ANTİNEOPLASTİK TEDAVİ ALAN HASTALARDA AĞIZ, DİŞ VE ÇENEDE GÖZLENEN DEĞİŞİKLİKLER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ANTİNEOPLASTİK TEDAVİ ALAN HASTALARDA AĞIZ, DİŞ VE ÇENEDE GÖZLENEN DEĞİŞİKLİKLER"

Transkript

1 T.C. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı ANTİNEOPLASTİK TEDAVİ ALAN HASTALARDA AĞIZ, DİŞ VE ÇENEDE GÖZLENEN DEĞİŞİKLİKLER BİTİRME TEZİ Stj.Dişhekimi Merve ERGÜZ Danışman Öğretim Üyesi: Doç.Dr.Ayşe EROL İZMİR-2013

2 ÖNSÖZ Meslek hayatımızda klinik uygulamalar sırasında bize yardımcı olacak Antineoplastik Tedavi Alan Hastalarda Ağız, Diş ve Çenede Gözlenen Değişiklikler konulu mezuniyet tezi çalışmamda beni yönlendiren ve yardımcı olan saygıdeğer hocam Doç. Dr. Ayşe Erol a teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca bana destek olan Stj. Dişhekimi Berna Sözen e ve aileme teşekkür ederim. İZMİR, 2013 Stj. Dişhekimi Merve ERGÜZ İÇİNDEKİLER

3 Sayfa 1. GİRİŞ VE AMAÇ ANTİNEOPLASTİK İLAÇLAR Antineoplastik İlaçların Sınıfladırılması Alkilleyici ajanlar Antimetabolitler Sitotoksik Antibiyotikler Bitki Türevleri Hormonlar ve Antagonistleri Monoklonal Antikorlar Protein Kinaz İnhibitörleri İLAÇLARA BAĞLI ORAL LEZYONLARIN TANIMLANMASI Mukozit Oral Enfeksiyonlar Nörotoksisite Tat Bozukluğu Kserostomi Kanama Eğilimi...10

4 4. KEMOTERAPİ ALAN HASTALARDA TEDAVİYE EKLENEN BİFOSFONATLAR ve OSTEONEKROZ ANTİNEOPLASTİK İLAÇ KULLANAN HASTALARA YAKLAŞIM SONUÇ KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ...10

5 1. GİRİŞ ve AMAÇ Malignite sonucunda kanser hastaları, genel, fiziksel, tıbbi ve duygusal bir takım sorunlardan yakınmaktadır. Burada önemli olan, diş hekimlerinin yalnızca hastalardaki malignite etkilerini değil, kanser tedavisi nedeniyle ortaya çıkmış problemleri de anlayabilmeleridir. Baş ve boyun bölgesinde ortaya çıkan ve ağız bakımında karışıklıklara neden olan malign tümörlerin tanı ve semptomatolojisi diş hekimleri tarafından iyi bilinmelidir. Kanser tedavilerinin sonuçlarındaki gelişimeler diş hekimlerine malinitenin değişik evrelerinde olan hastaları tedavi etme ve tavsiyelerde bulunma zorunluluğu getirmiştir. Genelde malign tümörler cerrahi, radyoterapi ve kemoterapi yöntemlerinden biriyle veya bunların kombinasyonlarıyla tedavi edilir. Tedavi tümörün tipine ve yerine göre önemli ölçüde değişiklik gösterir. Geniş marjinli ve doku rekonstrüksiyonlu tümör rezeksiyonları gibi cerrahi girişim ilkeleri diş hekimlerine tanıdık olsa da, özellikle orofasiyal kanserleri ile ilgili olarak kemoterapi ve radyoterapinin etki mekanizması, etkinliği ve yan etkileri hakkında genelde daha az bilgiye sahiplerdir. Diş hekimleri kanserden etkilenmiş veya halen kanser tedavisi gören hastalarla karşılaşmaktadır. Özellikle baş ve boyun kanserli hastalarda genel sağlığın korunmasında diş hekimleri önemli bir rol oynar (1).

6 Bu tezde diş hekimliği günlük uygulamalarına katkıda bulunabilmek amacıyla kanser tedavisinde kullanılan ilaçların yol açtığı ağız, diş ve çenede meydana gelen lezyonlar hakkında genel bilgi verilmektedir.

7 2. ANTİNEOPLASTİK İLAÇLAR Kemoterapötik ajanların (antikanser ilaçlar) kullanımı, lösemi ve lenfoma gibi yaygın malignitelerin tedavisinde daha sık olmasına rağmen meme kanseri, baş boyun maligniteleri gibi solid tümörlerin erken sistemik yayılımında modern tedavi protokolleri arasında yer alır. Kemoterapi ajanları, normal hücrelerin yenilenmesi ve tamirine izin verirken, tümörleri ortadan kaldırmak için aktif olarak bölünen hücreleri hedefler. İlaçlar genelde, direnci aşmak ve sinerji yaratabilmek için aralıklı olarak sık sık ve yüksek dozlarda verilmektedir. Yeni baş boyun kürlerinde, tedavi etkinliğini artırmak için radyoterapi öncesi radyoduyarlaştırıcı olarak uygulanan kemoterapi ajanlar kullanılabilir, ancak bunlar da tedavinin yan etkilerini arttırabilir (1) Antineoplastik İlaçların Sınıflandırılması Antineoplastik ilaçların çoğu, özellikle sitotoksik ajanlar, hücre biyolojisinde yalnızca hücre bölünmesini etkilemektedir. Ancak invazyonları, farklılaşma kayıpları, metastaza eğilimleri için herhangi bir spesifik engelleyici etkileri bulunmamaktadır. Çoğu olguda, antiproliferatif etki, hücre döngüsünün S fazında olunması ve DNA nın başlattığı apoptoz kaynaklıdır. Dahası, ana hedefleri hücre bölünmesi olduğundan tüm hızlı bölünen normal dokuları etkiler

8 ve bu nedenle daha fazla ya da daha az kapsamlı genel toksik etkiler meydana getirirler (2). Kemik iliği toksisitesi (myelosüpresyon) ile birlikte azalmış lökosit üretimi ve bu nedenle infeksiyona olan direncin azalması. Yara iyileşmesinin bozulması, Saçların dökülmesi (alopesi), Gastrointestinal epitelde hasar (oral müköz membranlar da dahil) Çocukların gelişiminde baskılanma, Kısırlık, Teratojenite. Ayrıca belirli durumlarda kendileri de karsinojenik olabilirler. Hızlı hücre yıkımı kapsamlı pürin metabolizmasına yol açabilir ve ürat olayı renal tübüllerde hızlandırarak böbrek hasarına neden olabilir. Son olarak, her bir ilacın özel sitotoksisitesine ek olarak tüm sitotoksik ilaçlar hastanın tedavi ile uyumuna karşı dahili bir caydırıcı olarak adlandırılan bulantı ve kusmaya neden olurlar. Temel antikanser ilaçlar aşağıdaki genel kategorilere ayrılabilirler: Bunlar: Sitotoksik İlaçlar: Etki mekanizmaları tablo1 de tam olarak özetlenmiştir. -Alkilleyici ajanlar ve ilgili bileşikler, DNA ile kovalent bağlar oluşturarak etki ederler ve böylece replikasyonu engellerler.

9 -Antimetabolitler, DNA senteziyle ilgili bir veya daha fazla yolu bloke eder veya yıkarlar. -Sitotoksik antibiyotikler, memelilerde hücre bölünmesini engelleyen mikrobiyal kaynaklı maddelerdir. -Bitki türevleri, (Vinca alkoloidleri, taksanlar, kamptotesinler), bunların çoğu mikrotübül fonksiyonlarını ve bundan dolayı mitotik iğleri etkilerler. Hormonlar: En önemlileri steroidler (glukokortikoidler, östrojenler ve androjenler) bunların yanı sıra hormon sekresyonlarını baskılayan veya antagonist hormon etkisi gösteren ilaçlardır. Monoklonal antikorlar: Genelde özel kanser tiplerinde kullanılırlar. Protein kinaz inhibitörleri: Bu ilaçlar hızlı bölünen hücrelerde büyüme sinyallerini dönüştüren protein (genelde tirozin) kinazı engellerler. Daha kısıtlı kullanımları vardır. Diğer ajanlar: Yukarıdaki kategorilere uymayan ilaçlardır (2).

10 Tablo1. Kemoterapi İlaçları* İlaç sınıflaması Alkilleyici ajanlar Sitotoksik antibiyotikler Antimetabolitler Vincaalkaloidleri Platin bileşikleri *Kaynak 1 den alınmıştır. Örnekler Busulphan Chlorambucil Siklofosfamid Bleomisin doksorubisin Florourasil Metotreksat Vinblastine Vinkristin Sisplatin Alkilleyici Ajanlar Alkilleyici ajanlar ve ilgili bileşikleri, hücredeki özel nükleofilik maddelere bağlanabilen kimyasal grupları içerir. Alkilleyici ajanlarda ana adım bir karbonyumun oluşmasıdır. Böyle iyonlar çok reaktiftir ve amin, hidroksil veya sülfidril gibi bir elektron vericiyle hemen reaksiyona girerler. Çoğu sitotoksik antikanser ilaç bifonksiyoneldir, iki adet alkilleyici gruba sahiptirler. Tüm alkilleyici ajanlar kemik iliği fonksiyonlarını baskılarlar ve gastrointestinal rahatsızlıklara neden olurlar. Uzun süreli kullanımda iki başka istenmeyen etki daha görülür: Gametogenesizin baskılanmasıyla (özellikle erkeklerde) kısırlık, non-lenfositik lösemi veya diğer malignitelere yakalanma riskinin artması. Alkilleyici ajanlar antikanser ilaçlar arasında en sık başvurulan ajanlardır. Burada yalnızca en sık kullanılanlardan bahsedilecektir (2).

11 Siklofosfamid: Muhtemelen en çok kullanılan alkilleyici ajandır. Karaciğerde P450 mikst fonksiyonlu oksidazlar tarafından metabolize edilene kadar inaktiftir. Lenfositler üzerinde belirgin bir etkisi vardır ve immünsüpresan olarak da kullanılabilir. Genelde oral yoldan veya intravenöz enjeksiyon yoluyla verilse de intramusküler olarak da kullanılabilir. Önemli toksik etkileri, bulantı ve kusma, kemik iliği baskılanması ve hemorojik sistittir. İlacın metaboliti akroleinin neden olduğu ifosfamid ile de görülen hemorojik sistit yan etkisi, sıvı alımının arttırılması ve N-asetilsistein ve mesna gibi sülfidril donörlerinin uygulanması ile düzeltilebilir. Bu ajanlar, özelikle akrolein ile etkileşerek toksik olmayan bileşikler oluşturur (2) Antimetabolitler Folat Antagonistleri Esas folat antagonisti olan metotreksat, kanser kemoterapisinde en yaygın olarak kullanılan antimetabolitlerdendir. Folatlar, DNA sentezi ve hücre bölünmesinde pürin nükleotidlerin ve timidilat sentezi için gereklidir. Folat antagonistlerinin ana eylemi timidilat sentezine etki etmektir. Metotreksat genelde oral yoldan verilir, ancak intramuskuler, intravenöz veya intratekal yoldan da uygulanabilir. İlacın yağda çözünürlüğü düşüktür, bu yüzden kan-beyin bariyerini kolayca geçemez. Ancak folat transport sistemi ile aktif olarak hücre içine alınırlar ve hücre dışında ilaç yokluğunda poliglutamat türevlerine metabolize olarak haftalarca (bazı olgularda aylarca) hücre içinde kalırlar. Tümör hücrelerinde çeşitli mekanizmalarla metotreksata direnç

12 gelişebilir. Metotreksat, romatoid artrit ve diğer otoimmün hastalıkların tedavisinde immünsüpresan olarak da kullanılır. İstenmeyen etkiler arasında, kemik iliği baskılanması ve gastrointestinal sistem epitelinde hasar sayılabilir. Pnömoni gelişebilir. Ayrıca metotreksat direnci olan hastalarda standart dozdan 10 kat fazla kullanıldığında ilacın renal tübüllerde çökelmesi veya metabolize olmasıyla nefrotoksisiteye yol açabilir. Yüksek dozlar folinik asit ile takip edilmelidir (2). Primidin Analogları Florourasil, 2-deoksitimidilat (DTMP) sentezine de etki eden urasilin bir analoğudur. Florodeoksiüridin monofosfat olarak sahte bir nükleotide dönüştürülür. Bu timidilat sentezi ile etkileşir ama DTMP ye dönüştürülemez. Sonuç olarak DNA sentezi engellenmiş olurken RNA ve protein sentezi engellenmez. Florourasil genelde parenteral yoldan verilir. Ana istenmeyen etkileri, gastrointestinal sistem epitel hasarı ve myelotoksisitedir. Serebellar rahatsızlıklar da ortaya çıkabilir (2) Sitotoksik Antibiyotikler Yaygın olarak kullanılan bu ilaç grubu direkt etkisini DNA üzerinde gösterir. Kural olarak kümülatif yükün toksisitesi fazla olacağından radyoterapi ile birlikte verilmemelidirler. Doksorubisin (Adriamisin) Doksorubisinin birkaç çeşitli sitotoksik etkisi vardır. DNA ya bağlanır, DNA ve RNA sentezini engeller, ancak esas sitotoksik etkisi prolifere olan hücrelerde arttığı belirlenen topoizmeraz II üzerine olan etkisidir. Doksorubisin

13 intravenöz yolla verilmektedir. Damar dışına verilmesi enjeksiyon alanında lokal nekrozlara neden olabilir. Genel istenmeyen etkilerinin yanı sıra ilaç aritmi ve kalp yetmezliği gibi kümülatif kardiyak hasarlara yol açabilir. Bu etki serbest radikallerin üretimi sonucu olabilir. Saç dökülmesiyle sıklıkla karşılaşılır. Bleomisin Bleomisinler DNA ların niteliğini bozarak zincirin parçalanmasına ve serbest bazların salıverilmesine yol açan metal şelatlayıcı glikopeptid antibiyotiklerdir. Bu etki, demirin oksitlenmesi ve süperoksit ve/veya hidroksil radikallerinin salıverilmesiyle sonuçlanan ferröz demir ile şelasyon ve oksijenle etkileşimini de içerir. Bleomisin en çok hücre döngüsünün G 2 fazı ve mitotik aktivitede etkindir, ancak bölünmeyen hücreleri de (G 0 fazındaki hücreler) etkiler. Sıklıkla kalıtsal kanserlerin tedavisinde kullanılır. Çoğu kanser ilaçlarının aksine, bleomisin az miktarda myelosüpresyona neden olur. Bunun en önemli toksik etkisi tedavi edilen hastaların %10 unda görülen ve %1 inde ölümcül olan akciğer fibrozisidir. Alerjik reaksiyonlar da meydana gelebilir. Hastaların yarısı mukokutanöz reaksiyonlardan (genelde avuç içleri) şikayet etmektedirler ve bunlarda hiperpireksi gelişmektedir (2) Bitki Türevleri Doğal olarak ortaya çıkan birkaç bitkisel ürün güçlü sitotoksik etki göstermiş ve antikanser ilaçlar arasında kendine bir yer edinmiştir.

14 Vinka Alkoloidleri Vinka alkoloidleri, Catharanthus roseus lardan üretilir. Grubun ana üyeleri, vinblastin, vinkristin ve vindesindir. Vinorelbin meme kanserinde kullanılan benze özelliklere sahip yarı sentetik vinka alkoloididir. İlaçlar tubuline bağlanır ve mikrotübüllerin içine olan polimerizasyonlarını durdurarak hücre bölünmesinin metafaz fazında ortaya çıkan iğ fomasyonunu engeller. Bunun yanında lökosit fagositozu, kemotaksisi ve nöronlardaki aksonal iletim gibi diğer hücresel aktivitelere de etki ederler. Vinka alkoloidleri göreceli olarak toksik değildir. Vinkristinin ender olarak parestezi, abdominal ağrı ve kas güçsüzlüğüne yol açan myelosüpresyon etkisi vardır. Vinblastin daha az nörotoksik olmasına rağmen lökopeni yapabilir. Vindesin ise orta dereceli nörotoksik ve myelotoksiktir (2). Paklitaksel ve Dosetaksel Bu taksanlar porsuk ağacının kabuğunda doğal olarak bulunan bileşiklerden elde edilir. Bunlar vinka alkoloidlerine benzer şekilde mikrotübüllere etkiyerek polimerazı stabilize eder. Paklitaksel intravenöz ve dosetaksel oral yoldan verilir. İkisi de meme kanserinde kullanılır ancak karboplatin ile birlikte verilen paklitaksel over kanserine de etkilidir. Yan etkileri, kemik iliği süpresyonu ve kümülatif nörotoksisite gibi ciddi etkilerdir. Dirençli sıvı retansiyonu, dosetaksel ile ortaya çıkabilir. Hipersensivite reaksiyonlarından her ikisi de sorumlu tutulur. Antihistaminik ve kortikosteroidler ile kullanılmaları gerekir.

15 Kamptotesin Kamptoteksinler, irinotekan ve topotekanlardır. Bunlar Camptotheca acuminata ağacından elde edilir. Topoizmeraz I e bağlanıp onu inhibe ederler. Diyare ve geri dönebilen kemik iliği süpresyonu ortaya çıkabilir, ancak genel olarak bu ilaçlar diğer antikanser ilaçlardan daha az yan etkiye sahiptir. Etoposid Etoposid, Podophyllum peltatum bitkisinden elde edilir. Etki mekanizması tam olarak anlaşılamamıştır ancak mitokondriyel fonksiyonları, nükleozid transportunu ve doksorubisin gibi topoizmeraz II yi etkilediği bilinmektedir. Yan etkileri, bulantı, kusma, myelosüpresyon ve saç dökülmesidir (2) Hormanlar Hormanlara hassas dokulardan (meme, uterus, prostat bezi) kaynaklı tümörler hormon bağımlı olabilirler ve malign hücrelerinde hormon reseptörlerinin varlığı ile ilgili bir etki bulunabilir. Büyümeleri ters etkili hormonlarla, hormon antagonistleriyle ya da endogenöz hormon sentezini engelleyen ajanlarla önlenebilir. Hedef dokularda inhibitör etkisi olan hormonlar ya da analogları, bu dokuların tümörlerinin tedavisinde kullanılabilir. Bu hormonlar tek başlarına nadir olarak etki ederler ancak tümörün büyümesini geciktirici ya da kanser semptomlarını hafifletici etkileri vardır ve bu nedenle cinsiyet hormonlarına bağlı tümörlerin klinik yönetiminde önemli bir rol oynarlar (2).

16 Monoklonal Antikorlar Monoklonal antikorlar kültürde hibridoma hücreleri tarafından üretilen ve kanser hücresi olarak tanımlanan hedef hücrelerle reaksiyona giren molekül tiplerinden biridir. Bazıları insanlara uyarlanmış hibritler veya murin ve primat omurgalarıyla birlikte insan antikorlarının benzerleridir. Bazı olgularda antikor hedefiyle bağlanarak konağın immün mekanizmasını aktive eder ve kanser hücreleri kompleman aracılı lizis veya T hücreleri tarafından öldürülür. Diğer monoklonal antikorlar kanser hücrelerindeki inaktif bir büyüme faktörüne bağlanırlar, böylece yaşama şanslarını engellerler ve apoptozisi başlatırlar. Monoklonal antikorlar antikanser ilaçlara göreceli olarak yeni eklenmiş preparatlardır. Yukarıda açıklanan ajanların aksine geleneksel kemoterapinin neden olduğu yan etkileri oluşturmadan yüksek hedefli terapiler önermektedirler. Avantajlarına karşılık çoğu örnekte geleneksel ilaçlarla kombine olarak kullanılmaktadır. Birkaçı kullanımdadır. Yüksek maliyetleri bunda önemli bir nedendir (2) Protein Kinaz İnhibitörleri İmatinib Hedefli kemoterapi tedavisinde bir buluş olarak duyurulan imatinib, sinyalleyici yol kinazlarının inhibitörü olan küçük bir moleküldür. Kronik myeloid lösemi patogenezinde tek faktör olduğu düşünülen onkojenik sitoplazmik kinazı ve trombosit türevi büyüme faktörlerini (bir tirozin kinaz reseptörü) inhibe

17 eder. Bugüne kadar oldukça geliştirilmiş ve cerrahi girişime uygun olmayan gastrointestinal tümörlerin tedavisinde de kullanılmıştır. İlaç oral yoldan verilir. Yarı ömrü 18 saat kadar uzundur ve genel olarak ilaçların %75 inin biyolojik olarak aktif olan metabolitlere dönüştürüldüğü yer olan karaciğerde metabolize edilir. Metabolize edilen ilaçların çoğu (%81), feçesle atılır. İstenmeyen etkiler arasında gastrointestinal semptomlar (ağrı, diyare, bulantı), yorgunluk, baş ağrıları ve bazen de döküntüler vardır. Kinaz geninin mutasyonu sonucu oluşan imatinibe direnç büyüyen bir problemdir. Diğer kinaz inhibitörlere karşı az ya da hiç mevcut olmayan çapraz dirençlere neden olur. İçinde bcr-abl kinazı inhibe eden dasatinib ve nilotinib, EGFR kinazı hedefleyen erlotinibin ve sunitribinin de olduğu mekanizma olarak benzer ilaçlar vardır. Sorafenib ise tüm bu kinazları inhibe eder. Birkaç kinaz inhibitörü henüz gelişme aşamasındadır ve yakın gelecekte kanser tedavisine önemli katkılar sağlayacağı umut edilmektedir (2). 3. İLAÇLARA BAĞLI ORAL LEZYONLARIN TANIMLANMASI Orofasiyal bölge vücutta, özelleşmiş doku ve duyu organlarının en yoğun olarak bulunduğu bölgedir. Kanser tedavisinin etkilerinin özellikle burada şiddetli olması pek de şaşırtıcı değildir. Radyoterapi ve kemoterapinin hücresel zararları,

18 ağız içi dokularda benzer olmasına rağmen özellikle kemoterapiyi takiben daha yaygın ve sistemik komplikasyonlar oluşabilir (1). Antineoplastik ilaçlar ya doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak farklı dokular üzerinde etki ederler. Bu ilaçların direkt yan etkileri hücre çoğaltma döngüsü sırasındaki gelişigüzel etkileri nedeniyle mukoza tabakasının çoğalan bazal hücrelerini yok ederek ağız dokularında zarar oluşturmasıdır. Hücrelerin yedeklenmeleri ya da döngüleri kaybolur ve mukozanın daha yüzeyel katmanlarında deskuamasyon meydana gelerek ülserasyon görülür (3). İndirekt yan etkileri ise, ağız kaynaklı olmayıp ağızda etki gösteren kemik iliği baskılanması, immün hücrelerinin kaybı ve tükürük koruyucu elemanların kaybı gibi olaylardır (4). Tablo2. Kanser terapisinin oral komplikasyonları* Radyoterapi Mukozit/ ülserasyon Kserostomi/ tat duyusu kaybı Candida Trismus Radyasyon çürükleri/ diş hassasiyeti/ periodontal hastalıklar Disfaji Osteoradyonekroz Çocuklarda kraniyofasiyaldefektler Kemoterapi Mukozit/ ülserasyon/ dudak çatlaması Kanama *Kaynak 1den alınmıştır. Enfeksiyonlar Orofasiyal ağrı

19 3.1. Mukozit Mukozit oral mukoza duvarının hasarından kaynaklanan sıkıntı verici bir durumdur. Yaygın oral eritem, ağrı, kanama ve ülserasyona neden olur. Baş boyun radyoterapisi veya sistemik kemoterapi uygulamasından kaynaklanabilir. Genelde akut ve kısa süreli bir problem olmasına rağmen, yaşam kalitesini önemli ölçüde azaltır ve hastanın diyeti üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir. Eğer şiddetliyse, tedavi kürlerinin kesilmesine neden olabilir veya septisemi için bir giriş kapısı görevi görebilir (1). Mukozit, çoğu kemoterapi ilacının ana doz sınırlayıcı reaksiyonudur. Tedavi edilen hastaların %40 ı bu tip oral komplikasyonlar gösterir. Bu komplikasyonlar genelde DNA senteziyle ilgilidir. En çok neden olan ilaçlar antimetabolitler ve antitümörallerdir. Stomatitle daha çok ilişkili olan ilaçlar bleomisin, daktinomisin, metatraksat, topotecane ve florourasildir. Alışılmışın dışında, 5-florourasil kaynaklı stomatit sürekli infüzyonel yönetimi ya da ön ilaç kapesitabinin ağızdan alımı ile ilgilidir. 5- florourasilin hap halinde alımında daha az görülür. Ana mekanizma ilaçların direkt toksisitesidir, ama ilaçların kemik iliğine etkisi nedeniyle sekonder olarak da neden olabilirler. Baş ve boyun tümörlü hastalarda sisplatin radyoterapi sırasında radyoduyarlaştırıcı olarak kullanılır. Bu olgularda tümörün daha iyi kontrolü sağlanır. Ancak radyoterapinin direkt etkisinin daha da yükselterek çok şiddetli stomatitlere neden olur (5,6,7). Mukozit, müköz membranların radyoterapi (olgularında %80 i), lenfoma ve solid tümörler için kemoterapi (sitostatik ajanlarda %40-50 sinde) ve kemik iliği nakillerinden sonra uygulanan tedavi gibi antineoplastik tedavilerin sekonder enlamatuar bir reaksiyonudur (8,9,10). Mukozit, lökopeninin bir göstergesi olarak

20 kabul edilir. Mukozit geliştiren mekanizma net olmamasına rağmen, genellikle oral mukozal hücrelerin nispeten yüksek bir mitotik orana sahip olması ve böylece sitostatik ajanlar için hedef oluşturması gerçeğine bağlanabilir (8,11,12). Hiçbir bağlantı bulunmamasına rağmen kardiyovasküler bozukluklar ve diyabet risk faktörü olarak belirtilir (13). Logan ve ark.na göre (2007), mukozite neden olan beş klinik mukozal değişiklik aşaması vardır: başlangıç; aşırı regülasyon ve mediatörlerin üretimi; sinyalizasyon ve güçlendirme; ülserasyon; ve iyileşme (12). Mukozit genelde yüksek doz kemoterapinin başlangıcından 4-7 gün sonra ortaya çıkar ve kendini sınırlayan bir nitelik taşımaktadır. Sitotoksik kemoterapi bittikten 2-4 hafta sonra kaybolur (14). Mukozitle en çok ilişkili ilaçlar doksorubisin, bleomisin, fluorourasil ve metotreksattır (15). Klinik durum eritem, ödem veya ülserasyon ile birlikte şiddetli ağrı, kanama, ağız kuruluğu, hem lokal (kandida nedeniyle) hem de sistemik enfeksiyon, malnütrisyon, yorgunluk, diş çürükleri ve gastrointestinal bozukluklar gibi potansiyel yan etkiler de görülür (8). Bu komplikasyonlar nedeniyle bazen hastalarda hastane ortamında sağlanan parenteral beslenme ve güçlü analjeziklere ihtiyaç duyulabilir (11,12,15). Oral mukozada oluşan değişiklikleri ölçmek ve değerlendirmek için genel ölçekler, çoklu değişken ölçekler ve tedaviye özel ölçekler gibi değişik metodlar geliştirilmiştir (11). Mevcut olan en yaygın ölçek, Dünya Sağlık Örgütü nün eritem, hastanın rahatsızlık ve ağrı derecesine göre yaptığı ölçektir (8). Korunma ve tedaviler farklı ajanlarla (sukralfat, klorheksidin, povidon iyot, doksepin, benzidamine, kriyoterapi, düşük enerjili lazer) yapılmasına rağmen hiçbiri bozukluğu önlemede kanıtlanmış etkiye sahip değildir (9,16). Donelly ve ark. %42 si yayınlanmış olan çalışmalarında (13 adet makale) antimikrobiyal ajanların uygulanmasının mukozit semptomları ile ilgili olarak bazı yararlar sunduğunu

21 rapor etmiştir (17). Ancak Clarkson ve ark. mukozitte rahatlama elde etmek amacıyla kullanılan 8 profilaktik ajan arasında en iyisinin ezilmiş buz olduğunu bildirmiştir (18). Geçmişte Keefe ve ark. (2007) oral ve gastrointestinal mukozitin önlenmesi ve tedavisi için klinik rehberler ile ilgili bir güncelleme yayınlamıştır (19). Şu anda en çok kullanılan tedavi ise %2 lik ağız gargaralarının % lik klorheksidin ile kombine olarak üç dört saatte bir 30 saniye boyunca uygulanmasıdır. Colella ve ark. sodyum hiyalüronat ile birlikte sentetik kollajen prekürsör aminoasitten oluşan spreyin sık uygulaması hızlı ve etkili ağrı kesici özellik gösterdiğini ve mukozal iyileşmeye katkıda bulunduğunu önermesine rağmen kesin faydasını göstermek için daha fazla randomize ve kontrollü çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır (20). Mukozit tüm vücut radyasyonu veya kemoterapisi uygulandığında tüm gastrointestinal (GI) sistemi etkileyebilir (21). Ancak lokal inflamasyonların bile sitokin salınımı nedeniyle sistemik etkileri vardır ve bu yüzden hem lokal olarak hem de GI sistemde sistemik çeşitli etkiler görülür. Sonis ve ark. mukozit ile ilgili tedavilerin mekanizması ile ilgili bir teori öne sürmüşlerdir (22,23). Bu model, başlangıç dönemi boyunca hücrelerin direkt DNA hasarı oluşturmak için teşvik edici bir olaya (kemoterapi veya RT) maruz kalması sonucu reaktif oksijen türleri ürettiğini; sfingomyelinaz ve seramid sentezini uyardığını; transkripsiyon faktörlerini özellikle nükleer faktör-κb yi stimüle ettiğini doğru olarak kabul etmektedir. Aktif nükleer faktör-κb pro-inflamatuar sitokinleri uyarır. Bu sitokinlerin uyarılması ile doku yaralanması, apoptozis ve vasküler permeabilitede artış sonucu sitotiksik ilaçların mukozadaki etkisini arttırmasına neden olur. Nükleer faktör-κb ayrıca siklooksigenaz-2 yolu ile aktiflenen adezyon moleküllerinin uyarılmasına ve böylece anjiyogenezise yol açar. Uzayan doku

22 yaralanmaları proinflamatuar sitokinler tarafından körüklenen pozitif feedback döngüleri nedeniyle ortaya çıkar. Submukoza, bazal epitel ve ekstraselüler matriks hedeflenir ve bu yüzden ülser meydana gelinceye kadar yaralanma klinik olarak fark edilmeyebilir. Hastalar nosiseptörlerin hassaslaştığı, güçlü inflamatuar infiltratın epitel bütünlüğüne zarar verdiği bu ikinci aşamada daha semptomatiktir. Mantarlar ve anaerobiklerin de içinde olduğu bakteriler zarar gören mukozada koloni oluşturabilirler ve olay nötropeni nedeniyle şiddetlenebilir. Epitelyal proliferasyon ve diferansiyasyon ve lokal oral mikroorganizmaların yeniden oluşması sonucu kesin olarak iyileşme görülür. Model lineer olaylar serisi olarak sunulurken kemoterapi sonrası mukozit bir süreç boyunca gelişir ve RT nin tüm fazları boyunca tekrarlanan terapiler nedeniyle tüm dokularda görülebilir (24). Spesifik kemoterapi ajanları, özellikle antimetabolitler ve alkilleyici ajanlar, yüksek bir mukozit insidansı ve şiddetine neden olur. Kemoterapi kombinasyonları ve doz-yoğunluk rejimleri mukoziti tetikler. Epidermal büyüme faktör reseptörü gibi yeni hedefli ajanlar, memelilerin rapamisin hedefleri ve tirozin kinaz inhibitörleri de mukozal toksisiteyle ilişkilidir (25). Mukozit insidansı ve şiddetini etkileyen hasta parametreleri arasında yaş ve cinsiyet (öncelikle kanser tedavisi protokolüne bağlı) (26); kazanılmış immün yetmezlik sendromu, diabet, böbrek hastalıkları gibi eşlik eden hastalıklar; daha önceden var olan periodontal hastalıklar (27) ( genetik faktörler; beslenme durumu; oral mikroflora; ve tütün/alkol kullanımı yer alır. Ayrıca dental apareylerin kullanımı, günlük diş ipi kullanım hataları erken dönemde mukozitin ortaya çıkmasına (istatistiksel olarak anlamlı olmasa da) neden olur. Yüksek doz veya standart doz kemoterapi alan myelosüprese veya immünsüprese hastalar da yüksek risk altındadır (28).

23 Sayısız kemoterapi ajanı standart doz ve programda uygulandığında çeşitli derecede mukozitlerle ilişkilidir. Sorumlu kemoterapötikler, DNA sentezini etkileyen antimetabolitler, antrasiklinler, alkilleyici ajanlar, diğer platin bazlı ajanlar, vinka alkoloidler, taksanların da içinde bulunduğu diğer antitümör ilaçlardır. Tükürükle salınan etoposid ve metotreksat gibi bazı kemoterapötikler mukozal toksisiteyi arttırabilirler. Standart doz kemoterapiler tahmini olarak tüm mukozitlerin %40 ıyla ilişkilidir. Şiddeti kemoterapinin döngülerinin sayısı ve önceki kemoterapi döngülerinin geçmişiyle ilşkilidir. Florourasil gibi bazı ajanların veriliş takvimi, mukozit insidansını ve şiddetini değiştirebilir. Kemoterapiyi takiben gelişen mukozit genelde kendini 7-10 gün içinde gösterir. Semptomlar bazı hastalarda daha fazla uzasa da genelde 1-2 hafta içinde çözümlenir (21). Genelde semptomların hafifle orta arası olduğu, sınıf 3 ve 4 ile birlikte seyreden toksisitelerin %5 ten az olduğu rapor edilmiştir. Kemoradyoterapi ile kombine edilen tedavilerde mukozitin görülme sıklığı, süresi ve şiddeti artar ve bu ortamda mukozit, genellikle birincil tedavi kısıtlayıcı yan etkidir (28). Mukozitin tedavisi ağız bakımının temeli olarak kabul edilen destekleyici uygulamalar ile başlar. Enfeksiyonları saptamak ve ortadan kaldırmak için yapılan kapsamlı bir ağız muayenesi, ağız hijyeninin sağlanmasını da içeren koruyucu protokoller ve gargaraların sık kullanımı mukozit riskine karşı hastaları korumada temel bakım uygulamalarıdır. Yemek sodası ve tuzlu solüsyonlar gibi alkolsüz gargaraların kullanımı ağız sağlığını geliştirebilir (29). Ciddi mukozitli hastalarda ağrı yönetimi, eğer gerekirse intravenöz sıvı uygulaması ve beslenme desteği gereklidir. Hiposalivasyon mukoza lezyonları şiddetlendirebilir, bu yüzden

24 dudakların ve oral mukozanın nemlendirilmesi önerilir (24). Kserostomiye neden olan veya şiddetlendiren ilaçlardan mümkünse kaçınılmalıdır Mukozit olgularının tedavisinde, sistemik analjezikle birlikte benzadiamin hidroklorür veya %2 lik lidokain preparatları içeren topikal analjezikler ve ağız içi buz uygulamaları kullanılır (1). Mukozitten korunma için sayısız araştırma yapılmasına rağmen, herhangi bir spesifik müdahaleyi destekleyen birkaç çalışma ikna edici deliller sağlamıştır. Sitotoksik ajanın infüzyonu sırasında uygulanan kriyoterapinin (kan akışını azaltmak için buz uygulaması) mukozanın kemoterapötik ajanlara maruziyetini önlediği ve böylece mukozitten koruduğunu gösteren veriler vardır (30). Uluslararası Kanserde Destekleyici Bakım Derneği (MASCC), mukozitten korunmada florourasil alan hastalarda 30 dakikalık kriyoterapiyi tavsiye etmekte ve edatreksat öncesi kriyoterapi uygulamasını önermektedir. Klorheksidinin oral mukoziti önlemediği gösterilmiş ve MASCC tarafından tavsiye edilmemiştir. Ayrıca klorheksidinin bazı yaygın formları alkol içerdiğinden mukozitli hastalarda iyi tolere edilmezler (31). Koruyucu önlemler, ağzın su, salin solüsyonu, sodyum bikarbonat ve hidrojen peroksit ile çalkalanarak düzgün bir ağız hijyeni sağlanmasını içerir. Yüksek dozlarda alınan fluorourasil ve melfalan tarafından indüklenen mukoziti önlemek için soğuk suyun kullanılmasının faydalı olduğu görülmektedir. Diğer alternatif klinik prosedürler henüz kanıtlanmamakla birlikte, klorheksidin glukonat, betakaroten, benzidaminklorid veya sukralfan içerir (32,). Tedavi esasen, magnezyum veya alüminyum hidroksit ve E vitamini gibi ajanlar kullanılarak oral hijyeni sağlamaktır. Ayrıca lidokain ve benzokain içeren

25 topikal anestezikler etki etmediğinde ağrı kesici özellikteki parasetamol ve opoidlere (kodein ve morfin) de ihtiyaç duyulabilir. Sekonder bakteriyel, viral veya fungal enfeksiyonlar nedeniyle sistemik hale gelen ek komplikasyonlar meydana gelebilir (33) Oral Enfeksiyonlar Enfeksiyonlar, özellikle kandidal ve herpetik tipleri, immünsüpresyon kaynaklıdır. Mikonazol veya sistemik flukonazol gibi antifungal ajanların uygun kullanımı şiddetli oral kandidiyazis tedavisinde gerekli olabilir (1). Sitoredüktif tedavinin başlamasından önce uygulanan diş tedavileri şiddetli enfeksiyonların oluşma riskini önemli ölçüde azaltır (8). Temel enfeksiyöz olaylar şunlardır: 1.Bakteriyel enfeksiyonlar: Genelde gram negatifler tarafından oluşturulurlar. İltihabi belirtiler alttaki kemik iliği bastırılması sonucu maskelenebilir. Bu yüzden dişlerin ve periyodonsiyumun mikrobiyal kolonizasyonu azaltan ağız hijyeni protokolleri kemik iliğinin baskılandığı dönemlerde önemlidir. Özellikle ileri derecede maligniteye sahip bireylerin onkolojik tedavisi süresince kötü ağız hijyeni ve dental plak varlığı çok yaygındır (34). Lopez-Galindo ve ark. ın yayınlanan bir çalışmasında onkolojik tedavi öncesi daha fazla çürük ve kayıp dişi olanların daha yüksek dental plağa sahip olmalarına rağmen modifiye periodontal indekslerin benzer olduğu gözlenmiştir (3). Onkolojik tedavi başlamadan diş periodontal tedavilerini olmuş ve kemoterapi sırasında yoğun ağız bakımı uygulayan hastalarda ağız komplikasyonlarının

KANSER TEDAVİSİNE BAĞLI ORTAYA ÇIKAN MUKOZİTLER İÇİN MASSC/ISOO KANITA DAYALI KLİNİK UYGULAMA REHBERİ

KANSER TEDAVİSİNE BAĞLI ORTAYA ÇIKAN MUKOZİTLER İÇİN MASSC/ISOO KANITA DAYALI KLİNİK UYGULAMA REHBERİ KANSER TEDAVİSİNE BAĞLI ORTAYA ÇIKAN MUKOZİTLER İÇİN MASSC/ISOO KANITA DAYALI KLİNİK UYGULAMA REHBERİ ÖZET BELGE TARİHİ: 7 KASIM 2014 ORAL MUKOZİT (listelenmiş tedavi uygulamalarının etkinliğini destekleyen

Detaylı

Baş Boyun Radyoterapisi Yan Etkileri. Yrd. Doç. Dr. Banu Atalar Acıbadem Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi A.D.

Baş Boyun Radyoterapisi Yan Etkileri. Yrd. Doç. Dr. Banu Atalar Acıbadem Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi A.D. Baş Boyun Radyoterapisi Yan Etkileri Yrd. Doç. Dr. Banu Atalar Acıbadem Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi A.D. Baş Boyun Radyoterapisinin Önemi Cerrahi ile eşit sonuç alınması Uzun yaşam beklentisi Organ

Detaylı

FEN kurs 2009 risk değerlendirmesi

FEN kurs 2009 risk değerlendirmesi FEN kurs 2009 risk değerlendirmesi Prof. Dr. Volkan Korten Marmara Üniversitesi Tıp T p Fakültesi İnfeksiyon Hastalıklar kları ve Klinik Mikro. ABD. Risk? Başlangıç tedavisine yanıtsızlık değil. Ciddi

Detaylı

OROHEKS % 0,2 ORAL SPREY

OROHEKS % 0,2 ORAL SPREY OROHEKS % 0,2 ORAL SPREY FORMÜL %0.2 klorheksidin glukonat içerir. Yardımcı madde olarak; gliserin, limon esansı ve nane esansı içerir. Bir püskürtme 0.15 ml dir ve 0.0003 g klorheksidin glukonat içerir.

Detaylı

Kanser Hastalarında Dental Yaklaşım. Dr.Kıvanç Bektaş-Kayhan İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş, Çene Cerrahisi Anabilim Dalı

Kanser Hastalarında Dental Yaklaşım. Dr.Kıvanç Bektaş-Kayhan İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş, Çene Cerrahisi Anabilim Dalı Kanser Hastalarında Dental Yaklaşım Dr.Kıvanç Bektaş-Kayhan İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş, Çene Cerrahisi Anabilim Dalı İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi- İstanbul

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. BATTICON Pomad. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06

KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. BATTICON Pomad. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06 KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI BATTICON Pomad 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06 10.00 g Yardımcı Maddeler Yardımcı maddeler için 6.1 e bakınız.

Detaylı

Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri...

Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri... Kanser Nedir? Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri... Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından birisi. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk

Detaylı

ONKOLOJİDE İLAÇ ETKİLEŞİMLERİ ORGAN YETMEZLİKLERİNDE ETKİLEŞİM

ONKOLOJİDE İLAÇ ETKİLEŞİMLERİ ORGAN YETMEZLİKLERİNDE ETKİLEŞİM ONKOLOJİDE İLAÇ ETKİLEŞİMLERİ ORGAN YETMEZLİKLERİNDE ETKİLEŞİM İlaç etkileşiminde rolü olan organlar Böbrek Karaciğer Akciğer GİS Kalp Organ fonksiyonlarının değerlendirilmesi Böbrek (üre, kreatinin, GFR)

Detaylı

LENFATİK VE İMMÜN SİSTEM HANGİ ORGANLARDAN OLUŞUR?

LENFATİK VE İMMÜN SİSTEM HANGİ ORGANLARDAN OLUŞUR? LENFOMA NEDİR? Lenfoma, diğer grup onkolojik hastalıklar içinde yaşamın uzatılması ve daha kaliteli yaşam sağlanması ve hastaların kurtarılmaları açısından daha fazla başarı elde edilmiş bir hastalıktır.

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. ETACİD, erişkinler, 12 yaş ve üzerindeki adolesanlarda mevsimsel alerjik rinitin profilaksisinde endikedir.

ÜRÜN BİLGİSİ. ETACİD, erişkinler, 12 yaş ve üzerindeki adolesanlarda mevsimsel alerjik rinitin profilaksisinde endikedir. ÜRÜN BİLGİSİ 1. ÜRÜN ADI ETACİD % 0,05 Nazal Sprey 2. BİLEŞİM Etkin madde: Mometazon furoat 50 mikrogram/püskürtme 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ETACİD erişkinler, adolesanlar ve 6-11 yaş arasındaki çocuklarda

Detaylı

Kan Kanserleri (Lösemiler)

Kan Kanserleri (Lösemiler) Lösemi Nedir? Lösemi bir kanser türüdür. Kanser, sayısı 100'den fazla olan bir hastalık grubunun ortak adıdır. Kanserde iki önemli özellik bulunur. İlk önce bedendeki bazı hücreler anormalleşir. İkinci

Detaylı

09/11/2015 BEYAZ KAN HÜCRELERİ. Lökosit ya da akyuvarlar olarak adlandırılan beyaz kan hücresi, kemik iliğinde üretilir.

09/11/2015 BEYAZ KAN HÜCRELERİ. Lökosit ya da akyuvarlar olarak adlandırılan beyaz kan hücresi, kemik iliğinde üretilir. BEYAZ KAN HÜCRELERİ Lökosit ya da akyuvarlar olarak adlandırılan beyaz kan hücresi, kemik iliğinde üretilir. 1 Görevleri nelerdir? Bu hücreler vücudu bulaşıcı hastalıklara ve yabancı maddelere karşı korur.

Detaylı

KLL DE. kları ABD Hematoloji BD Bursa

KLL DE. kları ABD Hematoloji BD Bursa KLL DE İNFEKSİYON YÖNETİMİ Dr. Rıdvan R ALİ Uludağ Üniversitesi Tıp T p Fakültesi İç Hastalıklar kları ABD Hematoloji BD Bursa KLL ile ilişkili bilgilerimizde önemli değişiklikler iklikler söz s z konusu

Detaylı

Genellikle 50 yaş üstünde görülür ancak seyrekte olsa gençler de de görülme olasılığı vardır.

Genellikle 50 yaş üstünde görülür ancak seyrekte olsa gençler de de görülme olasılığı vardır. Erkek üreme sisteminin önemli bir üyesi olan prostatta görülen malign (kötü huylu)değişikliklerdir.erkeklerde en sık görülen kanser tiplerindendir. Amerika'da her 5 erkekten birinde görüldüğü tespit edilmiştir.yine

Detaylı

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR?

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR? KEMOTERAPİ NEDİR? Kanser hücrelerini tahrip eden kanser ilaçları kullanılarak yapılan tedaviye kemoterapi denir. Bu tedavilerde kullanılan ilaçlara antikanser ilaçlar da denir. Kanserin türüne göre kemoterapinin

Detaylı

Kanser Tedavisi: Günümüz

Kanser Tedavisi: Günümüz KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. CLAVOMED FORTE 250 mg / 62,5 mg Oral Süspansiyon Hazırlamak İçin Kuru Toz

ÜRÜN BİLGİSİ. CLAVOMED FORTE 250 mg / 62,5 mg Oral Süspansiyon Hazırlamak İçin Kuru Toz 1. ÜRÜN ADI ÜRÜN BİLGİSİ CLAVOMED FORTE 250 mg / 62,5 mg Oral Süspansiyon Hazırlamak İçin Kuru Toz 2. BİLEŞİM Etkin madde: Her 5 ml de; Amoksisilin Klavulanik asit 250.00 mg 62.5 mg 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

LİSTEYE EKLENENLER DEĞİŞİKLİK YAPILANLAR

LİSTEYE EKLENENLER DEĞİŞİKLİK YAPILANLAR 01.05.2013-14.11.2013 TARİHLERİ ARASINDA SAĞLIK BAKANLIĞI EK ONAYI ALINMADAN KULLANILABİLECEK ENDİKASYON DIŞI HEMATOLOJİ-ONKOLOJİ İLAÇLARI LİSTESİNDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER LİSTEYE EKLENENLER SIRA NO İLAÇLAR

Detaylı

Vücutta dolaşan akkan sistemidir. Bağışıklığımızı sağlayan hücreler bu sistemle vücuda dağılır.

Vücutta dolaşan akkan sistemidir. Bağışıklığımızı sağlayan hücreler bu sistemle vücuda dağılır. HODGKIN LENFOMA HODGKIN LENFOMA NEDİR? Hodgkin lenfoma, lenf sisteminin kötü huylu bir hastalığıdır. Lenf sisteminde genç lenf hücreleri (Hodgkin ve Reed- Sternberg hücreleri) çoğalır ve vücuttaki lenf

Detaylı

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Hemşirelik Protokolleri Adem Aköl Sinan Özyavaş Hazırlama Komitesi Kalite Konseyi Başkanı Kalite Koordinatörü 1/5

Detaylı

ULUSAL KONGRESİ. Türk Veteriner Jinekoloji Derneği. 15-18 Ekim 2015. Liberty Hotels Lykia - Ölüdeniz / Fethiye - Muğla AMAÇ

ULUSAL KONGRESİ. Türk Veteriner Jinekoloji Derneği. 15-18 Ekim 2015. Liberty Hotels Lykia - Ölüdeniz / Fethiye - Muğla AMAÇ KÖPEK MEME TÜMÖRLERİNDE TEDAVİ SEÇENEKLERİ AMAÇ Yaşam kalitesini ve süresini uzatmak Nüks veya yeni tümör oluşumlarını engellemek Yrd.Doç.Dr. Nilgün GÜLTİKEN Metastaz oluşumunu engellemek Tümör dokusunda

Detaylı

BCC DE GÜNCEL Prof. Dr. Kamer GÜNDÜZ

BCC DE GÜNCEL Prof. Dr. Kamer GÜNDÜZ BCC DE GÜNCEL Prof. Dr. Kamer GÜNDÜZ Celal Bayar Üniversitesi Deri ve Zührevi Hastalıklar Anabilim Dalı-MANİSA Bazal Hücreli Kanser (BCC) 1827 - Arthur Jacob En sık rastlanan deri kanseri (%70-80) Açık

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. VİROSİL %5 krem Haricen kullanılır.

KULLANMA TALİMATI. VİROSİL %5 krem Haricen kullanılır. KULLANMA TALİMATI VİROSİL %5 krem Haricen kullanılır. Etkin madde: Her 1 g krem %5 a/a 50 mg asiklovir içerir. Yardımcı madde(ler): Poloksamer, setostearil alkol, sodyum lauril sülfat, beyaz yumuşak parafin,

Detaylı

J Popul Ther Clin Pharmacol 8:e257-e260;2011

J Popul Ther Clin Pharmacol 8:e257-e260;2011 SİTOMEGALOVİRUS (CMV) Prof. Dr. Seyyâl ROTA Gazi Ü.Tıp Fakültesi LOW SYSTEMIC GANCICLOVIR EXPOSURE AND PREEMPTIVE TREATMENT FAILURE OF CYTOMEGALOVIRUS REACTIVATION IN A TRANSPLANTED CHILD J Popul Ther

Detaylı

Malignite ve Transplantasyon. Doç. Dr. Halil Yazıcı İstanbul Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı

Malignite ve Transplantasyon. Doç. Dr. Halil Yazıcı İstanbul Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı Malignite ve Transplantasyon Doç. Dr. Halil Yazıcı İstanbul Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı Sunum Planı -Pretransplant malignitesi olan alıcı -Pretransplant malignitesi olan donör -Posttransplant de

Detaylı

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği Hemofili/Hemostaz/Tromboz Alt Çalışma grubu tarafından 25 Eylül 2010 tarihinde düzenlenen

Detaylı

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay ANEMİYE YAKLAŞIM Dr Sim Kutlay KBH da Demir Eksikliği Nedenleri Gıda ile yetersiz demir alımı Üremiye bağlı anoreksi,düşük proteinli (özellikle hayvansal) diyetler Artmış demir kullanımı Eritropoez stimule

Detaylı

OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM

OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI YENİLENMEK KENDİ İÇİMİZDE KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM DENSITY PLATELET GEL ONARICI TIPTA

Detaylı

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant)

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 1 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 2 Prospektüs 3 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) Steril,apirojen Formülü Beher Zoladex LA Subkütan implant, enjektör içinde, uygulamaya hazır, beyaz

Detaylı

VİROLOJİYE GİRİŞ. Dr. Sibel AK

VİROLOJİYE GİRİŞ. Dr. Sibel AK VİROLOJİYE GİRİŞ Dr. Sibel AK Bugün; Virüs nedir? Virüslerin sınıflandırılması Virüsler nasıl çoğalır? Solunum yoluyla bulaşan viral enfeksiyonlar Gıda ve su kaynaklı viral enfeksiyonlar Cinsel temas yoluyla

Detaylı

Şekil 1: Mukozit Gelişim Süreci M-2

Şekil 1: Mukozit Gelişim Süreci M-2 Mukozit oral mukozanın enflamasyonudur ve antineoplastik ajanların / radyoterapinin ağız mukozasında eşzamanlı oluşturduğu pek çok olayın aktivasyonu ile oluştuğu düşünülmektedir. (Şekil 1) Şekil 1: Mukozit

Detaylı

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.)İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 2.) İLAÇLARIN VERİLİŞ YOLLARI VE ETKİSİNİ DEĞİŞTİREN FAKTÖRLER Slayt No : 13 1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

Detaylı

SOLİT ORGAN TRANSPLANTASYONU ve BK VİRUS ENFEKSİYONLARI Doç. Dr. Derya Mutlu Güçlü immunsupresifler Akut, Kronik rejeksiyon Graft yaşam süresi? Eskiden bilinen veya yeni tanımlanan enfeksiyon etkenleri:

Detaylı

Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke

Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji 12/o4/2014 Akılcı antibiyotik kullanımı Antibiyotiklere

Detaylı

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ Prostat her erkekte doğumdan itibaren bulunan, idrar torbasının hemen altında yer alan bir organdır. Yaklaşık 20 gr ağırlığındadır ve idrar torbasındaki idrarı

Detaylı

HODGKIN DIŞI LENFOMA

HODGKIN DIŞI LENFOMA HODGKIN DIŞI LENFOMA HODGKIN DIŞI LENFOMA NEDİR? Hodgkin dışı lenfoma (HDL) veya Non-Hodgkin lenfoma (NHL), vücudun savunma sistemini sağlayan lenf bezlerinden kaynaklanan kötü huylu bir hastalıktır. Lenf

Detaylı

Kanser ile Yaşarken Kendinize İyi Bakmak. Diş Sağlığı ve Çenede Osteonekroz

Kanser ile Yaşarken Kendinize İyi Bakmak. Diş Sağlığı ve Çenede Osteonekroz Kanser ile Yaşarken Kendinize İyi Bakmak Diş Sağlığı ve Çenede Osteonekroz Değerli hasta ve hasta yakınlarımız; bu kitapçıklar sizlere Hematoloji Uzmanlık Derneği tarafından hastalığınız sürecinde karşınıza

Detaylı

Prof. Dr. Demir Budak Dekan. Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten DERS KURULU 1 KLİNİK BİLİMLERE GİRİŞ

Prof. Dr. Demir Budak Dekan. Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten DERS KURULU 1 KLİNİK BİLİMLERE GİRİŞ Yeni Yüzyıl Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ Prof. Dr. Demir Budak Dekan Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten DERS KURULU YÜRÜTME KURULU DÖNEM I KOORDİNATÖRÜ: KURUL I KOORDİNATÖRÜ: 214 215 EĞİTİM ÖĞRETİM

Detaylı

YAŞLILIK VE KANSER. Kanser Nedir?

YAŞLILIK VE KANSER. Kanser Nedir? YAŞLILIK VE KANSER ------------------------------------------------ Doç Dr M Mahir ÖZMEN Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Genel Cerrahi Kliniği-ANKARA -----------------------------------------------

Detaylı

Oral Prekanserözlerde Tanı Bakımından Dişhekiminin Rolü

Oral Prekanserözlerde Tanı Bakımından Dişhekiminin Rolü Oral Prekanserözlerde Tanı Bakımından Dişhekiminin Rolü Prof. Dr. Semih Özbayrak Marmara Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Oral Diagnoz ve Radyoloji Anabilim Dalı Bşk. 1 Ağız-perioral ve orofarengeal

Detaylı

VİRAL TANI KİTLERİ (GFJ-480)

VİRAL TANI KİTLERİ (GFJ-480) VİRAL TANI KİTLERİ (GFJ-480) CMV PCR Tanı Kiti Cytomegalovirus un Konvensiyonel PCR yöntemiyle tanınması. HHV-5 olarak da bilinen Sitomegalovirüs, herpes virus ailesinin bir üyesidir. Oldukça sık görülen

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Uygulama şekli: Az miktarda su ile seyreltilerek ya da seyreltilmeden yutulmaksızın gargara yapılır.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Uygulama şekli: Az miktarda su ile seyreltilerek ya da seyreltilmeden yutulmaksızın gargara yapılır. KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI: DİCLORAL gargara 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Her 1 ml 0,74 mg diklofenak (serbest asit şeklinde) içerir. Yardımcı madde(ler): Yardımcı

Detaylı

KARAR AĞACI OLUŞTURMA

KARAR AĞACI OLUŞTURMA KARAR AĞACI OLUŞTURMA Elif Sözeri-Mine Buluş-Nurgün Platin 20. Ulusal Kanser Kongresi 19-23 Nisan 2013 Antalya Hemşirelik Bilgisi Teknik Bilgi Temel Bilimler Rehber/Stan. Sosyal Bilimler Teknik Beceri

Detaylı

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi HİPERKALSEMİ Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi Tanım: Hiperkalsemi serum kalsiyum düzeyinin normalden (9-11 mg/dl) yüksek olduğunda meydana gelen

Detaylı

Dr. Ufuk Yılmaz. İzmir, Suat Seren Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi EAH

Dr. Ufuk Yılmaz. İzmir, Suat Seren Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi EAH Dr. Ufuk Yılmaz İzmir, Suat Seren Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi EAH İlaçlar, istenmediği halde damar dışına kaçabilir Etrafındaki subkutan dokuya yayılabilir Şiddetli, irreversibıl değişikliklere kadar

Detaylı

NEFROTİK SENDROM. INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013

NEFROTİK SENDROM. INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013 NEFROTİK SENDROM INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013 NEFROTİK SENDROM NEDİR? Nefrotik sendrom ; proteinüri (günde 3.5gr/gün/1.73 m2), hipoalbüminemi (

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ALZAMED hafif ve orta şiddette Alzheimer tipi demansın semptomatik tedavisinde endikedir.

ÜRÜN BİLGİSİ. 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ALZAMED hafif ve orta şiddette Alzheimer tipi demansın semptomatik tedavisinde endikedir. ÜRÜN BİLGİSİ 1. ÜRÜN ADI ALZAMED 5 mg Film Tablet 2. BİLEŞİM Etkin madde: Donepezil hidroklorür 5 mg 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ALZAMED hafif ve orta şiddette Alzheimer tipi demansın semptomatik tedavisinde

Detaylı

GEBELİK VE MEME KANSERİ

GEBELİK VE MEME KANSERİ GEBELİK VE MEME KANSERİ Doç. Dr. Ramazan YILDIZ Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı, 27 Kasım 2014, Ankara Gebelikte Kanser Gebelikte kanser insidansı % 0.07-0.1 arasında Gebelik

Detaylı

Multiple Myelom Radyoterapi Uygulamaları. Prof.Dr. Serra KAMER

Multiple Myelom Radyoterapi Uygulamaları. Prof.Dr. Serra KAMER Multiple Myelom Radyoterapi Uygulamaları Prof.Dr. Serra KAMER Cevap Aranan Sorular Kemik Lezyonlarında Palyatif Radyoterapi Plazmositom tedavisinde küratif radyoterapi Kim ne zaman- tedavi sıralaması?

Detaylı

TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ

TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ GÜLDER GÜMÜŞKAYA HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ONKOLOJİ HASTANESİ TROMBOSİT NEDİR? 1 Kemik iliğinde yapılan kan hücrelerinden biridir. Pıhtılaşma hücreleri olarak bilinir. 1mm 3 kanda

Detaylı

Omurga-Omurilik Cerrahisi

Omurga-Omurilik Cerrahisi Omurga-Omurilik Cerrahisi BR.HLİ.017 Omurga cerrahisi, omurilik ve sinir kökleri ile bu hassas sinir dokusunu saran/koruyan omurga üzerinde yapılan ameliyatları ve çeşitli girişimleri içerir. Omurga ve

Detaylı

KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM

KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM DOKU YENİLENMESİNDE OTOLOG ÇÖZÜM TÜRKİYEDE TEK DENTAL PRP KİTİ KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM YENİLENMEK KENDİ İÇİMİZDE ONARICI DOKU YENİLENMESİNİ HIZLANDIRAN YENİLİKÇİ

Detaylı

FEBRİL NÖTROPENİ : 2009 DA NELER OLDU? Dr Alpay AZAP Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD

FEBRİL NÖTROPENİ : 2009 DA NELER OLDU? Dr Alpay AZAP Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD FEBRİL NÖTROPENİ : 2009 DA NELER OLDU? Dr Alpay AZAP Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Infectious Diseases Working Party of EBMT Infectious Diseases Group

Detaylı

* Madde bilgisi elektromanyetik sinyaller aracılığı ile hücre çekirdeğindeki DNA sarmalına taşınır ve hafızalanır.

* Madde bilgisi elektromanyetik sinyaller aracılığı ile hücre çekirdeğindeki DNA sarmalına taşınır ve hafızalanır. Sayın meslektaşlarım, Kişisel çalışmalarım sonucu elde ettiğim bazı bilgileri, yararlı olacağını düşünerek sizlerle paylaşmak istiyorum. Çalışmalarımı iki ana başlık halinde sunacağım. MADDE BAĞIMLILIĞI

Detaylı

PROSPEKTÜS. FLUOROURACIL - KOÇAK 250 mg/ 5 ml I.V Enjeksiyon için Solüsyon içeren Flakon. Her ml de

PROSPEKTÜS. FLUOROURACIL - KOÇAK 250 mg/ 5 ml I.V Enjeksiyon için Solüsyon içeren Flakon. Her ml de PROSPEKTÜS FLUOROURACIL - KOÇAK 250 mg/ 5 ml I.V Enjeksiyon için Solüsyon içeren Flakon FORMÜLÜ Fluorourasil Sodyum hidroksit (ph 9.0 için) Enjeksiyonluk su k.m. Her ml de 50 mg k.m. 1 ml FARMAKOLOJİK

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

TÜRK KOLON ve REKTUM CERRAHİ DERNEĞİ ANALKANS

TÜRK KOLON ve REKTUM CERRAHİ DERNEĞİ ANALKANS TÜRK KOLON ve REKTUM CERRAHİ Sİ DERNEĞİ ANALKANS ER TÜRK KOLON ve REKTUM CERRAHĠSĠ DERNEĞĠ ANAL KANSER NEDİR? Vücudumuzdaki normal hücrelerin çoğalması sırasındaki kontrol mekanizmalarının değişmesi (genetik

Detaylı

Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların

Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Bölüm 25 Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Yan Etkileri Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Yan Etkileri Dr. Fevzi DEMİREL Nefesle Alınan Kortizonlu İlaçların Yan Etkileri Astım tedavisinde kullanılan

Detaylı

Hisar Intercontinental Hospital

Hisar Intercontinental Hospital Varisler BR.HLİ.92 Venöz Hastalıklar (Toplardamarlar) Varis Hastalığı: Bacaklarımızda kirli kanı yukarı taşımak üzere görev alan iki ana ven sistemi bulunur. Yüzeyel ve derin ven sistemi olarak adlandırılan

Detaylı

Kanser Kemoterapi Rehberi ve Uygulamaya Yönelik Öneriler

Kanser Kemoterapi Rehberi ve Uygulamaya Yönelik Öneriler Kanser Kemoterapi Rehberi ve Uygulamaya Yönelik Öneriler İkinci Baskı Editörler Maryane Fishman, RN,MS Mary Mrozek Orlowski, RN, MSN, AOCN Amerikan Onkoloji Hemşireleri Derneği (ONS) bu baskıdaki değerli

Detaylı

KEMOTERAPÖTİK İLAÇ HAZIRLAMASINDA SIK KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE İLAÇ HATALARI

KEMOTERAPÖTİK İLAÇ HAZIRLAMASINDA SIK KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE İLAÇ HATALARI KEMOTERAPÖTİK İLAÇ HAZIRLAMASINDA SIK KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE İLAÇ HATALARI Uzm. Ecz. Gamze KORUBÜK Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri Onkoloji Hastane Eczanesi Kanser tedavi yöntemlerinden biri olan

Detaylı

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER A)HİDROJEN PEROKSİT Hidrojen peroksit; ısı, kontaminasyon ve sürtünme ile yanıcı özellik gösteren, renksiz ve hafif keskin kokuya sahip olan bir kimyasaldır ve

Detaylı

PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI. Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları

PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI. Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Perinatal dönemde herpesvirus geçişi. Virus Gebelik sırasında Doğum kanalından Doğum

Detaylı

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir.

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız ve Diş Sağlığı Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız sağlığı: Dişler ve onları

Detaylı

Göğüs Cerrahisi Kuthan Kavaklı. Göğüs Cerrahisi. Journal of Clinical and Analytical Medicine

Göğüs Cerrahisi Kuthan Kavaklı. Göğüs Cerrahisi. Journal of Clinical and Analytical Medicine Journal of Clinical and Analytical Medicine Göğüs Cerrahisi Kuthan Kavaklı Göğüs Cerrahisi Akciğer Kanserinde Anamnez ve Fizik Muayene Bulguları Giriş Akciğer kanseri ülkemizde 11.5/100.000 görülme sıklığına

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik YB 205 Beslenme İkeleri Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr YAŞLANMA Amerika da yaşlı bireyler eskiye göre

Detaylı

Henoch-Schöenlein Purpurası

Henoch-Schöenlein Purpurası www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Henoch-Schöenlein Purpurası 2016 un türevi 1. HENOCH-SCHÖENLEİN PURPURASI NEDİR? 1.1 Nedir? Henoch-Shöenlein purpurası (HSP), küçük kan damarlarının (kapilerlerin)

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI FUSİNAT 500 mg film tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Bir film kaplı tablet 500 mg sodyum fusidat içerir. Yardımcı maddeler: Mikrokristal selüloz PH 200, krospovidon, laktoz anhidrat,

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin Madde: Mepiramin maleat, lidokain hidroklorür, dekspantenol.

KULLANMA TALİMATI. Etkin Madde: Mepiramin maleat, lidokain hidroklorür, dekspantenol. KULLANMA TALİMATI STİDERM jel Cilde uygulanır. Etkin Madde: Mepiramin maleat, lidokain hidroklorür, dekspantenol. Yardımcı Maddeler: Benzalkonyum klorür, mentol kristali, karbomer 980, disodyum EDTA, sodyum

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

%0.2 klorheksidin glukonat içerir. Yardımcı madde olarak; gliserin, limon esansı ve nane esansı içerir.

%0.2 klorheksidin glukonat içerir. Yardımcı madde olarak; gliserin, limon esansı ve nane esansı içerir. KLORHEX GARGARA BİRİM FORMÜLÜ %0.2 klorheksidin glukonat içerir. Yardımcı madde olarak; gliserin, limon esansı ve nane esansı içerir. TIBBİ ÖZELLİKLERİ Klorheksidin bir biguanid antiseptiktir ve genel

Detaylı

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 10.03.2009

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI NİMEKSİL %1 jel Cilt üzerine uygulanır. Etkin madde: Her bir gram jel 0.01 gram nimesulid içerir. Yardımcı maddeler: Makrogol 400, propilen glikol, sepineo 600, etanol, saf su. Bu ilacı

Detaylı

21.12.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi

21.12.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi 21.12.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi MANİSA HABER Soğuklarla birlikte sinüzit vakalarında artış yaşanıyor Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Ercan Pınar, havaların

Detaylı

Genital Siğiller Risk Faktörler: Belirtiler:

Genital Siğiller Risk Faktörler: Belirtiler: HPV ( Human Papilloma virus) 60 tan fazla virüse verilen ortak addır. Bu virüsler vücudun herhangi bir yerinde siğillere sebep olabilirler.ancak bazıları cinsel yola bulaşır ve condyloma acuminata veya

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

Çok Düşük Doğum Ağırlıklı Preterm Bebeklerde Lactobacillus Reuteri'nin Fungal Profilakside Kullanımı: Randomize Kontrollü Bir Çalışma

Çok Düşük Doğum Ağırlıklı Preterm Bebeklerde Lactobacillus Reuteri'nin Fungal Profilakside Kullanımı: Randomize Kontrollü Bir Çalışma Çok Düşük Doğum Ağırlıklı Preterm Bebeklerde Lactobacillus Reuteri'nin Fungal Profilakside Kullanımı: Randomize Kontrollü Bir Çalışma Mehmet Yekta Öncel, Sema Arayıcı, Fatma Nur Sarı, Gülsüm Kadıoğlu Şimşek,

Detaylı

Antifungal ilaçlar. Öner Süzer www.onersuzer.com osuzer@istanbul.edu.tr. Son güncelleme: 13.04.2011 1/33 2/33

Antifungal ilaçlar. Öner Süzer www.onersuzer.com osuzer@istanbul.edu.tr. Son güncelleme: 13.04.2011 1/33 2/33 Antifungal ilaçlar Öner Süzer www.onersuzer.com osuzer@istanbul.edu.tr Son güncelleme: 13.04.2011 1/33 2/33 1 Mikozlar (Fungal Enfeksiyonlar) Yüzeysel: Dermatomikozlar (dermatofitler tarafından oluşturulan,

Detaylı

İmmünyetmezlikli Konakta Viral Enfeksiyonlar

İmmünyetmezlikli Konakta Viral Enfeksiyonlar İmmünyetmezlikli Konakta Viral Enfeksiyonlar Dr. Dilek Çolak 10 y, erkek hasta Olgu 1 Sistinozis Böbrek transplantasyonu Canlı akraba verici HLA 2 antijen uyumsuz 2 Olgu 1 Transplantasyon öncesi viral

Detaylı

Toraks Travmalarında Hasar Kontrol Cerrahisi Teknikleri

Toraks Travmalarında Hasar Kontrol Cerrahisi Teknikleri Doç. Dr. Onur POLAT Toraks Travmalarında Temel kuralın tanı ve tedavinin aynı anda başlaması olduğu gerçeği hiçbir zaman unutulmamalıdır. Havayolu erken entübasyon ile sağlanmalı, eğer entübasyonda zorluk

Detaylı

SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ

SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ Uzm. Hem. İlknur Yayla *Acıbadem Kozyatağı Hastanesi Hemşirelik Hizmetleri Müdürü, Acıbadem Sağlık Grubu Ameliyathaneler ve MSÜ Koordinatörü Hazırlanma Tarihi: 23 Mart 2016 http://www.haberturk.com/saglik/haber/536313-kanserde-nano-teknoloji-mucizesi

Detaylı

NEFRİT. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Genel Bilgiler. Nefrit

NEFRİT. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Genel Bilgiler. Nefrit NEFRİT Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Genel Bilgiler Böbreğin temel fonksiyonlarından birisi idrar üretmektir. Her 2 böbrekte idrar üretimine yol açan yaklaşık 2 milyon küçük ünite (nefron) vardır. Bir nefron

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

Arı sütünün besinsel içeriği aşağıdaki tabloda yer almaktadır

Arı sütünün besinsel içeriği aşağıdaki tabloda yer almaktadır Arı Sütü Arı sütü koyu kıvamda jelatinöz vasıfta olup beyaz-sarı renktedir. Arı sütü için uluslararası üretim standartları bulunmayıp Brezilya, Bulgaristan, Japonya ve İsviçre de uygulanan ulusal standartlar

Detaylı

PROSPEKTÜS. FLUOROURACIL-KOÇAK 500 mg/ 10 ml I.V Enjeksiyon için Solüsyon içeren Flakon. Her ml de

PROSPEKTÜS. FLUOROURACIL-KOÇAK 500 mg/ 10 ml I.V Enjeksiyon için Solüsyon içeren Flakon. Her ml de PROSPEKTÜS FLUOROURACIL-KOÇAK 500 mg/ 10 ml I.V Enjeksiyon için Solüsyon içeren Flakon FORMÜLÜ Fluorourasil Sodyum hidroksit (ph 9.0 için) Enjeksiyonluk su k.m. Her ml de 50 mg k.m. 1 ml FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

Yoğun Bakımlarda İnfeksiyon Kontrolü: Haricen Klorheksidin Uygulanmalı mı?

Yoğun Bakımlarda İnfeksiyon Kontrolü: Haricen Klorheksidin Uygulanmalı mı? Yoğun Bakımlarda İnfeksiyon Kontrolü: Haricen Klorheksidin Uygulanmalı mı? Dr. Funda YETKİN İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Sunum Planı Klorheksidin

Detaylı

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Nonkardiyojenik Akciğer Ödemi Şok Akciğeri Travmatik Yaş Akciğer Beyaz Akciğer Sendromu

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 3. FARMASÖTİK FORM Kullanıma hazır oral süspansiyon. Hafif, krem sarısı, homojen, vişne/nane aromalı opak süspansiyon.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 3. FARMASÖTİK FORM Kullanıma hazır oral süspansiyon. Hafif, krem sarısı, homojen, vişne/nane aromalı opak süspansiyon. KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MIKOSTATIN oral süspansiyon 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Nistatin 100.000 ünite/ml Yardımcı maddeler: Etanol Sukroz 8,07 mg/ml 500 mg/ml

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI BELOGENT merhem Cilt üzerine uygulanır. Etkin madde: Her 1 gram merhemde dipropiyonat formunda 0,5 mg a eşdeğer betametazon ve sülfat formunda 1,0 mg a eşdeğer gentamisin bulunmaktadır.

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Kapağı ters çevirerek tüp delinir ve yara üzerinde ince bir tabaka teşkil edecek şekilde MADÉCASSOL sürülür.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Kapağı ters çevirerek tüp delinir ve yara üzerinde ince bir tabaka teşkil edecek şekilde MADÉCASSOL sürülür. 1 KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MADECASSOL merhem 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: 1 g merhem 10 mg Centella asiatica nın titre edilmiş ekstresini içerir. Yardımcı madde(ler):

Detaylı

Cytomegalovirus Enfeksiyonları. Prof. Dr. Dilek Çolak Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD Tıbbi Viroloji Bilim Dalı

Cytomegalovirus Enfeksiyonları. Prof. Dr. Dilek Çolak Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD Tıbbi Viroloji Bilim Dalı TransplantAlıcılarında Cytomegalovirus Enfeksiyonları Prof. Dr. Dilek Çolak Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD Tıbbi Viroloji Bilim Dalı 1 Sunum Planı Enfeksiyonların transplantasyon

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III 1: DİYABET...1 Diabetes insipedius...2 Diabetes mellitus...2 Diyabetin Etkileri...3 Belirtiler...4 Nedenler...4 Tedavi...4 Bitkilerin Rolü...5 Tıbbi Faydaları...6 2: KARACİĞER

Detaylı

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler:

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler: Obezite alınan enerjinin harcanan enerjiden fazla olmasıyla oluşur. Bunu genetik faktörler, metabolizma hızı, iştah, gıdaya ulaşabilme, davranışsal faktörler, fiziksel aktivite durumu, kültürel faktörler

Detaylı