YARARLANMANIN SAPTANMASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YARARLANMANIN SAPTANMASI"

Transkript

1 164 İŞLETME DÜZEYiNDE ORMANDAN ÇOK YÖNLÜ YARARLANMANIN SAPTANMASI MULTIPLE USE FORESTRY BY REGIONAL BASIS Dr. Osman SUN._..._._._~.-.u=--.~=-----~---..-~.u.anm-.--.a.-nauw~~--~--~~--~=-~au ORMANCILIK ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ YAYlNLARI Teknik Bülten Serisi No : 164

2 ÖNSÖZ Ormanlardan çok yönlü yararlanma, çağımız ormancılığının bir gereğidir. Bununla birlikte ülkemizde ormanlar sadece odun üretimine yönelik olarak planlanmaktadır. Bu çalışma ile, ormanların çok yönlü yararlanmaya göre düzenlenmesinde optimum arazi kullanımı ve kaynakların çeşitli üretim faaliyetlerine tahsisinde izlenebilecek işlemler ayrıntıları ile belirtilmiştir. Çalışmanın gerçekleşmesinde emekleri geçen Matematik Mühendisi Enver Öztekeşin ve Solmaz Giilsoy'a teşekkür ederim. Bu yapıtın, uygulayıcılara yararlı olmasını dilerim. Ankara, Ekim 1985 Dr. Osman SUN 3

3 İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... 3 ı. GİRİŞ Onnan ve Onnan Topraklanndan Çok Yönlü Yararlamııanm Tarihsel Gelişimi Çok Yönlü Yararlamııanın İlkeleri ARAŞTIRMA YÖNTEMİ ve VERİLERİN TOPLAN- MASI Çok Yönlü Yararlamııa ve Arazi Kullanıını Çok Yönlü Yararlanmada Yürütülen İşiemierin Sayısallaştırılınası... ~ Çok Yönlü Yararlamııanın Ekonomik Anlamı Ormancılıkta Çok Yönlü Yararlanma ve Birleşik Üretim Onnancılıkta Üretim, Ürün, Üretim Faktörleri, ve Üretim Fonksiyonu Çok Yönlü Yararlamııanın Öğeleri Su ve Erozyon Kontrolünün Ekonomik Yönü Orman Rekreasyonu Yçıban Hayatı...,...,

4 2.6. Çok Yönlü Yararlanmaya Temel Olacak işletme B.. ''kl''ğü' uyu u VERİLERİN DEGERLENDİRİLMESİ Verilerin Değerlendiıilmesinde Kullamlan Matematiksel Programlama Teknikleri f':s0al (Amaç) Programlama.., Goal (Amaç) Programlamanın Uygulanınası BULGULAR ve TARTIŞMA SONUÇ ve ÖNERiLER ÖZET SUMMARY KA YNAKÇA

5 1. GİRİŞ 1.1. Orman ve Orman Topraklarından Çok Yönlü Yararlanmaum Tarihsel Gelişimi Ormanların çok yönlü yararlanmaya göre işletilmesi düşüncesi, 1960 ve daha önceki yıllara kadar uzanmaktadır. Çok daha eski zamanlarda ise (16. yüzyıl), Almanya'da özel orman sahipleri, ormanlarını, öncelikle av hayvanlarını barındırma, avlanma, şehir su kaynaklarını koruma ile birlikte, civardaki halkın gereksinmesi olan yapacak ve yakacak odunu üretme amaçları için işletmişlerdir. Diğer Orta Avrupa ülkeleri ve Britanya'da da, ormanların buna benzer şekillerde işletilclikleri bilinmektedir. Daha sonraları, Amerika Birleşik Devletlerinde, ormanların ve orman topraklarının çok yönlü yararlanmaya göre işletilmesi düşüncesi ağırlık kazanmış ve bu yönde etkili adımlar atılmıştır yılında, çok Yönlü Yararlanma Sürekli Hasılat kavramı, Birleşik Devletler Kongresinelen geçerek kanunlaşmıştır. Bu kanunun gerekçesinde, ormanlardan çok yönlü yararlanma, yenilenebilen ulusal orman kaynaklanndan halka sunula: bilecek her türlü faydalanınanın yönetimi şeklinde tanımlanmıştır yılından sonra, ormanların ve orman alanlarının çok yönlü yararlanmaya göre planlanması olgusu, Kanada ve Avmpa ülkelerinde değişik şekillerele algılanmış ve her ülke kendi yöresel yetişme yeri koşullarına özgü planlama teknikleri geliştirmiştir. İstanbul'un fethi ve daha sonraki clevirlerde, Türklerin, büyük şehir yakınındaki tarihi konıluklardan ve özel nitelikteki ormanlardan (Belgrad Ormanı vb.) mesire/eğlence, avianma ve su kaynaklarını koruma yönün" de yararlandıkları bilinmektedir. Bugün, ülkemizdeki ormanlar ve orman toprakları, genellikle odun üretimine tahsis edilmiş olup, topraleve mer'a ıslahı, gezi, konaklama, dinlenme, yaban hayatı, avcılık vb. bireysel faaliyetler, amenajman planları dışı tutulmuştur. Orman ve orman topraklarının çok yönlü yararlanma görüşüyle planlanmasında üç ana faaliyet göz önünde bulunclurulmaktadır : 7

6 Planlamava temel olacak orman ve orman topraklarım çe. şitli kullanım şekillerine tahsis etmek suretiyle, çok yönlü yararlanmayı düzenlemek, e Münavebe ile, aynı alanı çeşitli kullamm şekillerine tahsis etmek suretiyle, yararlanmayı düzenlemek, Bir zaman diliminde, aynı alanı birden fazla ~ullanım şekline tahsis etmek suretiyle, yararlanmayı düzenlemek. Bu ana faaliyetlerden anlaşılacağı üzere, orman ve orman topraklarımn sadece sürekli odun üretimine tahsis edilmesi yeterli değildir. Önemli olan, plan alanındaki (işletme, bölge, seri vb.) orman topraklarında, orman taşıyan kısımların odun üretimine, açıklık ve mer'alann ot üretimine, dolayısıyla otlatmaya, gerekli görülen diğer yerlerin ise, ihtiyaç ölçüsünde gezi, konaklama, kamp kurma, yaban hayatını geliştirme, avcılık, erozyonu önleme ve su kaynaklarını koruma gibi faaliyetlere tahsis edilerek, her birisinin kapladıkları alan Iann ağırlıkları oramnda bütünleşik çok yönlü yararlanmaya sokulmasıdır. Belirli faaliyetlere tahsis edilen alanların, belli bir süre sonra başka bir değişik faaliyete tahsis edilmesi olağandır. Örneğin, mer'aya tahsis edilen alanlarda, birim alandaki ot verimi yeterinden fazla arttırılmış ise, alanın bir kısmı ağaçlandırmaya tahsis edilebilir. Bunun gibi, daha önce belli faaliyetlere tahsis edilen alanların birin ci derecedeki amaçları gerçekleştididikten sonra, aynı alanlar, bir dizi önlemlerle iyileştirilerek, başka arınancılık faaliyetlerine devredilebilirler. Gerçekte, odun üretimine yönelik arınancılık uygulamaları, uzun sürede sonuç veren sürekli çalışmalardır. Bu nedenle, daha kısa zamanda sonuç verecek faydalanmalara tahsis edilen alanlarda yürütülecek çalışmalarla, sadece odun üretimine tahsis edilen alanlarda yürütülecek çalışmaların ideal bileşimi (11armonize edilmesi), çözülmesi gerekli bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir ormanın çok yönlü yararlanmaya göre düzenlenmesi amaçlanmış ise, birbirinden farklı zamanlarda üretime geçecek alanların değerlendirilmesinde, yeni tekniklerin kullanılması zorunludur Çok Yönlü Yararlanmanın ilkeleri Ormanların çok yönlü yararlanmaya göre düzenlenınesinde karşılaşılan sorunların çözümünde dikkate alınan ilkeler aşağıda belirlenmiştir: 8 Orman toprağını kullanma ekonomisi,

7 e Matematiksel programlama, Üretim kuramı (teorisi). Toprağı kullanma ekonomisi, plana temel olan ve orman topraklarının en iyi kullanım faaliyetlerine dağıtılması olarak tanımlanabilir. Üzerinde orman taşıyan alanların konum ve çevresel koşullara göre dinlenıne, konaklama veya rekreasyonel faaliyetlere tahsisi, o yerin odun üretim gelirlerine tercih nedeni olabilir. Her nasıl olursa olsun, burada önemli olan, plan birimi içindeki toprakların, değişik üretim faaliyetlerine optimum dağıtımını gerçekleştirmektir. Ormancılığın çok yönlü yararlanmaya göre düzenlenınesi durumunda, gerek başlangıç, gerekse üretim aşamasında ortaya çıkabilecek sorunların çözümünde matematiksel programlama etkili rol oynamaktadır. Özellikle, toprakların çeşitli kullanım faaliyetlerinden en verimlisine tahsis edilmesini öngören ve değişik zaman sürecindeki üretimierin parasal gelir kısıtlarına bağlı olarak kurulan amaç fonksiyonunun enbüyüklemesinde -maksimizasyonunda- doğrusal programlama (DP) yoğun bir şekilde kullanılmıştır. Ancak, tek bir amaç fonksiyonunun enküçüklemesi veya enbüyükleınesine çözüm getiren DP uygulaması, çok amaçlı fonksiyonların enküçüklemesi veya enbüyüklemesinde yerini bu amaç için geliştirilmiş diğer matematiksel programlama tekniklerine bırakmıştır. Bunlar, GOAL (Amaç) PROGRAMLAMA ve Çok Amaçlı Doğrusal Programlama (Multiple Objective Linear Programıning - MOLP)' dır. Daha sonraki bölümlerde bu programlama teknikleri hakkında bilgi verilecektir. Ormancılıkta birleşik üretim esastır. Diğer bir deyişle, aynı yetişme yerindeki ormanlardan, bir üretim sürecinde, tomruk, maden direği, tel direği, sanayi odunu, kağıtlık ve yakacak odun aynı zamanda üretilmektedir. O halde, sözkonusu ürünler ile çok yönlü yararlanmaya katılan, gezi, dinlenme, konaklama, avcılık, yaban hayatı, su kaynaklarını koruma, erozyon ve mer'a ıslahı faaliyetlerinin üretim sürecindeki biyolojik ve fiziksel ilişkilerinin saptanması gerekmektedir. Böylece, herhangi bir faaliyete tahsis edilen topraktan, aynı koşullarda belli bir süre sonra, hangi ürünün ne miktarda elde edileceği saptanmış olur. ülkemizde,. ormanlardan yukanda bahsedildiği şekilele çok yönlü yararlanmaya yönelik bir planlama ve böyle bir uygulama şimdiye kadar ele alınmamıştır. Ormanlarımızdan çok yönlü yararlanmaya 9

8 yöneliş, doğrudan doğruya odun üretimi yanında, belli yerlere özgü ve küçük ölçülerde, erozyonu önleme, mer'a ıslahı, dinlenme, konaklama, kamp kurma, yaban hayatı, avcılık, orman içi sularda balık üretme ve/veya rekreasyon gibi çalışmaları, birbirinelen bağımsız olarak planlama ve yürütme şeklindedir. Diğer bir anlatımla, çok yönlü yararlanmaya temel olan faaliyet kolları, bir plan birimi içinele etkileşimli olarak ele alınmamaktaclır. Bu çalışmada, daha önce yürütülmüş ve bu kapsama giren bireysel faaliyetlere ait toplanmış bilgi/ veriler işletme düzeyinde ele alınarak, matematiksel programlama tekniği ile değerlendirilmiş ve sonuçlan irdelenmiştir. Çalışmada izlnen yönteme, bilgi/verilerin toplanmasına, değerlendirilmesine ve bulguların tartışılmasına yönelik ayrıntılı açıklamalar, bundan sonraki bölümlerde verilmiştir. 2. ARAŞTIRMA YÖNTEMİ VE VERİLERİN TOPLANMASI 2.1. Çok Yönlü Yararlanma ve Arazi Kulianımı Günümüz ormancılığında, çok yöniii yararlanma ve arazi kullanımı deyimleri eş anlamda kullanılmaktadır. Ayrıca, bunlarla eş anlamda kullanılan, kaynak veya orman dağılımı cleyiınine, literatürele sık sık rastlıyoruz. Ormancılıkta çok yönlü yararlanmanın temelini, arazi kullanımı oluşturur. Bu nedenle, orman topraklarının çeşitli kullanım faaliyetlerine tahsis edilmeden önce, sözkonusu toprakların hangi faaliyetler için uygun olacağı belirlenmelidir. Bununla ilgili atılacak adımlar, aşağıda verilmiştir: 10 Plan birimi içindeki orman topraklarının sımflandırılması, Sınıflandırılan toprakların seçenekli olarak hangi faaliyetielere tahsis edilmesinin uygun olacağına ışık tutacak bilgi/verilerin toplanması, Her bir faaliyet alanının alt hedef ve amaçlarının belirlenmesi, Ormanların yeri ve konumuna göre çevre ile olan ilişkilerinin belirlenmesi, Orman içindeki ve çevresindeki halkın, değişik kullanım alanlarındaki faaliyetlere hangi oranlarda katılacaklarının belirl ennıesi,

9 Plan birimi içindeki karmaşık ve etkileşimli faaliyetlerin belirlenınesi. Bugüne kadar ormanların planlanmasına temel olan envanter çalışmalarında, orman topraklarının sınıflandırılmasına ilişkin bilgi 1 veriler toplanmamıştır. Diğer bir deyişle, halihazırdaki orman topraklarının odun üretimi dışında diğer önemli ve yararlı faaliyetlere tahsis edilmesi söz konusu olmamıştır. Bu durum, ormanların çok yönlü yararlanmaya göre düzenlenmesi 1 planlanması olgusuna ters düşmektedir. Çok yönlü yararlanmada, sınıflandırılan topraklann 1 alanların birden fazla faaliyete tahsisinin çok iyi saptanmış olması gerekmektedir. Örneğin, plan alanındaki su kaynaklannın aynı zamanda kullanım, sulama ve balık üretimine; erozyonu önleme ve mer'a ıslahı yapılan yerlerin denetimli otlatmaya ve av hayvanlarının barınmasına; orman taşıyan alanların, daha fazla ürün çeşidi üretimine (birleşik üretim); uygunluğu saptanan yerlerin, dinlenme, konaklama ve diğer rekreasyonel faaliyetlere dönüşümlü olarak tahsisi düşünülebilir. Önemli olan, her bir alanın, yaratabileceği birinci, ikinci ve üçüncü derecedeki yaradanınalara hangi ölçülerde tahsis edileceğinin düşünülmesidir. Çok yönlü yararlanmanın bütünleşik bir işlem olduğuna daha önce değinmiştik. Ormanın çok yönlü yararlanmaya göre plan~anması amaçlanmış ise, sürekli odun üretimi ile diğer üretim faaliyetlerine tahsis eelilecek yerlerin birbirlerine tercihinele buralann hangi üretim şekline daha uygun olacağına ve bir idare süresi boyunca sağlayabilecelderi yıllık gelir miktarlarına göre karar verilecektir. Durum böyle olunca, plan birimi içinde hangi toprakların hangi ormancılık faaliyetlerine tahsis edileceğinin çok dikkatli olarak saptanması gerekmektedir. Daha açık bir anlatımla, bir yerin av hayvanı üretme ve avcılığa tahsis edilebilmesi için, o yerin, av hayvanlarının odayabileceği verimli m er' a ve yer yer ağaçlıklı zengin flora ile kaplı olması, hayvanl'arın barınacağı yoğun ağaçlıklara, tehlikelerden kaçabileceği geniş alanlara ve su kaynaklarına sahip bulunması zorunludur. Bu ve diğer faaliyetlerin optimum faydaya dönüştürülebilmesi için, alanların özellikleri ile bu alanlar üzerinde yürütülecek faaliyetler arasında göreli ilişkilerin bulunması gözetilmektedir. Ormanların çok yöniü yararlanmaya göre planlanmasında, orman topraklarının konumu ve çevre ile olan ilişkileri çok önemlidir. ll

10 Orman topraklarının turistik alanlara yakın ve onlarla iç içe olması veya yü.ksek rakımlarda yer alması, faydalanma şeklinin tayininde etkili olabilir. Örneğin, sahile kadar uzanan orman topraklarında rekreasyonel ve turizm n~ ilgili faaliyetler, diğer arınancılık faaliyetleri ile birlikte mütalaa edilebilir. Yüksek rakımlarda yer alan orman topraklannda ise, dağcılık, kış sporları vb. faaliyetler ile ormancılık faaliyetlerinin bileşimleri, faydalanmaya temel alınabilir. Gerçekte, klasik ormancılığm bile istenen düzeyde planlanamadığı ülkemizde, yukarıda söz konusu edilen faydalanmanın düzenlenmesi düşüncesi, abartılmış bir olgu olarak görülebilir. Ancak, çağımızda kazanmaktadır. So insanların doğaya olan özlemleri gittikçe ağırlık runa bu yönü ile bakıldığında, doğa kökenli faaliyetlerin ulusal ve uluslararası turizme büyük katkıları olabileceği düşünülebilir. Ormanların içinde ve dışında yaşamlarını sürdüren halkımız, ülkemizde yürütülen arınancılığın vazgeçilemez bir parçası olmuştur. Bu nedenle, ormanların çok yönlü yararlanmaya göre düzenlenmesinde, orman köylüsiinün etkileri ve etkinlikleri kesinlikle göz önünde bulundurulmalı ve bu düzenlernede daha fonksiyonel bir duruma getirilmelerine öncelik verilmelidir. Çok yönlü yararlanmada belirlenen amaçlara göre, her bir üretim faaliyetine tahsis edilen alanlarda yürütülecek işlemler, bağımsız işlemler değildir. Diğer bir deyişle, çok yönlü yararlanmaya katı Ian tüm faaliyetler, birbirine bağlı bütünleşik faaliyetler olup, bir sistem kuramı içinde ele alınmalıdır. Bununla, plan birimi içindeki tüm üretim faaliyetlerinin üretim sürecindeki toplam yıllık gelirlerinin arttırılması amaçlanmaktadır Çok Yönlü Yararlaınnada Yürütülen İşlemleıin Sayısallaştınlması Daha önce değindiğimiz gibi, çok yönlü yararlanmaya katılan değişik üretim faaliyetlerinin matematiksel bir programlama ile değerlendirilebilmesi için, bunların sayısallaştırılmaları zorunludur. Örneğin, odun üretimine tahsis edilen alanlardan elde edilecek odun m 3 /TL/yı1; mer'alardan elde edilecek ot ton/ha/ay veya yıl; erozyon alanlarından taşman toprak ton/ha/yıl; dinlenme, konaklama ve rekreasyonel faaliyetler gün sayısı/yıl; av~avlanma faaliyetleri gün sayısı/yıl; av eti kg veya ton/ha/yıl; su kaynaklarmdan balık üretimi kg veya tati/yıl gibi birimierk belirlenmelidir. Bunların yanında, çok 12

11 yönlü: yararlanmaya katılacak diğer üretim ve üretim nitelikli faaliyetlerin değişik birimlerle simgelenmesi olasıdır. Örneğin, belli yaştaki ibreli bir ormanın ürettiği oksijen kg/ha/yıl; yılı içinde dökülen ibrelerin taşıdığı azot miktarı kg/ha/yıl olarak belirlenerek, işlemlere sokulması istenebilir. Bu açıklamalardan anlaşılacağı üzere, bir ormanın çok yönlu yararlanmaya göre planlanmasında, işlemlere katılan üretim ve üretim nitelikli tüm faaliyetlerin parasal değerlere çevrilmesi her zaman mümkün olmayabilir. Yararlanmaların değişik birimlerle temsil edilmesi zorunlu olan bu gibi durumlarda, bütünleşik değerlendirmelerin yapılabilmesi için, özel matematiksel programlama tekniklerinin devreye sokulması gerekmektedir. Daha sonraki bölümlerde bu konulara ilişkin ayrıntılı bilgiler verilecektir Çok Yöniii Yararlanmanın Ekonomik Anlamı Eskielen olduğu gibi, yurclumuz ormancılığının ve orman alanlannın hala sadece alışılagelmiş odun üretimine tahsisine devam edilmesi, bugün gerçekten ağırlığı olan dinlenme, konaklama, yaban hayatı, erozyonu önleme, mer'a ıslahı, su kaynaklarının korunması, balık üretimi ve rekreasyonel faaliyetlerin ekonomik anlamda değerlendirilmesini önemli ölçülerele kısıtlamıştır. Artık çağımızda, yenilebilen orman kaynaklannın çok yönlü yararlanmaya göre düzenlenmesinde, orman alanlarının çeşitli üretim faaliyetlerine tahsisi temel alınmakta ve bu faaliyetlerden elde edilen parasal gelirlerin yıl sonu bilançolarında yer alması zonmlu kılınmaktadır. Diğer bir anlatımla, yetişme muhiti ve çevre koşulları uygun olan ormanların çok yönlü yararlanmaya göre planlanmasında, değişik karakterlerdeki alanların en uygun üretim ve üretim nitelikli faaliyetlere tahsisi esastır. Bununla, plan birimi alanında yararianınaya konu olan her türiii iiretim faaliyetlerinin yiirütülmesi gerektiği vurgulanmak istenmektedir Ormancılıkta Çok Yönlü Yararlanma ve Birleşik Üretim Ormancılıkta birleşik üretim esastır. Yani bir üretim faaliyeti ile, aynı alandan birden fazla ürün aynı zamanda elde edilebilmelidir. Örneğin, sadece odun üretimine tahsis edilen orman alanlanndan bir idare süresi boyunca aynı ormancılık işlemleri yürütülerek, her yıl tomruk, maden direği, tel direği, sanayi odunu, kağıt ve yakacak odun, kabuk ve kozalak, dolayısıyla tohum gibi daha birçok ürünleri 13

12 hep beraber üretme olanağı vardır. Aynı işletme birimi içinde ormancılık işlemlerini değiştirmeden orman içi ve bitişiğindeki açık alanlardan önemli miktarlarda ot üretimi yapılabilir. Bu örneklerden görüleceği gibi, alışılagelmiş ormancılık faaliyetlerini fazla değiştirmeden birbirinden oldukça farklı ürünlerin aynı zamanda üretilmesi mümkündür. Ülkemizde de bu gibi faaliyetler mevcuttur, fakat birbirlerinden bağımsız ve düzensiz olarak yürütüldüklerinden tam anlamda birleşik üretim kapsaını içine girıneınektedirler. Nitekim, orman içi ve bitişiğindeki köylülere ait hayvanlar, orman içi mer'alarda atlamak suretiyle yem gereksinimlerini belli oranlarda buralardan karşılaınaktadırlar. Böylece, ülke ormanlarını işletmekle yükümlü kılınan Orman Genel Müdürlüğünün, kendi üretim faaliyetleri içinde değerlendiremediği bu ve buna benzer üretim faaliyetleri, bir başka kanaldan, yararlanma olgusuna dönüşmektedir. Gerçekte bu iki üretim faaliyeti, göreli olarak değerlendirilebilir. Gregory (1972), birbirinden farldı iki üretim faaliyetinin belli bir alandaki bileşiminin sabit maliyetlere göre oluşturulan eşdeğer eğrilerine dayalı olarak hesaplanabileceğini belirtmektedir. Örneğin, aynı yazar, plan birimi içinde birinci derecede kullanıma ayrılan değişik alanlarda, rekreasyon faaliyetleri (ziyaret gün sayısı/yıl) ve odun üretimi (ın 3 /ha/yıl )arasında, yine maliyete dayalı geliştirilen eşdeğer eğrilere göre, sözkonusu üretim faaliyetlerinin değişen bileşimlerinin nasıl değerlendirilebileceğini açıklamaktadır. Durumu biraz daha somutlaştırmak için, sözkonusu iki üretim faaliyetinin değişik bileşimleriııi, belirlenen bir maliyete göre simgeleyen eşdeğer eğrilerin verildiğini ve bu iki üretim faaliytinin rekabet içinde olduklarını varsayalım. Bu durumda,.birine ait üretimin arttırılması, diğerinin kısıtlanrrı.ası 1 azaltılması anlamını taşıyacaktır. Her iki ürüne ait üretimin arttırılınası ise, daha fazla harcamayı zorunlu kılacaktır. Önemli olan, her iki ürünün üretiminde optimum bileşimi saptamaktır. Olayı daha açık bir şekilde ifade etmek İstersek, her iki üretim faaliyetine ayrılan alanlardan, en fazla parasal geliri sağlayacak bileşi min saptanması gerekir, diyebiliriz. Diğer bir deyişle, plana konu olan tüm alanın bir kısmı 1/5 oranında odun üretimi ile rekreasyonel faaliyetlere tahsis edilediğinde en fazla gelir sağlanabiliyorsa, iki üretim faaliyetinin bu bileşimi optiınum'dur, denir. Yukarıda iki iiretim faaliyetini kapsamış olan bu işlem, bir plan birimi içindeki tüm üretim faaliyetlerinin optimtun bileşimlerinin saptanması için de kullanılabilir. 14

13 Buraya kadar, üretim ve çok yönlü yararlanmaya ilişkin genel kavramlara değinıneye çalıştık. Bundan sonraki bölümlerde, çok yönlü yararlanmaya katılan veya katılabilecek değişik üretim faaliyetleri ele alınarak irdelenecektir Ormancılık.ta Üretim, Ürün, Üretim Faktörleri ve Üretim Fonksiyonu Genel anlamda üretim, temel girdiden daha çok değerli bir ürünün oluşturulması olarak tanımlanabilir. Diğer bir deyişle, orijinal girdilerin ürüne dönüşmesi olayıdır. Ormancılıkta üretimin tanımı güç ve karmaşıktır. Ekonomik anlamda ormancılık üretiminin, teknik ve biyolojiye dayalı olarak, daha dar bir çerçeve içinde belirlenmesi olasıdır. Ormancılık üretimi, odun üretimi temel olmak üzere, ormanların teknik ve biyolojik fonksiyonlarının çevre etkileri ile birlikte üretim sürecine sokulması olarak da tanımlanabilir. Ormancılıkta ürün sözcüğünün belirlenmesine ilişkin çeşitli görüşler/ölçütler vardır. Ancak, bu sözcüğün ormancılıktaki anlamını, genel ekonomideki ürünler, ikincil üriinler, ve artık ürünler şeklinde belirlemek olasıdır (Frich, 1965). Ormancılıkta ikincil ürünler gelenekseldir ve uzun zamandan beri bilinmektedir. Son zamanlarda ise, pazarlanabilen ve pazarlanamayan ürünler şeklinde bir ayırım yapılmaktadır. Diğer ülkelerde olduğu gibi, tomruk ülkemizde pazarlanabilen temel bir üründür. Ancak, arınanda yetişen mantar vb. üıiinler, pazarlanamayan ürünler sınıfına girmektedir. Mamafih, ülkemiz ormanlanndan bu gibi birçok ürünler, yerli halk tarafmdan, izne bağlı olmayarak değerlendirilmektedir. Genel anlamda ürünü etkileyen tüm faktörler, üretim faktörleri olarak belirlenebilir. Alışılagelmiş üretim faktörleri (doğa, kapital, iş ve yönetim) dışında, denedenebilen ve denedenemeyen faktörler de sözkonusu olabilir. Ayrıca, sabit ve değişken faktörlerden söz edilebilir. Sabit faktörler, işletilen arınanın tüm alanı ile ilgili olup, birim alandan en fazla ürün alma olayını içerir ve bu nedenlerden ötürü sabit faktörler yapılan analizierin dışında tutulur (Toplam, Ortalama ve Marjinal Ürün, Gregory 1972). Değişken faktörler (işçi, gübre vb.) üretim miktarı ile ilgilidir. Bu nedenle, yapılan hesap işlemlerinde, etkililiklerinin belirlenmesi zonmludur. Üretim fonksiyonu, ürün miktan ile faktörler arasındaki teknik ilişkidir. Literatürele bu kavram, çeşitli şekillerde belirlenmekıs

14 le birlikte, çoğı.mlukla doğrusal, ayııı yapıda (homojen) ve sürekli bir özellik taşıdığı vurgulanmaktadır. Doğrusallık özelliği, üretim eşitliğinin matematiksel yönünü belirlemektedir. Gerçekte, ormancılık üretim fonksiyonu, eğrisel biyolojik veya bu eğrilerin doğrusallaştnılmış ilişkilerine dayanılarak cleğerlendirilmektedir. Üretim fonksiyonuna ait homojenlik ve süreklilik kavramları göz önüne alınarak, ilişkiye temel olan çift veriler ekseniere taşınmaleta ve bu sağlan dağılımı yansıtan eğri 1 doğrulardan tahmin yapma olanağı maktadır (Naylor ve Vernon, 1969; Dano 1966) Çok Yönlü Yararlanmanm Ögeleri Daha önce birkaç kez değindiğimiz gibi, ormancılıkta ana amaç odun üretimidir. Ancak, çağımızda ormancılığın eliğer faaliyetleri olarak bilinen dinlenme, konaklama, rekreasyon, yaban hayatı vb. faaliyetler, gittikçe ağırlık kazanmaktadır. Diğer bir deyişle, söz edilen bu faaliyetlerin, ormanlardan yapılaıı yararlanma sonucu elde edilen gelir içindeki payları önemli derecede artmıştır. Durumun ülkemiz için yeterince etkin olduğunu, şimdilik söyleyemeyiz. Bununla birlikte, ülkemizele çok yönlü yararlanmaya göre planlanarak işletilebilecek önemli sayıda ormanların olduğunu, özellikle belirtmek isteriz. Bu kısa girişten sonra hipotetik uygulamamıza girecek, su ve erozyon koııtrolii, onnan rekreasyonu ve yaban hayatı. konularının sayısal ve ekonomik yönlerine değineceğiz Su ve Erosyoıı KontroiUnün Ekonomik Yönü Onnancılık uygulamalarının ayrılmaz bir parçası olan su ve erozyon kontrolü çalışmaları, ormancılık kadar eski bir tarihe sahiptir. Anadolunun eski yerleşme merkezlerinde su taşkınianna karşı yapılmış çeşitli set, bent vb. yapılara her zaman rastlanır. Özellikle, orman ve bitki örtüsünün suyun niteliği 1 niceliği ve çevre kirlenınesi üzerindeki etkileri saptandıktan sonra, su ve erozyon kont. rolü çalışmaları, ormancılığın ana konularından birisi olmuştur. Ülkemizde, 1940 ve 1950'li yıllardan bu yana erozyon kontrolü, su kaynaklarının düzenlenmesi ve taşkınların önlenmesi konusunda küçük boyutlarda ayrıntılı çalışmalar yapılmış, kamuya, taşınan topraklar konusunda kesin olmayan açıklamalarda bulunulmuştur. Gerçekte, orman ve bitki örtüsü bakımından zengin olmayan ülke- 16

15 ınizde, orman, toprak ve su ilişkilerinin dengesizliği önemli boyutlara ulaşmıştır. Bu sorumuı bilimsel bazda ele alınarak irdelenmesi ve buna ilişkin gerçekçi sayıların üretilmesi gerekmektedir. Bugüne değin, su ve erozyon kontrolü ile ilgili gerçekleştirilen çalışınalann üretim, masraf 1 maliyet ve gelirleri yönünden, sayısal bir irdeleınesi yapılmamıştır. Bu konu ile ilgili kaynaklardan çıkartılan bilgiler, aşağıda özet olarak verilmiştir. Bir işletme biriminde (orman işletmesi, seri vb.), orman 1 su kaynakları ile açıklıklar içiçedir. Yetişme yeri niteliği temel olmak üzere, belirlenen kaynakların oluşumu belli bir zamanda gerçekleşmektedir. Örneğin, bu ortamda su, miktar, nitelik ve zaman'dan oluşan üç boyutun bir ürünüdür. Su miktarı, m 3 veya ton/ha olarak ölçülebilir. Aynı şekilde suyun niteliği de belirlenebilir. Ancak, suytuı oluşumunda en etkin olan zamanın saptanması, sürekli uğraş ister. Diğer bir deyişle, ileri teknoloji uygulanınasını ve dolayısıyla yatırımı zorunlu kılar. Ülkemizde, suyun niceliği ve niteliği konusundaki işlemleri yürüten kuruluşlar vardır. Burada biz, orman, toprak ve su arasındaki karınaşık yapıyı basit düzeyde ele alarak, sayısallaştıı-mak istiyoruz. Bilindiği gibi, orman işletmelerinde mevcut su kaynaklarının korunınası ve yararlanmaya sokulması her zaman olası değildir. Ancak, mevcut böyle bir kaynağm, toprak ve bitki ile ilişkilerinin irdelenmesi ve ekonomik analizlere olanak sağlayan ölçüdere göre ' ' değerlendirmesi yapılabilir. Belli bir zamanda oluşan suyun, havza amenajmanı için taşıdığı önemi, bir üretim fonksiyonu şeklinde belirlemek olanaklıdır. Diğer bir anlatımla, bir zaman sürecinde, suyu oluşturan girdiler ile, su çıktısı (belirli bir niteliğe sahip) arasında S-Sigmoid'e yakın eğrisel bir ilişki vardır (Gregory 1972, S: 442). Bu olguda, gerek girdi, gerekse çıktıların belirlenmesi 1 tanımlanması kolay değildir. Sözkonusu ilişki, su girdilerinin iyileştirilmesi sonucu daha nitelikli suların elde edileceği anlamını taşır. Olayı biraz daha somutlaştıralıın. Bir havzada var olan su kaynakları, ilkbaharda artmaya başlar ve yaz ortasına kadar bu durum devam eder. Daha sonra bir kurak devre başlar. Bu devre, su kaynaklarının miktar olarak tek düze bulunduğu devredir. Eğer sözkonusu havzada gereği şekilde su ve toprak komm.ası önlemleri alın- 17

16 mış ise, kurak devredeki nitelikli su miktarları daha istikrarlı bir seviyede tutulabilir. ülkemizde su ve su kaynaklarının korunması ve niteliklerinin iyileştirilmesi konusunda yeterli düzeyde önlemlerin alındığını söylemek, mümkün değildir. Örneğin, baraj havzalarında su niteliğini arttırıcı önlemler (baraj çevrelerinin ağaçlandırılınası, bitldlendirilınesi, salıayı ve diğer kirletici faaliyetlerin etidierinden arındırılınası vb.) geciktirildiği sürece, bu iş için gerekli işlemler, daha fazla harcamayı zorunlu kılacaktır (Fayda/Masraf Analizi). Bu durumun, 'Ormancılık uygulamalan içindeki payı pek öneınli olmayabilir. Ancak, ileride belli büyüklükteki bir havzada tutulup. değişik yararlanma şekillerine so kulması düşünülen suyun, bir girdi 1 çıktı analizi konusu olması, kaçınılmazdır. Daha açık bir anlatnnla, istenilen nitelikte 1 m 3 suyun elde edilmesi olayı, karmaşık ekonomik analizleri zorunlu kılacaktır. Yani su ve su kay~ naklarının korunması, niteliklerinin arttınlması ve çeşitli yararlanma işlemlerine sokulması olayları Devlet Su İşierini ne kadar ilgilendiriyorsa1 bir o kadar da ormancıları ilgilendirmek durumunda~ dır. İşte bu nedenlerden ötürü, ormanlarda mevcut su ve su kaynaklarının korunması, niteliklerinin arttırılması ve bunlara ilişkin yapilacak ekonomik değerlendirme gibi işlemler hakkında özet bil~ giler vermeyi yeğledik. Ayrıca, havza amenajmanı çalışmalarında, su girdilerine karşılık dakikada elde edilen su miktarı (m 3 1 dakika), dakikadaki su çıktısına karşılık maliyet ve gelirde sözkonusu olan toplam maliyet ve toplam gelir arasında, eğrisel ilişkilerin olduğu bilinmektedir. Özellikle bu gibi çalışmalarda, fayda 1 masraf analizi söz konusu olduğunda, maliyet (TL) 1 fayda (TL), dakikadaki su çıktısı (m 3 /dak) 1 mal~yet ve gelir gibi ilişkilerin irdelenmesi gerekmektedir: Ormancılıkta odun hammaddesi dışında tutulan su ve su kaynaklarının kullanım yerleri, aşağıda olduğu gibi özetlenebilir : 18 Kullanım suyu olarak, Köy 1 kent ve sanayi gereksinimi, Baraj-elektıik üretimi, Çeşitli maden tuzu üretimi, Tarım alanlarının sulanması., Hayvanların su gereksinimi. Su ve su kaynaklarının korunması ve yararlanmaya sunulma-

17 sına ilişkiı~ olarak yukanda belirlemeye çalıştığımız hususlar, bu konunun çok önemli olduğunu göstermektedir. Özellikle, bitki örtüsü ve ormanların su ve su kaynakları üzerindeki iyileştirici etkileri dikkate alınırsa, bu uğraşın ormancılık uygulamalannın ayrılmaz bir parçası olacağı kuşkusuzdur Onnan Rekreasyonu Onnan rekreasyonu, doğada boş zaman uğraşı olarak tanımlanabilir. Eğlence ve fiziksel amaçlıdır. Kişi bu işi, gönüllü olarak yapar. Ev ve işyeri dışı uğraşı olarak belirlenebilir. Avcılık, balık tutma, gezme 1 tırmanma, kamp kurma, kayak, yüzme, seyretme ve diğer birçok uğraşılar, orman rekreasyomı tanımına girerler. Her yaştaki kişiler, tüm bu faaliyetleri, severek ve eğlence amacı ile yarar. Bu kişilerin, yukarıda belirlenen faaliyetler için doğa ile bütünleşmesinin nedenlerini açıkça ortaya koymak zordur. Tüm bu işler nasıl yorumlanırsa yorumlansın, mantıksal bir dürtii veya gereksinim olarak değerlendirilmelidir. Bilindiği gibi, gelişmiş ülkelerele rekreasyonel faaliyetler yoğunlaşmış ve insan yaşamının bir parçası olmuştur. Son zamanlarda ülkemizde, bu gibi faaliyetler gittikçe artmaya ve bir üretim konusu olmaya başlamıştır. Gregory (1972), orman rekreasyonunun ekonomik değerlendirilmesini yaparken, aşağıdaki faaliyetleri günlük ziyaret ve kullanını değeri olarak işlemlere sokmaktadır. Manzara seyretme 1 doğada ilginç yerleri görme, Orman içinde araba kullanma, Yürüme 1 gezme, Atla clolaşma, Oiğer araç ve hayvanlara binme, etrafı görme, Kayıkla dolaşma, Grup sporu ve oyunlar, Orman içi sularda 1 göllerde yüzme, daima ve su kayağı, Balık tutma, 19

YÜKSEK LİSANS TEZİ KULLANIM FONKSİYONLARINA GÖRE ORMAN YOLLARININ PLANLANMASI VE TASARIMI ÜZERİNE İNCELEMELER KANLICA DEVLET ORMAN İŞLETMESİ ÖRNEĞİ

YÜKSEK LİSANS TEZİ KULLANIM FONKSİYONLARINA GÖRE ORMAN YOLLARININ PLANLANMASI VE TASARIMI ÜZERİNE İNCELEMELER KANLICA DEVLET ORMAN İŞLETMESİ ÖRNEĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ KULLANIM FONKSİYONLARINA GÖRE ORMAN YOLLARININ PLANLANMASI VE TASARIMI ÜZERİNE İNCELEMELER KANLICA DEVLET ORMAN İŞLETMESİ ÖRNEĞİ Or. Müh.

Detaylı

ÖZEL İLGİ TURİZMİ: KAPSAMI, ÇEŞİTLERİ VE TÜRKİYE DE UYGULANABİLİRLİĞİ

ÖZEL İLGİ TURİZMİ: KAPSAMI, ÇEŞİTLERİ VE TÜRKİYE DE UYGULANABİLİRLİĞİ T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI DIŞ İLİŞKİLER VE AVRUPA BİRLİĞİ KOORDİNASYON DAİRESİ BAŞKANLIĞI ÖZEL İLGİ TURİZMİ: KAPSAMI, ÇEŞİTLERİ VE TÜRKİYE DE UYGULANABİLİRLİĞİ UZMANLIK TEZİ TOLGA HAN ULUÇEÇEN MAYIS

Detaylı

ORMAN İDARESİ VE PLANLAMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI HİZMET İÇİ EĞİTİM DERS NOTLARI

ORMAN İDARESİ VE PLANLAMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI HİZMET İÇİ EĞİTİM DERS NOTLARI ORMAN İDARESİ VE PLANLAMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI HİZMET İÇİ EĞİTİM DERS NOTLARI Ankara-Nisan 2012 ORMAN ENVANTERİ GİRİŞ Amenajman Planlarının hazırlanması, bilindiği üzere iki aşamada olmaktadır. Bunlardan

Detaylı

ÖRGÜTLERDE İŞ TATMİNİNİ ETKİLEYEN DEMOGRAFİK FAKTÖRLER VE VERİMLİLİK: KARAMAN GIDA SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA

ÖRGÜTLERDE İŞ TATMİNİNİ ETKİLEYEN DEMOGRAFİK FAKTÖRLER VE VERİMLİLİK: KARAMAN GIDA SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA T.C. KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ÖRGÜTLERDE İŞ TATMİNİNİ ETKİLEYEN DEMOGRAFİK FAKTÖRLER VE VERİMLİLİK: KARAMAN GIDA SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA Hazırlayan Serhat Sefa TOR İşletme

Detaylı

TÜRKİYE DE SULARLA İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELERİN TARİHSEL GELİŞİMİ VE GÜNÜMÜZDEKİ DURUM

TÜRKİYE DE SULARLA İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELERİN TARİHSEL GELİŞİMİ VE GÜNÜMÜZDEKİ DURUM TÜRKİYE DE SULARLA İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELERİN TARİHSEL GELİŞİMİ VE GÜNÜMÜZDEKİ DURUM Özdemir Özbay DSİ Hukuk Müşaviri Bilindiği üzere çevreyi oluşturan en önemli unsurlardan olan su ve toprak ile insanoğlununun

Detaylı

Use of Geographic Information System For Designing of Natural Form of Open Pit Mines In Accordance With Original Contour Lines (Çeşme Germiyan Case)

Use of Geographic Information System For Designing of Natural Form of Open Pit Mines In Accordance With Original Contour Lines (Çeşme Germiyan Case) Bakanlık Yayın No : 335 Müdürlük Yayın No : 49 AÇIK MADEN OCAKLARININ DOĞAL FORMUNUN ORİJİNAL TESVİYE EĞRİLERİNE UYGUN OLARAK TASARLANMASINDA COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİNİ KULLANMA OLANAKLARI (ÇEŞME GERMİYAN

Detaylı

ARSADA ÖZEL MÜLKİYETİN KAMU VE TOPLUM YARARINA DÜZENLENMEMESİNİN YARATTIĞI SORUNLAR

ARSADA ÖZEL MÜLKİYETİN KAMU VE TOPLUM YARARINA DÜZENLENMEMESİNİN YARATTIĞI SORUNLAR ARSADA ÖZEL MÜLKİYETİN KAMU VE TOPLUM YARARINA DÜZENLENMEMESİNİN YARATTIĞI SORUNLAR Haldun Ö Z E N «Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amaciyle, kanunla sınırlanabilir.

Detaylı

Entegre ve makro bir yaklaşımla KOP BÖLGESİNDE ARAZİ TOPLULAŞTIRMASI VE TARLA İÇİ GELİŞTİRME HİZMETLERİ EYLEM PLANI ÖNERİSİ MAYIS 2013 KONYA

Entegre ve makro bir yaklaşımla KOP BÖLGESİNDE ARAZİ TOPLULAŞTIRMASI VE TARLA İÇİ GELİŞTİRME HİZMETLERİ EYLEM PLANI ÖNERİSİ MAYIS 2013 KONYA MAYIS 2013 KONYA Entegre ve makro bir yaklaşımla KOP BÖLGESİNDE ARAZİ TOPLULAŞTIRMASI VE TARLA İÇİ GELİŞTİRME HİZMETLERİ EYLEM PLANI ÖNERİSİ T.C. KALKINMA BAKANLIĞI KOP BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI

Detaylı

Prof. Dr. Ahmet ÖZÇELİK Ankara Üniversitesi. Yrd. Doç. Dr. Harun TANRIVERMİŞ Ankara Üniversitesi. Dr. Erdemir GÜNDOĞMUŞ Ankara Üniversitesi

Prof. Dr. Ahmet ÖZÇELİK Ankara Üniversitesi. Yrd. Doç. Dr. Harun TANRIVERMİŞ Ankara Üniversitesi. Dr. Erdemir GÜNDOĞMUŞ Ankara Üniversitesi TÜRKİYE DE SULAMA İŞLETMECİLİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ YÖNÜNDEN ŞEBEKELERİN BİRLİK VE KOOPERATİFLERE DEVRİ İLE SU FİYATLANDIRMA YÖNTEMLERİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ OLANAKLARI Prof. Dr. Ahmet ÖZÇELİK Ankara Üniversitesi

Detaylı

SAKARYA İLİ, GÜNEY PLANLAMA ALT BÖLGESİ 1/25000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI PLAN HÜKÜMLERİ

SAKARYA İLİ, GÜNEY PLANLAMA ALT BÖLGESİ 1/25000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI PLAN HÜKÜMLERİ SAKARYA İLİ GÜNEY PLANLAMA ALT BÖLGESİ 1/25000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI PLAN HÜKÜMLERİ SAKARYA GÜNEYİ 1/25.000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI PLAN HÜKÜMLERİ DOĞUKAN İMAR İNŞ. SAYFA 1 PLAN HÜKÜMLERİ... 5

Detaylı

PAZARLAMA PLANI EL KİTABI

PAZARLAMA PLANI EL KİTABI PAZARLAMA PLANI EL KİTABI SEDEF ÇETİNEL ANKARA-2005 ÖNSÖZ Baş döndürücü gelişmelerin yaşandığı içinde bulunduğumuz bilişim çağında ülkelerin karşılaştığı en önemli sorunlardan birisi şüphesiz işsizliktir.

Detaylı

YAYIN NO DPT: 2741 TÜRKİYE DE YAŞLILARIN DURUMU VE YAŞLANMA ULUSAL EYLEM PLANI

YAYIN NO DPT: 2741 TÜRKİYE DE YAŞLILARIN DURUMU VE YAŞLANMA ULUSAL EYLEM PLANI YAYIN NO DPT: 2741 TÜRKİYE DE YAŞLILARIN DURUMU VE YAŞLANMA ULUSAL EYLEM PLANI SOSYAL SEKTÖRLER VE KOORDİNASYON GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2007 ISBN 978 975 19-4115 - 5 (basılı nüsha) Bu Çalışma Devlet Planlama Teşkilatının

Detaylı

ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ KULLANARAK KATILIMCI DOĞAL KAYNAK PLANLAMASI

ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ KULLANARAK KATILIMCI DOĞAL KAYNAK PLANLAMASI Çevre ve Orman Bakanlığı Yayın No: 238 DOA Yayın No: 31 ISSN:1300-7912 ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ KULLANARAK KATILIMCI DOĞAL KAYNAK PLANLAMASI ODC: 91: 94 : 907 : 911 : 062 Participatory Natural Resource

Detaylı

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI KAMU MALİ YÖNETİMİ EL KİTABI. Strateji Geliştirme Başkanlığı Yayınları No : 2

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI KAMU MALİ YÖNETİMİ EL KİTABI. Strateji Geliştirme Başkanlığı Yayınları No : 2 Stratejik Plan Harcırah İhale Taşınmaz Kamu Zararı Bütçe ve Performans TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI KAMU MALİ YÖNETİMİ EL KİTABI Strateji Geliştirme Başkanlığı

Detaylı

=ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ=

=ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ= =ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ= 1 BİLİM VE BİLİMSEL ARAŞTIRMA Bilim, geçerliliği konu üzerinde çalışan bilim adamları tarafından kabul edilen belli yöntemlere uygun olarak bilgiler üretme ve üretilen bilgileri

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) KİŞİSEL GELİŞİM İŞ ORGANİZASYONU ANKARA 2006 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; Talim

Detaylı

Türkiye de Bölgesel Yönetim

Türkiye de Bölgesel Yönetim TESEV İYİ YÖNETİŞİM PROGRAMI Türkiye de Bölgesel Yönetim Bir Model Önerisi İYİ YÖNETİŞİM PROGRAMI Türkiye de Bölgesel Yönetim Bir Model Önerisi Fikret Toksöz Prof. Dr. Ferhan Gezici Türkiye de Bölgesel

Detaylı

KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ SANAYİ İŞLETMELERİ (KOBİ LER)

KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ SANAYİ İŞLETMELERİ (KOBİ LER) tmmob makina mühendisleri odası ODA RAPORU KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ SANAYİ İŞLETMELERİ (KOBİ LER) Genişletilmiş Dördüncü Baskı Hazırlayanlar Yavuz BAYÜLKEN Cahit KÜTÜKOĞLU Nisan 2012 Yayın No: MMO/583 tmmob

Detaylı

ĐNSAN KAYNAĞI SEÇĐMĐNDE ÇOK ÖLÇÜTLÜ KARAR VERME YÖNTEMLERĐ: ETKĐLEŞĐMLĐ BEKLENTĐ DÜZEYĐ YAKLAŞIMI

ĐNSAN KAYNAĞI SEÇĐMĐNDE ÇOK ÖLÇÜTLÜ KARAR VERME YÖNTEMLERĐ: ETKĐLEŞĐMLĐ BEKLENTĐ DÜZEYĐ YAKLAŞIMI ĐNSAN KAYNAĞI SEÇĐMĐNDE ÇOK ÖLÇÜTLÜ KARAR VERME YÖNTEMLERĐ: ETKĐLEŞĐMLĐ BEKLENTĐ DÜZEYĐ YAKLAŞIMI Yrd. Doc. Dr. Gökhan OFLUOĞLU Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Đ.Đ.B.F. Đşletme Bölümü, Arş. Gör. Ozan

Detaylı

YÖK/DÜNYA BANKASI ENDÜSTRİYEL EĞİTİM PROJESİ UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

YÖK/DÜNYA BANKASI ENDÜSTRİYEL EĞİTİM PROJESİ UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ D um lupınar Ü niversitesi Sayı: 1 Sosyal Bilim ler Dergisi Ocak 1999 YÖK/DÜNYA BANKASI ENDÜSTRİYEL EĞİTİM PROJESİ UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Doç. Dr. Gülsün ATANUR BAŞKAN ÖZET Bu araştırma, YÖK

Detaylı

KOBİ LERİN TEMEL SORUNLARI VE SAĞLANAN DESTEKLER

KOBİ LERİN TEMEL SORUNLARI VE SAĞLANAN DESTEKLER T.C. SANAYİ VE TİCARET BAKANLIĞI K O S G E B KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ SANAYİ GELİŞTİRME VE DESTEKLEME İDARESİ BAŞKANLIĞI KOBİ LERİN TEMEL SORUNLARI VE SAĞLANAN DESTEKLER Yrd. Doç. Dr. Tahir AKGEMCİ Haziran

Detaylı

VİZYON 2023 Ulaştırma ve Turizm Paneli VİZYON 2023 TEKNOLOJİ ÖNGÖRÜSÜ PROJESİ RAPOR. ULAŞTIRMA ve TURİZM PANELİ. Temmuz.

VİZYON 2023 Ulaştırma ve Turizm Paneli VİZYON 2023 TEKNOLOJİ ÖNGÖRÜSÜ PROJESİ RAPOR. ULAŞTIRMA ve TURİZM PANELİ. Temmuz. VİZYON 2023 TEKNOLOJİ ÖNGÖRÜSÜ PROJESİ RAPOR ULAŞTIRMA ve TURİZM PANELİ Temmuz. 2003 Ankara İÇİNDEKİLER: ÖNSÖZ PANEL ÜYELERİ PANELİN YAPISI, ÇALIŞMA PROGRAMI ve YÖNETİCİ ÖZETİ 1 ULAŞTIRMA: 1. GİRİŞ 5 1.1.

Detaylı

SULAK ALAN PROJELERİ İLE KIRSAL KALKINMANIN UYUMLAŞTIRILMASI: AKŞEHİR GÖLÜ REHABİLİTASYON PROJESİ ÖRNEĞİ

SULAK ALAN PROJELERİ İLE KIRSAL KALKINMANIN UYUMLAŞTIRILMASI: AKŞEHİR GÖLÜ REHABİLİTASYON PROJESİ ÖRNEĞİ 85 SULAK ALAN PROJELERİ İLE KIRSAL KALKINMANIN UYUMLAŞTIRILMASI: AKŞEHİR GÖLÜ REHABİLİTASYON PROJESİ ÖRNEĞİ ATEŞ, Hamza-UZER, Yılmaz TÜRKİYE/ТУРЦИЯ ÖZET Bu çalışma, son yıllarda karşılaşılan en önemli

Detaylı

Sevil Imanova ENDÜSTRI. Bakü - 2010. Qafqaz Üniversitesi Yayınları. Bakü - 2010

Sevil Imanova ENDÜSTRI. Bakü - 2010. Qafqaz Üniversitesi Yayınları. Bakü - 2010 Sevil Imanova ENDÜSTRI Qafqaz Üniversitesi Yayınları Bakü - 2010 Qafqaz Üniversitesi Yayınları Bakü - 2010 Sevil İMANOVA ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Bakü - 2010 QAFQAZ ÜNİ VERSİ TESİ YAYINLARI YAYIN

Detaylı

TURİZM SEKTÖRÜNDE İLİŞKİSEL PAZARLAMA UYGULAMALARI: EDİRNE İLİNDE FAALİYET GÖSTEREN KONAKLAMA İŞLETMELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

TURİZM SEKTÖRÜNDE İLİŞKİSEL PAZARLAMA UYGULAMALARI: EDİRNE İLİNDE FAALİYET GÖSTEREN KONAKLAMA İŞLETMELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA T.C. TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DÖNEM PROJESİ TURİZM SEKTÖRÜNDE İLİŞKİSEL PAZARLAMA UYGULAMALARI: EDİRNE İLİNDE FAALİYET GÖSTEREN KONAKLAMA İŞLETMELERİ

Detaylı

Ekonomi (İktisat) İlmi. Genel Ekonomi Doç.Dr. Yaşar SARI. Doç.Dr. Yaşar SARI 1

Ekonomi (İktisat) İlmi. Genel Ekonomi Doç.Dr. Yaşar SARI. Doç.Dr. Yaşar SARI 1 Genel Ekonomi Doç.Dr. Yaşar SARI Doç.Dr. Yaşar SARI Genel Ekonomi 1 Kaynaklar: Ekonomiye Giriş Prof.Dr. Kurban ÜNLÜÖNEN Doç.Dr. Ahmet TAYFUN Genel Ekonomi Prof.Dr. Kenan ÇELİK İktisada Giriş Ders Notları

Detaylı

Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu

Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu Türkiye nin 2012 BM Sürdürülebilir Kalkınma Konferansına (Rio+20) Hazırlıklarının Desteklenmesi Rio dan Rio ya: Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu -2012- Rio dan Rio ya: Türkiye de Sürdürülebilir

Detaylı

T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 3018 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1970 İŞ PLANI

T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 3018 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1970 İŞ PLANI T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 3018 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1970 İŞ PLANI Yazarlar Yrd.Doç.Dr. B. Tuğberk TOSUNOĞLU (Ünite 1, 8) Yrd.Doç.Dr. B. Kağan ÖZDEMİR (Ünite 2) Arş.Gör.Dr. Tuğba

Detaylı

BİR ATÖLYEDE ORANLARLA İŞGÜCÜ VERİMLİLİK (WPMR) MODELİNİN TASARIMI VE UYGULAMASI

BİR ATÖLYEDE ORANLARLA İŞGÜCÜ VERİMLİLİK (WPMR) MODELİNİN TASARIMI VE UYGULAMASI BİR ATÖLYEDE ORANLARLA İŞGÜCÜ VERİMLİLİK (WPMR) MODELİNİN TASARIMI VE UYGULAMASI Doç.Dr. Emin KAHYA 1 Kadri KARABÖCEK 2 ÖZET Bu çalışmada, orta ölçekli bir işletmenin Mekanik İşler Atölyesi nde, işçi ve

Detaylı

T.C. YALOVA VALİLİĞİ İL ÖZEL İDARESİ

T.C. YALOVA VALİLİĞİ İL ÖZEL İDARESİ T.C. YALOVA VALİLİĞİ İL ÖZEL İDARESİ T.C. YALOVA VALİLİĞİ İL ÖZEL İDARESİ İÇİNDEKİLER TABLOLAR DİZİNİ... iii GRAFİKLER DİZİNİ...iv HARİTALAR DİZİNİ...v AMAÇ KAPSAM ve YÖNTEM... 1 1. MADENCİLİK SEKTÖR VE

Detaylı