dikişi, ayrıca işlem sonunda taşlamanın gereksiz olduğunu göstermiştir. Kaynak esnasında büyük bir enerji yoğunluğu açığa çıktığı için kaynak ve delme işlemleri arasındaki sınırı çok iyi belirlemek gerekir. Kaynak için buharlaşma olayı en azda tutulmalıdır. Aksi takdirde fazla enerji nedeniyle meydana gelen aşın buharlaşma malzemenin delinmesine neden olur. Laserin bu özelliğinden faydalanılarak mikron düzeyinde çok hassas delme işlemleri de basan ile yapılmaktadır. ir laser sisteminin ayarlanması için pulse'nin karakteristikleri, ünite kapasitesi, laser materyal tipi, operasyon modeli, odak mesafesi, kaynak olacak malzemenin kalınlığı ve fiziksel özelliklerine dikkat edilmelidir. u özelliklerin kaynak üzerindeki etkilerini kısaca inceleyelim. Şekil 6'da görüldüğü gibi bir kaynaktan çıkan paralel ışık kümesinin normal mercek ile odaklandığı zaman elde edilen nokta gerçek odak noktasıdır (0). ir laser çubuğundan çıkan ışınlarda ise mevcut olan sapmalar nedeni ile aynı mercek ile odaklama yapıldığı zaman farklı, ikinci bir odak noktası elde edilir. u laser sisteminin odak noktasıdır (O'), Optikal odak noktası sıfır olarak kabul edilip yapılan incelemede Q: 20'lik yayılma açısında sistemin odak noktası ile optikal odak noktası arasında yaklaşık l mm.lik sapma görülür. Şekil 7'de optikal odak noktasına göre malzeme üzerindeki kaynak alanının değişimi gösterilmektedir. Şekilde görüldüğü gibi en dar kaynak alanı, laser enerji yoğunluğunun en yüksek olduğu noktada ve optikal odak noktasından 1.77 mm. uzaklıkta meydana gelmiştir. Şekil 8'de gösterilen benzeri bir çalışmada ise, en az ısıdan etkilenmiş bölgede, en çok enerji yoğunluğunda, en küçük çaptaki ergimiş alan görülmektedir. u çalışma % 01 karbonlu, 0.05 mm. kalınlıktaki çelik malzeme Üzerinde 2.0 Joule enerjide ve 32 mm.tik mikroskop merceğinde yapılmıştır. Şekilde görülen kesin sınır içinde laser ışını malzemeye nüfuz eder, sınır dışındaki bölgede malzeme üzerinde, her iki yönde, ısı nedeni ile sadece yapısal değişiklikler görülür. Sonuç olarak yüksek enerji yoğunluğunda en dar ergime alanı, düşük enerji seviyesinde ise daha geniş ergime alanı oluşmaktadır. Aynca ışığın genel karakterine bağlı olarak sistemin odak noktasına 0,254 0,50 DERİNLİK (MAL.ZEME YÜZEYİNDEN) mm. Şekil 5. Laser ve ark kaynağında malzeme üzerinde derinliğe göre ısının yayılışı. (5) 0,76 MÜHENDİS VE MAKİNA DERGİSİ CİLT 26,SAYI 301 ŞUAT 1985

9 veya ana enerji girişine müdahale edilerek sistemin enerji kontrolü mümkündür. Enerjinin değişen miktarlarının ka 0,12 mm nağa etkisi Şekil 9 ve 10'da gösterilmiştir. Şekil 11 ve 12' de ise pulse süresi ve enerji değişiminin farklı kalınlıklardaki malzemelere göre uygun kaynak şartlan görülmektedir. Malzeme kalınlaştıkça fazla enerji ve buna bağlı olarak daha uzun pulse süresi gerekmektedir. 1 0 t 0 «r *û o ) ETKİLENEN ÖLGE \ \ \ 1 o(t"t C 7 %> c\ J ^,RUY_ ÇUUĞU Şekil 6. A- Normal sistemin odak noktası (O) - Laser sisteminin odak noktası (O 1 ) (4) 0,86 0,81 0,76 ~\ O O? â 0,71 < U z<t -J 0,66 < Ul > 'o: 1 o,60 ur 0,55 X o " S X \ \o \ 1 î E a 0,5 O / / / y / h. ^V O 0 '" s o J \\ o jr - Ns-e X^ jsü DEL K ÖLÇC l 1 1 J 0 5,0 2,5 0 2,5 5,0 7,6 OPTİ KAL ODAK NOKTASINA GÖRE i Ş PARÇASININ YÜZEYİNİN DURUMU Şekil 8. Malzeme; %0,1 C çelik, kalınlık 0,05 mm. Enerji 2 joule, lens 32 mm. (4) X < ( < \s \ 0 X l>s \c. o -*-d o o o ^3 o,-\ X < ( / # 4,9 _ 3.2 â) (.)l 0,5 1,0 1,5 2, OPTİ KAL ODAK NOKTASINDAN OLAN UZAKLIKLAR (mm) 1.0 NUFUZlYET YOK Şekil 7. Eriyen alanın, optlkal odak noktasına göre değişimi gösterilmektedir. En küçük eriyen alan, Laser sisteminin odak noktası olan ve en yüksek enerji yoğunluğuna karşı gelen 1,77 mm civarıdır. (4) 1,27 0,6 0,00 0,6 1,2 1,9 2,54 3, OPTİ KAL ODAK NOKTASININ İS MALZEMESİNİN YÜZEYİNE OLAN MEr/iFELER göre her iki yönde, simetrik olarak ergiyen bölge ve ısıdan etkilenen alanlar artmaktadır. Şekil 9. 0,12 mm.llk kalınlıkta olan 302 tip paslanmaz çeliğin tam îş parçasının odak noktasına göre hareket ettirilmesi ile kaynak şartlan. (4) MÜHENDiS VE MAKİNA DERGiSi CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT

10 9 8 7 / f / / /* ^ 1 kalınlık / >,ı l in O MALZEME YÜZEYlNlN POZİSYONU (mm) Şefel/ 10. Optlkal odak noktası ve enerji değişimine göre farklı kalinllklardakl % 18 N i maraging çelikte uygun kana k şartları. (4) 2,00 1,75 1,50 1,25 kalınlık 0.12 mm 6 5 2* UJ Z UJ 3 2 / />,/ / S / / / X ^ X ^ ^ 1 t* ^ l 2 3 r>ulse SÜRESi (msn) > / A ^^ x^ / / / / / y ^ >^ / / /l ^/ +x ^ <^ 0,08 mm 4.6 rnm 3,8 mm K 1,00 UJ Z UJ 0, , PULSE SÜRESi (msn) 0,08 mm 0,05 mm Şekil 11 Ruby Laserin enerji ve pulse suresinin değişik kalınlıklardaki Nikel için uygun kaynak değerelir. (12) 4. Laser Kaynağının Uygulamaları: Laser kaynağı mikro-elektronik endüstride hızla yerini almaktadır. Laser kaynağı günümüzde bilgisayar imalatında, elektronik aletlerin iş bağlantılarında, yüksek güç gerektiren küçük çaplı tellerin bağlantılarında farklı fiziksel özellikteki metallerin birleştirilmesinde, yüksek dirençli metallerin kaynağında, konumları nedeni ile birleştirilmeleri çok zor olan elemanların kaynağında (Off-Axis kaynağı, Şekil 13) basan ile uygulanmaktadır. Laser kaynağında birleştirme tasarımı şüphesiz sistemin 8 Şekil 12. Ruby Laserin. enerji ve pulse suresinin değişik kalınlıklardakl akır için uygun kaynak değerleri. (12) özellikleri göz önüne alınarak yapılmalıdır. u alanda yapılan çalışmalar genelde elektronik bağlantılarda kullanılan tel birleştirmeler Üzerine yoğunlaştırılmıştır. aşlıca çapraz tel bağlantıları, çapraz lama bağlantıları, çapraz lama ve tel bağlantıları, paralel tel bağlantıları, paralel lama bağlantılarıdır (Şekil 14). Pratikte bu tip birleştirmelerde genel direnç kaynağı veya lehime ve direnç kaynağına göre birçok avantajları vardır. unları şu şekilde sıralayabiliriz: a. Akım yolunda gereksiz metal yığılmaları yoktur. b Cüruf yoktur. c. irleşme yerlerinde ana metale yakın fiziksel özellikler görülür. d. Kaynak operasyon ısısı ile yüksek dirençli metallerinde birleştirilmesini sağlar. e. Artan onarılma imkânı vardır. Elektrikli aletler genellikle nem ve çevre bulaşıklarına karşı korunmak için cam, seramik gibi yalıtkanların içine yerleştirilirler. Sistemlerin üretim kolaylığı için bağlantılar İaser ile, düşük enerji seviyesinde, yalıtkana çok yakın noktalarda ve yalıtkan üzerinde çatlak veya kırılma meydana gelmeden kolayca kaynatabilirler. Levha kaynaklarında da gerekli enerji miktarı, kaynak olacak malzemenin kalınlığına eşit çapû tel için gerekli olan enerji miktarından yaklaşık % 50 daha fazladır. Laser kaynağının ilk çalışmalarına rastlayan yıllarında; karşılaşılan en büyük problem yüksek maliyet idi. Ancak laser kaynağının diğer kaynak metodlanna MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT 1985

11 Lens (c) "Tüp ' Thermocouple Şekü 13, Off -axis yöntemi ile tup içine thermocouple kaynatmak için geliştirilmiş dizaynlar. (11) göre, yeni ve daha önce bahsedilen birçok avantajlara sahip olması nedeni ile araştırmacılar bu konu üzerine eğilmiş, sistemin maliyeti düşürülmüştür. ugün laser kaynak sistemi Avrupa ve Amerika'da ticari olarak kullanılabilinen, yeterince ucuz bir kaynak elemanı olmuştur. KAYNAKÇA 1. Laser eam Fuslon Welding. R,H. FAIRANKS. S R. and C.M. ADAMS (1964) VVelding J, 2. Laser Technlpues for Metal Joingng. W.N, PLATTE and J.F. SMITH (1963) VVelding J. 3. Laser Oscillations in Nd-Poped Yttrlum Alumlnum, Yttrlum Galllum and Gadollnlum Garnets. J.E. GEUSIC, H.M. MAR- COS, L.G. VAN UlTERT (1964) Applied FhysicS Letters. 4. An Evaluatlon of Laser Performance in Mlcrowelding. A.o. SCHMIDT, l, HAM and I. HOSHI (1965) VVelding J. 5. Theory and Application of Pulsed Laser VVelding. J.E, ANDER- SON and J.E. JACKSON (1965) VVelding. MÜHENDİS VE MAKİNA DERGiSi CİLT 26 SAYI 301 $UAT 1985 (d) Şekil 14. Laser kaynağı için bazı dizayn tipleri: (a) Çapraz tel. (b) Paralel tel (c) Çapraz lama, (ç) Çapraz lama ve tel. (d) To bağlantısı. (6) 6. Laser eam VVelding Electronic Componet Leads. A.R. PELU- GER and P,M. MAAŞ (1965) VVelding Research Suplement? 7. Operatlon of the Continuusly Pumped, Repetltively Q-Switched YAGrNd Laser. R.G. SMITH and M.F. GALVIN (1967) LEEE Journal of Ouantüm Electronics. 9

12 8. Fundementals of Laser eam Machining and Drilllng. CLYDE M. ADAMS, JR and GLENN A HARDWAY (1965) LEEE Trans. on Ind. and Gen. Appl. 9. Electron eam and Laser eam Technology. L. MARTON. A.. EL-KAREH (1968). 10. Laser Applications. (Machining and VVeldlng Applications) MONTE ROSS (1971) (by. LELLAND A. VVEAVER). 11. Laser VVeldlng and Drilllng Applications. A.J. MOORHEAD (1971) VVeldlng. 12. Laser Handbook. (Material Processing) F.T. ARECCHİ, E.O. SCULZDUOIS (1972) (by. M.l. COHEN). 13. Laser razing. C.E. VVITHERELL and T,J. RAMOS (1980) VVelding J. 14 Laser Processes in Electronics Manufacturlng. RUCE KRAUS- KOPF (1983) Manufacturlng Engineerlng. 15. Thermal Nontradltional Machining Processes. THOMAS j. DROZDA (1983) Manufacturlng Engineerlng. 16. Laser kaynağı Üzerine çalışma notları. H.U. A Y KOL. (1983) Hokkaldo üniversitesi, Müh. Fak. Maklna MUh. Dpt, Maklna Elemanları ve Teknolojisi öl. Sapporo/JAPONYA. Yeni ZSK ile teknik plastik daha da ekonomik. Malınızın kalitesi ve fiatı başarınızı belirler. Öyleyse: D Dolgulama O Kuvvetlendirme G Masterbatch imalatı D Alaşım yapma D Renklendirme veya Q Gaz alma işlemleriniz için yeni ve daha da ekonomik çift-vida ZSK ekstruderini kullanmalısınız. Dünyada çalışan 2500 den fazla sürekli yoğurma makinası bulunan VVerner und Pfleiderer. maliyet/üretim oranını daha da düşürecek değişiklikler yaptığı ZSK ekstruderleriyle sizin de karlı olabilmenizi sağlıyor. ZSK'nm modül prensibi. Evrensel bir makina olarak kullanabileceğiniz gibi özel amaçlı prosesler içinde kullanabileceğiniz ZSK'nm blok blok modüllerden oluşuyor olması, size en uygun olan sistemi seçme olanağını vermektedir. Termosplastiklere sürekli dolgu maddesi ilavesi. öyle bir iş için ZSK. çok yüksek oranlarda çok çeşitli dolgu malzemesinin düzenli, homojen bir şekilde termoplastiklerle birleştirilmesini garanti eder. Aynı zamanda yoğunluğu son derece düşük dolgu malzemeleri kullanımına uygunluk söz konusudur. Gaz alma işlemindeki yüksek etkinlik nedeniyle de mamul kalitesi mükemmelleştirilebilmektedir. Kuvvetlendirilmiş termoplastiklerin sürekli üretimi. Kullandığınız kuvvetlendirme maddesi cam olsun, karbon olsun veya başka bir sentetik elyaf olsun; bunların şekli boncuk, şerit veya pul olsun, fark etmez: ZSK tüm bu kuvvetlendirme malzemelerinin termoplastiklerle birleştirilmesini ve içinde homojen olarak dağılmasını mükemmel sağlar. u tür proseslerde söz konusu olan aşınmanın önüne geçmek üzere WP teknolojisi özel. aşınmaya dayanıklı vida ve gövde bloklan geliştirmiştir. ZSK daki modüler blok yapının bir başka avantajı da bakım veya gerektiğinde yenilemenin sadece aşınmanın söz konusu olduğu belirli ve küçük bir bölme için geçerli olmasıdır. ZSK. Çift-vidalı yoğurma ekstruderı. Aşınmaya karşı önlemler ve kullanılan malzemeler konusunda WP sürekli gelişmeler kaydetmekte ve gittikçe artan ileri ihtiyaçları karşılamaya yönelmektedir. oya ve katkı malzemeleri konsantresinin sürekli üretimi. oya kütlelerinin ZSK nın yüksek koparma kuvvetleri oluşturan yapısıyla düzgün dağılımını temin etmek çok kolaydır. Özel yoğurma ve taşıyıcı elemanlar arasında boyuna ve enine mükemmel karıştırma özellikleri oluşmakta ve bu özelliğiyle ZSK. boya maddelerinin homojen dağılımını sağlamakta ve boya malzemeleri konsantreleri için uygun bir makina olmaktadır. Potimer alaşımlarının sürekli üretimi. Özellikle etkin ve yoğun karıştırıcı zonlardan oluşuyor olması nedeniyle ZSK makinası terkibe dahil tüm malzemelerin homojen bir şekilde karıştırılması konusunda ideal bir proses işleme aracı olmaktadır. VVERNER & PFLEİDERER PostfachSO 1220 D-7000 Stuttgart 30 Tel:(0711) Tlx: wps d TÜRKiYE GENEL TEMSİLCİSİ delta a.ş. Necatibey Cad. 151 Karaköy/İSTANUL-TURKEY Tel: Tlx: ısı tr. Makina içinde malzemenin kısa süreli kalıyor olması malzeme taneciklerindeki teknik ve mekanik gerilmelerin önüne geçtiği için de mamul kalitesi her tarafta aynı kalır, standart üretim sağlanmış otur. Termoplastiklerin sürekli renklendirilmesi. ZSK ile elde edilen renk kaliteleri tutarlı bir şekilde yenilenebilir. Kendi kendini temizleyen profillere sahip vida ve taşıyıcı eleman yapısı nedeniyle renkten renge geçiş durup temizleme yapmaksızın gerçekleştirilebilir. Granüller- son şekillendirmeye hazır. WP istenilen ürüne bağlı olarak 10 kg/saat'ten başlayarak 20 ton/saate varan üretim kapasitelerinde çok geniş kapsamlı denenmiş granül tesisleri de dahil olmak üzere komple plastik sistemleri ve teknolojisi verebilmektedir. Sizde WP deneyimini kendi deneyiminiz yapın. ize danışın ve önde olanla önde olun. *P-Plastics tçchnolosy ; /2 10 MÜHENDiS VE MAKİNA DERGİSİ CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT 1985

13 Hassas kesme A. Turan GÜNEŞ MKE Mühimırrat Fab. Sanayi Mühendisliği - KIRIKKALE Dar toleranslı ve temiz kesme yüzeyli parçalar elde etmek amacıyla ilk defa saat endüstrisinin gelişmiş olduğu İsviçre'de uygulanan bu yöntemin 1920'li yıllara kadar giden uzun bir araştırma geçmişi vardır, ülkemizde de yeni yeni tanınmaya başlanan hassas kesme batıda yaygın olarak (Feinschneiden, Fine-lanking) sözcükleriyle ifade edilmektedir. ugün yaygın olarak kullanılan ön çökertmeli hassas kesme yönteminin yıllan arasında SCHIESS tarafından geliştirilmiş olduğu söylenebilir. Şekil l'de normal bileşik kalıpla kesilmiş bir parça ile hassas kesme yöntemiyle kesilmiş aynı parça yan yana görülmektedir. Solda görülen normal kesme parçasında parlak kesilme şeridi sac kalınlığının ancak 1/3'ü kadardır. Kesilme yüzeyinin diğer bölümünü pürüzlü bir kopma yüzeyi oluşturur. Kesilme yüzeyi aynı zamanda kesme boşluğu oranında koniktir. irçok sanayi mamullerinde bu yöntemle kesilmiş parçalar başarı ile kullanılmakta, ölçü tamlığı ve şekil özelliği yönünden isteneni vermektedir. Sağ şekilde görülen hassas kesme yöntemi ile üretilmiş parçada kesilme yüzeyinin hemen hemen tamamı parlak ve dik açılıdır. Dar toleranslı ve temiz kesilme yüzeyli parçaların gerektiği üretim alanlarında tek işlemle elde edilebilen hassas kesme parçaların büyük üstünlüğü vardır. Normal kesme ile IT14-IT8 kalitesine erişilebilirken hassas kesmede IT9-IT6 kalitesine erişilebilmektedir. Kesilme yüzeyinde pürüzlülük Rt= 6,3-25/jm olabilmektedir. Şekil 2'de bu yöntemle üretilmiş birkaç örnek görülmektedir. Şekil 3'te normal ve hassas kesme yöntemleri arasındaki farklılıklar görülmektedir. Normal kesmede kesilecek malzeme kesme zımbası tarafından doğrudan kesme kalıbına itelenmektedir. Zımba malzemeye bir miktar dalmakta, bası gerilmesi belirli bir sınırı aşınca malzeme kesme yüzeyini oluşturacak şekilde kopmaktadır. Hassas kesmede kesilen yüzeyin temizliği için yaklaşık kesme yüzeyine dik yönde yüksek bir bası gerilmesi uygulanarak malzemenin kesme bölgesinde akma sınınna ulaşması engellenir. Kesme öncesi uygulanacak bu yanal baskı, kesme zımbası çevresinde bulunan ucu konik çörektme zımbası tarafından meydana getirilir. Çökertme zımbası, kesme zımbası devreye girmeden önce malzemeye batarak -V- şeklinde çevresel bir kanal açar. u kanal kesme kenarının hemen yakınında bulunur. Çökertme sonrası malzeme kesme zımbasına doğru preslenir. Şekilden görüldüğü gibi kesilecek parça kesme esnasında karşı baskı ve çıkarıcı zımbalar arasında sıkıştırıldığından bu yöntemle normal kesme ile kıyaslanamayacak düzgünlükte parçalar elde edilebilir. ugün 15 mm kalınlığa kadar hassas kesme uygulaması pratik olarak yapılmaktadır. Hassas kesme kalıplarında normal kesme kalıplarına göre çok dar kesme boşluğu vardır. Normal kesme kalıplarında kesme boşluğu yaklaşık % 5 sac kalınlığı kadarken, hassas kesme kalıplarında bu boşluk yaklaşık %0,5 sac kalınlığı kadardır. Kesme boşluğunun kesme çevresince eşit dağıtımı çok önemli olduğundan hassas kesme kalıpları imalât yönünden gelişmiş tezgahları ve çok titiz işçiliği gerektirirler. Hassas kesme kalıbında çökertme çenesi ve buna uygulanacak yaklaşık ölçüler Şekil 4'de görülmektedir. Çökertme çenesi ölçüleri büyük oranda sac kalınlığına bağlı olmakla birlikte, malzeme cinsiyle de bağımlıdır. Normal olarak 3 mm. kalınlığa kadar olan kesmelerde tek taraflı çökertme çenesi kullanmak yeterlidir. Kalın malzemelerin kesilmesinde çökertme çift taraftan yapılmalıdır. Karşılıklı çalışan çökertme çeneleri uçlarının birbirini karşılaması önemlidir. Dişli çark kesimlerinde kural olarak 1,5 mm. kalınlığın üzerinde karşılıklı çökertme yapılmalıdır. Hassas kesmede gerekli toplam kuvvet aşağıdaki kuvvetlerden oluşur. Pjj = O.8.L.S. a P r = K.L r.h.a P g =F s.p P ç = (0,1..0,15)P k kesme kuvveti çökertme kuvveti karşı baskı kuvveti çıkarma kuvveti kg. kg. kg. kg. Şekil 1: Normal ve hassas kesme kalıbı ile Üretilmiş iki parça MÜHENDİS VE MAKİNA DERGİSİ CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT

14 Şekil 2: Hassas kesme ile Üretilmiş çeşitli parçalar L kesilen çevre uzunluğu s kesilen malzeme kalınlığı, L r çökertme kanalı uzunluğu, h çökertme derinliği, F s Kesilen parça alanı, p özgül karşı baskı basıncı 2..7 O malzemenin çekme dayanımı K katsayı mm mm mm mm mm 2 kg/mm 2 kg/mm 2 Görüldüğü gibi hassas kesme için normal kesmeye oranla daha fazla kuvvet gerekmektedir. Aynca kesme zımbası, çökertme zımbası, karşı baskı zımbası ve çıkarma zımbası için pres tezgahında ayrı baskı üniteleri gerekir. u ünitelerin kuvvetleri birbirinden bağımsız ayarlanabilmelidir. u sebeplerden hassas kesme için genellikle 3 etkili özel pres tezgahlan kullanılır. Çeşitli firmalarca yapılmış 25 tondan 2500 tona kadar birçok hassas kesme presi bulunmaktadır. Şekil 5'de 160 ton toplam kapasiteli, kesme ünitesi mekanik tip olan bir hassas kesme presi görülmektedir. u presin karşı baskı ve çıkarıcı üniteleri hidrolik donanımlıdır. Kesme ünitesi hareketi mafsal mekanizmasıyla sağlanmıştır. Koç hızının üst ölü noktaya yaklaşırken çok yavaşlaması mafsal mekanizmasının olumlu bir özelliğidir. u özellik damgalama işleri ve takım ömrü açısından tercih edilir. üyük tonajlı hassas kesme presleri tam hidrolik donanımlı yapılmaktadır. 12 Hassas Kesmeye Uygun Malzemeler Normal kesme işlerinde kesme çapağının ve köşe kavisinin az olması için kesilen malzemenin sert olması uygundur. Hassas kesmede, bunun aksine: iyi akma ve şekil alma özelliğine sahip malzemelerden iyi sonuç alınır. Genellikle forjing işlemleri için uygun olan malzemelerin hassas kesme için de uygun olduğu söylenebilir. Hassas kesme malzemeleri düşük akma dayanımlı ve yüksek uzama yetenekli olmalıdır. Malzeme, ne kadar gevrekse, o kadar problemli olur. Çelikte iyi yüzey kalitesi ve uzun takım ömrü sağlamak için kopma dayanımının kg/mm 2 arasında olması uygun olur. unlardan en iyisi DÎN 1624'e göreyapılmış ve Siemens-Martin ocağında ergitilmiş dayanımı kg/mm 2 olanıdır, içinde % 0.1 C bulunan çelikler iyi bir iç yapıya sahip iseler kesmede hiçbir problem yaratmazlar. % 0.12-% l C lu çeliklerde mikro yapının büyük önemi vardır. Pirine malzemelerde kurşun ihtiva edenler, talaşlı imalât için uygun olmakla birlikte, talaşsız imalâtta iyi netice vermezler. Kurşunsuz pirine malzemeler içinde çinko miktarları % 37'yi geçmeyenler, iyi şekillenme özelliğine sahip olduklarından, hassas kesme için de uygundur. Çinko % 37 miktarını geçerse kesilen yüzeyler gözenekli yapıya sahip olacaklardır. akır miktarı arttıkça kesilen yüzey kalitesi iyileşir. akır da hassas kesilebilir, fakat alt kesiciye yapışma MÜHENDİS VE MAKİNA DERGİSİ CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT 1985

15 Şekil 3: Normal ve hassas kesme arasındaki farklar Malzeme kalınlığı mm 1-4 ^ 4 Çc»kertme çenesi ölçüleri mm g h i ^0,02 ^0,02 O f 2a 0,1?S Şekil 4: çökertme çenesi ve yaklaşık ölçüleri 0,66-0,75» 0,6s Şekil 5: 160 tonluk hassas kesme presi eğilimi vardır. Uygun bir kesme yağı kullanılarak bu problem çözülebilir. Yumuşak bronz hassas kesilebilir. En iyi kesme yüzeyi CuSnS alaşımından elde edilir. Alüminyum için kopma dayanımı 25 kg/mm 2 'yi geçmeyenler genel olarak iyi yüzey kalitesi verirler. Umuniyetle AIMgSi, Al 99,9 özellikli olanlar hassas kesme için kullanılmaktadır. Hassas Kesme Kalıplan Hassas kesme kalıpları temelde prensip ve yapı olarak bileşik kesme kalıplarına benzerler. Her pres kurşundan sonra kesilen parçaların kesicilerden dışarı itilmesi gerekir. MÜHENDiS VE MAKİNE DERGiSi CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT

16 Şekil 6: Sabit ve hareketli zımbalı hassas kesme kalıpları İki kalıp arasına düşen parçaların yeni bir pres kursu başlamadan kalıplar arasından pnömatik veya mekanik yöntemlerle uzaklaştırılmış olması çok önemlidir. ugün hassas kesme kalıpları hareketli ve sabit zımbalı olmak üzere iki ayrı tipte yapılmaktadır. u kalıp tiplerine ait prensip resimleri Şekil 6'de görülmektedir. Sabit zımbalı kalıp sistemi büyük yüzeyli, kalın ve üzerinde fazla sayıda delik bulunan parçalar için kullandmaktadır. Hareketli zımbalı kalıp sistemi de küçük ve orta boyutlu parçalar için uygundur. Hareketli kalıp sisteminde kesme zımbasının kesme yönünde en az kesme yolu kadar hareket etmesi sağlanmıştır. Şekilden görüldüğü gibi her iki tipte de üst kalıp yanlan aynıdır. Hareketli kalıp sisteminde kesme zımbasının yanal hareket yapmadan kesme yönünde hareketinin sağlanması bu tipin bir kusuru olarak gösterilebilir. Sabit zımbalı tipte zımba kalıba vidalandığından çok daha kuvvetli bir yapı sağlanabilir. Kalıp Ömürleri ve Parça Ölçüleri Hassas kesme kalıplarında ömür esas olarak kesilen malzeme cinsine, kalınlığına, kullanılan presin ve kalıbın kalitesine bağlıdır. Genellikle zımba, kesme kalıbına oranla üç kat daha fazla aşınır. undan dolayı keskin kenarlı parçalardan kaçınılmalıdır. Parçanın köşe kavisi ne kadar büyükse, kesilen yüzey o kadar temiz olur. Dik açılı parçalarda köşe kavislerini % 10 s değerinden daha küçük yapmamalıdır. Parçada bulunan delik ve yarıkların parça kenarına uzaklığı en az % 60 s kadar yapılmalıdır. Delik çaplan ve yarık ölçüleri sac kalınlığının % 60'ından daha küçük tutulmamalıdır. Hassas kesme yöntemiyle üretilecek dişli çarklarda diş genişliği en az % 60 malzeme kalınlığı kadardır. Kesme sonrası % (10..25) s kadar köşe kavisinin meydana geleceği dik- 14 kate alınmalıdır. Hassas kesmede, normal kesmede olduğu gibi, çapaksız parça üretmek mümkün değildir. u çapak kesim sonrası dolaplama, yüzey taşlama ve benzeri yöntemlerle giderilebilir. Hassas kesme kalıplarında iki bileme arası kalıp ömrü Al, Cu, CklO gibi büyük şekil değiştirme yeteneğine sahip malzemeler için yaklaşık olarak (Ad) parçadır. Ck60 gibi daha dayanımlı malzemelerde bu değer Ad. dolaylarındadır. uraya kadar verilen kısa açıklamalarla tanıtılmaya çalışılan hassas kesme yöntemi ile yalnızca kesme yapılmamaktadır, tş parçasının durumuna göre seri kalıp düzenleri kullanılarak iş parçası üzerindeki hassas ölçülü çökertme, kabartma, damgalama, şekil presleme ve benzeri işlemleri aynı şerit üzerinde yapmak olanağı vardır. Hassas presleme tezgahları otomatik şerit besleme düzenlerine sahiptir. u tezgahlarla dakikada 20 ila 100 arasında parça üretmek mümkündür. Tezgahlarda özel emniyet düzenleri bulunduğundan personel ve kalıp emniyetleri tam olarak sağlanmıştır. ugün tekniği gelişmiş birçok ülkede hassas mekanik - tekstil-uçak-taşıt ve savaş sanayii mamullerinin birçok parçası yaygın olarak hassas presleme yöntemi ile üretilmektedir. Yapımı düşünülen birçok parça için ekonomik olan bu presleme yönteminin aynntılı öğrenilmesi ve ülkemizde uygulanması büyük yararlar sağlayacaktır. KAYNAKÇA 1. Flne-lanking, Practical Handbook, Felntool AĞ, Lyss- Schvvelz. 2. Feinstanzen von Stahl und Nlchtelsenmetallen, H.Schmid Felnstanz AG-Schwelz. 3. Information Feintool AĞ, l_yss-schweiz. MÜHENDiS VE MAKlNA DERGİSİ CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT 1985

17 Makina imalatında döküm Durumu ve geleceği Prof. Selahattin ANIK İ.T.Ü. Makina Fakültesi İSTANUL Modern makina yapımında imalât zorlukları günümüzün döküm tekniğiyle aşılmaktadır. Gelişmiş kalite kontrolü ve bilgisayarla programlandırılmış cihazlarla daha mükemmel dökme parçalar imal edilebilmektedir. Daha ekonomik malzeme ve yöntemlerin kullanılmasıyla enerji ve hammedde ekonomisi amaçlanmaktadır. l - Temel Malzeme Teknolojisi, Döküm İleri memleketlerde döküm endüstrisi, dikkate değer bir ekonomi faktörüdür. Geniş anlamda makina yapımı en önemli döküm tüketici sidir. Dökme parçalar esas itibariyle yarı mamullerdir. u nedenle döküm endüstrisi toplumun ve tekniğin birçok kesimiyle bağlantılıdır. Şekil l'de verilen şema, bu ilişkinin karmaşıklığını vurgulamaktadır. u araştırmada makina yapımı ile döküm teknolojisi arasındaki ilişki ön planda tutulduğundan, Şekil l'de dikdörtgenler içerisine alınan kavramlar üzerinde daha çok durulacaktır. ''Makina imali" kavramı en genel anlamda alınmış ve döküm kavramında kalıp dökümü yanında sürekli dökümde gözlenen gelişmeler de hesaba katılmıştır. Makina yapımı için döküm ve katılaşma, günümüz teknolojisinin ve dolayısıyla uygarlığın çok büyük bir kısmını kapsamaktadır. Şekil l'deki şemanın bize gösterdiği: Toplum ve ekonominin talep ettiği, burada (üretim) "Tesis" olarak karakterize edilen ve konstrüksiyon yolu ile imal parçalarına ayrılan sistemlerin dökümle uğraşan uzmanlara çoğu zaman birbirinden farklı özelliklere sahip belirli şekil ve büyüklükte döküm parçalar imal etme sorununu getirdiğidir. Seçilen malzeme sonuçta mamulün iç yapısın belirlemektedir. Diğer taraftan iç yapı, katılaşma işlemi sırasında yönlenmektedir. Gerekli malzeme teknolojileri sürekli yöntem (Format döküm) ve kalıp dökümü olmak üzere iki bölümde incelenebilir. Yeni ve daha mükemmel katılaşma teknolojilerinin gelişmesi önemli ölçüde hammadde ve enerji durumlarına bağlıdır. u nedenle son zamanlarda gerek makina yapımı gerekse döküm alanlarında bu yönlerdeki araştırma ve çalışmalar yoğunlaşmışta*. Makina yapımının imal yöntemi olarak dökümünde kullanıldığı konvensiyonel alanlarını birbirinden tamamen ayırmak mümkün değildir. Tablo l'deki gruplama bu durumu açıkça göstermektedir. Makina yapımının kullanma alanları uygarlığımızın gelişmesiyle birlikte organik olarak büyümüştür. Gerekli özellikler, malzeme, kristal yapıları ve bunu sağlayan döküm yöntemi, farklı makina yapım alanlarının ortak yönleri olarak göze çarpmaktadır. Tablo 2'de dökme parçalardan istenen özellikler özet olarak verilmiştir. u özellikler işleme ve kullanma özellikleri olarak iki alt gruba ayrılır. Tablo l'de verilen kullanma alanı ile birlikte geçerlilik kazanan gelişme eğilimleri, başlıca aşağıdaki iki önemli noktayı yerine getirmek zorunluluğundadır. a- Enerji ve hammadde bilinci yerleşmiş teknoloji. b- Çevre korunması ve hümanizm. Teknolojimizin bu yepyeni anlayışı büyük bir çabayı gerektirmektedir. u anlayış farklı teknolojilerin yukarıda anlatılanların ışığı altında birlikte gündeme gelmesini ve uygulamasını sağlamaktadır. u uygulama artan bir şekilde küçük teknoloji alanlarında da rol oynar bir duruma gelmiştir. ir diğer önemli husus da, daha gelişmiş, düşük rizikolu yapı elemanları ve tesislerinin gerçekleştirilmesidir. unlar uygarlığımız ve onun iç gelişimi için önemli yüksek teknolojiyi üretmektedir. u konuya çok yakından bağlı olan toplumumuzun, artan güvencenin de olması arzusudur. u isteğin gerçekleşmesi de teknolojik işlemlerin en ince ayrıntılarına kadar eksiksiz olarak gözden geçirilmelerine bağlıdır. u da, mükemmel olarak, ancak tam ayarlı, kontrollü işlemlerle, modern bilgisayarların kullanılmasıyla ve mikro işlem teknilğiyle gerçekleştirilebilir. Ederal Almanya'da demir işleyen döküm endüstrisi, 1980 yılında taşıt imali de dahil olmak üzere 4 milyon ton (makina imalinde 2,5 milyon ton) dökme parça dökülmüştür. Çeşitli döküm malzemelerinin ve imal usullerinin rakebeti, döküm endüstrisini sürekli olarak üretim teknolojilerini Tablo l: Makina yapımında kullanma alanları. Makina yapımında kullanılan yerleri Takım tezgahları Genel makina yapımı Güç makinaları Reaktör Kimyasal döküm Taşıt yapımı Kamyonlar Uçak Aşınan parçalar Kapama ve ayar organları istenilen en önemli özellikler - Yüksek rijitlik iyi sönümleme Küçük toleranslarda hassasiyet Mukavemet (dayanıklılık) - Çok yönlü şekilcilik - Uzun süreli dayamklık (dinamik stabilite, yüksek mukavemet) Korozyona dayamklık Çeşitli yapılarda korozyona day anıklık - Şekil stabilliği - Düşük ağırlık işletme güvenirliği Çeşitli parçaların aşınmaya dayanıklığı Korozyona dayamklık - Düşük sıcaklıklarda tokluk - Yüksek sıcaklığa dayamklık Gelişme eğilimleri - Hafif yapı - ileşik döküm - Daha hesaplı uygulama - Daha az riziko - Yüksek sıcaklığa dayamklık - Malzeme geliştirme ölçü hassasiyeti - Hafif yapı - Düşük riziko Malzeme geliştirme -akım - Aşınma özelliklerinin iyileştirilmesi MÜHENDİS VE MAKlNA DERGiSi CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT

18 Tablo 2: Dökme parçalardan istenen özellikler İşlenebilme Özelliği Isıl işlem kabiliyeti irleştirilme kabiliyeti - Kaynak - Lehimleme - Yapıştırma Talaş kaldırma kabiliyeti - Mekanik (freze, torna, delme) - Elektrolitik-kimyasal - Termik Statik Diiıamik Kimyasal: Yüzey stabilitesi Termik Magnetik Elektriksel Yüzeyin ıslah kabiliyeti - Ergitme (laser, elektron) Sertleştirme Doldurma (kaplama) laklama kimyasal işlem püskürtme emayeleme Kullanma özellikleri Mekanik: Mukavemet: akmasının, kopma mukavemeti Yüksek sıcaklıkta uzun süreli mukavemet Kopma sünekliği, sertlik Değişken mukavemet, termoşok Aşınma mukavemeti 5 eşitli zorlamalardaki korozyon durumu Genleşme oranı Isı iletme kabiliyeti Isı kapasitesi Permabilite, zorlayıcı alan şiddeti, Ferromagnetiklik, para magnetiklik Dıamagnetiklik iletkenlik Allotropi, iç yapı stabilliği, iç yapı yoğunluğu: sıcaklık - Zaman değişiminin fonksiyonu olarak (ütün belirtilen özellikler etkilenir) iyileştirme ve yeni malzemeler arama yönünde zorlamaktadır, 2 Makina imalinde Dökme Parça Konstrüksiyonu Modern döküm tekniği konstrüktörlerin en ileri isteklerini dahi optimum çözüme bağlayacak bir düzeye gelmiştir. Sloganlar: daha lümanistik (incancıl), daha hafif, daha güvenli, daha iyi, daha ucuz olarak, günümüzün beklentilerini en kısa şekilde vurgulamtadır. Orada, burada gerçekleştirilen, geniş bir temel üzerinde gelişen "Fikirler dökümde gerçekleşiyor" kavramını birkaç örnekle verelim: Hümanistik teknik bugüne kadar çok gelişmiş ülkelere özgüydü, tşi basitleştirme genellikle hümanizmi de içerdiğinden, birçok teknik kendiliğinden bu yönde gelişmektedir. Döküm endüstrisinde kalıp kumu sistemlerinden ne kadar uzaklaşıhrsa, bu yönde bir adım atılmış sayılır. Kokil dökümü ve daha ileri anlamda sürekli çubuk döküm yöntemleri bu alandaki gelişmelerdir. u yöntemler, genellikle daha ekonomiktir ve gelişmelerin devamına temel teşkil etmektedir. Çubuk halinde dökülen küresel grafitti dökme demir bu kategoride sayılabilir. Taşıt imalinde, daha hafif olmak enerji tasarrufu ile eşanlamlıdır. u konuya örnek olarak hafif metal pres dökümü ve kokil dökümü uygulamalarını verebiliriz. Düşüncelerin önceliğinde enerji, fakat daha da yoğun olarak, hammaddeyi gözetici teknik yatmaktadır. u düşünceye örnek 16 olarak, küresel grafitli dökme demirin, çelik dökümün yerini almasını verebiliriz. Dökme demir çeliğe oranla 300 K'e varan düşük ergime derecesiyle, kalıplamada olduğu gibi, ergitme işleminde de daha az emek gerektirir. öylece enerji ve hammaddeleri (pahalı kalıp kumları) minimuma indirilmekle kalınmaz, birçok durumda dökme demirin uygun özelliklerinden faydalanılmış olunur, örnek olarak önceleri dökme çelikten, şimdilerde de küresel grafitli dökme demirden imal edilen krank millerini, buhar türbini ventil gövdelerini ve büyük dişli çarkları gösterebiliriz. Küresel grafitli döküm üretiminin yıllarla birlikte, makina yapımında aldığı yerin artması ve bu malzemenin mekanik ve fiziksel özelliklerinin konstrüktif isteklere uyduğunun ispatıdır. Lameler grafitli dökme demirin yerine küresel grafitli yapının kullanıldığı veya küresel grafitli dökme parçaların kaynak konstrüksiyonlarının veya çelik dökme parçalarının yerini aldığı birçok uygulama örneği vardır, örneğin, stasyoner bir dizel motorunun gücünün arttırılmasına karşılık, lameler grafitli bir dökme demir yerine, küresel grafitli dökme demirden yapılarak cidar kalınlığının düşürülmesiyle ağırlığı azaltılmaktadır. Çelik döküm veya kaynaklı çelik konstrüksiyon yerine, küresel grafitli dökme demirden imal edilen bir buhar türbini gövdesi daha ucuza imal olmaktadır. Küresel grafitli dökme demirin dayanım özellikleri bu kullanma amacı için yeter li gelmektedir. Yine, bir nükleer füzyon reaktörünün 12 tonluk döküm parçası, genellikle karışık olmayan döküm ve besleme tekniğiyle küresel grafitli ostenitik dökme demirden mamul karmaşık yapılı büyük dökme parçaların gerçekleştirilebildiğinin kanıtıdır. Enerji bilinci yerleşmiş teknik, aynı zamanda daha kolay imal yöntemleri araştıran tekniktir; Karma döküm konstrüksiyonları, örneğin çelikle kuvvetlendirilmiş hafif metal dökümü, büyük bir olasılıkla geleceği olan uygulamalardır. Malzeme teknologları yıllardır yükleri tam karşılayacak özellik ve yapıda parçalar oluşturma çabasındadır. öylece riziko azaltılmış ve parçalar daha güvenli yapılmıştır. öyle bir çalışmanın başında problemin mekanik yönü, kuvvetlerin dağıhm analizi bulunmaktadır. ir yandan kuvvet dağılımı ve konstrüksiyonu, öte yandan iç yapıyı bağdaştırmak için, meselâ takım tezgahı tablalarında kaburgalar kuvvet dağılım yönüne paralel olarak yerleştirilmiştir (Şekil 2). Dış şekil vermeye benzer bir örnek de yönlü katılaşma uygulanan tren tekerleğidir (Şekil 3), Tren (demiryolu) tekerleği uygulaması, matematiksel modellerle geliştirilen bir uygulamadır. u uygulama, öncelikle kullanma rizikosunu azaltan bir malzeme çalışmasının ürünüdür. Teknik olarak daha iyi, yani verimli parçalara etkileyici bir örnek de uçak tepki mekanizması kanatlarıdır. Yönlenmiş katılaşma gerekli olduğu hallerde tek kristalli yapı oluşur, istenilen yüksek sıcaklıkta -uzun süreli- yüklemelere dayanabilecek elemanlar imal etmek için birçok imal tekniğinin bir arada uygulandığı bir teknolojibandı oluşturulmuştur (Şekil 4). urada en modern hassas döküm tekniği en modern diffüzyon kaynak tekniğiyle birlikte kombine edilmiş olarak en yeni malzemeler üzerinde çalışılmaktadır. unun sonucu 50 K'den fazlasına kadar gaz giriş sıcaklıklarına dayanabilen, yüksek etki dereceli ve yakıt tasarruflu türbin kanatlarının imalidir. Yapının dayanımı, malzeme yığılmasıyla değil, kabuk veya petek konstrüksiyonlarla sağlanmaktadır. MÜHENDiS VE MAKlNA DERGİSİ CiLT 26 SAYI 301 ŞUAT 1985

19 Toplum ve Ekonomi Dizaynın mukavemeti fiziği, kimyası j i ı ı ı Geometrik ölçü dizayn büyüklük Malzemelerin mukavemeti fiziği, kimyası, ı ı ] Faz kararlılığı-ve dönüşümünün termodinamiği ve kinematiği imalât yöntemi (malzeme teknolojileri) j Karşılaştırmalı yöntem bilgisi, işletme ekonomisi dönüşümünün termodinamik ve kinetiği Metallurji (Harmanın termodinamik ve kinetiği) Şekil 1: Döküm bilgisi, toplum ekonomi ve teknik bilim ilişkileri. Döküm yoluyla imalâta ekonomiklik açısından etkili bir örnek uçak kabini tavan taşıyıcılarıdır (Airbus). önceleri kullanılan alüminyum sac konstrüksiyonun yerini, bir pres döküm parçasının almasıyla imalât masrafları % 10'un üzerinde bir düşüş kaydetmiştir. Taşıt imalinde daha önceleri dövme veya kaynakla imal edilen birçok parça, bugün döküm yoluyla imal edilmektedir. ir yük kamyonunun tahrik şaftının dengeleme gövdesi, önceleri dövülerek imal edilirken, şimdi siyah temper dökme demir konstrüksiyonu şeklinde yapılmaktadır. Aynı şekilde önceleri kaynakla yapılan bir yük kamyonu arka aks köprüsü yerini öncekine nazaran % 30 ekonomi sağlayan G G G 40 konstrüksiyonuna bırakmıştır. enzer şekilde sayısız örnekler verilebilir. Ancak doa) L+S l " ' "V'-- (j 1:%. L+ S p ' Likidus Temp ' (2750 F) b) H ' ) s L+S SolidusTemp. (2705 F) ı Şekil 2; ir takım tezgahı gövdesi dökümü. MÜHENDiS VE MAKİNA DERGİSİ CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT 1985 Şekil 3: Matematiksel olarak modellze edilmiş ve dolayısıyle çekme başlıksız katılaşmış bir tren tekerleği. urada Ikl konstrüksiyon mevcuttur. Çekme boşluklu (a) ve çekme boşluksuz (b). Solidus ve likldus hatları belirli bir zaman için çizilmiştir. 17

20 küm her sorunu çözümleyen bir yöntem değildir; birçok tersine örnek de mevcuttur. Konstrüktör için önemli olan, duruma en uygun teknolojiden yararlanmaktır. u arada şu noktayı da belirtmekte fayda vardır: Sergilenen örnekler konstrüksiyon ve döküm tekniğinin konstruksiyon aşamasında birlikte kullanılması ile gerçekleştirilebilmektedir. öyle bir eş çalışma yalnız bir imalat projesinin toplam masraflarını azaltmakla kalmaz, iyi düşünülmüş kaliteli bir döküm konstrüksiyonunun da ön şartıdır, 3 Modern Dökümle İmalâtta Eğilimler ir dökümhanedeki kalıplama, dökme, son işlemler (temizleme, tavlama, tamirat), kalite kontrolü ve gözetimi gibi aşamalardaki son gelişmeler aşağıda örnekleriyle birlikte verilmiştir: 3.1. Kalıpla İşlem indeki Eğilimler Dökme parçalar yüzyıllar boyunca kum kalıplarda imal edilmektedir. GünümUzdeki dökme parçaların şekil, büyüklük, malzeme ve kalite yönlerinden, çok yönlülüğüne paralel olarak özellikle son zamanlarda yeni yöntemler geliştirilmiştir. Tablo 3'de kalıp ve maça imalinde alışılmış yöntemler verilmiştir. u yöntemlerde gerekli olacak model donanımları DÎN 1511'de verilen kriterlere veya Alman Dökümcüler irliğinin Spesifikasyonlarına göre seçilebilir. ir dökümhanedeki çalışmalar kısa süre öncesine kadar elverişsiz şartlarda yürütülürken artan çevre bilinci ve enerji tasarrufu zorlamaları kalıp ve maça imalinde belirli aşamaların gerçekleşmesine yol açmıştır (Şekil 5 ve 6). Tablo 3. Kalıp ve maça imal usulleri. Yönlü katılaşmış Taban bloğu kanat yarısı kanat montajı Difüzyon ağlayıcı Kanat işlenmiş parça işlenmiş parça Şekil 4: Gaz bürblnl kanatlarının Ikf imal şekil a) Tüm kanat gövdesinin yönlü katılaştırması b) Ikl kanat yarısının yönlü katılaştırılması ve nihai dlffuzyon kaynağı. unların arasında öncelik kazanan bir yöntem var ki, o da Japonların yeni geliştirdikleri vakum kalıp yöntemidir. u yöntemde her türlü kalıp bağlayıcısı kullanılmamakta ve kalıp kumunun sıkıştırılması bir boşaltma sonucunda gerçekleştirilmektedir. u şekilde imal edilen döküm parçalar yüksek ölçü hassasiyeti ve çok iyi bir yüzey hassasiyeti göstermektedir. Yatırımı yüksek olan tesisler gerekmasine karşın, temizleme masraflarının düşmesi ve işlemlerin daha iyi mekanize edilebilir olması, usulün avantajlarıdır. ugün kalıplama tesislerinde çok fazla sayıda parçanın imali söz konusu ise, kumun sıkıştırılması için yüksek hidrolik basınç kullanma eğilimi vardır. Ayrıca kumun sıkıştırılacak derecelere püskürtüldüğü de görülen işlemlerdendir. Ç!mento hızlandırıcı fosfat - polymer furan,-fenol-, Nj, melaminreçinesl poliüretan katılaşma yağı A ley d reçinesi Fenol reçinesi furan reçinesi poliüretan poliüretan benzfleter fenol-nova lâk P ot(e ster furan reçinesi Camsuyu - COj -C 2 S " - ester - fesi Fenol reçinesi Furan reçinesi Poliüretan Furan reçinesi Fenol reçinesi Nj - reçinesi Fenol reçinesi (Novalak).Yağlar Felol-resol Nişasta furan reçinesi entonlt Kaollnlt 18 MÜHENDiS VE MAKİNA DERGİSİ CİLT 26 SAYI 301 ŞUAT 1985

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir.

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM TEKNOLOJİSİ Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM YÖNTEMİNİN ÜSTÜNLÜKLERİ Genelde tüm alaşımların dökümü yapılabilmektedir.

Detaylı

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri Nurettin ÇALLI Fen Bilimleri Ens. Öğrenci No: 503812162 MAD 614 Madencilikte Özel Konular I Dersi Veren: Prof. Dr. Orhan KURAL İTÜ Maden Fakültesi Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik

Detaylı

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION)

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) Püskürtme şekillendirme (PŞ) yöntemi ilk olarak Osprey Ltd. şirketi tarafından 1960 lı yıllarda geliştirilmiştir. Günümüzde püskürtme şekillendirme

Detaylı

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK VE KIRILMA Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem

Detaylı

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI Kabartılı direnç kaynağı, seri imalat için ekonomik bir birleştirme yöntemidir. Uygulamadan yararlanılarak, çoğunlukla

Detaylı

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını ile şekil verme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını Elektron ışını, bir ışın kaynağından yaklaşık aynı hızla aynı doğrultuda hareket eden elektronların akımıdır. Yüksek vakum içinde katod

Detaylı

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8-

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8- Fatih ALİBEYOĞLU -8- Giriş Dövme, darbe veya basınç altında kontrollü bir plastik deformasyon sağlanarak, metale istenen şekli verme, tane boyutunu küçültme ve mekanik özelliklerini iyileştirme amacıyla

Detaylı

YTÜMAKiNE * A305teyim.com

YTÜMAKiNE * A305teyim.com YTÜMAKiNE * A305teyim.com KONU: Kalın Sacların Kaynağı BİRLEŞTİRME YÖNTEMLERİ ÖDEVİ Kaynak Tanımı : Aynı veya benzer cinsten iki malzemeyi ısı, basınç veya her ikisini birden kullanarak, ilave bir malzeme

Detaylı

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK Dersin Amacı Çelik yapı sistemlerini, malzemelerini ve elemanlarını tanıtarak, çelik yapı hesaplarını kavratmak. Dersin İçeriği Çelik yapı sistemleri, kullanım

Detaylı

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir.

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir. Günümüz endüstrisinde en yaygın kullanılan Direnç Kaynak Yöntemi en eski elektrik kaynak yöntemlerinden biridir. Yöntem elektrik akımının kaynak edilecek parçalar üzerinden geçmesidir. Elektrik akımına

Detaylı

Mak-204. Üretim Yöntemleri II. Talaşlı Đmalatın Genel Tanımı En Basit Talaş Kaldırma: Eğeleme Ölçme ve Kumpas Okuma Markalama Tolerans Kesme

Mak-204. Üretim Yöntemleri II. Talaşlı Đmalatın Genel Tanımı En Basit Talaş Kaldırma: Eğeleme Ölçme ve Kumpas Okuma Markalama Tolerans Kesme Mak-204 Üretim Yöntemleri II Talaşlı Đmalatın Genel Tanımı En Basit Talaş Kaldırma: Eğeleme Ölçme ve Kumpas Okuma Markalama Tolerans Kesme Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi

Detaylı

GAZ ALTI KAYNAK YÖNTEMİ MIG/MAG

GAZ ALTI KAYNAK YÖNTEMİ MIG/MAG GENEL KAVRAMLAR Metalleri, birbirleri ile çözülemez biçimde birleştirme yöntemlerinden biri kaynaklı birleştirmedir. Kaynak yöntemiyle üretilmiş çelik parçalar, döküm ve dövme yöntemiyle üretilen parçalardan

Detaylı

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Mühendislik Fakültesi Makina Müh.Böl.Çiçek Özes. Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir.

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Mühendislik Fakültesi Makina Müh.Böl.Çiçek Özes. Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir. AKSLAR ve MİLLER Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir. AKSLAR MİLLER Eksenel kuvvetlerde her iki elemanda çekmeye veya basmaya zorlanabilirler. Her iki elemanda içi dolu veya boş imal edilirler.

Detaylı

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Makina Elemanlarına Giriş Ç. Özes, M. Belevi, M. Demirsoy

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Makina Elemanlarına Giriş Ç. Özes, M. Belevi, M. Demirsoy AKSLAR ve MİLLER AKSLAR MİLLER Eksenel kuvvetlerde her iki elemanda çekmeye veya basmaya zorlanabilirler. Her iki elemanda içi dolu veya boş imal edilirler. Eksen durumlarına göre Genel olarak düz elemanlardır

Detaylı

04.01.2016 LASER İLE KESME TEKNİĞİ

04.01.2016 LASER İLE KESME TEKNİĞİ LASER İLE KESME TEKNİĞİ Laser: (Lightwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation) Uyarılmış Işık yayarak ışığın güçlendirilmesi Haz.: Doç.Dr. Ahmet DEMİRER Kaynaklar: 1-M.Kısa, Özel Üretim Teknikleri,

Detaylı

TALAŞLI İMALAT. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek istenen parça arasında belirgin bir sertlik farkının olmasıdır.

TALAŞLI İMALAT. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek istenen parça arasında belirgin bir sertlik farkının olmasıdır. TALAŞLI İMALAT Şekillendirilecek parça üzerinden sert takımlar yardımıyla küçük parçacıklar halinde malzeme koparılarak yapılan malzeme üretimi talaşlı imalat olarak adlandırılır. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek

Detaylı

1.GİRİŞ. 1.1. Metal Şekillendirme İşlemlerindeki Değişkenler, Sınıflandırmalar ve Tanımlamalar

1.GİRİŞ. 1.1. Metal Şekillendirme İşlemlerindeki Değişkenler, Sınıflandırmalar ve Tanımlamalar 1.GİRİŞ Genel olarak metal şekillendirme işlemlerini imalat işlemlerinin bir parçası olarak değerlendirmek mümkündür. İmalat işlemleri genel olarak şu şekilde sınıflandırılabilir: 1) Temel şekillendirme,

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI PERÇİN VE YAPIŞTIRICI BAĞLANTILARI P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Perçin; iki veya

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net BÖLÜM IV METALLERİN MEKANİK ÖZELLİKLERİ GERİLME VE BİRİM ŞEKİL DEĞİŞİMİ ANELASTİKLİK MALZEMELERİN ELASTİK ÖZELLİKLERİ ÇEKME ÖZELLİKLERİ

Detaylı

MIG-MAG KAYNAK METODUNDA KULLANILAN KAYNAK ELEKTROTLARI VE ELEKTROT SEÇİMİ

MIG-MAG KAYNAK METODUNDA KULLANILAN KAYNAK ELEKTROTLARI VE ELEKTROT SEÇİMİ MIG-MAG KAYNAK METODUNDA KULLANILAN KAYNAK ELEKTROTLARI VE ELEKTROT SEÇİMİ Prof. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü,

Detaylı

PERÇİN BAĞLANTILARI. Bu sunu farklı kaynaklardan derlemedir.

PERÇİN BAĞLANTILARI. Bu sunu farklı kaynaklardan derlemedir. PERÇİN BAĞLANTILARI Perçin çözülemeyen bağlantı elemanıdır. Kaynak teknolojisindeki hızlı gelişme sonucunda yerini çoğunlukla kaynaklı bağlantılara bırakmıştır. Sınırlı olarak çelik kazan ve kap konstrüksiyonlarında

Detaylı

Lazer ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Lazer ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Lazer ile şekil verme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Lazer Lazer (İngilizce LASER (Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation) fotonları uyumlu bir hüzme şeklinde oluşturan optik kaynak. Lazer fikrinin

Detaylı

DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi. AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi.

DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi. AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi. DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi. TEORİK BİLGİ: Metalik malzemelerin dökümü, istenen bir şekli elde etmek için, seçilen metal veya

Detaylı

İÇİNDEKİLER 2. 3. 4. 5. 6.

İÇİNDEKİLER 2. 3. 4. 5. 6. İstiklal Mah. Barış Manço Cad. 5. Sok No:8 34522 Esenyurt / İSTANBUL TÜRKİYE Tel.: 0212 679 69 79 Faks: 0212 679 69 81 E-posta: info@gozdempaslanmaz.com 44 44 881 1 İÇİNDEKİLER 1. 2. 3. 4. 5. 6. 2 1 HAKKIMIZDA

Detaylı

HEATING ELEMENT TECHNOLOGIES CORP. PASLANMAZ ÇELİK BORU. Kaliteyi Biz Üretelim, Sizler İle Paylaşalım...

HEATING ELEMENT TECHNOLOGIES CORP. PASLANMAZ ÇELİK BORU. Kaliteyi Biz Üretelim, Sizler İle Paylaşalım... HEATING ELEMENT TECHNOLOGIES CORP. BORU Kaliteyi Biz Üretelim, Sizler İle Paylaşalım... Şirketimiz yan sanayi olarak hizmet verdiği sektörlere ilave olarak boru üretimi ve p r o f e s y o n e l k aynak

Detaylı

1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ

1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ 11 1.1. SI Birim Sistemi 12 1.2. Boyut Analizi 16 1.3. Temel Bilgiler 17 1.4.Makine Elemanlarına Giriş 17 1.4.1 Makine

Detaylı

ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI

ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI Çelik yapılarda kullanılan birleşim araçları; 1. Bulon ( cıvata) 2. Kaynak 3. Perçin Öğr. Gör. Mustafa EFİLOĞLU 1 KAYNAKLAR Aynı yada benzer alaşımlı metallerin yüksek

Detaylı

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 WEBSİTE www2.aku.edu.tr/~hitit Dersler İÇERİK Metalik Malzemelerin Genel Karakteristiklerİ Denge diyagramları Ergitme ve döküm Dökme demir ve çelikler

Detaylı

METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ

METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ ALIN KAYNAKLI LEVHASAL BAĞLANTILARIN ÇEKME TESTLERİ A- DENEYİN ÖNEMİ ve AMACI Malzemelerin mekanik davranışlarını incelemek ve yapılarıyla özellikleri arasındaki

Detaylı

MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI

MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI 2013-2014 Bahar Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mekatronik Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu Makine Bir veya birçok fonksiyonu (güç iletme,

Detaylı

İmalat Teknolojileri. Dr.-Ing. Rahmi Ünal. Talaşlı İmalat Yöntemleri

İmalat Teknolojileri. Dr.-Ing. Rahmi Ünal. Talaşlı İmalat Yöntemleri İmalat Teknolojileri Dr.-Ing. Rahmi Ünal Talaşlı İmalat Yöntemleri 1 Kapsam Talaşlı imalatın tanımı Talaş kaldırmanın esasları Takımlar Tornalama Frezeleme Planyalama, vargelleme Taşlama Broşlama Kaynak

Detaylı

1000-200000 m3/h, 400-1500 Pa. Kavrama, kayış-kasnak veya direk tahrik Eurovent e göre Kısa/Uzun gövde; kılavuz giriş kanatlı/kanatsız

1000-200000 m3/h, 400-1500 Pa. Kavrama, kayış-kasnak veya direk tahrik Eurovent e göre Kısa/Uzun gövde; kılavuz giriş kanatlı/kanatsız Aksiyal fanlar Üretimin açıklanması Değişik rotor türleri için, çıkış konumu, gövde geometrisi, gövde sacı kalınlığı, ve malzesi yönünden geniş bir seçme olanağı bulunmaktadır. Aşağıdaki açıklamalar standart

Detaylı

Döküm Prensipleri. Yard.Doç.Dr. Derya Dışpınar. İstanbul Üniversitesi

Döküm Prensipleri. Yard.Doç.Dr. Derya Dışpınar. İstanbul Üniversitesi Döküm Prensipleri Yard.Doç.Dr. Derya Dışpınar Şekilvermeyöntemleri Talaşlı Talaşsız Torna Freze Matkap Taşlama Dövme Çekme Ekstrüzyon Döküm Kaynak, lehim Toz metalurjisi Birleştirme Döküm 1. Metal veya

Detaylı

Universal Tip Susturucu Yuvarlak Şekil

Universal Tip Susturucu Yuvarlak Şekil Universal Tip Susturucu Yuvarlak Şekil ÖZET ÜRÜN BİLGİSİ EGSAN ürünü Üniversal Tip Susturucu: olumsuz iç ve dış etkenlere ve korozif koşullara dayanıklı, tamamen alüminyum kaplı sac gövde ve borudan oluşur.

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katı Eriyikler 1 Giriş Endüstriyel metaller çoğunlukla birden fazla tür eleman içerirler, çok azı arı halde kullanılır. Arı metallerin yüksek iletkenlik, korozyona

Detaylı

Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA

Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA YORULMA Yorulma; bir malzemenin değişken yükler altında, statik dayanımının altındaki zorlamalarda ilerlemeli hasara uğramasıdır. Malzeme dereceli olarak arttırılan

Detaylı

1.Elektroerozyon Tezgahları 2.Takımlar( Elektrotlar) 2.1. İmalat Malzemeleri

1.Elektroerozyon Tezgahları 2.Takımlar( Elektrotlar) 2.1. İmalat Malzemeleri 1.Elektroerozyon Tezgahları Elektroerozyon işleminde ( EDM Electrical Discharge Machining ), malzeme kaldırma işlemi takım fonksiyonunu yapan bir elektrot ile parça arasında meydana gelen yüksek frekanslı

Detaylı

MIG-MAG GAZALTI KAYNAĞINDA KAYNAK PAMETRELERİ VE SEÇİMİ

MIG-MAG GAZALTI KAYNAĞINDA KAYNAK PAMETRELERİ VE SEÇİMİ MIG-MAG GAZALTI KAYNAĞINDA KAYNAK PAMETRELERİ VE SEÇİMİ Prof. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA Kaynak

Detaylı

TAKIM ÇELİKLERİ İÇİN UYGULANAN EROZYON İŞLEMLERİ

TAKIM ÇELİKLERİ İÇİN UYGULANAN EROZYON İŞLEMLERİ TAKIM ÇELİKLERİ İÇİN UYGULANAN EROZYON İŞLEMLERİ Kalıp işlemesinde erozyonla imalatın önemi kimse tarafından tartışılmamaktadır. Elektro erozyon arka arkaya oluşturulan elektrik darbelerinden meydana gelen

Detaylı

Kovan. Alüminyum ekstrüzyon sisteminin şematik gösterimi

Kovan. Alüminyum ekstrüzyon sisteminin şematik gösterimi GİRİŞ Ekstrüzyon; Isı ve basınç kullanarak malzemenin kalıptan sürekli geçişini sağlayarak uzun parçalar elde etme işlemi olup, plastik ekstrüzyon ve alüminyum ekstrüzyon olmak üzere iki çeşittir. Biz

Detaylı

ALÇI İȘLERİ İÇİN DEKORASYON PROFİLLERİ

ALÇI İȘLERİ İÇİN DEKORASYON PROFİLLERİ ALÇI İȘLERİ İÇİN DEKORASYON PROFİLLERİ Köşe leri 9002 köşe bitiş profilidir. Hareketli tavan ve duvar bitişlerinde kullanılır. Tek taraflı uygulanır. 9077 Farklı kanat genişliklerinde üretilen alüminyum

Detaylı

Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME

Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME SÜRÜNME Malzemelerin yüksek sıcaklıkta sabit bir yük altında (hatta kendi ağırlıkları ile bile) zamanla kalıcı plastik şekil değiştirmesine sürünme denir. Sürünme her ne kadar

Detaylı

ZnS (zincblende) NaCl (sodium chloride) CsCl (cesium chloride)

ZnS (zincblende) NaCl (sodium chloride) CsCl (cesium chloride) Seramik, sert, kırılgan, yüksek ergime derecesine sahip, düşük elektrik ve ısı iletimi ile iyi kimyasal ve ısı kararlılığı olan ve yüksek basma dayanımı gösteren malzemelerdir. Malzeme özellikleri bağ

Detaylı

ÇATI KONSTRÜKSİYONLARINDA GAZBETON UYGULAMALARI Doç.Dr.Oğuz Cem Çelik İTÜ Mimarlık Fakültesi Yapı Statiği ve Betonarme Birimi

ÇATI KONSTRÜKSİYONLARINDA GAZBETON UYGULAMALARI Doç.Dr.Oğuz Cem Çelik İTÜ Mimarlık Fakültesi Yapı Statiği ve Betonarme Birimi ÇATI KONSTRÜKSİYONLARINDA GAZBETON UYGULAMALARI Doç.Dr.Oğuz Cem Çelik İTÜ Mimarlık Fakültesi Yapı Statiği ve Betonarme Birimi ÖZET Donatılı gazbeton çatı panellerinin çeşitli çatı taşıyıcı sistemlerinde

Detaylı

Bİ-METAL ŞERİT TESTERELER

Bİ-METAL ŞERİT TESTERELER Bİ-METAL ŞERİT TESTERELER 1934'ten beri Bİ-METAL ŞERİT TESTERELER Kesici takımlar üretici Hulin'de 1934 yılında başladı. Firmanın kurucusu Josef Studenik, rmasının adını Testereler ve Aletler için İlk

Detaylı

TİTANİUM VE ALAŞIMLARININ KAYNAĞI KAYNAK SÜREÇLERİ GERİLİM GİDERME

TİTANİUM VE ALAŞIMLARININ KAYNAĞI KAYNAK SÜREÇLERİ GERİLİM GİDERME TİTANİUM VE ALAŞIMLARININ KAYNAĞI KAYNAK SÜREÇLERİ GERİLİM GİDERME Kaynak çatlaması ve çalışma sırasında gerilim korozyon çatlamasını önlemek ü'.ere kaynaklı Ti konstrüksiyonlarının çoğu kaynaktan sonra

Detaylı

NETFORM Mühendislik Makina Metal. Firma Sunumu

NETFORM Mühendislik Makina Metal. Firma Sunumu Firma Sunumu 1 NETFORM Faliyet alanı: Metal şekillendirme ve optik ölçüm sistemleri Kuruluş yılı: 2010 Yer: İzmir 2 ÜRÜNLER YAZILIMLAR HİZMETLER EĞİTİMLER 3 Ürünler Soğuk Dövülmüş Alüminyum Parçalar Soğuk

Detaylı

ipunch CNC TARET PANÇ PRESLER

ipunch CNC TARET PANÇ PRESLER ipunch CNC TARET PANÇ PRESLER 1950 1971 1974 1981 1994 2001 2003 2011 MVD ilk makinasını imal etmiştir. İlk sac işleme makinası olan sac delme presini imal etmiştir. Ana üretim konusu olan ağır tip abkant

Detaylı

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde DİŞLİ ÇARKLAR Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde özel bir yeri bulunan mekanizmalardır. Mekanizmayı

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

MAK-204. Üretim Yöntemleri. Frezeleme Đşlemleri. (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt.

MAK-204. Üretim Yöntemleri. Frezeleme Đşlemleri. (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. MAK-204 Üretim Yöntemleri Freze Tezgahı Frezeleme Đşlemleri (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. Bölümü Freze tezgahının Tanımı: Frezeleme işleminde

Detaylı

İMALAT TEKNOLOJİLERİ

İMALAT TEKNOLOJİLERİ İMALAT TEKNOLOJİLERİ GĐRĐŞ Đmalat yöntemleri Alışılmış Đmalat Yöntemleri ve Alışılmamış Đmalat Yöntemleri olarak iki gruba ayrılır. Alışılmış yöntemler kesici uç, matkap ucu veya taşlama taşı gibi takımlar

Detaylı

Ürün Kodu Genişlik Yükseklik Boş Ağırlık : A22 : 2.550 mm : 3.550 mm : 2.100 ~ 2.500 kg Geometrik Hacim : 8 10-12 16 20 26.000 l. (Kamyon tipine göre) Bölme Sayısı : 1 ~ 5 (Kamyon tipine göre) Tank Kodu

Detaylı

27.10.2011. Plastik Şekil Verme MAK351 İMAL USULLERİ. Metal Şekillendirmede Gerilmeler PLASTİK ŞEKİL VERMENİN ESASLARI

27.10.2011. Plastik Şekil Verme MAK351 İMAL USULLERİ. Metal Şekillendirmede Gerilmeler PLASTİK ŞEKİL VERMENİN ESASLARI Plastik Şekil Verme MAK351 İMAL USULLERİ Doç.Dr. Turgut GÜLMEZ İTÜ Makina Fakültesi Metal parçaların şeklinin değiştirilmesi için plastik deformasyonun kullanıldığı büyük imalat yöntemleri grubu Genellikle

Detaylı

MALZEME BİLİMİ I MMM201. aluexpo2015 Sunumu

MALZEME BİLİMİ I MMM201. aluexpo2015 Sunumu MALZEME BİLİMİ I MMM201 aluexpo2015 Sunumu Hazırlayanlar; Çağla Aytaç Dursun 130106110005 Dilek Karakaya 140106110011 Alican Aksakal 130106110005 Murat Can Eminoğlu 131106110001 Selim Can Kabahor 130106110010

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Cu Copper 29 Bakır 2 Dünyada madenden bakır üretimi, Milyon ton Yıl Dünyada madenden bakır

Detaylı

METAL MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER

METAL MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER Prof.Dr.Ahmet Aran - İ.T.Ü. Makina Fakültesi METAL MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER METAL MATRİSLİ KOMPOZİTLER KARMA MALZEMELER METAL MATRİSLİ KARMA MALZEMELER MMK ÜRETİM YÖNTEMLERİ UYGULAMA ÖRNEKLERİ Metal,

Detaylı

Redüktörler genel olarak sahip oldukları dişli tiplerine göre sınıflandırılırlar.

Redüktörler genel olarak sahip oldukları dişli tiplerine göre sınıflandırılırlar. REDÜKTÖR TİPLERİ VE ÖZELLİKLERİ Redüktörler genel olarak sahip oldukları dişli tiplerine göre sınıflandırılırlar. Helisel dişli redüktörler Sonsuz dişli redüktörler Konik dişli redüktörler Planet dişli

Detaylı

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler.

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler. MALZEMELER VE GERĐLMELER Malzeme Bilimi mühendisliğin temel ve en önemli konularından birisidir. Malzeme teknolojisindeki gelişim tüm mühendislik dallarını doğrudan veya dolaylı olarak etkilemektedir.

Detaylı

Araç Gövdesi İmalatına Yönelik Sert Lehimleme Çözümleri

Araç Gövdesi İmalatına Yönelik Sert Lehimleme Çözümleri Araç Gövdesi İmalatına Yönelik Sert Lehimleme Çözümleri voestalpine Böhler Welding www.voestalpine.com/welding voestalpine Böhler Welding En İyi Kaynak Sonuçları için Metalürjik Uzmanlık voestalpine Böhler

Detaylı

www.muhendisiz.net İÇİNDEKİLER

www.muhendisiz.net İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER 1-Giriş...2 1.1 Malzeme...2 1.2.1 Östenitli Paslanmaz Çelikler...2 1.3. Derin Çekme...3 1.4. Tencere İmalatı ve Prosesleri...5 1.GİRİŞ Tencere mutfaklarda bulunması gereken gereçlerden biridir.

Detaylı

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi KALSİYUM SİLİKAT Yüksek mukavemetli,

Detaylı

2009 Kasım. www.guven-kutay.ch MUKAVEMET DEĞERLERİ ÖRNEKLER. 05-5a. M. Güven KUTAY. 05-5a-ornekler.doc

2009 Kasım. www.guven-kutay.ch MUKAVEMET DEĞERLERİ ÖRNEKLER. 05-5a. M. Güven KUTAY. 05-5a-ornekler.doc 2009 Kasım MUKAVEMET DEĞERLERİ ÖRNEKLER 05-5a M. Güven KUTAY 05-5a-ornekler.doc İ Ç İ N D E K İ L E R 5. MUKAVEMET HESAPLARI İÇİN ÖRNEKLER...5.3 5.1. 1. Grup örnekler...5.3 5.1.1. Örnek 1, aturalı mil

Detaylı

Mak- 204. Üretim Yöntemleri - II. Vargel ve Planya Tezgahı. Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt.

Mak- 204. Üretim Yöntemleri - II. Vargel ve Planya Tezgahı. Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. Mak- 204 Üretim Yöntemleri - II Talaşlı Đmalatta Takım Tezgahları Vargel ve Planya Tezgahı Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. Bölümü Takım Tezgahlarında Yapısal

Detaylı

Bükme ve Düzeltme. Özel bükme ve şekillendirme ihtiyaçları için geniş geçim. Güvenebileceğiniz kalitede. Tesisat 7 5. Enstrüman 8 3 Üçlü Bükme 1 1

Bükme ve Düzeltme. Özel bükme ve şekillendirme ihtiyaçları için geniş geçim. Güvenebileceğiniz kalitede. Tesisat 7 5. Enstrüman 8 3 Üçlü Bükme 1 1 Bükme ve Düzeltme Özel bükme ve şekillendirme ihtiyaçları için geniş geçim. Güvenebileceğiniz kalitede. Tip No inç. Sayfa Boru Bükmeler Tesisat 7 5 8-4 10-18 8.2 Enstrüman 8 16-1 2 6-12 8.2 Üçlü Bükme

Detaylı

7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN GENEL ÜRETĠM YÖNTEMLERĠ

7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN GENEL ÜRETĠM YÖNTEMLERĠ 7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN GENEL ÜRETĠM YÖNTEMLERĠ 1 7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN KULLANIM ALANI 7075 AlaĢımı Hava taģıtları baģta olmak üzere 2 yüksek Dayanım/Yoğunluk oranı gerektiren birçok alanda kullanılmaktadır.

Detaylı

SICAK İŞ TAKIM ÇELİKLERİ B İ R K A L İ T E M A R K A S I

SICAK İŞ TAKIM ÇELİKLERİ B İ R K A L İ T E M A R K A S I SICAK İŞ TAKIM ÇELİKLERİ B İ R K A L İ T E M A R K A S I S I C A K İ Ş T A K I M Ç E L İ K L E R İ MARTENSİTİK ÇELİKLER KIND Sınıf AISI Kimyasal Analiz % Kondüsyon HB C Si Mn Cr Mo Ni V Co W Sertleştirme

Detaylı

JPC. Primer Darbeli Kırıcılar. En zorlu koşullarda dahi güvenebileceğiniz JPC Serisi. s e r i s i

JPC. Primer Darbeli Kırıcılar. En zorlu koşullarda dahi güvenebileceğiniz JPC Serisi. s e r i s i JPC s e r i s i Primer Darbeli Kırıcılar En zorlu koşullarda dahi güvenebileceğiniz JPC Serisi JPC serisi çeneli kırıcıları, kendini kanıtlamış modüler konfigürasyona sahip ağır iş için elverişli kırıcılardır.

Detaylı

Elektrokimyasal İşleme

Elektrokimyasal İşleme Elektrokimyasal İşleme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Bu notların bir kısmı Prof. Dr. Can COGUN un ders notlarından alınmıştır. Anot, katot ve elektrolit ile malzemeye şekil verme işlemidir. İlk olarak 19. yüzyılda

Detaylı

HOŞGELDİNİZ MIG-MAG GAZALTI KAYNAK PARAMETRELERİ. K ayna K. Sakarya Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi. Teknolojisi. Teknolojisi

HOŞGELDİNİZ MIG-MAG GAZALTI KAYNAK PARAMETRELERİ. K ayna K. Sakarya Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi. Teknolojisi. Teknolojisi MIG-MAG GAZALTI KAYNAK PARAMETRELERİ K ayna K K ayna K Teknolojisi Teknolojisi HOŞGELDİNİZ Doç. Dr. Hüseyin UZUN Kaynak Eğitimi Ana Bilim Dalı Başkanı 1 /27 KAYNAK PARAMETRELERİ VE SEÇİMİ Kaynak dikişinin

Detaylı

Eczacıbaşı - Lincoln Electric ASKAYNAK. Düşük Alaşımlı Yüksek Dayanımlı Çelikler İçin MIG/TIG Kaynak Telleri

Eczacıbaşı - Lincoln Electric ASKAYNAK. Düşük Alaşımlı Yüksek Dayanımlı Çelikler İçin MIG/TIG Kaynak Telleri Eczacıbaşı - Lincoln Electric ASKAYNAK Düşük Alaşımlı Yüksek Dayanımlı Çelikler İçin MIG/TIG Kaynak Telleri Düşük Alaşımlı Yüksek Dayanımlı Kaynak Teli Ürün Ailesi Genel Ürün Özellikleri Kararlı ark ve

Detaylı

MAK-204. Üretim Yöntemleri

MAK-204. Üretim Yöntemleri MAK-204 Üretim Yöntemleri Taşlama ve Taşlama Tezgahı (12.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. Bölümü Taşlama Đşleminin Tanımı: Belirli bir formda imal

Detaylı

MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1

MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1 MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1 5.BÖLÜM Bağlama Elemanları Kaynak Bağlantıları Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız 1 BU SLAYTTAN EDİNİLMESİ BEKLENEN BİLGİLER Bağlama Elemanlarının Tanımı ve Sınıflandırılması Kaynak Bağlantılarının

Detaylı

TS ISO 494,HSS yüksek hız çeliği,n, uç açısı 118,Çap toleransı h8,sağ kesme yönlü,silindirik saplı taşlanmış uzun matkap ucu

TS ISO 494,HSS yüksek hız çeliği,n, uç açısı 118,Çap toleransı h8,sağ kesme yönlü,silindirik saplı taşlanmış uzun matkap ucu 1/5 DIN 34O HSS/RN 118 Taşlanmış Matkap ucu TS ISO 494,HSS yüksek hız çeliği,n, uç açısı 118,Çap toleransı h8,sağ kesme yönlü,silindirik saplı taşlanmış uzun matkap ucu -Taşlanmış profili ve daha iyi talaş

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI YORULMA P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Aloha Havayolları Uçuş 243: Hilo dan Honolulu

Detaylı

Elektrikli silindirik devrilir tavalar

Elektrikli silindirik devrilir tavalar Electrolux THERMETIC Line; otel, hastane, merkez mutfağı, havaalanı mutfağı gibi kurumsal mutfakların ağır iş yükleri için tasarlanmıştır. Ekipman serisi geniş seçenekler sunar; tek tek ekipmanların yanı

Detaylı

SEIATSU-HSP TIPI KALIPLAMA HATTI

SEIATSU-HSP TIPI KALIPLAMA HATTI .. SEIATSU-HSP TIPI KALIPLAMA HATTI Konvensiyonel sarsma-basma presinin ekonomik ve teknolojik alternatifi max. 85 db (A) e cıkan gürültü seviyesiyle sessiz ve cevre dostu kalıplama prosesi Alt ve üst

Detaylı

SERVO KONTROLLÜ PLASTİK ENJEKSİYON MAKİNASI TASARIMI

SERVO KONTROLLÜ PLASTİK ENJEKSİYON MAKİNASI TASARIMI 3. Ulusal Talaşlı İmalat Sempozyumu, 04-05 Ekim 2012, Ankara, Türkiye SERVO KONTROLLÜ PLASTİK ENJEKSİYON MAKİNASI TASARIMI Harun KAHYA a, * ve Hakan GÜRÜN b a, * Gazi Üniversitesi Teknoloji Fakültesi İmalat

Detaylı

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Paslanmaz Çelik Gövde Yalıtım Sargısı Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Katalizör Yüzey Tabakası Egzoz Gazları: Hidrokarbonlar Karbon Monoksit Azot Oksitleri Bu bölüme kadar, açıkça ifade edilmese

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 A. TEMEL KAVRAMLAR MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 B. VİDA TÜRLERİ a) Vida Profil Tipleri Mil üzerine açılan diş ile lineer hareket elde edilmek istendiğinde kullanılır. Üçgen Vida Profili: Parçaları

Detaylı

http://www.oerlikon.com.tr/rutil_ve_bazik_elektrodlar.html

http://www.oerlikon.com.tr/rutil_ve_bazik_elektrodlar.html Sayfa 1 / 5 Oerlikon Language Kaynak ESR 11 EN ISO 2560 - A E 380 RC 11 TS EN ISO 2560-A E 380 RC 11 DIN 1913 E 4322 R(C) 3 E 4322 R(C) 3 HER POZİSYONDA KAYNAK İÇİN UYGUN RUTİL ELEKTROD. Özellikle 5 mm'den

Detaylı

Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin

Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin de tek bir demir kristali olduğu tahmin edilmekle birlikte,

Detaylı

Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Öğr. Murat BOZKURT. Balıkesir - 2008

Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Öğr. Murat BOZKURT. Balıkesir - 2008 MAKİNA * ENDÜSTRİ Prof.Dr.İrfan AY Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU Öğr. Murat BOZKURT * Balıkesir - 2008 1 PLASTİK ŞEKİL VERME YÖNTEMLERİ METALE PLASTİK ŞEKİL VERME İki şekilde incelenir. * HACİMSEL DEFORMASYONLA

Detaylı

AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ.

AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ. AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ. HAKKIMIZDA Firmamız Yüksek Isı İzolasyon Ürünleri Ve Teknik Tekstil Ürünleri Üzerine Uzmanlaşmış Kadrosuyla Uzun Yıllardır Sektörde Hizmet Vermektedir.

Detaylı

Kasetin arka yüzeyi filmin yerleştirildiği kapaktır. Bu kapakların farklı farklı kapanma mekanizmaları vardır. Bu taraf ön yüzeyin tersine atom

Kasetin arka yüzeyi filmin yerleştirildiği kapaktır. Bu kapakların farklı farklı kapanma mekanizmaları vardır. Bu taraf ön yüzeyin tersine atom KASET Röntgen filmi kasetleri; radyografi işlemi sırasında filmin ışık almasını önleyen ve ranforsatör-film temasını sağlayan metal kutulardır. Özel kilitli kapakları vardır. Kasetin röntgen tüpüne bakan

Detaylı

İmalatta İşlenebilirlik Kriterleri

İmalatta İşlenebilirlik Kriterleri Bölüm 24 TALAŞLI İŞLEMEDE EKONOMİ VE ÜRÜN TASARIMINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR Talaşlı işlenebilirlik Toleranslar ve Yüzey Kesme Koşullarının Seçimi konuları İmalatta İşlenebilirlik Kriterleri Takım ömrü-

Detaylı

ÇELİK YAPILAR. Hazırlayan: Doç. Dr. Selim PUL. KTÜ İnşaat Müh. Bölümü

ÇELİK YAPILAR. Hazırlayan: Doç. Dr. Selim PUL. KTÜ İnşaat Müh. Bölümü ÇELİK YAPILAR Hazırlayan: Doç. Dr. Selim PUL KTÜ İnşaat Müh. Bölümü BİRLEŞİM ARAÇLARI SÖKÜLEBİLİR BİRLEŞİMLER : CIVATALI BİRLEŞİMLER SÖKÜLEMEZ BİRLEŞİMLER : KAYNAK LI BİRLEŞİMLER CIVATALAR (BULONLAR) Cıvata

Detaylı

ALÜMİNYUM KOMPOZİT PANELLER

ALÜMİNYUM KOMPOZİT PANELLER ALÜMİNYUM KOMPOZİT PANELLER YAPI MARKET SAN.TİC.LTD.ŞTİ. Formlandırılmış alüminyum kompozit panel kaplamalarının alt taşıyıcı strüktürlerinin yardımı ile mimarinize farklı yenilikler katması, sadece formları

Detaylı

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Döküm, sıvı haldeki akıcı olan malzemelerin, üretilmek istenen parçanın biçiminde bir boşluğa sahip olan kalıplara dökülerek katılaştırıldığı bir üretim yöntemidir.

Detaylı

ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ

ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ Prof. Dr. Akgün ALSARAN Bu notların teorik kısmı Prof. Dr. Abdulkadir ERDEM in bir makalesinden alıntıdır. Üretim Yöntemleri 1. Döküm 2. Malzeme işleme (talaşlı) a. Alışılmış

Detaylı

Yenilikçi Teknolojiler www.ermaksan.com.tr Makas Serisi HGS. Hidrolik Devirmeli Makas HGS

Yenilikçi Teknolojiler www.ermaksan.com.tr Makas Serisi HGS. Hidrolik Devirmeli Makas HGS Yenilikçi Teknolojiler www.ermaksan.com.tr Makas Serisi HGS Hidrolik Devirmeli Makas HGS Hidrolik Devirmeli Makas Dünyada ispatlamış olduğu tecrübesiyle ERMAKSAN, yüksek teknoloji kullanarak 19 den beri

Detaylı

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER Malzemelerin mekanik özelliği başlıca kimyasal bileşime ve içyapıya bağlıdır. Malzemelerin içyapısı da uygulanan mekanik ve ısıl işlemlere bağlı olduğundan malzemelerin

Detaylı

Elektrikli Çok Amaçlı Pişiriciler

Elektrikli Çok Amaçlı Pişiriciler 700XP serisi, en üst düzeyde performans, güvenilirlik, enerji tasarrufu, güvenlik standartları ve ergonomik operasyonu garantilemek üzere tasarlanmış 100'den fazla modelden oluşur. Bu kavramlar modülerlik,

Detaylı

BÖLÜM I YÜZEY TEKNİKLERİ

BÖLÜM I YÜZEY TEKNİKLERİ BÖLÜM I YÜZEY TEKNİKLERİ Yüzey Teknikleri Hakkında Genel Bilgiler Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek malzemelerden istenen ve beklenen özellikler de her geçen gün artmaktadır.

Detaylı

DÖVME (Forging) Dövme (cold forging parts)

DÖVME (Forging) Dövme (cold forging parts) DÖVME (Forging) Dövmenin tarihi 4000 yıl veya daha fazlasına dayanmaktadır. Cıvatalar, perçinler, çubuklar, türbin milleri, paralar, madalyalar, dişliler, el aletleri, hava taşıtı parçaları dövme yolu

Detaylı

EN 9100. S e r t i f i k a l ı. Özel somun perçinler. güvenilir bağlantı elemanınız!

EN 9100. S e r t i f i k a l ı. Özel somun perçinler. güvenilir bağlantı elemanınız! Belçika Malı EN 9100 S e r t i f i k a l ı Tubtara güvenilir bağlantı elemanınız! Özel somun perçinler Ürün geometrisi ve mekanik değerler Dejond kuruluşu, TUBTARA ticari markasıyla geniş bir ürün yelpazesinde

Detaylı

JET FANLAR [PAF-J SERİSİ ÜRÜN KATALOĞU] Havalandırma Lüks Değil!

JET FANLAR [PAF-J SERİSİ ÜRÜN KATALOĞU] Havalandırma Lüks Değil! Havalandırma Lüks Değil! Her geçen gün katlanarak artan şehir yaşamı bazı ihtiyaçları da beraberinde getirmiştir. Fert başına gittikçe daralan yaşam alanları insanları iç içe yaşamaya zorlamaktadır. Hem

Detaylı

01 SERİSİ OTOMATİK KAYAR KAPILAR ÇOK YÖNLÜ KAPI ÇÖZÜMLERİ

01 SERİSİ OTOMATİK KAYAR KAPILAR ÇOK YÖNLÜ KAPI ÇÖZÜMLERİ 01 SERİSİ OTOMATİK KAYAR KAPILAR ÇOK YÖNLÜ KAPI ÇÖZÜMLERİ EL / AL ÇOK YÜKSEK VE AĞIR KAPILAR İÇİN ZİNCİRLİ MEKANİZMA Standart boyutların üzerindeki kapılarınız için mükemmel bir çözüm. Yeni nesil zincirli

Detaylı

YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu

YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu Laboratuar Yeri: E1 Blok Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Laboratuvarı

Detaylı