ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ"

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Özgün Püren SEYHANLI BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN HAM PETROL BORU HATTI PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARINDA KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ADANA, 2005

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN HAM PETROL BORU HATTI PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARINDA KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Özgün Püren SEYHANLI YÜKSEK LİSANS TEZİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Bu tez 26/12/2005 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği/Oyçokluğu İle Kabul Edilmiştir. İmza.... İmza İmza.... Yrd. Doç..Dr. Zeliha SELEK Prof. Dr. Ahmet YÜCEER Doç. Dr. Recep YURTAL DANIŞMAN ÜYE ÜYE Bu tez Enstitümüz Çevre Mühendisliği Anabilim Dalında hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ Enstitü Müdürü İmza ve Mühür Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir. II

3 ÖZ YÜKSEK LİSANS TEZİ BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN HAM PETROL BORU HATTI PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARINDA KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Özgün Püren SEYHANLI ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Danışman Juri : Yrd. Doç. Dr. Zeliha SELEK Yıl: 2005, Sayfa: 121 : Yrd. Doç. Dr. Zeliha SELEK Prof. Ahmet YÜCEER Doç Dr. Recep YURTAL Bu çalışmada, Hazar Denizi petrollerinin Azerbeycan, Gürcistan ve Türkiye Üzerinden taşınarak Avrupa Ülkelerine ihracını amaçlayan Bakü-Tiflis-Ceyhan ham Petrol Boru Hattı Projesinin LOT-C kısmındaki Çevresel Etki Değerlendirme çalışmaları incelenmiştir. Projeye temel olan konuları ve çevresel ögelere verilen değeri açıklayabilmek için çalışma inşaat öncesi, inşaat sırası ve inşaat sonrası olmak üzere sınıflandırılarak yürütülmüştür. Herbir başlık altında o süreç içerisinde gerçekleştirilen faaliyetler ayrıntılı olarak anlatılmış ve Çevresel Etki Değerlendirme raporunda öngörülen uygulama ve koruma detaylarına uygunluğu değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: ÇED, Bakü-Tiflis-Ceyhan, Boru Hattı, Erozyon Kontrolü, Biyo-restorasyon III

4 ABSTRACT MSc THESIS PROBLEMS ENCOUNTERED AT ENVIRONMENTAL IMPACT ASSESSMENT REPORT OF BAKÜ-TBILISI-CEYHAN CRUDE OIL PIPELINE PROJECT AND SOLUTION PROPOSALS Özgün Püren SEYHANLI DEPARTMENT OF ENVIRONMENTAL ENGINEERING INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF ÇUKUROVA Supervisor Jury : Ast. Prof. Zeliha SELEK Year: 2005, Pages: 121 : Ast. Prof. Zeliha SELEK Prof. Ahmet YÜCEER Asc. Prof. Recep YUTAL In this work, environmental impact assessment report was investigated on Baku-Tbilisi-Ceyhan crude oil pipeline project, that aims to carry crude oil from Caraspien sea to Mediterrian sea than to Europian countries. Methodology of this work is explaining the enviromental works under three parts, before, during and after construction activities and compairing the details with Environmental Impact Assessment report. Key Words: EIA, Baku-Tblisi-Ceyhan, Pipeline, Erosion control, Biorestoration IV

5 TEŞEKKÜR Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı inşaatı esnasında beraber çalıştığım ve bu çalışmamda bana destek olan ve çalışmamın her safhasında yakından ilgilenen değerli müdürlerim Yüksek Çevre Mühendisi Hatice ÇINAR ve Ayagari VENKATARAMANA ya, beni yönlendiren ve destekleyen danışman hocam Sayın Yrd. Doç. Dr. Zeliha SELEK e ve bölüm başkanımız Prof. Dr. Ahmet YÜCEER e ve her zaman beni destekleyen değerli aileme teşekkür ederim. V

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ......III ABSTRACT IV TEŞEKKÜR......V İÇİNDEKİLER.VI ÇİZELGELER DİZİNİ.XI ŞEKİLLER DİZİNİ XII SİMGELER VE KISALTMALAR......XIV 1.GİRİŞ Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Tanımı ÇED in Tarihçesi ÇED in Temel Amacı ÇED Aşamaları Hazırlık Çalışmaları ve Problemin Tanımlanması Eleme Aşaması Kapsam ve Etkilerin Belirlenmesi Çevrenin Mevcut Durumunun Analizi Faaliyetin Uygulanmasından Önceki ve Sonraki Çevresel Yüklerin Tespiti Proje Alternatiflerinin ve Önerilerin Değerlendirilmesi ÇED Raporunun Hazırlanması Karar Verme Süreci Proje Sonrası Etkilerin İzlenmesi ve Denetimi ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR MATERYAL VE METOD Proje Tanımı Öngörülen Boru Hattı Güzergahı Boru Hattı Boru Hattı Güzergahı Belirleme Yöntemi Nihai Güzergahın Belirlenmesi...25 VI

7 BTC ÇED Sürecinin Aşamaları LOT-C Güzergahı İnşaat Öncesi Çevresel Faaliyetler ve Olası Etkilerin Belirlenmesi Olası Çevresel Etkilerin Belirlenmesi Toprak Üzerine Olası Etkiler Manzara ve Görsel Ögeler Üzerine Olası Etkiler Yüzey Suları Üzerine Olası Etkiler Yeraltı Suları Üzerine Olası Etkiler Atık Depolama Alanları Üzerine Olası Etkiler Biyolojik Çevre Üzerine Olası Etkiler Hava Kalitesi Üzerine Olası Etkiler Trafik ve Taşıma Üzerine Olası Etkiler Arkeoloji ve Kültürel Miras Üzerine Olası Etkiler Çevresel Açıdan Özelliği Bulunan Alanların Belirlenmesi Ekolojik Açıdan Hassas Alanlar Bitkiler Açısından Önemli Alanlar Eğimli Alanlar Önemli Geçiş alanları BULGULAR VE TARTIŞMA Kirlilik Önleme Planı Kirlilik Kontrol Planının Yapısı Genel Kirlilik Önleme ve Kontrol Önlemleri ve Prosedürleri Yakıt Depolama, Taşınması ve Kirletilmiş Alanlar (1). Yakıt depolama ve Taşınması (2). Mevcut Kirlilik Yüzey ve Yer Altı Sularının Korunması (1). Siltasyonun Önlenmesi (2). Hidrostatik Test (3). Drenaj (4). Suya Yapılacak Deşarjları İçeren Proje Standartları.56 VII

8 Boru Hattı Su Yolu Geçişleri Toz ve Diğer Hava Emisyonlarının Kontrolü (1). Saha Faaliyetlerinin Kontrolü İçin Alınacak Önlemler (2). Egzoz Emisyon Etkilerini Azaltmak İçin Alınması Gereken Önlemler Gürültü Kontrolü Yayılmanın Önlenmesi ve Kontrolü Atık Önleme Planı Planın Kapsamı ve Amacı Atık Yönetimi Politikaları ve Prensipleri Atık Yönetim Hiyerarşisi Yakınlık Prensibi Görev Sorumluluğu Atık Yönetim Mevzuatı Güzergah Boyunca Bulunan Atık Bertaraf Sahaları Evsel Nitelikli ve İnert Atıkların Bertarafı Tehlikeli atıkların Bertarafı Tıbbi Atıkların Bertarafı Atık Kaynakları ve Kolları Boru Hattı ve İlgili Tesislerin İnşaatı Sırasında Oluşan Atıklar İnşaat İşçilerinden Kaynaklanan Çöp Tipi Katı Atıklar ve Atıksular İnert İnşaat Atıkları Tıbbi Atıklar Tehlikeli Atıklar Atık Yönetimi Önlemleri ve Prosedürleri Atık Nakliyatı Atık Geri dönüşüm Programları Atıksu Arıtma Onaylanmış Tesislerin Kullanımı..74 VIII

9 Atık Yönetim Faaliyetlerinin İzlenmesi Eski Haline Getirme Planı Toprağın Eski Haline Getirilmesi Alt Toprağın Eski Haline Getirilmesi Üst Toprağın Eski haline Getirilmesi İnşaat Sırasında Alınan Çevresel Önlemler Üst Toprak Sıyırma ve Depolama Alt Toprak Kaldırma ve Depolama Geçici erozyon Kontrolü Eğim Kırıcılar Hendek İçi Eğim Kırıcılar Boşaltma Kanalları Silt Tutucular Saman Balyası Su Tahliyesi Önemli Geçiş Alanları Zamantı Nehir Geçişi Çokak Fay Hattı Geçişi Hassas Ekolojik Alan Geçişleri Ekstra Kullanım Alanları İnşaat Sonrası Yerine Getirme ve Koruma Faaliyetleri İnşaat Sonrası Yerine Getirme Faaliyetleri Fazla Materyal Kontrolü Kalıcı Erozyon Kontrolü Çimleme Eğim Kırıcılar Outlet Yapıları ve Boşaltım Kanalları Riprap (outlet yapı) ve Öğütülmüş Kaya Uygulaması Hasır Örgü Şiltesi Kullanımı Biyo-restorasyon Çalışmaları IX

10 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ EK-I EK-II EK-III..118 EK-IV..119 X

11 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 4.1. Önceden mevcut olan çevresel kirliliğin tespitine ilişkin prosedürler Çizelge 4.2. Kirlenmiş alan ile mücadele etme yöntemi..50 Çizelge 4.3. Su deşarjı için proje standartları...57 XI

12 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 1.1. Bir ÇED çalışmasının aşamaları (Uslu, 1987)..11 Şekil 1.2. ÇED de eleme aşamaları (Gökduman, 2000)...14 Şekil 3.1. Bakü-Tiflis-Ceyhan ham petrol boru hattı güzergahı Şekil 3.2. BTC projesi Türkiye güzergahı Şekil 3.3. Arkeolojik alan kazısı...30 Şekil 4.1. Yüzey suları çekilirken uygulanan talimatlar...52 Şekil 4.2. Hidrotest sırasında deşarj sırasında numune alınması...56 Şekil 4.3. Atık Yönetim Hiyerarşisi...64 Şekil 4.4. Kompost olmuş evsel nitelikli atıklar...66 Şekil 4.5. Tehlikeli atıkların depolanması...71 Şekil 4.6. İnşaat sırasındaki aktiviteler...80 Şekil 4.7. Üst toprak sıyırma vedepolama...81 Şekil 4.8. Üst toprağı sıyırılmış ve depolanmış boru hattı güzergahı...82 Şekil 4.9. Hassas ekolojik alanlarda üst toprak depolama...82 Şekil Hassas ekolojik alanlarda üst toprak koruma uygulaması...83 Şekil Alt toprak depolama ve koruma...84 Şekil Eğimli alanlarda eğim kırıcı uygulaması...85 Şekil Alt toprak kullanılarak oluşturulmuş hendek içi eğim kırıcı.. 85 Şekil Kum çuvalları ile uygulanan hendek içi eğim kırıcı...86 Şekil Boşaltım kanalı uygulaması Şekil Silt tutucu uygulaması Şekil Mercin nehir geçişi...88 Şekil Merci nehir geçişinde silt tutucularının uygulanması...88 Şekil Saman balyası uygulaması.. 89 Şekil Toplanan soğanların aynı alandan uzaklaştırılan torfun içinde koruma altına alınması Şekil Makina geçişi için oluşturulan platform Şekil Üst toprak koruma yöntemi 91 Şekil Yerinden kaldırılarak korumaya alınmış üst toprak...92 Şekil Silt tutucu uygulaması XII

13 Şekil Nehir kenarına uygulanan erozyon önleyici taş duvar hazırlanışı..93 Şekil Uygulamaya hazır erozyon önleyici duvar.93 Şekil Erozyon önleyici duvar...94 Şekil Torfların yerleştirilmesi..94 Şekil Torfların silindirlenerek toprağa tutunmasının sağlanması 95 Şekil Yeniden Eski Haline Getirme çalışmaları ardından Zamantı nehri 95 Şekil Çokak fay hattı 96 Şekil Tohumların ayrılması (Hacettepe Üniversitesi)...97 Şekil Tohumların ayrılması...97 Şekil Tohumların ekilmesi ve türlerine göre etiketlendirilmesi...98 Şekil Tohumların serada üretilmesi...98 Şekil İnşaat sonrası yerine getirme faaliyetleri Şekil İnşaat sonrası düzenlenmiş boru hattı güzergahı Şekil Eğitimli işçiler tarafından yapılan çim ekimi Şekil Eğim kırıcı uygulaması.102 Şekil Taşlarla örülü eğim kırıcılar.102 Şekil Eğim kırıcı uygulaması.103 Şekil Boşaltım kanalı çıkışı uygulaması Şekil Doğal kanal içi outlet yapı uygulaması Şekil Riprap uygulaması Şekil Hasır örgü şiltesi uygulaması 106 Şekil Hasır örgü şiltesi uygulaması 106 XIII

14 SİMGELER VE KISALTMALAR BTC : Bakü-Tiflis-Ceyhan PLL JV: Punj Lloyd-Limak Adi Ortaklığı CBS : Coğrafi Bilgi Sistemi ÇED : Çevresel Etki Değerlendirme EHA : Ekolojik Açıdan Hassas Alan BM : Birleşmiş Milletler YÜT : Yer Üstü Tesisleri STK : Sivil Toplum Kuruluşları DSİ : Devlet Su İşleri KÖP : Kirlilik Önleme Planı SKKY : Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği HKKY : Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ÇYİP : Çevresel Yönetim İzleme Planı ESHA : Ev Sahibi Hükümet Anlaşması AYP : Atık Yönetim Planı MABA: Merkezi Atık Biriktirme Alanı ATN : Atık Toplama Noktası KKM : Kişisel Koruyucu Malzeme AİŞ : Ana İnşaat Şantiyesi İSŞ : İnşaat Sahası Şantiyesi ASA : Atıksu Arıtma GHG : Geçiş Hakkı Güzergahı EP : Eski Haline Getirme Planı XIV

15 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI 1. GİRİŞ 1.1. Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Tanımı Çevre birçok değerin oluşturduğu birbiri ile devamlı ilişki içinde bulunan kompleks bir sistemdir, bu sistem içinde fiziksel, kimyasal, biyolojik, sosyoekonomik ve kültürel kaynakları ve değerleri sıralamak mümkündür. Bu değerlerden biri veya birkaçı herhangi bir nedenle olumsuz yönde etkilenirse zincirin diğer halkaları da bundan etkilenir. Bu olumsuz yöndeki etki de çevreyi olumsuz etkiler. Bu olumsuz yöndeki etkiyi çevre kirliliği olarak tanımlanabilir. Çevre kirliliğine doğal olaylar neden olmaz. Kirliliğin temeldeki nedeni yukarıda bahsedilen kaynak ve değerlere dışarıdan müdahalede bulunulmasıdır. Bu müdahalenin sahibi ise insan ve onun faaliyetleridir. Çok geniş bilimsel ve uygulama alanını kapsayan Çevresel Etki Değerlendirmesi nin ne olduğunu tarif eden ve herkesçe kabul edilen bir tanım yoktur. Böyle bir tanımı yapmak güç olmakla birlikte aşağıda verilen tanımlar geniş bir kitle tarafından kabul edilmektedir. Sürdürülebilir kalkınmanın gereği olarak, faaliyetlerin çevre üzerinde yaratabileceği olumsuz etkilerin baştan bilinmesi ve bu olumsuzlukların ortaya çıkmadan önce önlenmesi gerekir. Söz konusu önlemleri saptamak ve böylelikle doğal ve kültürel varlıkların korunarak kalkınmanın sürdürülebilirliğini sağlamak son yıllarda doğal kaynak sıkıntısı çekilen dünyamız için önemlidir. Çevresel Etki Değerlendirme, Hızlı sanayileşme ve birlikte ortaya çıkan yeni teknolojiler, bunların karmaşık yan ürünleri ve tüm etmenlerin çevre üzerindeki değişken etkileri, toplumların yürürlükteki önlem standartlarını ve yöntemlerini etkisiz bırakmaktadır. Çevresel Etki Değerlendirme bu etkilerin neden olabileceği çevresel etkileri kapsamlı bir biçimde değerlendirerek önceden kestirmek ve bunlara karşı önlemlerin geliştirilmesini amaçlayan bir araçtır (Gündüz, 1982). Sürdürülebilir Kalkınma hedefi yönünde tahmin-önleme stratejisine uygun olarak, bilimsel yöntem ve teknikler kullanılarak, resmi kuruluşların, 1

16 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI yatırımcıların, farklı mesleklerden uzmanların, halkın ve ilgili diğer kuruluşların ve kişilerin katılımlarıyla uygulanan bir çevre yönetim aracıdır (Brundland,1987). Kamu politikalarının, kamu ve özel sektör yatırımlarının çevre üzerindeki kısa ve uzun dönem etkilerini, isteyerek veya istemeden neden olacağı çevresel değişimleri değerlendirmede önemli bir araçtır (Öztunalı, 1987). Bir projenin hazırlanmasında ekonomik ve teknolojik unsurların yanı sıra, planlanan faaliyetin gerçekleştirilmesi ve daha sonraki aşamalarında çevreye yapacağı her türlü etkilerin ve bu etkilerin olası sonuçlarının önceden kestirilmesi işlemidir (Uslu ve Türkman, 1987). Clark a göre; proje, plan ve politik kararların getireceği çevresel, sosyal ve ekonomik sonuçların sistematik bir şekilde incelenmesidir. Bu projeden doğabilecek çevresel etkilerin ve bunlardan kaynaklanacak sosyal etkilerin değerlendirilmesini sağlayan işlemdir (Kocasoy, 1993). Çevresel kalitenin korunması ve geliştirilmesi yolunda bugüne kadar geliştirilmiş en etkili çevresel yönetim, planlama ve karar alma sürecidir (Yaşamiş, 1997). Çevresel Etki değerlendirmenin tanımlanması ne olursa olsun aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir: - Objektif Olması: Verilen bilgilerin tarafsız bir şekilde değerlendirilmiş olması, - Etkisiz Olması: Tüm etkileri (birinci ve ikinci dereceli) kapsıyor olması (Curi, 1993). Çevresel Etki Değerlendirme çalışmalarının objektif ve etkisiz olması çok zor bir işlemdir. Bu nedenle bu tür çalışmalar tek bir şahıs tarafından yapılmamalıdır. Bu tür uygulamalar, farklı uzmanların birlikte yürütecekleri bütünleyici yaklaşım ile gerçekleştirilmelidir. Çevresel Etki Değerlendirme, çeşitli uzmanların uzmanlık alanlarının etkileşimi ile sonuç alınan geniş kapsamlı bir bakış açısıdır. Bu nedenle izin veya onay verme pozisyonunda bulunan kişilerin çevre konusunda bilinçlendirilmeleri ve alınan karaların etkilerini daha iyi anlayabilmeleri için çevresel etki çalışmalarının yapılması şarttır. Gelişmekte olan ülkeler, bir yandan hızlı gelişmelerini sürdürmek, diğer yandan bu süreç içerisinde ortaya çıkacak çevresel sorunlara karşı önlem almak durumundadırlar. Bu ise bilinçli bir 2

17 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI şekilde hazırlanan ve uygulanan çevresel etki çalışmaları ile mümkündür. Çevresel etki değerlendirmesi bir politika veya bir amaç değil, karar verme sürecine yardımcı bir araç tır (Kocasoy, 1993). Çevresel etki değerlendirmesi, belirli bir proje veya gelişmenin, çevre üzerindeki önemli etkilerinin belirlendiği bir süreçtir. Bu süreç, kendi başına bir karar verme süreci değildir; karar verme süreci ile birlikte gelişen ve onu destekleyen bir süreçtir. Yeni proje ve gelişmelerin çevreye olabilecek sürekli ve geçici potansiyel etkilerinin sosyal sonuçlarını ve alternatif çözümlerini de içine alacak şekilde analizi ve değerlendirilmesidir (Çevre Bakanlığı, 2004) ÇED in Tarihçesi II. Dünya Savaşının bitimi ile birlikte, Amerika dan başlayarak sonra Avrupa ve Japonya ya yayılan tüketime yönelik ekonomi hız kazanmıştır. Yeni ekonomik sistem, malların üretim ve satışını yükseltme ve sürekli bir büyüme üzerine kurulmuş bir sistemdir. Sistem,çevre maliyetini göz önünde bulundurmadan kaynakların artan bir biçimde sömürülmesi sürecini başlatmıştır. Açık maden ocakları doğayı tahrip etmiş, maden atıkları göllere, nehirlere karışarak su ekosistemini bozmaya başlamıştır. Yakılan kömürden çıkan kükürt, asit yağmurlarına dönüşmüştür. Üretimde kimyasalların kullanımı giderek artmış, bir çok zehirli kimyasal korkusuzca ve sonuçları tam olarak bilinmeden kullanılmıştır. Ancak bir süre sonra, bilim adamları bu kimyasalların çevre üzerindeki kirletici etkilerinin yanı sıra, insan ve hayvan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin farkına varmışlardır. Bu dönemde endüstrileşmiş ülkelerde su ve hava kirliliğini önlemek için kanunlar çıkarmaya başlamışlardır. Günümüzde sayıları 5000 in üzerinde olan uluslar arası sivil toplum örgütlerinin bir çoğu 1945 sonrası daha hızlı gelişmeye başlayan toplum ve çevre bilincinin bir ürünü olarak bu dönem sonrasında kurulmuşlardır. Çevresel bozulmanın boyutu ve bunun ekolojik sonuçları 1960 lı yıllarda tam olarak anlaşılmaya başlanmıştır. Bu yıllar, çevrecilik hareketlerinde küreselleşme fikrinin 3

18 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI yoğunlaştığı yıllar olmuştur de Rachel Carson un Silent Spring adı altında yayınladığı raporu büyük yankı uyandırmıştır. Carson raporunda, kimyasalların neden olduğu kirlilikten söz etmiş ve pestisitlerin birçok hayvan türü ve insan sağlığı üzerindeki direkt etkilerini vurgulamıştır. Carson un araştırma sonuçlarına göre çok az konsantrasyona sahip bazı kimyasalların (DDT gibi) etkileri oldukça yoğun bir biçimde görülmüştür. Bu rapor, çevrenin kirleticileri tolere etme kapasitesinin sanılanın çok altında olduğu fikrini zihinlerde oluşmasını sağlamıştır yılında Paul Ehrlich tarafından yayınlanan Population Bomb (Nüfus Patlaması) adlı kitap bu tartışmalara farklı bir boyut kazandırmıştır. Dünya nüfusunun 4 milyara doğru yaklaştığı bu yıllarda Erhlich, katlanarak büyüyen nüfusun, çevre, yiyecek üretimi ve insan sağlığı üzerindeki etkilerinden söz etmiştir. Aynı yıl kurulan Roma Kulübü de endüstriyel üretim, nüfus, çevre bozulması, yiyecek tüketimi ve doğal kaynak kullanımı arasındaki ilişkilerin analizi üzerinde çalışmalarına başlamıştır dönemi sivil toplum örgütlerinin ulusal ve uluslar arası düzeyde etkin rol almaya başladıkları dönem olmuştur. Günümüzde dünyaca ünlü Greenpeace (Yeşil Barış) hareketi ilk kez 1971 yılında bir grup Greenpeace üyesinin nükleer testleri protestosu ile ciddi olarak başlamıştır. Çevre ile ilgili olarak uluslar arası işbirliğine ilişkin ilk kapsamlı düzenlemeler 1970 li yılların başında başlamıştır yılında Avrupa Konseyince düzenlenen çevre koruma ile ilgili konferanslardan biri olan Avrupa Koruma Yılı Konferansı nın ardından aynı yıl Avrupa Ekonomik İşbirliği Konseyi (OECD) bünyesinde Çevre Komitesi kurulmuştur. Bu komite, OECD ülkelerinin uluslararası ilişkilerinde çevrenin de göz önüne alınması gerektiği, aksi takdirde farklı çevre politikalarının ekonomik ve ticari ilişkileri olumsuz yönde etkilenebileceği fikrini ortaya koymuştur. OECD Çevre Komitesi tarafından onaylanarak yürürlüğe giren Uluslar arası Planda Çevre Politikalarının Ekonomik Boyutlarına İlişkin Temel İlkeler Tavsiye Kararı ile Kirleten Öder ilkesi bu düzenleme ile ilk kez uluslar arası düzeyde uygulamaya konulmuştur (Çevre Bakanlığı, 1994). Amerika birleşik devletleri (ABD) dünyada ilk ülke olarak 10 yıllık bir politika tartışma sürecinin sonunda 1 Ocak 1970 tarihinde yürürlüğe giren Ulusal 4

19 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI Çevre Politikası Kanunu (National Environmental Politicy Act-NEPA) ile ÇED i federal projeler için bir zorunluluk haline getirmiştir. NEPA nın yanı sıra yürürlüğe giren Temiz Hava Kanunu (Clear Air Act), Temiz Su Kanunu (Clear Water Act), Toksik Maddeleri Kontrol Kanunu (Toxic Sunstances Control Act), ABD de çevre sorunlarının çözümünde önemli adımların atılmasını sağlamıştır. Sadece federal projeler için ÇED uygulamasını zorunlu kılan NEPA örneğinden hareketle, ABD de pek çok eyalet ve bazı büyük belediyeler, benzeri düzenlemeleri eyalet ve belediyeler düzeyinde yürürlüğe koyarak uygulamaya geçmişlerdir. ABD de NEPA nın yürürlüğe girmesi, pek çok ülke için cesaret verici bir başlangıç olmuştur. Bu örneği izleyen çeşitli Avrupa ülkeleri ve Kanada 1970 li yılların başlarında önce çevre sorunları ile ilgilenecek devlet örgütlerini geliştirmişler ve buna paralel olarak yasal düzenlemelere başlamışlardır. Kurulan bu yeni örgütlerden bazıları sadece kirlilik kontrolü ile görevlendirilirken, pek çok ülkede de kaynak kullanımı ve planlama konularında çeşitli kamu kuruluşlarına dağıtılmış olan yetkilerin tek bir elde toplandığı görülmektedir (Cain, 1994) li yıllarda uluslararası düzeyde çevre konularının ele alındığı ilk kapsamlı girişim Stockholm Konferansı olmuştur yılında Birleşmiş Milletler (BM) tarafından düzenlenen İnsan ve Çevre adlı uluslar arası konferans 113 ülkenin temsilcilerinin katılımı ile gerçekleşmiştir. Bu uluslar arası çevre konferansının düzenlenmesi fikri gelişmiş ülkelerden geldiği için sonuçta üzerinde yoğunlaşılan konu endüstrileşmenin getirdiği çevre problemleri olmuştur de yeni gelişmeye başlayan küreselleşme kavramının konferansın çatısını oluşturacağı planlanırken tartışmalar endüstrileşmiş ülkeler ve o dönemde uluslar arası gündemin önemli bir kısmı kirlilik üzerine yoğunlaşmıştır. Bunun yanı sıra, çevre ve kalkınma problemleri birbirinden ayrı tutulmuş ve gelişmekte olan ülkelerde endüstrileşmiş olan ülkelerin problemlerinin entegrasyonu üzerinde durulmuştur. Bu da gelişmekte olan ülkelere bir çok konuda güvensizlik duyulmasına neden olmuştur. Bazı gelişmekte olan ülkeler, küresel kaynakların yönetimi kavramının, ulusal kaynakların kontrolünü bu ülkelerden almak üzere geliştirildiği hissine kapılmışlardır. Bunun yanı sıra, kaynakların paylaşımında büyük pay alan ve 5

20 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI çevresel kirlenmeden birinci derecede sorumlu olan endüstrileşmiş ülkelerin yarattıkları bu problemlerin çözüm arayışına katkıda bulunmak için fazla bir sebep görmediklerini savunmuşlardır. En önemlisi, Stockholm Konferansı ışığı altında Üçüncü Dünya Ülkelerinin problemlerinin belirlenmesi süreci yavaşta olsa başlatılmıştır. Üzerinde bulunan temel nokta, çevre korumanın kalkınmaya zarar verici nitelikte olmadığıdır. Bütüncül kalkınma planları ve çevre kalkınma arasındaki çatışmayı giderici rasyonel planlamanın gerekliliği de vurgulanmıştır. Bunun yanı sıra, çevrenin iyileştirilmesi için kalkınmanın gerekliliği, bunun destekle ve özellikle de çevre koruması için para ödeyerek ve ihracatta makul fiyatların belirlenmesi ile mümkün olacağı belirtilmiştir. Stockholm, çevre ve kalkınma konularının ilişkilendirilmesinin gerekliliğinin, bu iki konunun birbirleri ile çelişkili değil hatta birbirini destekler nitelikte oldukları fikrinin ilk kez geniş kapsamlı uluslar arası platformda ele alındığı bir toplantı olmuştur. Ancak bunun nasıl yapılması gerektiği üzerinde hiç durulmamıştır. Konferansın en önemli sonucu, BM Çevre Programının (UNEP) kurulması olmuştur yılındaki bu gelişmeleri takiben 1973 yılında Avrupa ekonomik Topluluğu Birinci Çevre Eylem Programı yürürlüğe girmiştir yılında Norveç Başbakanı Gro Harlem BRUNDTLAND başkanlığında BM tarafından kurulan Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu daha önceki çalışmalardaki birçok eksikliği tamamlayarak Sürdürülebilir Kalkınma kavramını uluslar arası politik gündeme güçlü bir şekilde yerleştirmeyi başarmıştır. Komisyon, sosyal, ekonomik, kültürel, çevresel konuları ve problemleri birbirleri ile ilişkilendiren Ortak geleceğimiz adlı raporun 1987 yılında yayınlanmıştır. Söz konusu rapor problemleri birbirine bağlayan ve küresel çözüm önerileri için yol gösteren ilk çalışmadır. Böylece ÇED sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada izlenen tahmin-önleme stratejisine uygun olarak kullanılan en önemli çevre yönetim aracı olma özelliği kazanmıştır. Sürdürülebilir Kalkınmaya oldukça geniş bir bakış açısı ile yaklaşan rapor, çevreyi, insan aktiviteleri, ihtiyaçları, istekleri ve politikalardan ayırmanın çok 6

21 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI büyük bir yanlış olacağını ifade etmekte ve çevre ile kalkınma yı birbirinden kesinlikle ayırmamaktadır. Brundtland raporunun önsözünde, yalnızca çevre sorunlarını diğer sorunlardan bağımsız gibi düşünerek ele almanın büyük bir hata olacağını belirterek bu ilişki şu şekilde açıklanmaktadır. Çevreyi insan kaygıları dışında savunma girişimleri yüzünden bugün çevre kelimesine ziyaretçiler arasında başka anlamlar yüklenmiştir. Kalkınma kelimesi de bazıları tarafından çok dar bir bakış açısı içine alınmış, yalnızca yoksul ülkeler zenginleşmek için neler yapmalı şeklinde yorumlanmaya başlanmıştır. Bu nedenle kalkınma konusunun bir takım kalkınma uzmanlarına bırakılma eğilimi doğmuştur. Oysa çevre dediğimiz, hepimizin içinde yaşadığı yerdir, kalkınma da o yerde durumumuzu iyileştirmek için hepimizin yaptiği iştir (Brundland, 1987). Çevre ile uyumlu ekonomik kalkınma konusunun küresel ölçekte ilk kez kapsamlı olarak tartışıldığı 1972 Birleşmiş Milletler (BM) Stockholm Konferansı nda BM nin bu konuda gerçekleştirdiği ikinci büyük konferans olan BM Çevre ve Kalkınma Konferansına değin geçen 20 yıllık süreçte sorunlara çözüm arayışlarının yolunun uluslar arası işbirliğinden geçmesi fikri tüm uluslar tarafından benimsenmiş ve çalışmalar bu yönde yapılmıştır. Ancak bu faaliyetler söz konusu sorunların giderilmesinde etkili olamamışlardır. Yapılan tüm çalışmalar sorunların tespiti, mevcut ve olası sonuçların belirlenmesinden öteye gidememişlerdir. Dünya, küresel ölçekte çözüm yollarının belirlenmesine ihtiyaç duymaktadır. Ortak Geleceğimiz raporu ile ilkeleri tanımlanan sürdürülebilir kalkınmanın nasıl olması gerektiğinin belirlenmesine duyulan ihtiyaç Çevre ve Kalkınma diğer adı ile Rio Konferansı nın gerçekleşmesini sağlamıştır Rio Konferansı sonuçları, teknolojik, bilimsel, çevresel, ekonomik ve sosyal kaynakların dengeli ve sürekliliklerinin sağlanabileceği bir biçimde ve bir sistem oluşturacak şekilde dengelemeleri gerektiği fikri temel alınarak geliştirilmiştir. Pratikten çok teorik içerikli bu rapor, sürdürülebilir kalkınmanın uygulanabilirliği ve pratikte taşıdığı anlamın ortaya konulmasını hedefleyen 1992 Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansına giden yolu açan önemli bir etken olmuştur (Çevre Bakanlığı, 1994). 7

22 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI 1.3. ÇED in Temel Amacı ÇED in en önemli amacı önerilen projenin çevre üzerinde yapabileceği etkileri proje gerçekleştirilmeden önce kestirmek, söz konusu etkilerin önem ve şiddetini belirlemek ve olası etkilerin sakıncalarını tümüyle ortadan kaldıran yada en aza indiren teknik ve teknolojik önlemleri belirlemek ve önermektir. Örneğin; hava kirleticilerinin önlenmesi için fabrika bacalarını yükseltmek yada bacalara elektrostatik, siklon yada suyla çalışan filtreler takmak gibi (Yaşamış, 1997). Gelişmekte olan ülkelerde politik gruplar hızlı bir şekilde endüstrileşme ve gelişme amacında olduklarından, endüstrileşmenin getirdiği gelişme ile çevrede oluşan veya oluşabilecek etkiler yeterince tartışılmamaktadır. Çevrede olumsuz etkiler ve zararlar ortaya çıktıktan sonra alınan önlemler ise, çoğu zaman yetersiz kalmaktadır. İşte böylesi çıkmazlara saptanmamak ve gelecekteki olumsuz etkileri ortadan kaldırmak veya en aza indirgemek için çevresel etki değerlendirilmesinin yapılması istenmektedir. ÇED yönetmeliğindeki Ek-1, Ek-2 de ÇED veya ÖNÇED gerektiren faaliyetler bulunabilir. ÖNÇED projenin genel açıklamalarını verirken, kapsamlı ÇED de projenin gerekli tüm hesaplamaları ve önlemleri verilir. Eğer Çevre ve Orman Bakanlığı ÖNÇED i yetersiz bulur ise daha fazla bilgi ve kapsamlı ÇED isteyebilir. Bir bölgede sürdürülebilir kalkınma için Stratejik Çevresel Değerlendirme (SÇD) ler Çevre Orman Bakanlığı tarafından, yerel halk ve profesyonellerle idare ettirilir. Bu çerçevede karar verme matrisleri oluşturulur. Bu matrislerde gerçekleşen faaliyetler satırlarda ve olması muhtemel etki kategorilerde kolonlarda gösterilir. Faaliyetlerin etkileri, bölgenin hedefleri, zayıf ve güçlü tarafları dikkate alınıp sınıflandırılarak hesaba katılmalıdır. Bu karar verme matrisleri büyük ölçekte hazırlanır. Herhangi bir spesifik faaliyetle bağdaştırılamaz. Bölgede özel bir faaliyet amaçlandığında, bölgesel güçlükleri, zayıflıkları, fırsatları ve hedefleri yansıtan ÇED in genel çerçevesini elde etmek için bu matrisler kullanılır (ESENGİN, 2002). ÇED in amacı, ekonomik ve sosyal gelişmeye engel olmaksızın, çevre değerlerini ekonomik politikalar karşısında korumak, planlanan bir faaliyetin yol 8

23 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI açabileceği bütün olumsuz çevresel etkilerin önceden tespit edilip, gerekli tedbirlerin alınmasını sağlamaktır (Çevre Bakanlığı, 2004) ÇED Aşamaları Çevresel Etki Değerlendirmesi çalışmaları, genelde ardışık gerçekleşmekle birlikte, çalışmanın herhangi bir noktasında geriye dönerek bir önceki değerlendirmeleri gözden geçirme gereği ortaya çıkabilir.temel kural olarak Çevresel Etki Değerlendirme çalışmaları genel olarak beş temel konuyu kapsamaktadır. Bu konular; - İnsan Sağlığı, - Ekolojik koşullar, - Toplumsal sorunlar, - Ekonomik durum, - Kültürel sorunlardır. Yapılması planlanan faaliyetin inşaat ve işletme aşamasında çevrede yaşanan insanları olumsuz yönde etkileyecek unsurlar, ekolik değerler, toplumsal çevre ve toplumsal yapı üzerindeki etkiler, ekonomik ve kültürel yapı inceleme sırasında değerlendirilmelidir. ÇED çalışmalarının genel olarak aşağıdaki bilgileri kapsaması gerekmektedir. - Yapılması önerilen faaliyet tarif edilmeli ve amacı açıklanmalıdır. - Etkilenecek olan çevrenin faaliyet yapılmadan önceki ve yakın gelecekteki durumu anlatılmalıdır. Mevcut fiziksel ve ekolojik özellikler, beşeri faaliyetler, sosyal imkanlar, çevre kirliliği gibi bilgiler yer almalıdır. - Önerilen faaliyetin arazi kullanım politikası ve arsa imar planı ile uygunluğu incelenmelidir. - Önerilen faaliyetin çevresel etkileri tüm olumlu ve olumsuz etkiler eksiksiz ve objektif bir şekilde anlatılmalıdır. Raporun bu kısmında etkinin önemi, boyutu, toplam tesiri, kısa ve uzun süreli etkileri v.s. gibi bilgiler yer almalıdır. 9

24 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI - Önerilen faaliyetin yerine yapılabilecek alternatif faaliyetler incelenmeli ve çevresel etkileri değerlendirilmelidir. (söz konusu faaliyeti hiç yapmamanın çevresel etkisi, aynı amaçla yapılabilecek diğer bazı alternatif faaliyetlerin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi, önerilen faaliyetin olumsuz etkilerini azaltabilmek için alınabilecek ek tedbirlerin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi). - Kaçınılmaz olumsuz etkiler açıklanmalıdır. - Kısa ve uzun süreli etkiler arasındaki ilişkiler belirtilmelidir. - Telafi edilemeyen veya ortamın tekrar eski haline dönmesine imkan vermeyen etkiler belirtilmelidir. ÇED çalışması aşağıdaki aşamalardan oluşur (Şekil 1.1.). - Hazırlık çalışmaları ve problemin tanımlanması, - Eleme, - Kapsam ve etkilerin belirlenmesi, - Çevrenin mevcut durumunun analizi, - Faaliyetin uygulanmasından önceki ve sonraki çevresel yüklerin belirlenmesi, - Proje alternatiflerinin ve önerilerinin değerlendirilmesi, - ÇED raporunun hazırlanması, - Karar verme süreci, - Proje sonrası etkilerin izlenmesi ve denetimi. 10

25 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI Hazırlık Çalışmaları ve Problemin Tanımlanması Eleme Kapsam ve Etkilerin Belirlenmesi Çevrenin Mevcut Durumunun Analizi Faaliyetin Uygulanmasından Önceki ve Sonraki Çevresel Yüklerin Proje Alternatiflerinin ve Önerilerinin Değerlendirilmesi ÇED Raporunun Hazırlanması Karar Verme Süreci Proje Sonrası Etkilerin İzlenmesi ve Denetimi Şekil 1.1. Bir ÇED çalışmasının aşamaları (Uslu, 1987) Hazırlık Çalışmaları ve Problemin Tanımlanması ÇED çalışmasının amacına ulaşması için öncelikle bir ön hazırlık çalışması yapmak gereklidir. Herhangi bir faaliyet için yapılacak olan ÇED ve bunun sonunda yapılacak olan ÇED raporu çalışmasına geçmeden önce yapılması gereken ve çalışmaya yön verecek olan hazırlık aşaması genel olarak üç konudan oluşur. 11

26 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI - Karar merciinin veya mercilerin belirlenmesi, - Proje koordinatörünün seçimi, - Çalışma grubunun kurulması ve iş bölümü, - Planlanan faaliyetin ve seçeneklerin tanımlanması, - Konuya ilişkin yasal ve teknik düzenlemelerin belirlenmesi. Türkiye de ÇED konusunda karar verici merci Çevre ve Orman Bakanlığı dır. Proje sahibinin öncelikle proje özeti ile Çevre ve Orman Bakanlığı na başvurması gerekmektedir. Planlanan projenin çok yönlü ve kapsamlı oluşuna göre faaliyetin yapılabilirlik kararını veren kuruluşlar birden fazla olabilmektedir. Örneğin; otoyol, liman, havaalanı gibi faaliyetler için ÇED konusunda karar merci Çevre ve Orman Bakanlığı iken, olumlu bir ÇED raporuna karşın, faaliyetin gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceği konusunda kesin karar verecek olan kurum ise Ulaştırma Bakanlığı dır. Son kararın hangi kuruluş veya kuruluşlar tarafından verileceğinin bilinmesi, çalışmaların yönlendirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle önemli, çok yönlü ve boyutlu projeler için pek çok farklı amaca sahip kuruluşun görüşüne ihtiyaç duyulur. Değerlendirme çalışmasının doğru olarak yönlendirilmesi için, ÇED konusunda sonuç kararının hangi kuruluş veya kuruluşlar tarafından verileceğinin bilinmesi gerekir. Yetki mercilerin fikirlerinin alınmamış olması, tüm çalışmaların boş yere yapılmış olması sonucunu doğurabilir. Hazırlık çalışmaları kapsamında yapılması gereken ikinci iş, bir proje koordinatörünün belirlenmesidir. ÇED raporu hazırlanacak olan projenin veya faaliyetin türüne göre konunun uzmanı bir koordinatör belirlenir. Proje koordinatörünün görevi, ÇED in öngörülen sürede ve öngörülen bütçe ile tanımlanmasını ve çalışma sonuçlarının karar mesci tarafından kolayca değerlendirilebilecek bir biçimde takdimini sağlamaktadır. ÇED in önemli husus, değişik meslek gruplarından gelen değerlendirmelerin mümkün olduğunca eksiksiz olmasıdır. Toplanacak bilgi ve verilerin proje hakkında karar vermeyi kolaylaştıracak bir biçimde sentezlenebilmesi ise ayrı bir bilgi birikimi ve deneyim gerektirir (Uslu, 1993). 12

27 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI Koordinatör, incelemenin gereken kapsamda yapılması için ilgili kurumların uzmanlarını tespit ederek çalışma grubunu kurar. Burada dikkat edilecek husus koordinatörün ve çalışma grubunun yabancı uzmanlardan oluşturulmayıp, ülkenin şartlarını iyi bilen kendi uzmanlarından oluşturulmasıdır. Çünkü yabancı uzmanlar ülkenin önceliklerini, ekonomik durumunu ve yörenin şartlarını yerel uzmanlar kadar iyi bilmedikleri gibi proje tamamlandıktan sonra proje ve projenin çevreye olan etkilerini izleyememektedirler. Yabancı uzmanlardan ancak projenin türüne ve kapsamına göre gerektiğinde danışman veya ortak araştırmacı olarak yararlanılabilir. Hazırlık aşamasında gerçekleştirilmesi gereken diğer bir unsur ise planlanan faaliyetin ve seçeneklerin tanımlanmasıdır. Farklı projelerin çevreye yaptıkları etkide farklıdır. Bu nedenle planlanan faaliyetin ve seçeneklerin neler olduğu ayrıntılı ve yanlış anlamalara imkan vermeyecek kesinlikte ortaya konmalıdır Eleme Aşaması Uzman bir kurumun yoğun ve geniş kapsamlı çalışmasını gerektiren ÇED i her proje için uygulamadan önce böyle bir değerlendirmeye gerek olup olmadığı belirlenmelidir. Eleme hem kısıtlı zaman ve finansmanı, hem de uzman personelin gerekli olmayan bir çalışma için kullanmayı önleyen bir aşamadır. Hangi faaliyet ve projeler için ÇED isteneceğine ilişkin kararlar, hem faaliyetin gerçekleştirileceği çevresel-ekolojik ortamı hem de faaliyetin tipi göz önünde bulundurularak verilmelidir. Herhangi bir proje için ÇED gerekip gerekmeyeceği Şekil 1.2. de anlatıldığı gibi belirlenebilir. Gerçekleştirilmesi düşünülen proje veya faaliyet için öncelikle ÖNÇED yaklaşımı uygulanır. Eğer yapılan çalışmada daha detaylı bir değerlendirmeye ihtiyaç duyulmaz ise direkt olarak uygulamaya geçilebilir. Ancak ÖNÇED değerlendirilmesinde ÇED gerekli sonucuna varılır ise normal ÇED süreci başlatılır. 13

28 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI Eleme ÖNÇED ÇED Gereksiz ÇED Gerekli ÇED Önlemler Önlemler Önlemler Şekil 1.2. ÇED de eleme aşamaları (Gökduman, 2000) Kapsam ve Etkilerin Belirlenmesi Kapsam ve etkilerin belirlenmesi aşaması, ÇED çalışmasının sınırlarının çizilmesini amaçlar. Değerlendirilecek proje veya faaliyetin çeşitli alternatiflerinin çevresel etkilerinin neler olacağı, bu aşamada belirlenir. ÇED çalışmasının sınırlarının erken belirlenmesi, çalışmanın daha kısa sürede ve uygun bir bütçe ile tamamlanmasını sağlayan önemli unsurlardan biridir. Kapsam ve etkilerin belirlenmesinde ilk olarak planlanan faaliyetin çevreye yapabileceği olası bütün etkiler saptanır. Farklı faaliyetlerin çevreye etkilerinin farklı olması nedeniyle her faaliyet için hazırlanacak olası etki listesi de farklı olacaktır. Buna örnek olarak ABD de barajlar üzerine hazırlanmış ÇED çalışmalarının genelinde aşağıdaki etkilerin oluşacağı belirlenmiştir (Ortolana, Hill, 1972). - Arazi ve üretim kaybının tespiti, - Mevcut yapıların, arkeolojik ve tarihi sit alanlarının kaybı, - Estetik kalitedeki değişimler, - Yer altı suyuna etkiler, - Baraj su seviyesi değişiminin etkileri, 14

29 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI - Baraj yapısının neden olacağı etkiler, - Doğal akarsu mecrasının yok olmasının getirdiği sonuçlar, - Baraj haznesinin neden olacağı su kalite değişimleri, - Mansaptaki değişimler. Planlanan faaliyete özgü etki belirlenmesinin yanı sıra, faaliyetin aşamalarına göre de etki belirlenebilir. Planlama ve projelendirme aşaması, inşaat aşaması ve üretim aşamasındaki dolaylı ve direkt etkiler belirlenir Çevrenin Mevcut Durumunun Analizi Çevrenin mevcut durumunun analizi, bu alandaki kullanımlar (yerleşim, tarım, orman, sanayi vb.) ile bunların çevreye etkilerinin belirlenmesi ve etkilerden zarar görecek çevresel faktörlerin saptanmasını gerektirir. Alanın mevcut durumunun irdelenmesi, ileride oluşabilecek değişimlerin belirlenmesi ve izlenmesi için önemlidir. Çevrenin mevcut durumunu analiz etmek için önce planlama yapılacak alan sınırlarının belirlenmesi gerekir. Sınır belirlemede yapılan faaliyetin durumu göz önüne alınarak, hiçbir zaman idari/siyasi sınırlar içerisinde kalınmamalıdır. Mevcut durumun analizinde ekolojik faktörler mutlaka göz önüne alınmalıdır. Örneğin, bir yüksek gerilimli elektrik taşıma hattı yapımı planlamasında, hava, su, toprak kirliliği, gürültü ve koku gibi olumsuz faktörler çok önemli bir rol oynamadığından idari sınırlarda kalınabilir. Fakat bir gübre veya çimento fabrikasının yarattığı sorunlardan özellikle hava kirliliği idari sınırları çoktan aşmakta, ekolojik sınırlara bağlı kalınmaktadır (Yücel, 1996). Alanda kirletici özelliği bulunan kullanımlar ve bunlardan kaynaklanan kirletici emisyonların türü ve miktarı, alanın mevcut kirlilik yükünün saptanması açısından da önemlidir. Yapılması düşünülen herhangi bir faaliyetin ortama bıraktığı kirleticiler, konuyla ilgili yasal düzenlemelerde bulunan sınır değerleri aşmayabilir, fakat ortamda diğer kullanımlardan kaynaklanan kirletici emisyonlarla birlikte değerlendirildiğinde, alanın kirlilik yükü artabileceği gibi sınır değerleri de 15

30 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI aşabilecektir. Herhangi bir alanda yapılacak olan bir faaliyet, çevredeki diğer kullanımlardan bağımsız olarak düşünülüp değerlendirilemez Faaliyetin Uygulanmasından Önceki ve Sonraki Çevresel Yüklerin Tespiti Herhangi bir alanda, mevcut kullanımların yarattığı olumsuz etkiler sonucu oluşan bir baskıdan söz etmek mümkündür. Alanda ileride oluşacak olumsuz gelişmeleri yeni yapılacak faaliyete yüklemek ve faaliyet yapıldıktan sonraki doğal potansiyele olan baskıyı belirleyebilmek için öncelikle söz konusu faaliyet dikkate alınmadan çevrenin projeksiyonu yapılmalıdır. ÇED in çekirdeğini, faaliyetin uygulanmasından sonraki çevre durumunun projeksiyonu, yani faaliyetin çevreye yapacağı etkilerin tahmin edilmesi oluşturmaktadır. Bu projeksiyonların elde edilmesinde aşağıdaki konular dikkate alınarak araştırmalar ve değerlendirmeler yapılmalıdır. - Faaliyetin gerçekleşmesi durumunda hangi çevre faktörleri ne oranda zarar görecektir, - Bu çevre faktörleri ve kullanımlar projeden oluşacak hangi etkiler sonucu, ne oranda zarar görecektir, - Çevre faktörlerinde oluşacak bu etkiler nasıl değerlendirilecektir (Yücel, 1996) Proje Alternatiflerinin ve Önerilerin Değerlendirilmesi ÇED çalışmasının en önemli aşaması çevresel açıdan tek tek değerlendirilmiş olan proje alternatiflerinin kıyaslanması ve ortak bir bazda değerlendirilmesidir. Bu aşamada proje alternatiflerinin tek tek kazançları ve kayıpları fayda-maliyet analizleriyle birlikte değerlendirilir ve en iyi çözümlerin bulunmasına çalışılır. Proje sahibi, ilk proje önerisini yaparken faaliyetin yapımıyla ilgili olarak gerek kurulacak alan ve gerekse kullanılacak teknoloji konusunda birden fazla seçenek sunulabilir. Bu tip faaliyetler için yapılacak ÇED çalışmasının tüm aşamalarında bu seçenekler ayrı ayrı analiz edilir ve birbirleri ile kıyaslanır. Her 16

31 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI faaliyet için, seçenek bulunmayabilir. Proje sahibinin bazı nedenlerden dolayı faaliyetini bir tek yerde ve belli teknoloji ile yapması gerekebilir. Çevresel kazançlar ve kayıplar ekonomik terimlerle (parasal olarak) ifade edilebiliyorsa bu yaklaşım sonuca ulaşmakta büyük kolaylık sağlar. Proje alternatiflerinin kıyaslanmasından sonra çalışma grubu karar vericilere sunulmak üzere önerilerini hazırlarlar ÇED Raporunun Hazırlanması Çeşitli proje alternatifleri kıyaslandıktan ve öneriler oluşturulduktan sonra sıra, tüm çalışmaların bir rapor şekline getirilmesidir. Bir ÇED raporuna son şekli verilmeden önce, tartışmaya açılmasında ve bu tartışmasından elde edilen bilgi ve öneriler ışığında son olarak gözden geçirilip kesinleştirilmesinde yarar vardır. Bu amaçla nihai raporu temsil eden ön bir rapor hazırlanmalıdır. Bu ön rapor aşağıdakileri içermelidir. - Planlanan faaliyetin tanıtılması, - Faaliyetin amaçları, - Projenin gerçekleşeceği çevresel ortam, - Toprak ve arazi kullanımı, imar planı, kalkınma planı ve bölge için geçerli olan standart ve yönetmeliklerle planlanan faaliyetin ilişkileri, - Muhtemel çevresel etkilerin belirlenmesi, - Önlemesi mümkün olmayan çevresel etkilerin saptanması, - Kullanımı, uzun vadedeki kullanım planı, - Geri dönüşü mümkün olmayan çevresel etkilerin belirlenmesi, - Alınması gerekli önlemlerin yaklaşık maliyetlerinin kestirimi Karar Verme Süreci Karar vericiler tarafından görevlendirilen çalışma grubunun raporu hazırladıktan sonra görevi sona erer. Bundan sonraki aşamada, hazırlanan ÇED raporu doğrultusunda planlanan faaliyetin gerçekleşip gerçekleştirilemeyeceği karar vericilere bağlıdır. 17

32 1.GİRİŞ Özgün Püren SEYHANLI Pek çok ülkede karar aşamasında son kararın genellikle ÇED raporunun doğrultusunda verildiği ve raporda çevresel açıdan olumsuz olduğu açıkça belirtilen proje alternatiflerinin karar vericiler tarafından da kabul edilmediği görülmektedir. Karar vericiler bazı durumlarda yapılan ÇED çalışmasını yetersiz görebilir ve ek çalışmalar yapılması için raporu iade edebilir Proje Sonrası Etkilerin İzlenmesi ve Denetimi Faaliyetin tamamlanmasından sonra izleme ve denetleme aşamasında; - ÇED aşamasında öngörülen etkilerin gerçekten tahmin edilen kapsamda, şiddette, zamanda ve tahmin edilen istatistiksel yapıda gerçekleşip gerçekleşmediği, - ÇED çalışmasında dikkate alınmamış veya gözden kaçmış olan etkilerin var olup olmadığı, - Alınmış olan önlemlerin yeterli olup olmadığı gibi konular netleştirilir. İzleme ve denetim, yatırım kararı alınmasıyla başlar. İnşaat ve inşaat sonrası işletme süresince devam eder. Bu nedenle ÇED raporu bir izleme ve denetim programı önerisini de içermeli ve gelecekte bu çalışmaları yapacak olan gruplara öncülük etmelidir. 18

33 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgün Püren SEYHANLI 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ÖNÇED Uygulamasında Karşılaşılan Eksiklik ve Aksaklıkların Tespiti isimli çalışmada ülkemizde ÇED Yönetmeliği kapsamında uygulanmakta olan ÖNÇED konusunda çevre Bakanlığı ve Taşra Teşkilatının faaliyetlerini açıklamış ve uygulamada karşılaşılan sorunları ve çözüm yollarını bulmaya çalışmıştır. Sonuç olarak ÇED Yönetmeliği nin nasıl uygulanacağı konusunda bilhassa faaliyet sahiplerinin yeterince bilgi sahibi olmadıkları, bunun yanı sıra yönetmeliği uygulayacak birimlerin de yeterince bilgi ve alt yapı donanımına sahip olmadıklarını tespit etmiştir (Akkaş, 2000). Çevresel Etki Değerlendirme Raporları Mevzuat, Ulusal ve Yerel Ölçekte Sorunlar, Çevresel Parametrelerin Oluşturulmasında Geliştirilen Öneriler isimli çalışmada, Avrupa Birliğine Üye ve çeşitli ülkelerde mevzuat uygulamalarına bakıp ülkemizdeki ÇED mevzuatı, Bakanlık ve pilot bölge seçilen Kocaeli nde o güne kadar verilen ÇED kararlarını değerlendirmiştir. Türkiye,de uygulanmakta olan ÇED sisteminin bir araç olmaktan kurtarılması ve yatırım izni sürecinin gereksiz ve yararsız bir başka yeni bürokrasi halkası olarak görünmekten uzaklaştırılması, Türkiye de çevre envanteri oluşturulup alıcı ortam standartlarının belirlenmesi sonucuna varmıştır (Yıldız, 2000). ÇED Sürecindeki başarısızlıkların ve bunun nedenlerinin araştırılması; bu sürece toplumsal faktörlerin eşit düzeyde ve bilgili olarak katılmalarının yanında, çevre sorunlarının çözülmesinde ve çevre hakkının yaşama geçirilmesinde sağlayacağı yararın ortaya çıkarılması amacıyla Ekin (1999), Türkiye de Uygulanmakta Olan Çevre Etki Değerlendirme Raporlarının Aksayan Yönleri ve Alınabilecek Önlemler isimli bir çalışma yapmıştır. Sonuç olarak ülkemizde ÇED in henüz tüm kamu yönetimi tarafından yeterince tanınmadığı ve anlaşılmadığı, bugüne kadar hazırlanan ÇED raporlarının hemen hemen hepsinin yüzeysel ve gerçek anlamda uzmanlık bilgisi içermeyen görüşlerden ve genel eğilimli tahminlerden oluştuğu ÇED Raporlarını hazırlayan kurum ve kişilerin uzmanlık düzeylerinin yetersizlikleri yanında özellikle ülkemizde çevresel 19

34 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgün Püren SEYHANLI bilgi/veri/envanter/izleme sistemlerinin yokluğu ve tüm bunların faaliyetlerin olumsuz sonuçlarının irdelenmesi olanağını ortadan kaldırdığını belirtmiştir. KOÇAK (1999), Çevre Etki Değerlendirme Metotları ve Uluslar arası Uygulamalar üzerine bir çalışma yapılmıştır. Bu çalışmada Çevresel Etki Değerlendirme raporlarının hazırlanış şekilleri, prosedürün irdelenmesi ve buna bağlı olarak ÇED metotlarının incelenmesi ve bu çalışmaların çevre üzerinde yapacağı olumlu etkilerin belirlenmesini amaçlamıştır. ÇED raporlarının daha kısa sürede daha düşük maliyetle yapılabilmesi için Çevre Bakanlığı tarafından ülke genelinde çevre ile ilgili bilgiler içeren bir bilgi bankası kurulması, prosedürün basitleştirilmesi için Bakanlıklar arası bir üst düzey komisyon oluşturulması, ÇED Raporlarının hazırlanması için gerekli finansmanın temininin kolaylaştırılması, Bakanlığa bağlı teknik personelin eğitimine ağırlık verilerek yurt dışı deneyimlerinin arttırılması, faaliyetlerinin her aşamasında izlenebilmesi ve denetlenebilmesi amacıyla izleme ve ölçüm sistemleri altyapısının oluşturulması sonucuna varmıştır. Avrupa Topluluğu ve Türk Çevre Mevzuatlarında Hava, su, Gürültü ve ÇED Konularının Karşılaştırılması isimli çalışmada ise ÇELİK (1998), Türkiye de bulunabilen Avrupa Topluluğu Çevre Mevzuatları ile ilgili olarak Offical Journal Of The European Comunities ler Avrupa Birliği Ankara Temsilciliği Kütüphanesindeki mikroçiplerden tarama yapmış ve incelemiştir. Diğer taraftan hava, su gürültü kirliliği ve ÇED konularında, Türk hukuk sistemindeki kaynaklar tarayarak ilgili mevzuatları incelemiştir. Bu çalışmalar sürerken aynı anda taranan Türk Çevre Mevzuatında yer alan her konu ile ilgili hükümleri, Avrupa Topluluğu nun çevre konusunda uygulanmakta olduğu kurallar ve standartlar ile karşılaştırmıştır. ÇED in hukuki boyutu, ÇED in uluslar arası alandaki yapılanma biçimi, çeşitli belgelerdeki görünümü ve bu uluslar arası alandaki normların bağlayıcı gücünü araştırmak ve Türk hukukundaki ÇED Sürecinin yerini belirlemek amacıyla YANCI (1997) bir çalışma yapmıştır. ÇED in dayanağını aldığı anayasal, yasal ve yönetsel düzenlemeleri ortaya koyarak bu çerçevede ÇED Yükümlülüğüne aykırılığın farklı hukuk disiplinlerinde doğuracağı sorumlulukları incelemiştir. 20

35 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgün Püren SEYHANLI ÇED in etkin bir şekilde uygulanmasında en önemli rolü hukukun oynayacağı bu nedenle hukuki düzenlemelerin yeniden gözden geçirilerek gerekli revizyona tabi tutulması gerektiği, özellikle sorumluluk ve yaptırım konularında etkili ve caydırıcı düzenlemelerin getirilmesi sonucuna varmıştır. Çevresel Etki Değerlendirme Sürecinde Katılım isimli bir çalışmada çevre sorunlarının giderimi ve çevrenin korunup geliştirilmesi amacıyla oluşturulan çevre yönetim modellerinin temel uygulama aracı olan ÇED Sürecini irdeleyerek bu süreçte rol alan toplumsal faktörlerin eşit düzeyde ve bilinçli olarak katılımlarının çevre yönetiminin başarılı olmasındaki etkileri incelenmiştir. ÇED Yönetmeliği ni nasıl uygulanacağı konusunda bilhassa faaliyet sahiplerinin yeterince bilgi sahibi olmadıkları, bunun yanı sıra yönetmeliği uygulayacak birimlerin de yeterince bilgi ve altyapı donanımına sahip olmadıklarını tespit etmiştir (GÜVEN, 1996). 21

ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ (ÇED) ve UYGULAMALARI. Selahittin HACIÖMEROĞLU Ziraat Yüksek Mühendisi/ÇED Uzmanı

ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ (ÇED) ve UYGULAMALARI. Selahittin HACIÖMEROĞLU Ziraat Yüksek Mühendisi/ÇED Uzmanı ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ (ÇED) ve UYGULAMALARI Selahittin HACIÖMEROĞLU Ziraat Yüksek Mühendisi/ÇED Uzmanı Günümüzden bin yıl önce yaşamış ünlü Türk Bilgini İbni Sina; Tozlar ve Dumanlar Olmasaydı

Detaylı

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/7 1. AMAÇ VE KAPSAM: Bu prosedürün amacı, TOTM nin faaliyetlerinin ve hizmetlerinin çevre güvenliği üzerinde gerçek veya potansiyel olarak önemli etkileri olabilecek çevresel boyutlarının (yönlerinin),

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDİSİ TANIM

ÇEVRE MÜHENDİSİ TANIM TANIM Doğal kaynakların en iyi biçimde kullanılması, doğal çevrenin korunması ve insan sağlığına uygun biçimde geliştirilmesi konusunda çalışan kişidir. A- GÖREVLER KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ VE EKİPMAN Çevre

Detaylı

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesi (ÇSED) - Ekler Haziran 2014 Ek 2.1: Ulusal Mevzuat URS-EIA-REP-203876 Genel Çevre Kanunu, Sayı: 2872 ÇED Yönetmeliği

Detaylı

SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİ

SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİ SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİ SAĞLIK ETKİSİ Bir politikanın, bir stratejinin programın veya projenin nüfusun ve nüfus gruplarının sağlığı üzerinde dolaylı yada dolaysız etkileridir. SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİNİN

Detaylı

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ Arazi Kullanımı ve Ormancılık 3. ORMAN, MERA, TARIM VE YERLEŞİM GİBİ ARAZİ KULLANIMLARI VE DEĞİŞİMLERİNİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİ OLUMSUZ YÖNDE ETKİLEMESİNİ SINIRLANDIRMAK 5. 2012 yılında yerleşim alanlarında

Detaylı

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında;

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında; İSTANBUL DA ÇEVRE KİRLİLİĞİ İstanbul da Çevre Kirliliği Su, Hava, Toprak ve Gürültü Kirliliği olarak 4 Bölümde ele alınmalıdır. İstanbul da Çevre Kirliliği konusunda İstanbul İl Çevre Müdürlüğü, Büyükşehir

Detaylı

RİSK ANALİZ PROSEDÜRÜ

RİSK ANALİZ PROSEDÜRÜ 1.AMAÇ Karacabey Devlet Hastanesi faaliyetleri sırasında oluşabilecek potansiyel tehlikelerin ve bunlara ilişkin risklerin belirlenmesi, böylelikle beklenen veya olası risklerin kontrol altına alınmasına

Detaylı

ATIKLARIN DÜZENLİ DEPOLANMASINA DAİR YÖNETMELİK

ATIKLARIN DÜZENLİ DEPOLANMASINA DAİR YÖNETMELİK ATIKLARIN DÜZENLİ DEPOLANMASINA DAİR YÖNETMELİK Lisans başvurusu Düzenli depolama tesisleri için tesisin bulunduğu belediyeden usulüne göre alınmış izin veya ruhsat üzerine Bakanlıktan lisans alınması

Detaylı

İZİN BAŞVURUSU İÇERİĞİ PETROL RAFİNERİLERİ

İZİN BAŞVURUSU İÇERİĞİ PETROL RAFİNERİLERİ İZİN BAŞVURUSU İÇERİĞİ PETROL RAFİNERİLERİ 1 AŞAĞIDA ADI GEÇEN TESİSİN BİRİMLERİ İÇİN ENTEGRE ÇEVRE İZNİ GEREKLİLİĞİ İÇİN TEMEL PROJE : YERLEŞKE ADRESİ: VERİLİŞ TARİHİ: HAZIRLAYAN KİŞİ 1 : Adı - Soyadı

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR.

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. SEVİM BUDAK Katı Atıklar Dünya nüfusu gün geçtikçe ve hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

Resmî Gazete Sayı : 29361

Resmî Gazete Sayı : 29361 20 Mayıs 2015 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 29361 TEBLİĞ Orman ve Su İşleri Bakanlığından: HAVZA YÖNETİM HEYETLERİNİN TEŞEKKÜLÜ, GÖREVLERİ, ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP)

AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP) AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP) Türkçe Adı Akdeniz Eylem Planı Sekretaryası (AEP) İngilizce Adı Secretariat on Mediterrenaen Action Plan (MAP) Logo Resmi İnternet Sitesi http://www.unepmap.org Kuruluş

Detaylı

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler 1. HAVZA KORUMA PLANI KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN 2. SAĞLANMASI 3. ATIK SU ve ALTYAPI YÖNETİMİ 3.1. Göl Yeşil Kuşaklama Alanındaki Yerleşimler Koruma Planı'nda önerilen koşullarda önlemlerin

Detaylı

Kirlenmiş Saha Temizleme ve İzleme Teknik Rehberi Prof. Dr. Kahraman Ünlü O.D.T.Ü. Çevre Mühendisliği Bölümü

Kirlenmiş Saha Temizleme ve İzleme Teknik Rehberi Prof. Dr. Kahraman Ünlü O.D.T.Ü. Çevre Mühendisliği Bölümü Toprak Kirliliğinin Kontrolu ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik Uygulamaları İçin Personel Eğitim Semineri 20-24 Haziran 2011 & 27 Haziran 1 Temmuz 2011 Kirlenmiş Saha Temizleme ve

Detaylı

BÖLÜM IV PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER

BÖLÜM IV PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER BÖLÜM IV PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER BÖLÜM IV. PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER IV.1. Önerilen Projenin Olası Etkilerinin Tanıtımı Diyarbakır AAT Projesi,

Detaylı

EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU

EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ Açıklığı ve tutarlılığı sağlamak adına bu bölümde; ÇED raporlarında

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

ARAZİ KULLANIM PLANLAMASI

ARAZİ KULLANIM PLANLAMASI ARAZİ KULLANIM PLANLAMASI ön koşul kavramsal uzlaşı niçin planlama? toplumsal-ekonomikhukuksal gerekçe plan kapsam çerçevesi plan yapımında yetkiler planın ilkesel doğrultuları ve somut koşulları plan

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ 1. Genel Süreç Çevre Faslı Müzakere Sürecine ilişkin; Çevre Faslı Tanıtıcı Tarama Toplantısı 03-11 Nisan 2006, Çevre Faslı Ayrıntılı Tarama Toplantısı 29 Mayıs

Detaylı

İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları

İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu altında oluşturulan Çalışma Grupları şunlardır: 1. Sera Gazı Emisyon Azaltımı

Detaylı

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAĠRESĠ BAġKANLIĞI ÇEVRE KĠRLĠLĠĞĠ KONTROL VE DENETĠM ġube MÜDÜRLÜĞÜ TEġKĠLAT YAPISI VE ÇALIġMA ESASLARINA DAĠR YÖNERGE

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAĠRESĠ BAġKANLIĞI ÇEVRE KĠRLĠLĠĞĠ KONTROL VE DENETĠM ġube MÜDÜRLÜĞÜ TEġKĠLAT YAPISI VE ÇALIġMA ESASLARINA DAĠR YÖNERGE ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAĠRESĠ BAġKANLIĞI ÇEVRE KĠRLĠLĠĞĠ KONTROL VE DENETĠM ġube MÜDÜRLÜĞÜ TEġKĠLAT YAPISI VE ÇALIġMA ESASLARINA DAĠR YÖNERGE BĠRĠNCĠ BÖLÜM AMAÇ, KAPSAM, HUKUKĠ DAYANAK, ĠLKELER ve TANIMLAR

Detaylı

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER Technical Assistance for Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive () Çevresel Gürültü Direktifi nin Uygulama Kapasitesi için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for Implementation

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

Türk Çevre Mevzuatı ve Çevre Politikaları ile Beton Sektörünün Etkileşimi. RMC and Environment Policies& Regulations

Türk Çevre Mevzuatı ve Çevre Politikaları ile Beton Sektörünün Etkileşimi. RMC and Environment Policies& Regulations Şafak Özsoy ( Bu bildirim, THBB Konferansı, konferans kitabında yayınlanmıştır. Haziran 2003) Türk Çevre Mevzuatı ve Çevre Politikaları ile Beton Sektörünün Etkileşimi RMC and Environment Policies& Regulations

Detaylı

BÜYÜK MELEN HAVZASI ENTEGRE KORUMA VE SU YÖNETİMİ. Prof. Dr. İzzet Öztürk İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü

BÜYÜK MELEN HAVZASI ENTEGRE KORUMA VE SU YÖNETİMİ. Prof. Dr. İzzet Öztürk İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü BÜYÜK MELEN HAVZASI ENTEGRE KORUMA VE SU YÖNETİMİ Prof. Dr. İzzet Öztürk İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü GÜNDEM Büyük Melen Havzası nın Konumu ve Önemi Büyük Melen Havzası ndan İstanbul a Su Temini Projesi

Detaylı

Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012

Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012 Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012 H.Bülent KADIOĞLU Çevre Mühendisi Golder Associates Sunum

Detaylı

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır.

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır. escarus hakkında Nisan 2011 de faaliyetine başlayan Escarus Sürdürülebilir Danışmanlık A.Ş., deneyimli ve profesyonel kadrosuyla sürdürülebilirlik çözümleri geliştirerek, danışmanlık hizmetleri vermek

Detaylı

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI 1. Sorunun öneminin saptanması Pnömokonyoz ülkemizde en sık görülen mesleki akciğer hastalıklarından biri olup, önlenebilir meslek hastalıklarının başında gelmektedir.

Detaylı

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir?

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir? T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI KİHBİ Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL MAYIS 2014 ANKARA 1- Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini sürekli

Detaylı

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR...XXI Birinci Bölüm Çevre Hukukunun Temelleri I. Genel Olarak...1

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü Sayı: 43986390-150.01/196 21/01/2015 Konu: Çevre İzin Belgesi OTO TRİM OTOMOTİV SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ DENİZLİ KÖYÜ ATATÜRK CAD. NO:172 GEBZE/KOCAELİ GEBZE / KOCAELİ İlgi: (a) 16/01/2014 tarihli

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

ENDÜSTRİYEL ATIK YÖNETİM PLANI

ENDÜSTRİYEL ATIK YÖNETİM PLANI 1) ATIK ÜRETİCİSİNİN İLETİŞİM BİLGİLERİ: Adı Soyadı : Adres : Telefon : Faks : Vergi Sicil Numarası : İşletme Sahibi (Yetkili Kişi) : 2) FİRMADA ATIK YÖNETİMİNDEN SORUMLU KİŞİYE AİT BİLGİLER (İletişim

Detaylı

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ Ece SARAOĞLU Çevre ve Şehircilik Uzmanı 4. Türk-Alman Su İşbirliği Günleri 24.09.2014 Sunum İçeriği Atıksu Politikamız Atıksu Mevzuatı Su Kirliliği Kontrolü

Detaylı

EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI

EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine Đlişkin

Detaylı

BÖLÜM 11 KÜMÜLATİF ETKİLERİN DEĞERLENDIRILMESI

BÖLÜM 11 KÜMÜLATİF ETKİLERİN DEĞERLENDIRILMESI BÖLÜM 11 KÜMÜLATİF ETKİLERİN DEĞERLENDIRILMESI Sayfa i İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... İİ TABLOLAR DİZİNİ... İİ ŞEKİLLER DİZİNİ... İİ 11. KÜMÜLATİF ETKİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ... 1 11.1. GİRİŞ... 1 11.2. TÜRKİYE-YUNANİSTAN

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR Ayla EFEOGLU Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü AB İle İlişkiler Şube Müdürü İÇERİK AB Su Çerçeve Direktifi hakkında genel

Detaylı

KONU BAŞLIĞI Örnek: ENERJİ VERİMLİLİĞİ NELER YAPILACAK? KISA SLOGAN ALTINDA KISA AÇIKLAMA (1 CÜMLE)

KONU BAŞLIĞI Örnek: ENERJİ VERİMLİLİĞİ NELER YAPILACAK? KISA SLOGAN ALTINDA KISA AÇIKLAMA (1 CÜMLE) KONU BAŞLIĞI Örnek: ENERJİ VERİMLİLİĞİ NELER YAPILACAK? KISA SLOGAN ALTINDA KISA AÇIKLAMA (1 CÜMLE) GÖRSEL MALZEME (FOTO, GRAFİK, ŞEKİL, LOGO VB.) GRAFİK VEYA TABLO (STRATEJİK PLANDA VERİLEN HEDEF VE ONLARA

Detaylı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı 3i Programme Taahhütname ARKA PLAN BİLGİSİ Temel denetim alanları olan mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimini kapsayan kapsamlı bir standart seti (Uluslararası

Detaylı

HİZMETİN ADI BAŞVURUDA İSTENİLEN BELGELER HİZMETİN TAMAMLANMA SÜRESİ

HİZMETİN ADI BAŞVURUDA İSTENİLEN BELGELER HİZMETİN TAMAMLANMA SÜRESİ SIR A NO 1 HİZMETİN ADI BAŞVURUDA İSTENİLEN BELGELER HİZMETİN TAMAMLANMA SÜRESİ ÇED Yönetmeliği Kapsamında Başvuru Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği 03/10/2013 tarihli 28784 sayılı Resmi Gazete

Detaylı

PROJE - FAALİYET KISA VADE ORTA VADE UZUN VADE 1 HAVZA KORUMA EYLEM PLANI STRATEJİSİNİN OLUŞTURULMASI

PROJE - FAALİYET KISA VADE ORTA VADE UZUN VADE 1 HAVZA KORUMA EYLEM PLANI STRATEJİSİNİN OLUŞTURULMASI 1 HAVZA KORUMA EYLEM PLANI STRATEJİSİNİN OLUŞTURULMASI ÇOB, DSİ, İB, Valilikler, Belediyeler, Üniversiteler, TÜBİTAK HSA/ÇİB 2 KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN SAĞLANMASI ÇOB, Valilikler HSA/ÇİB

Detaylı

DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008

DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008 DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008 DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER AĞI 5. Faz Ana Konuları 5. FAZ Dünya Sağlık

Detaylı

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3 ENPI-Karadeniz Havzasında Sınır Ötesi İşbirliği Programı 2007-2013 BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı GA1: Mevcut Dış Durumun Analizi Veri ve Bilgi Toplanması ve Dağıtılması Faaliyet

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ Ohsas 18001 Endüstrinin değişik dallarında faaliyet gösteren kuruluşların, faaliyet konularını yerine getirirken, İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda da, faaliyet

Detaylı

10 SORUDA İÇ KONTROL

10 SORUDA İÇ KONTROL T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL 1 Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini

Detaylı

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ Ülkü Füsun ERTÜRK Maden atıkları ve Tehlikesiz Atıkların Yönetimi Şube Müdürlüğü Kimya Müh. Antalya, 24-26.04.2012 Maden Atıklarının Yönetimi Projesi

Detaylı

AYLIK DEĞERLENDİRME RAPORU ¹ ²

AYLIK DEĞERLENDİRME RAPORU ¹ ² Çevre Danışmanlık Firmasının İsmi ve Logosu AYLIK DEĞERLENDİRME RAPORU ¹ ² Tetkik Tarihi : Tetkik Saati : A - İŞLETME BİLGİLERİ Adı Adresi Faaliyet Konusu ÇKAGİLHY Kapsamındaki Yeri ÇED Mevzuatına Göre

Detaylı

ULUSLARARASI ÇEVRE MEVZUATI

ULUSLARARASI ÇEVRE MEVZUATI ULUSLARARASI ÇEVRE MEVZUATI 1. Viyana Anlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (1969) Viyana Anlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (The Vienna Convention on the Law of Treaties, 1969 (VCLT)), uluslararası hukuk araçlarının

Detaylı

HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ.AMAÇ Bu prosedürün, Hatay İl Sağlık Müdürlüğü, İl Ambulans Servisi Başhekimliği, İlçe Sağlık Müdürlükleri bünyesinde faaliyetleri sırasında oluşabilecek potansiyel tehlikelerin

Detaylı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL Ankara-2012 İÇİNDEKİLER 1 Neden İç Kontrol? 2 İç Kontrol Nedir? 3 İç Kontrolün Amacı Nedir? 4 İç Kontrolün Yasal

Detaylı

RİSK ANALİZİ TALİMATI

RİSK ANALİZİ TALİMATI AĞRI İL AMBULANS SERVİSİ BAŞHEKİMLİĞİ RİSK ANALİZİ TALİMATI DÖK. KOD NO : AĞRI-112-YÖN-TL- 22 YAY. TRH: 31.02.2014 REV.TRH: REV.NO: SA YFA NO: 5 1. AMAÇ: Ağrı İl Ambulans Servisi Başhekimliğinde hizmet

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü Sayı: B.09.0.ÇED.0.10.01.00-150.01/683 18/01/2013 Konu: Çevre İzin Belgesi PARK ELEKTRİK ÜRETİM MADENCİLİK SAN. VE TİC. A.Ş (Bakır Madeni ve Zenginleştirme Tesisi) Madenköy/Siirt MADENKÖY/ŞİRVAN ŞİRVAN

Detaylı

Bozcaada Gökçeada Tarım Master Planı için pilot SÇD 24 Ekim 2014

Bozcaada Gökçeada Tarım Master Planı için pilot SÇD 24 Ekim 2014 Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI ATIK YÖNETİMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLAT YAPISI VE ÇALIŞMA ESASLARINA DAİR YÖNERGE

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI ATIK YÖNETİMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLAT YAPISI VE ÇALIŞMA ESASLARINA DAİR YÖNERGE ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI ATIK YÖNETİMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLAT YAPISI VE ÇALIŞMA ESASLARINA DAİR YÖNERGE BİRİNCİ BÖLÜM AMAÇ, KAPSAM, HUKUKİ DAYANAK, İLKELER ve TANIMLAR Amaç Madde 1-

Detaylı

İÇME SUYU ELDE EDİLEN VEYA ELDE EDİLMESİ PLANLANAN YÜZEYSEL SULARIN KALİTESİNE DAİR YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

İÇME SUYU ELDE EDİLEN VEYA ELDE EDİLMESİ PLANLANAN YÜZEYSEL SULARIN KALİTESİNE DAİR YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Yönetmeliğin Yayınlandığı Resmi Gazete nin Tarihi Sayısı 29/06/2012 28338 İÇME SUYU ELDE EDİLEN VEYA ELDE EDİLMESİ PLANLANAN YÜZEYSEL SULARIN KALİTESİNE DAİR YÖNETMELİK Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

KANLIĞI ÇEVRE. Tamamlanması ERHAN SARIOĞLU ANTALYA 05-07/10/2010 ÇEVRE İZNİ / ÇEVRE İZİN VE LİSANSI

KANLIĞI ÇEVRE. Tamamlanması ERHAN SARIOĞLU ANTALYA 05-07/10/2010 ÇEVRE İZNİ / ÇEVRE İZİN VE LİSANSI ÇEVRE YÖNETY NETİMİ GENEL MÜDÜRLM RLÜĞÜ İZİN N VE DENETİM M DAİRES RESİ BAŞKANLI KANLIĞI ÇEVRE İZNİ VE LİSANSI L ŞUBESİ Başvuru Sürecinin S Tamamlanması ERHAN SARIOĞLU Çevre MühendisiM ÇEVRE İZNİ / ÇEVRE

Detaylı

Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar

Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Taşkın ve Kuraklık Yönetim Planlaması Dairesi Başkanlığı Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar

Detaylı

SÇD için kurumsal ve organizasyonel değişim

SÇD için kurumsal ve organizasyonel değişim Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

2) ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuruları değerlendirmek, ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuru sayısı : 153

2) ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuruları değerlendirmek, ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuru sayısı : 153 1) Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği gereğince anons, askıda ilan, internet gibi yöntemlerle ÇED süreci ve teklif faaliyetle ilgili olarak vatandaşlara duyuru yapmak, ÇED Yönetmeliği gereğince

Detaylı

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ BASİT RİSK DEĞERLENDİRMESİ METODU (HSE/COSHH-Control of substances hazardous to health ) 1 TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM

Detaylı

Ek Form-2 İŞLETME PROJESİ BÖLÜM I RUHSAT BİLGİLERİ

Ek Form-2 İŞLETME PROJESİ BÖLÜM I RUHSAT BİLGİLERİ Ek Form-2 İŞLETME PROJESİ 1.1. Ruhsat Sahasının İli : İlçesi : Beldesi : Köyü : Ruhsat Numarası : Ruhsat Grubu : I (a) Maden Cinsi : BÖLÜM I RUHSAT BİLGİLERİ 1.2. Ruhsat Sahibinin Adı Soyadı : Adres :

Detaylı

İşçi sağlığı ve güvenliğine (İSAGÜ) yönelik önlemlerin alınması ve etkin bir şekilde uygulanması, İSAGÜ bilincinin oluşması ile ilgilidir.

İşçi sağlığı ve güvenliğine (İSAGÜ) yönelik önlemlerin alınması ve etkin bir şekilde uygulanması, İSAGÜ bilincinin oluşması ile ilgilidir. 1. GİRİŞ İşçi sağlığı ve güvenliğine (İSAGÜ) yönelik önlemlerin alınması ve etkin bir şekilde uygulanması, İSAGÜ bilincinin oluşması ile ilgilidir. 1 Limanlar, Türkiye ekonomisinin en önemli destek üniteleridir.

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK HALKBİLİMİ ANABİLİM DALI

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK HALKBİLİMİ ANABİLİM DALI T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK HALKBİLİMİ ANABİLİM DALI UNESCO YAŞAYAN İNSAN HAZİNELERİ ULUSAL SİSTEMLERİ NİN, SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRASIN YAŞATILMASINA VE GELECEK KUŞAKLARA AKTARILMASINA

Detaylı

MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI

MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI 1 İÇERİK 1. HAVZA KORUMA EYLEM PLANLARI 2. MARMARA VE SUSURLUK HAVZALARI 3. ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ 4. HAVZA YÖNETİM YAPILANMASI 5. NEHİR HAVZA YÖNETİM

Detaylı

www.abccevre.com ABECE GRUP ÇEVRE VE İŞGÜVENLİĞİ MÜHENDİSLİK HİZMETLERİ A.Ş. TANITIM SUNUMU

www.abccevre.com ABECE GRUP ÇEVRE VE İŞGÜVENLİĞİ MÜHENDİSLİK HİZMETLERİ A.Ş. TANITIM SUNUMU ABECE GRUP ÇEVRE VE İŞGÜVENLİĞİ MÜHENDİSLİK HİZMETLERİ A.Ş. TANITIM SUNUMU ABECE GRUP ÇEVRE DAN. A.Ş ABECE GRUP; Çevre ve iş güvenliği sektörlerinde gelişmeleri takip eden, teknolojik gelişmeler ile birlikte

Detaylı

GERÇEKLEŞTİRİLEN EĞİTİM FAALİYETLERİ

GERÇEKLEŞTİRİLEN EĞİTİM FAALİYETLERİ * GERÇEKLEŞTİRİLEN EĞİTİM FAALİYETLERİ 1.26 Aralık 2014 tarihinde Tekstil Üreticileri ile bir araya gelinerek, mevzuat ile ilgili sunum yapılmış, sektör temsilcilerinin görüşleri alınmıştır. 2.17 Aralık

Detaylı

Proje Geliştirme/Planlama Yard.Doç.Dr.Ayselin YILDIZ Yaşar Üniversitesi, Avrupa Birliği Merkezi

Proje Geliştirme/Planlama Yard.Doç.Dr.Ayselin YILDIZ Yaşar Üniversitesi, Avrupa Birliği Merkezi Proje Geliştirme/Planlama Yard.Doç.Dr.Ayselin YILDIZ Yaşar Üniversitesi, Avrupa Birliği Merkezi Erasmus+ Ana Eylem 2 Stratejik Ortaklıklar Tanıtım Etkinliği SUNUM İÇERİĞİ Fikirden Projeye Proje Yönetimi

Detaylı

MADRID DE STRATEJİK ÇEVRESEL DEĞERLENDİRME. Mariano Oliveros mariano.oliveros@madrid.org Şube Müdürü Çevresel Değerlendirme Genel Müdürlüğü.

MADRID DE STRATEJİK ÇEVRESEL DEĞERLENDİRME. Mariano Oliveros mariano.oliveros@madrid.org Şube Müdürü Çevresel Değerlendirme Genel Müdürlüğü. MADRID DE STRATEJİK ÇEVRESEL DEĞERLENDİRME Mariano Oliveros mariano.oliveros@madrid.org Şube Müdürü Çevresel Değerlendirme Genel Müdürlüğü. Madrid 1 STRATEJİK ÇEVRESEL DEĞERLENDİRME (SÇD) SÇD, sürdürülebilirliğe

Detaylı

Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği

Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği 7 Mart 2008 tarih ve 26809 sayılı Resmi Gazete 08.05.2008 Amaç Madde 1 Bu Yönetmelik; kişilerin beden ve ruh sağlığını, huzur ve sükununu gürültü

Detaylı

ENTEGRE KATI ATIK YÖNETİMİ

ENTEGRE KATI ATIK YÖNETİMİ DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI ve ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI ENTEGRE KATI ATIK YÖNETİMİ Yrd. Doç. Dr. Fatih TAŞPINAR Düzce Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Konuralp/DÜZCE 04.12.2012 1 KATI ATIK (ÇÖP) Toplumun

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

A AMASINDA; GERİ KAZANIM VE BERTARAF TESİSLER SUNULMASI GEREKEN BİLGB

A AMASINDA; GERİ KAZANIM VE BERTARAF TESİSLER SUNULMASI GEREKEN BİLGB Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Atık Yönetimi Dairesi Başkanlığı ÇEVRE LİSANSI L ALMA AŞAMASINDA; A AMASINDA; GERİ KAZANIM VE BERTARAF TESİSLER SLERİNCE SUNULMASI GEREKEN BİLGB

Detaylı

Gürültü Haritalarının Amacı ve Kullanımı

Gürültü Haritalarının Amacı ve Kullanımı için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for the Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive Gürültü Haritalarının Amacı ve Kullanımı Simon Shilton Kilit Uzman 2 İçerik Kişisel

Detaylı

BAKANLIĞIMIZ İÇ KONTROL SİSTEMİ ÇALIŞMALARININ TAMAMLANMASI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI

BAKANLIĞIMIZ İÇ KONTROL SİSTEMİ ÇALIŞMALARININ TAMAMLANMASI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI BAKANLIĞIMIZ İÇ KONTROL SİSTEMİ ÇALIŞMALARININ TAMAMLANMASI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI OCAK 2015 Sunum Planı İç Kontrol ün Tanımı ve Amaçları Birimlerin Sorumlulukları İç Kontrol Standartları Bakanlıkta

Detaylı

SANAYĠ KAYNAKLI HAVA KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ

SANAYĠ KAYNAKLI HAVA KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ SANAYĠ KAYNAKLI HAVA KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ İsken Sugözü Termik Santrali Adana Türkiye de 200 binin üzerinde iģletme, 70 bin dolayında üretim/sanayi iģletmesi bulunmaktadır. Bunlar arasında; Enerji tesisleri

Detaylı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇEVRECİ ŞEHİRLERE DOĞRU Kadir DEMİRBOLAT İklim Değişikliği Dairesi Başkanı 7 Temmuz 2012, Gaziantep Çevreci Şehircilik; Yaşam kalitesi yüksek, Çevreye duyarlı, Tarihi ve kültürel

Detaylı

YEŞİL HAVAALANI PROJESİ A.HAVAALANINDA BULUNAN TÜM KURUM/KURULUŞLARIN SAĞLAMASI GEREKEN HUSUSLAR

YEŞİL HAVAALANI PROJESİ A.HAVAALANINDA BULUNAN TÜM KURUM/KURULUŞLARIN SAĞLAMASI GEREKEN HUSUSLAR YEŞİL HAVAALANI PROJESİ A.HAVAALANINDA BULUNAN TÜM KURUM/KURULUŞLARIN SAĞLAMASI GEREKEN HUSUSLAR 1) Kurum/Kuruluş tarafından Çevre Yönetim Sistemi Elkitabı oluşturulmalıdır. Çevre Sorumlusu ve üst yönetim

Detaylı

SÇD için kurumsal ve organizasyonel değişim

SÇD için kurumsal ve organizasyonel değişim Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü MADEN ARAMA PROJELERİNE YÖNELİK UYGULAMA TALİMATI

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü MADEN ARAMA PROJELERİNE YÖNELİK UYGULAMA TALİMATI Sayfa1 MADEN ARAMA PROJELERİNE YÖNELİK UYGULAMA TALİMATI 03.10.2013 tarihli ve 28784 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği nin 5. Maddesi gereği, 26. Maddesi kapsamında yer

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İÇ KONTROL SİSTEMİ VE KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI DERLEYEN CUMALİ ÇANAKÇI Şube Müdürü SUNUM PLANI İç Kontrol

Detaylı

ÇEVRE DANIŞMANLIK HİZMETLERİ

ÇEVRE DANIŞMANLIK HİZMETLERİ HAKKIMIZDA Kalara Çevre Danışmanlık Çalışma hayatına 06.02.2014 tarihinde Ankara merkezli olarak hizmet vermeye başlamıştır. Çözüm ortağımız 23.01.2011 tarihinde T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan

Detaylı

YEŞİL HAVAALANI PROJESİ BAŞVURU DOSYASI İNCELEME FORMU SORULAR

YEŞİL HAVAALANI PROJESİ BAŞVURU DOSYASI İNCELEME FORMU SORULAR YEŞİL HAVAALANI PROJESİ BAŞVURU DOSYASI İNCELEME FORMU KURULUŞUN ADI:..HAVAALANI:.. 3 4 SORULAR TÜM KURULUŞLARIN BAŞVURU DOSYASINDA İNCELENECEK HUSUSLAR Kurum/Kuruluş tarafından Çevre Yönetim Sistemi (ÇYS)

Detaylı

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar:

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar: Kadın Dostu Kentler Projesi İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün ulusal ortağı ve temel paydaşı olduğu Kadın Dostu Kentler Projesi, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu-UNFPA ve Birleşmiş Milletler

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

Küresel Çevre Yönetimi için Ulusal Kapasite Öz Değerlendirme Analizi

Küresel Çevre Yönetimi için Ulusal Kapasite Öz Değerlendirme Analizi Küresel Çevre Yönetimi için Ulusal Kapasite Öz Değerlendirme Analizi REPUBLIC OF SLOVENIJA MINISTRSTRY OF ENVIRONMENT AND SPATIAL PLANNING Milena Marega Bölgesel Çevre Merkezi, Slovenya Ülke Ofisi Sunum

Detaylı

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları 29 Mayıs 2013 tarihinde MMKD Stratejik İletişim Planı nı oluşturmak amacıyla bir toplantı yapıldı. Toplantının ardından, dernek amaç ve faaliyetlerinin

Detaylı

ŞEKİL LİSTESİ... ix TABLO LİSTESİ... xxxi MEVCUT TESİSLERİN İNCELENMESİ (İP 1)... 1

ŞEKİL LİSTESİ... ix TABLO LİSTESİ... xxxi MEVCUT TESİSLERİN İNCELENMESİ (İP 1)... 1 İÇİNDEKİLER ŞEKİL LİSTESİ... ix TABLO LİSTESİ... xxxi MEVCUT TESİSLERİN İNCELENMESİ (İP 1)... 1 Bölgesel Değerlendirme... 2 Marmara Bölgesi... 2 Karadeniz Bölgesi... 13 1.1.3. Ege Bölgesi... 22 Akdeniz

Detaylı

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31 İçerik Dünyadaki su potansiyeline bakış Türkiye deki su potansiyeline bakış Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Görevleri Mevzuat Çalışmaları Yapılan Faaliyetler Su Tasarrufu Eylem Planı Su Ayakizi Çalışmaları

Detaylı

MARMARA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

MARMARA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MARMARA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ Çevre Mühendisliği Nedir? Çevre sorunlarına çözüm bulan disiplinler arası bir mühendislik dalıdır. Çevre Mühendisleri doğal çevreyi

Detaylı

Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar. Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013

Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar. Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013 Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013 Havza Rehabilitasyonu Planlaması İÇERİK Tanımlar (Havza, Yönetim ve Rehabilitasyon)

Detaylı

Strateji Analizi 1/20

Strateji Analizi 1/20 Strateji Analizi Deniz GümüşelG REC TürkiyeT 1/20 Strateji Nedir? Strateji Analizi Önceden belirlenen bir amaca ulaşmak için tutulan yol. Strateji Analizi Nedir? Paydaşların, sorun ve hedeflerin aratırıldığı

Detaylı

BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU

BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi İnovasyona Dayali Turizm Stratejisi ve Eylem Planı BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU TRA1 / 2012 Her hakkı saklıdır. ÖNSÖZ Bu doküman, Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma

Detaylı

Prosedür. Kalite Yönetim Sisteminde Neden gerçekleştirilecek?

Prosedür. Kalite Yönetim Sisteminde Neden gerçekleştirilecek? Prosedür Bir faaliyeti veya bir bir amaca ulaşmak için izlenen yol ve yöntem (TDK) Prosesi icra etmek için belirlenen yol (ISO 9000) Faaliyetleri yeterli kontrolü sağlayacak detayda tarif eden dokümanlardır

Detaylı

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI İSTANBUL ATIK MUTABAKATI 2013 ün Mayıs ayında İstanbul da bir araya gelen dünyanın farklı bölgelerinden belediye başkanları ve seçilmiş yerel/bölgesel temsilciler olarak, küresel değişiklikler karşısında

Detaylı