Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi. Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri TERMİK SANTRALLAR. Sunan

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi. Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri TERMİK SANTRALLAR. Sunan"

Transkript

1 Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri TERMİK SANTRALLAR Sunan Muzaffer BAŞARAN EÜAŞ Emekli Genel Md. Yrd. Mak. Yük. Müh Mart 2012, Plaza Otel, Ankara 0

2 İÇİNDEKİLER 1. Giriş 2. Dünya da Kömür 3. Dünya da doğal gaz 4. Türkiye de Kömür 5. Teorik Çerçeve 6. Yanma 7. Bir termik santralın elemanları 8. Kömür Alma, Kül Atma Sistemi 9. Kazan ve Yardımcıları 10. Türbin ve Yardımcıları 11. Generatör 12. Transformatör 13. Soğutma Kulesi 14. Şalt Sahası 15. Baca Gazı Kükürt Arıtma Tesisleri 16. Otomasyon Sistemleri 17. Doğal Gaz Kombine Çevrim Santralları 18. Türkiye de Kömür Santralları 19. Türkiye de Doğal Gaz Santralları 20. Temel Kavramlar 21. Maliyetler 22. Sonuç 23. Kaynaklar 1

3 1. GİRİŞ Termik Santrallar kimyasal enerjinin elektrik enerjisine dönüştürüldüğü tesislerdir. Termik Santrallarda esas olarak fosil yakıtlar olan kömür, gaz ve petrol ürünleri kullanılır. Dünya da elektrik üretiminde en büyük pay fosil yakıtlardadır ve uzun bir süre de böyle devam edeceği tahmin edilmektedir. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) nın hazırladığı aşağıdaki grafik primer enerji kaynaklarına yönelik olsa da elektrik üretiminde de durum farklı değildir. Şekil 1: Dünya Primer Enerji Talep Projeksiyonu (IEA) Şekil 2: Dünya Elektrik Üretiminin Kaynaklara göre dağılımı 2009 yılında Dünya Elektrik Üretiminin %41 i kömür, %21 i Doğal Gaz, %16 sı Hidrolik, %13 i Nükleer, %5 i petrol ve %4 ü diğer kaynaklardan karşılanmıştır. 2

4 Petrol ürünlerinin elektrikte kullanımı tüm dünya da gün geçtikçe azaldığından bu seminerde ağırlıklı olarak kömürlü santrallardan ve bir miktarda doğal gaz santrallarından bahsedilecektir. 2. DÜNYA DA KÖMÜR 2010 yılı itibariyle Dünya da 860,9 Trilyon ton kömür rezervi bulunmaktadır. Bunun %35,4 ü Avrupa ve Kuzey Asya da, %30,9 u Güney Doğu Asya da, %28,5 i Kuzey Amerika da, %3,8 i Orta Doğu ve Afrika da, %1,5 u Güney ve Orta Amerika dadır. Dünya da 2010 yılı en büyük 10 üretici ve tüketici ülke aşağıdaki tablo da gösterilmektedir. Tablo 1: 2010 yılında Kömür Üretim ve Tüketiminde ilk 10 ülke (BP) Sıra Üretici Ülke Miktar % Sıra Tüketici Ülke Miktar % (tep) (tep) 1 Çin 1.800,4 48,3 1 Çin 1.713,5 48,2 2 ABD 552,2 14,8 2 ABD 524,6 14,8 3 Avustralya 235,4 6,3 3 Hindistan 277,6 7,8 4 Hindistan 216,1 5,8 4 Japonya 123,7 3,5 5 Endonezya 188,1 5,0 5 Rusya 93,8 2,6 6 Rusya 148,8 4,0 6 Güney Afrika 88,7 2,5 7 Güney Afrika 143,0 3,8 7 Almanya 76,5 2,2 8 Kazakistan 56,2 1,5 8 Güney Kore 76,0 2,1 9 Polonya 55,5 1,5 9 Polonya 54,0 1,5 10 Kolombiya 48,3 1,3 10 Avustralya 43,4 1,2 İlk 10 Toplam 3,444,0 92,3 İlk 10 Toplam 3.071,8 86,4 Dünya Toplam 3,731,4 100,0 Dünya Toplam 3.555,8 100,0 Tablodan da görüleceği gibi ilk 10 ülke Dünya üretiminde %92,3 lük, ve Dünya tüketiminde %86,4 lük paya sahiptir. 3. DÜNYADA DOĞAL GAZ 2010 yılı itibariyle Dünya da 187,1 trilyon m 3 doğal gaz rezervi bulunmaktadır. Bunun %40,5 i Orta Doğu da, %33,7 si Avrupa ve Kuzey Asya da, %8,7 si Güney Doğu Asya da, %7,9 u Afrika da, %5,3 ü Kuzey Amerika da, %4 ü Güney ve Orta Amerika da, dır. Dünya da 2010 yılı en büyük 10 üretici ve tüketici ülke aşağıdaki tablo da gösterilmektedir. Tablo 2: 2010 yılında Doğal Gaz Üretim ve Tüketiminde ilk 10 ülke (BP) Sıra Üretici Ülke Miktar (10 9 % Sıra Tüketici Ülke Miktar % m 3 ) (10 9 m 3 ) 1 ABD 611,0 19,3 1 ABD 683,4 21,7 2 Rusya 588,9 18,4 2 Rusya 414,1 13,0 3 Kanada 159,8 5,0 3 İran 136,9 4,3 4 İran 138,5 4,3 4 Çin 109,0 3,4 5 Katar 116,7 3,6 5 Japonya 95,5 3,0 6 Norveç 106,4 3,4 6 Kanada 93,8 3,0 7 Çin 96,8 3,0 7 İngiltere 93,8 3,0 8 S. Arabistan 83,9 2,6 8 S. Arabistan 83,9 2,6 9 Cezayir 80,4 2,5 9 Almanya 81,3 2,6 10 Hollanda 70,5 2,2 10 İtalya 76,1 2,4 İlk 10 Toplam 2.052,9 64,3 İlk 10 Toplam 1.867,8 59,0 Dünya Toplam 3.193,3 100,0 Dünya Toplam 3.169,0 100,0 3

5 Tablodan da görüleceği gibi ilk 10 ülke Dünya üretiminde %64,3 lük, ve Dünya tüketiminde %59 luk paya sahiptir. 4. TÜRKİYE DE KÖMÜR Türkiye de linyit rezervinin uzun yıllar 8,3 milyar ton olduğu söylenirken son 5 yıldaki MTA nın aramaları sonucu rezerv 12 milyar tona çıkmıştır. Aşağıdaki haritada Türkiye deki önemli kömür sahaları gösterilmektedir. Şekil 3: Türkiye de önemli kömür sahaları Ancak aşağıdaki grafikten görüleceği gibi Türkiye deki linyitlerin %70 e yakını 2000 kcal/kg ın altındadır.kül ve nem oranı yüksektir. Bu sebeple bazı sahalar sadece elektrik üretim amacıyla değerlendirilebilir. Şekil 4: Türkiye deki linyitlerin kalorifik değere göre dağılımı 5. TEORİK ÇERÇEVE 5.1. Termodinamiğin Yasaları Termodinamiğin birinci yasası enerjinin sakınımı yasasının özel bir halidir. Bunun bir başka ifadesi Enerji almaksızın sürekli iş yapan bir makinanın yapılması imkansızdır. 4

6 İkinci yasanın tarifi de şu şekildedir: Tek bir kaynaktan ısı alarak bu ısıya eşdeğer miktarda iş yapmaktan başka etkisi olmayan çevrimsel bir makina yapılamaz İdeal Gaz Yasası İdeal gazlar aşağıdaki denkleme uygun hareket ederler. pv=rt Burada p basınç (N/m 2 ), v özgül hacim (m 3 /kg), T mutlak sıcaklık (K), R gaz sabitidir. Ancak buhar ideal gaz değildir. Bu sebeple buhar parametreleriyle ilgili tablolar ve grafikler (örneğin Molyer Diyagramı) bulunmaktadır Temel Parametreler İç Enerji: Maddenin iç yapısı dolayısıyla sahip olduğu enerjidir ve temelde maddeyi meydana getiren moleküllerin veya atomların kinetik enerjilerine bağlıdır. İç enerji maddenin kütlesi ve sıcaklığı ile ölçülür. Birim kütlenin iç enerjisi u ile gösterilir ve özgül iç enerji adını alır. Entalpi: Entalpi diğer adıyla ısı tutumu, bir cismin belirli bir referans noktasına göre sahip olduğu toplam ısı miktarı olarak tanımlanır ve birim kütle için: i = u + pv M kütlesi içinde: I = U + pv denklemleriyle tanımlanır. Entropi: Bir akışkanın daha önce sayılan 5 özelliği dışında (p, v, T, u, i) bir özelliği daha vardır. Bu termodinamik olarak ds = dq / T olarak tanımlanır. Diğer bir deyişle bir çevrimsel işlemde bir akışkanın ısısının çok küçük miktarının akışkanın mutlak sıcaklığına oranı entropisindeki değişim olarak ifade edilebilir. Bir başka deyişle entropi bir ortamın yüksek ihtimalli bir durumda bulunmasının bir ölçüsü olmaktadır Çevrimler Brayton Çevrimi Gaz türbinlerindeki gaz, ideal gaz gibi değerlendirilirse gaz türbinlerinin çevrimini Brayton çevrimiyle gösterebiliriz. Şekil 5: Brayton Çevrimi 5

7 Bu çevrimde: 1-2: Hava isentropik olarak sıkıştırılır. 2-3: Sabit basınçta sisteme ısı verilir. 3-4: Yanma ürünleri türbinde isentropik olarak genleşir. 4-1:Sabit basınçta çevreye ısı atılır Carnot Çevrimi Bu çevrimde: A-B: Sabit sıcaklıkta (izotermik) ısı alınarak genleşme B-C: T H den T C ye adyabatik genleşme C-D: Sabit sıcaklıkta ısı verilerek sıkıştırma D-A: T C den T H ye yükselerek adyabatik sıkıştırma Şekil 6: Carnot ve Rankine Çevrimleri Rankine Çevrimi Carnot buhar çevrimi çeşitli yönlerden pratik değildir. Bu gerçek buhar karakteristikleri ve teknolojik kısıtlamalarla daha iyi bağdaşabilecek başka bir çevrim bulunmasını gerektirmiştir. Bu çevrimde: 1-2: Sistemin pompayla sıkıştırılması 2-3: Sabit basınçta sisteme ısı verilmesi 3-4: Türbinde genleşme 4-1: Kondenserde ısının verilmesi ve yoğunlaşma Ara ısıtmalı Rankine Çevrimi Rankin buhar çevriminde verimi artırmak için yüksek basınç türbininde çıkan buhara ara ısıtma uygulanır. 6. YANMA Bir yakıtın ekzotermik bir reaksiyon sonucunda oksijenle birleşmesine yanma denir.kömürlü santrallarda yanmayı kolaylaştırabilmek, yani oksijenin karbonla reaksiyonunu 6

8 hızlandırabilmek için kömür öğütülerek yüzey alanı artırılır. Aynı amaç ile sıvı yakıtlara da yakıcı nozulları aracılığıyla atomizasyon işlemi uygulanır. Karbonun oksijenle reaksiyonu: C + O 2 CO kcal Görüldüğü gibi bu ekzotermik bir reaksiyondur ve ısı açığa çıkar. Eğer tüm karbonları yakmaya yetecek kadar O 2 yoksa o zaman tam yanma olmaz ve CO açığa çıkar. Havanın %21 O 2 olduğuna göre yakıttaki tüm yanıcı elementleri (C, H 2, S, C n H m ) tam olarak yakacak hava miktarı teorik hava ihtiyacıdır (H min ). Gerçek hava miktarının teorik hava miktarına (H min ) olan oranına hava oranı ya da hava fazlalık katsayısı denir (λ). H λ = H min 7. BİR TERMİK SANTRALIN ELEMANLARI Bir Termik Santralın yerleşim planı (layout) aşağıdaki resimde görülebilir. Şekil 7: Kemerköy Santralı Genel Yerleşim Bir kömürlü santralın ana ekipmanları da aşağıdaki şemada görülebilir. 1 Soğutma Kulesi 10 Buhar kontrol valfi 19 Kızdırıcı (Superheater) 2 Soğutma suyu pompası 11 YB Türbini 20 Taze hava fanı (FD fanı) 3 İletim hattı 12 Deaeratör (Hava alıcı) 21 Tekrar kızdırıcı (Reheater) 4 Step up Trafosu 13 Besleme suyu ısıtıcısı 22 Taze hava girişi 5 Generatör 14 Kömür konveyörü 23 Ekonomizer 6 AB Türbini 15 Kömür bunkeri 24 Hava ön ısıtıcı (Luvo) 7 Kondensat pompası 16 Kömür değirmeni 25 Kül tutucu elektrofilitre 8 Kondenser 17 Kazan domu 26 Cebri Çekme fanı 9 0B Türbini 18 Cüruf teknesi 27 Baca Şekil 8: Kömür Santralı Diyagramı 7

9 Aşağıda da Afşin Elbistan A Santralının akış şeması verilmektedir. Şekil 9: Afşin Elbistan A Santralı akış şeması 8. KÖMÜR ALMA, KÜL ATMA SİSTEMİ Ham kömür kömür madeninden santrala büyük gemilerle, barjlarla, demir yolu vagonlarıyla, karayolunda kamyonlarla taşınabilir. Türkiye deki kömür santrallarının çoğunluğu düşük kalorifik değere sahip linyite dayalı olduklarından madenin hemen yanında kurulmuşlardır. Madenden gelen ham kömür kırıcılardan geçirilir ve mm olan tane büyüklüğüyle santralın günlük kapasitesini karşılayacak kapasiteye sahip olan kömür stok sahasına getirilir. Kömür, stok sahasından park makinalarıyla alınır ve ünite bunkerlerine götürülür. Şekil 10: Kömür Alma Sistemi 8

10 Kazan altı teknesinden alınan cüruf ve elektrofilitrede tutulan kül, aynı konveyör bandına dökülerek ya kömürün çıkarıldığı madene veya ayrı olarak inşa edilen kül barajlarına dökülür. Kül ve cürufun direk suyla taşındığı hidrolik sistemlerde vardır. 9. KAZAN VE YARDIMCILARI 1 Bunker kömür çıkarıcıları 2 Linyit besleyicileri 3 Resirkülasyon kanalları 4 Linyit değirmenleri 5 Ana linyit yakıcıları 6 Brüden yakıcıları 7 Kömür tozu filitreleri 8 Brüden bacaları 9 Islak tip cüruf çıkarıcı 10 Döner ızgara 11 Hava önısıtıcı 12 Taze hava fanları (FD fan) 13 Kül tutucu elektrofilitre 14 Cebri çekme fanı (ID fan) 15 Soğuk gaz fanları 16 Sıcak hava kanalları 17 Brüden kanalları 18 Baca gazı kanalları 19 Soğuk gaz kanalları 20 Yağ yakıcılar Şekil 11: Afşin Elbistan A Santralı Kazan Kesiti Bunkerlerden alınan kömür transport bantlarıyla değirmenlere gelir, değirmenlerde toz haline getirilen kömür yanma odasına sıcak havayla püskürtülür ve kömür havada yanar. Yakıtın kimyasal enerjisi kazanda meydana gelen yanma sonucu ısı enerjisine dönüşür. Yanma sonucu meydana gelen gazlar (baca gazları) ısılarını konveksiyon ve radyasyon (ışıma) yolu ile kazan borularına vererek boruların içinden geçmekte olan suyun sıcaklığının yükselmesini sağlarlar. Su sıcaklığı kazan basıncının karşılığı olan buharlaşma sıcaklığına eriştiğinde buharlaşma başlar. Bu şekilde meydana gelen su-buhar karışımı genellikle dom denilen bir büyük tankta doymuş buhar ve su olmak üzere ikiye ayrılır.doymuş buhar daha sonra yine baca gazları ile kızdırılır. Su ise tekrar çevrimin başlangıç noktasına gönderilerek yeniden ısıtılır. Kızdırıcılarda mümkün olduğu kadar yüksek sıcaklıklara erişmek arzu edilen bir durumdur, çünkü bu sıcaklık ne kadar artarsa verimde artar. Kazanların çok farklı tipleri olmasına karşın bugün iki ana tipten bahsedilmektedir: 1. Pulverize Kömürlü Kazanlar 2. Akışkan Yataklı Kazanlar Yukarıda anlatılanlar aslında pulverize kömür kazanıyla ilgili özelliklerdi, akışkan yataklı kazanın bunkerine kömür 10 mm civarında gelir ve alttan nozullarla hava verilen yatak üzerine gönderilir. Yanma kireç beslemesi de yapılan bu yatak üzerinde gerçekleşir. Aşağıdaki şemada akışkan yatak teknolojisi şematik olarak gösterilmektedir. 9

11 Kül malzeme Baca gazı Baca gazı hava hava Kömür Kireç Baca gazı Kül Baca gazı Kül malzeme hava Baca gazı + hava Kül malzeme Kül Şekil 12: Akışkan Yatak Teknolojisinin Şeması Kazandaki diğer ekipmanlar 1. Değirmenler (Akışkan yataklı kazanda yok) 2. Fanlar (FD Fanları, ID Fanları, Soğuk Gaz Fanları) 3. Hava Ön Isıtıcıları 4. Kurum Üfleyiciler 5. Cüruf ızgarası 6. Kül Tutucu Elektro Filitreler 10. TÜRBİN VE YARDIMCILARI Bir buhar türbini, genel olarak yatay ekseni etrafında dönebilen bir rotor, bu rotor üzerine monte edilmiş ve rotorla beraber dönen hareketli kanatlar, türbin gövdesi, bu gövde içinde bulunan iç gövde, sabit kanat taşıyıcıları ve sabit kanatlardan meydana gelir. Rotor, her iki tarafından radyal yataklarla yataklanmıştır. Eksenel yatak rotoru eksenel yönde sabitleştirir. Buharın türbinden dışarı kaçmasının söz konusu olduğu yerler labirentlerle donatılmıştır. Kazandan gelen taze buhar ani kapama ventilinden, giriş kasasından reglaj ventilinden geçerek nozullara ve buradan genellikle Curtis ya da Laval çarkına gelir. Bu çarktan çıkan buhar gövde içerisine girerek türbinin tüm kanat basamaklarına akar. Buhar, türbinin içerisinde ilerlerken iş meydana getirir ve hacmi genişler. Bu nedenle basamaklar ilerledikçe türbinin sabit ve hareketli kanatlarının boyları daha uzun dizayn edilir. Buhar, faydalı enerjisini kanatlar yardımıyla rotora verdikten sonra çürük buhar kondenseye dökülür. Çeşitli basınç basamaklarından alınan ara buhar, borular ile gövdeden ayrılarak besleme suyu ısıtıcılarına gönderilir. Bu ara buharlarla kazana giden besleme suyu ısıtılır. Türbin çıkış tarafında bulunan generatörün rotoru, türbin rotoruna kaplinle bağlanmıştır. 10

12 Şekil 13: Buhar Türbini 11. GENERATÖR Generatörler, stator ve rotor adı verilen 2 ana bölümden oluşurlar. Stator gövdesi genellikle kaynaklı tiptendir. Gövde içerisine 0,5 mm kalınlığındaki saçların üst üste konulması ile oluşturulan saç paketleri yerleştirilir. Bu saç paketlerinde açılmış oluklara ise stator sargıları döşenir ve mika ya da benzeri yalıtkanlarla birbirlerinden ayrılır. Buhar santrallarında kullanılan generatörlerin stator sargı gerilimleri 10 kv, 15 kv, 22 kv ya da 33 kv gibi değerlerde olabilir. Şekil 14: Generatör Generatör rotoruna indüktörde denebilir. Rotorda oluşturulan manyetik alanın stator içinde döndürülmesiyle stator sargılarında voltaj indüklenmiş olur. Yuvarlak kutuplu senkron 11

13 generatörlerin devirleri yüksek olduğundan (3.000 rpm) rotor üzerinde büyük merkezkaç kuvvetleri oluşur. Bu kuvvetler ise rotorların maksimum çaplarını sınırlar. Yuvarlak kutuplu senkron generatörlerin boylarının uzun, çaplarının ise küçük seçilmesinin nedeni budur. 12. TRANSFORMATÖRLER Transformatörler, gerilim seviyesini ihtiyaca göre yükselten veya düşüren statik elektrik makinalarıdır. Şekil 15: Bir ana transformatör Transformatörler basit olarak alaşımlı demir saç paket bir nüve üzerine iki grup sargıdan oluşurlar. Birinci sargının gerilimi U 1 ve sargı sayısı n 1, ikinci sargının gerilimi U 2 ve sargı sayısı n 2 ise: U 1 n = U 2 n 2 Generatörün çıkış gerilimini (10, 15, 22kV) santralın bağlanacağı iletim hattı gerilimine çıkartan transformatöre ana transformatör, generatör çıkış barasından iç ihtiyaç için gerilimi düşüren transformatöre iç ihtiyaç transformatörü denilir. Santral içinde gerilim seviyesini düşüren çok sayıda güç transformatörü olduğu gibi ölçü aletleri içinde çok sayıda akım ve gerilim transformatörü bulunmaktadır. 13. SOĞUTMA KULESİ Eğer santral deniz, göl veya büyük debili bir nehir kenarında değilse soğutma kuleleri kullanılır. Türbinden kondensere gelen buharın ısısı soğutma kulesinden gelen suyla soğutularak yoğuşturulur. Isınan soğutma suyuda soğutma kulesinde tekrar soğutulur. 12

14 Şekil 16: Soğutma Kule Tipleri Soğutma kulelerinde genelde üç tip kullanılır. 1. Cebri sirkülasyonlu (fanlı) ıslak tip soğutma kulesi 2. Doğal sirkülasyonlu (hiperbolik) ıslak tip soğutma kulesi 3. Kuru tip soğutma kulesi Doğal çekişli soğutma kulelerine su belirli bir yükseklikten girerek, aşağıya doğru dökülür. Bu sırada kulenin altından giren hava ise sudan daha soğuk olduğu için ısınarak yükselir. Böylece aşağıya akmakta olan su, yukarı çıkmakta olan hava tarafından soğutulur. Su, kule içinde ne kadar fazla kalır ve ne kadar küçük partiküllere ayrılırsa o kadar fazla soğur. Bu nedenle kule içerisine, su akışını yavaşlatıcı ve onu parçalayıcı engeller konur. 14. ŞALT SAHASI Generatörde üretilen elektriğin gerilimi ana transformatörde yükseltildikten sonra şalt sahasıyla iletim sistemine bağlanır. Şalt sahasında ana bara, transfer bara, kesiciler, ayırıcılar, parafudrlar bulunur. Ana transformatör çıkış gerilimi daha düşük seviyelere indirilecekse ona uygun ilave transformatörlerde bulunur. Santralın ilk başlatılması sırasında dışarıdan enerji almaya imkan sağlamak için şalt sahalarında start up transformatörleri de bulunur. Şalt sahasına giriş ve çıkışlar fider denilen donanımlarla sağlanır. Eski dönemlerde şalt sahalarında daha çok basınçlı havayla çalışan kesiciler kullanılırken daha az yer kapladıkları için şimdi SF 6 gazlı kesiciler daha yaygın kullanılırlar. 13

15 Şekil 17: Afşin Elbistan A Santral Şalt sahasında Enerjinin Akışı 15. BACA GAZI KÜKÜRT ARITMA SİSTEMLERİ Kömür veya petrol ürünleri yakan santrallarda baca gazından kükürtdioksiti (SO 2 ) ayıran tesislere Baca Gazı Kükürt Arıtma Tesisleri (BGKAT veya BGD veya FGD) adı verilir. BGD teknolojileri kuru ve ıslak sistemler olarak ikiye ayrılır. Kuru proseslerin avantajları olmasına rağmen yüksek kükürtlü kömürlerde tutma verimi yeterli olmadığı için Dünya da ve Türkiye de en yaygın kullanılan proses ıslak kireç taşı prosesidir. Bu proseste tutma verimi %95 in üzerine çıkabilmektedir. Şekil 18: Yatağan Santralı BGD Akış Şeması 14

16 Tablo 3:Yatağan TS BGD Tasarım Değerleri Parametre Minimum Normal Maksimum Baca Gazı debisi Islak (Nm 3 /h) Kuru SO 2 (mg/nm 3 ) kuru baz Yıkama kulesi resirkülasyon pompa sayısı Kireçtaşı ihtiyacı (ton/saat) Şekil 19: Afşin Elbistan B Santralı BGD Akış Şeması Tablo 4:Afşin Elbistan B TS BGD Tasarım Değerleri Parametre Minimum Normal Maksimum Baca Gazı debisi (Nm 3 /h) SO 2 (mg/nm 3 ) kuru baz Yıkama kulesi resirkülasyon pompa sayısı Kireçtaşı ihtiyacı (ton/saat) OTOMASYON SİSTEMLERİ Santrallarda belirli olaylara etki eden olayların limit değerler içinde tutulabilmesi büyük önem taşır. Bu değerler önceden saptanmış olan sınırları aşmamalıdır. Bu ayarlamanın sürekli olarak sağlanabilmesi için uygulanan tekniklere genel anlamda otomasyon tekniği denir. Otomasyon genelde kumanda ve reglaj diye ikiye ayrılabilir. 15

17 Bir tesisi elle idare eden bir operatör tesisin durumunu dikkatle izler, algıladığı bilgileri kafasında değerlendirir ve bu değerlendirme sonucunda gerekiyorsa elle müdahale eder. Operatörün bu davranışıyla otomasyon sistemi arasında da benzerlikler vardır. Otomasyon sisteminin gerçekleşmesi üç etapta sağlanır. a) Tesisisin o anki durumunun sinyal vericiler tarafından saptanması b) Kazanılan bilgilerin emirlere dönüştürülmesi c) Ayar organlarını harekete geçirerek tesisin durumuna etki edilmesi Bir buhar santralında su ve buharın çeşitli noktalarındaki basınç, sıcaklık ve debisi; döner makinalarda vibrasyon, yağlama yağları sıcaklığı; tanklar ve basınçlı kaplarda sıcaklık, basınç ve seviye sürekli olarak ölçülür ve değerlerin limit değerleri aşması halinde alarm sinyalleri verir, hatta santralı durdurabilir. Santralda bir pompanın, bir elektrik motorunun, bir değirmenin çalıştırılması için belli şartların oluşması gerekir. Bu şartlar yerine gelmemişse o ekipman çalışmaz. Bu sistemlere de mantık devreleri veya kilitleme sistemleri (logic circuits veya interlocking systems )denilir. 17. DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALLARI Termodinamikte gaz türbinlerinin işletmesi 5. Bölümde gösterilen İdeal Brayton çevrimiyle tarif edilirler. Gaz isantropik olarak kompresörde sıkıştırılır ve yine türbinde isantropik olarak genleşir ve başlangıçtaki basınca döner. Tüm diğer çevrimlerde olduğu gibi yüksek yanma sıcaklığı daha yüksek verim anlamına gelir. Bu sıcaklığı sınırlandıran ise kullanılan çelik alaşımı, seramik ve diğer malzemenin yüksek sıcaklık ve basınca olan dayanıklılığıdır. Gaz türbin çevrimleri açık çevrim (basit çevrim) ve kombine çevrim olarak ikiye ayrılır. Açık Çevrim Şekil 20: Açık Çevrim Açık Çevrim Çevre koşullarında hava, kompresör tarafından emilerek sıkıştırılır, basıncı ve sıcaklığı artar. Yüksek basınçlı hava daha sonra, yakıtın sabit basınçta yakıldığı yanma odasına girer. Yanma odasında oluşan yüksek sıcaklıktaki gazlar türbinde 16

18 çevre basıncına genişlerken iş yapar. Türbinden çıkan egzos gazları atmosfere atılır. Böylece açık çevrim gerçekleşmiş olur. Açık verimde çevrim verimi %30-35 mertebesindedir Kombine Çevrim Gaz türbini egzost gazlarının enerjisi kazan işlevi üstlenen bir ısı eşanjöründe (kazanda) buhar üretmek için kullanılır. Bu ikinci çevrime gerekli ısı enerjisi sağlayabilmek için kazana genellikle birden çok gaz türbini bağlanır. Ayrıca buhar çevriminde ara ısıtma ve ara buhar alma yapılabilir. Ara ısıtma için enerji, fazladan bir miktar yakıtı oksijen açısından zengin egzost gazlarıyla yakarak sağlanabilir. Verimi % 59 lere varan kombine çevrim santralları işletme halindedir. Şu anda verimi %60 üzeri olan santrallardan Gallerdeki Baglan Bay Santralını GE ve Irsching santralını Santralını Siemens kurmuş ve santrallar şu anda test aşamasındadırlar. SU KAZAN-2 DOĞALGAZ HAVA KAZAN1 KAZAN-2 G G 239MW KOMPRESÖR TÜRBİN HP IP LP 237,5MW KAZAN-2 KONDENSER SOGUTMA KULESİ KAZAN-2 Şekil 21: Bursa Doğal Gaz Kombine Çevrim Santralı Akış Şeması 18. TÜRKİYE DE KÖMÜR SANTRALLARI Türkiye de 2012 Şubat sonu itibariyle kömür yakan santralların kurulu gücü ,7 MW tır. Bunların 8.139,7 MW ı linyit, 335 MW ı yerli taşkömürü ve ı MW ithal kömür kullanırlar. Bu santrallar 2011 yılında 63,76 milyar kwh üretmişlerdir ve 228,43 milyar kwh lik Türkiye toplam üretimlerindeki payları %27,91dir. Bu santralların MW ı EÜAŞ, 620 MW ı İşletme Hakkı Devri, MW Yap İşlet, MW Serbest Üretici Şirketler ve 289,7 MW Otoprodüktör Şirketler tarafından işletilmektedir. MTA ve TKİ tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda mevcut rezervler dikkate alınarak yerli kömüre dayalı MW lık ilave santral kurulabileceği hesaplanmaktadır. Aşağıda Türkiye deki bazı kömürlü santrallardan örnekler verilmektedir. 17

19 Tablo 5: Türkiye deki linyit santrallarının temel parametreleri Parametre Birim AE-B AE-A Yatağan Soma Çan Seyitömer Kurulu Güç MW Ünite Güç MW Üretim kapasite 10 6 kwh/yıl , Buhar debi ton/saat Kızgın buh. sıcaklık 0 C Kızgın buh. basınç bar Tekrar kızd. buh. sıc. 0 C Tekrar kızd. buh. bar bas. Besleme su sıcaklık 0 C Kondense vakum Bar 0,07 0,07 0,0726 0,07 0,085 0,06 Santral Verim % 38,95 31,27 33,56 30,01 42,00 37,07 Özgül ısı tüketimi kcal/kg TÜRKİYE DE DOĞAL GAZ SANTRALLARI Türkiye de 2012 Şubat sonu itibariyle ,6 MW lık doğal gaz santralı vardır. Bu santralların 4.082,9 MW ı EÜAŞ, MW ı Yap İşlet, 1.449,6 MW ı YİD, MW ı Serbest Üretici Şirketler ve 884,1 MW ı Otoprodüktör Şirketler tarafından işletilmektedir. Bu santrallar 2011 yılında 102,13 milyar kwh üretmişlerdir ve 228,43 milyar kwh lik Türkiye toplam üretimlerindeki payları %44,71 dir. Türkiye de kamu kuruluşu olan EÜAŞ ın üç doğal gaz kombine çevrim santrallarının devreye giriş tarihleri ve verimlerine bakıldığında bile verim artışındaki gelişme izlenebilir. Tablo 6: EÜAŞ DGKÇ Santralları Santral Hamitabat Ambarlı Bursa İlk GT devreye giriş Kurulu Güç (MW) Yıllık Üretim (10 6 kwh/yıl) GT güç (MW) GT giriş sıc.( 0 C ) Verim (%) Ancak Hamitabat ve Ambarlı gaz türbinlerinin 20 yıllık sürede aşınmaları ve yıpranmaları nedeniyle upgrading yapılmış, yanma hücrelerinde, kompresör ve türbin sabit ve hareketli kanatların bir kısmı daha verimli profilli kanatlarla değiştirilmiş, bazı kanatlara da daha yüksek sıcaklığa dayanıklı kaplamalar yapılmıştır. YİD ve Yi Modeliyle yapılan doğal gaz santralları da aşağıdaki gibidir. Tablo 7: YİD Modeliyle yapılan DGKÇ Santralları İsim Ova Trakya Esenyurt Unimar Toplam Devreye giriş Güç (MW) Teorik Kapasite (10 6 kwh) 2.219, , , , ,7 18

20 Tablo 8: Yİ Modeliyle yapılan DGKÇ Santralları İsim Gebze Adapazarı İzmir Ankara Toplam Devreye giriş Güç (MW) Teorik Kapasite (10 6 kwh) , , , , , TEMEL KAVRAMLAR Yılda 365 x 24 = saat vardır. İşletme Saati (Operation Hours): Bir yılda bir santralın çalışma saatleri toplamı işletme saatidir. Bu nükleer santrallar için ortalama saat, doğal gaz santralları için saat, Kömür santralları için saat, hidrolik santrallar için saat ve rüzgar santralları için saattir. Günlük Yük eğrisi (Daily Load Curve): Elektrik talebe göre üretilir. Bir ülkede veya bölgede gün içindeki talebe göre yapılan üretimde santralların gücünün değişimini gösteren eğrilere yük eğrisi denir. Şekil 22: Günlük Yük Eğrisi Zaman yönünden Emre Amadelik (Availability according to Time): Santralın bir yılda çalıştığı ve çalışmadığı halde çalışabilir durumda olduğu saatler a bölünerek bulunur. Üretim yönünden Emre Amadelik (Availability according to Generation): Santralın bir yılda üretim yaptığı saatlerin toplamının a bölünmesiyle elde edilir. Kapasite Kullanım Faktörü (Capacity Factor veya Capacity Utilization Factor): Bir santralın yıl içinde fiilen yaptığı üretimin, santralın tam yükte saat çalışsa üreteceği elektik miktarına bölünmesi sonucu bulunur. Çevrim Verimi (Cycle Efficiency): Santrala yakıtla verilen kimyasal enerjinin ne kadarının elektrik enerjisine dönüştüğünü gösteren bir performans parametresidir. 19

21 Kömür santrallarının kritik altı olanlarının verimi %30-37, Super kritiklerin verimi%39-43 ve ultra super kritiklerin verimi de %43-50 arasındadır. Doğal Gaz santrallarında açık çevrimde verim %30-35 ken, kombine çevrim santrallarında verim %60 ları bulmuştur. 21. MALİYETLER MIT nin 2003 ve 2007 de yaptığı çalışmalara göre kömür yakan, gaz yakan ve nükleer santralların yatırım ve elektrik üretim maliyetleri aşağıdaki gibidir. Tablo 9: MIT Elektrik Üretim Seçeneklerinin Maliyetleri (2003 ve 2007) Seçenek Yatırım ($/kw) Üretim mal. (c/kwh) MIT 2003 Nükleer ,7 Kömür ,3 Doğal Gaz 500 4,1 MIT 2007 Nükleer ,4 Kömür ,2 Doğal Gaz 850 6,5 ABD Enerji Bakanlığının 2009 da yaptığı bir çalışmaya göre 2016 da devreye girebilecek farklı kaynaklara dayalı santralların elektrik üretim maliyetleri aşağıdaki tabloda verilmektedir. Tablo 10: Yeni Üretim Kaynakları İndirgenmiş Maliyetler, 2016 Santral Tipi Kapasite faktör (%) 2016 da devreye girecek santrallar için ABD ortalama indirgenmiş maliyetler (2009 $/MWh) Sabit Değişken İletim Toplam sistem işletme işletme bakım yatırımı indirgenmiş bakım mal. mal. mal. İndirgenmiş yatırım mal. Klasik kömür 85 65,3 3,9 24,3 1,2 94,8 İleri tek. kömür 85 74,6 7,9 25,7 1,2 109,4 İleri tek. Kömür ve KTD 85 92,7 9,2 33,1 1,2 136,2 Klasik DGKÇ 87 17,5 1,9 45,6 1,2 66,1 İleri tek. DGKÇ 87 17,9 1,9 42,1 1,2 63,1 İleri tek. DGKÇ ve KTD 87 34,6 3,9 49,6 1,2 89,3 DG Klasik yanma 30 45,8 3,7 71,5 3,5 124,5 DG İleri tek. yanma 30 31,6 5,5 62,9 3,5 103,5 İleri tek. Nükleer 90 90,1 11,1 11,7 1,0 113,9 Rüzgar (Karada) 34 83,9 9,6 0,0 3,5 97,0 Rüzgar (Deniz Üstü) ,3 28,1 0,0 5,9 243,2 Güneş PV ,6 12,1 0,0 4,0 210,7 Güneş Termik ,4 46,6 0,0 5,8 311,8 Jeotermal 92 79,3 11,9 9,5 1,0 101,7 Biomas 83 55,3 13,7 42,3 1,3 112,5 Hidro 52 74,5 3,8 6,3 1,9 86,4 Kaynak: ABD Enerji Bakanlığı, Annual Energy Outlook 2011 TEK, TEAŞ ve EÜAŞ tarafından yapılan kömür santrallarından BGD tesisi olanların yatırım maliyetleri ekteki tabloda görülebilir. 20

22 Tablo 11: Kömür Santrallarında Santral ve BGD yatırım maliyetleri ($/kw) Santral Güç Santral $/kw BGD $/kw BGD/Santral % Çayırhan 1,2 2x ,8 13 Orhaneli 1x ,6 14 Yatağan 3x ,3 16,7 Kemerköy 3x ,4 10,5 Yeniköy 2x ,3 14 Afşin Elbistan B 4x ,4 10,6 22. SONUÇ Fosil Yakıtların kullanımı uzun yıllar devam edecektir. Dolayısıyla üretimi daha verimli, daha temiz ve daha ucuz yapabilecek teknolojiler üzerinde çalışılmalıdır. Yenilenebilir Enerji önemlidir ve değerlendirilmelidir. Ancak rüzgar yoksa rüzgar enerjisi yoktur, akarsuda su yoksa hidrolik enerji yoktur, güneş battığında güneş enerjisi yoktur. Dolayısıyla devamlı güvenilir baz yük santrallarına ihtiyaç vardır. Bu ihtiyacı da kömür, gaz ve nükleer santrallar karşılar. 23. KAYNAKLAR 1. Yaver Heper, Buhar Santralları Teorisi ve Uygulaması,METU Press, Ankara Macit Çiğdemoğlu, Teknik Termodinamiğe Giriş, Gürsoy Matbaacılık, Ankara, EÜAŞ web sitesi 4. TEİAS web sitesi 5. DOE web sitesi 6. IEA, World Energy Outlook BP Statistical Review of World Energy, June Wikipedia web site 9. Dr. İlker Şengüler, Lignite Explorations in Turkey, New Projects and New Reserves, 27. Pittsburgh Coal Conference, Ekim 2010, İstanbul 10. Mustafa Yörükoğlu, Kömür 1 21

Kömürlü Termik Santraller

Kömürlü Termik Santraller Kömürlü Termik Santraller TERMİK SANTRAL NEDİR, NASIL ÇALIŞIR? Termik santraller katı, sıvı ve gaz halindeki yakıtlarda var olan kimyasal enerjiyi ısı enerjisine, ısı enerjisini mekanik enerjiye, mekanik

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR LABORATUVARI BUHAR TÜRBİNİ DENEYİ FÖYÜ

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR LABORATUVARI BUHAR TÜRBİNİ DENEYİ FÖYÜ T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR LABORATUVARI BUHAR TÜRBİNİ DENEYİ FÖYÜ 1. GENEL BİLGİLER Buhar türbini, genel olarak yatay ekseni etrafında dönebilen bir rotor,

Detaylı

Fuel-oil termik santralleri

Fuel-oil termik santralleri Fuel-oil termik santralleri Termik Santraller ısı enerjisini elektrik enerjisine çeviren santrallerdir ve doğalgaz, taş kömürü, linyit, fuel oil gibi yakıtlar ile çalışırlar. Elektrik Enerji Üretim A.Ş.

Detaylı

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA TRİO YANMA VERİMİ Yakma ekipmanları tarafından yakıtın içerdiği enerjinin, ısı enerjisine dönüştürülme

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Ders 3

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Ders 3 Enerji Kaynakları MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Ders 3 Enerji kaynakları Yakıtlar Doğa kuvvetleri Özel doğa kuvvetleri Yrd. Doç. Dr. Yüksel HACIOĞLU Katı Sıvı Gaz Odun Petrol Doğal Gaz Hidrolik Güneş Rüzgar

Detaylı

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri)

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) 4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) Rankine Çevrimi Basit güç ünitelerinin ideal veya teorik çevrimi, Şekil-1 de görülen Rankine çevrimi ile tanımlanır. Çevrim, uygun bir şekilde bağlantılanmış dört cihazdan

Detaylı

TERMİK SANTRALLERDE PERİYODİK BAKIM-REHABİLİTASYON MEHMET DEĞİRMENCİ

TERMİK SANTRALLERDE PERİYODİK BAKIM-REHABİLİTASYON MEHMET DEĞİRMENCİ TERMİK SANTRALLERDE PERİYODİK BAKIM-REHABİLİTASYON MEHMET DEĞİRMENCİ EYLÜL 2015 Giriş: Ülkemizde bulunan termik santrallerin büyük bir bölümü yaşlı santraller kategorisinde değerlendirilebilecek işletme

Detaylı

Buhar çevrimlerinde akışkan olarak ucuzluğu, her yerde kolaylıkla bulunabilmesi ve buharlaşma entalpisinin yüksek olması nedeniyle su alınmaktadır.

Buhar çevrimlerinde akışkan olarak ucuzluğu, her yerde kolaylıkla bulunabilmesi ve buharlaşma entalpisinin yüksek olması nedeniyle su alınmaktadır. Buhar Çevrimleri Buhar makinasının gerçekleştirilmesi termodinamik ve ilgili bilim dallarının hızla gelişmesine yol açmıştır. Buhar üretimi buhar kazanlarında yapılmaktadır. Yüksek basınç ve sıcaklıktaki

Detaylı

ÇİMENTO TESİSLERİNDE ATIK ISI GERİ KAZANIMINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ. Hasan Çebi. Nuh Çimento 2015

ÇİMENTO TESİSLERİNDE ATIK ISI GERİ KAZANIMINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ. Hasan Çebi. Nuh Çimento 2015 ÇİMENTO TESİSLERİNDE ATIK ISI GERİ KAZANIMINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ Hasan Çebi Nuh Çimento 2015 Özet Enerjiyi yoğun kullanan çimento tesisler yıllarca proses gereği attıkları ısılarını değerlendirmek için

Detaylı

GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ

GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ Turbo kelimesinin kelime anlamı Turbo yada türbin kelimesi latince kökenli olup anlamı bir eksen etrafında dönen parçadır. 1 TANIM Turbo

Detaylı

BUHAR KAZANLARI. 1. Kazan Çeşitleri. 1.1. Doğal Dolaşımlı Kazanlar

BUHAR KAZANLARI. 1. Kazan Çeşitleri. 1.1. Doğal Dolaşımlı Kazanlar BUHAR KAZANLARI Buhar üretmekte yararlanılan; kömür, yağyakıt, motorin, doğalgaz ve fosil yakıtları, bazı tesislerde ise artık yakıtın yakılmasıyla ortaya çıkan, ısıyı içindeki suyu ısıtmak için kullanan

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Ders 4

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Ders 4 Akışkanlar ile ilgili temel kavramlar MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Ders 4 Yrd. Doç. Dr. Yüksel HACIOĞLU Su,, gaz, buhar gibi kolayca şekillerini değiştirebilen ve dış etkilerin etkisi altında kolayca hareket

Detaylı

Proses Tekniği TELAFİ DERSİ

Proses Tekniği TELAFİ DERSİ Proses Tekniği TELAFİ DERSİ Psikometrik diyagram Psikometrik diyagram İklimlendirme: Duyulur ısıtma (ω=sabit) Bu sistemlerde hava sıcak bir akışkanın bulunduğu boruların veya direnç tellerinin üzerinden

Detaylı

KÖMÜRÜN ENERJİDEKİ YERİ

KÖMÜRÜN ENERJİDEKİ YERİ KÖMÜRÜN ENERJİDEKİ YERİ Prof. Dr. Güven ÖNAL Yurt Madenciliğini Geliştirme Vakfı 1 Sunumun Ana Konuları Dünya da Kömür ve Enerji Türkiye nin Kömür Rezervleri ve Üretimi Türkiye nin Enerji Durumu Yerli

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

KÖMÜRLÜ TERMİK SANTRALLARDA VERİMLİLİK ÇALIŞMALARI VE KAZANIMLAR Muzaffer Başaran Makina Yüksek Mühendisi DEK TMK YK Üyesi EÜAŞ Emekli Genel Md. Yrd.

KÖMÜRLÜ TERMİK SANTRALLARDA VERİMLİLİK ÇALIŞMALARI VE KAZANIMLAR Muzaffer Başaran Makina Yüksek Mühendisi DEK TMK YK Üyesi EÜAŞ Emekli Genel Md. Yrd. KÖMÜRLÜ TERMİK SANTRALLARDA VERİMLİLİK ÇALIŞMALARI VE KAZANIMLAR Muzaffer Başaran Makina Yüksek Mühendisi DEK TMK YK Üyesi EÜAŞ Emekli Genel Md. Yrd. MMO KOCAELİ, III. ENERJİ VERİMLİLİĞİ KONGRESİ, 31 MART-02

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

OREN303 ENERJİ YÖNETİMİ KERESTE KURUTMADA ENERJİ ANALİZİ/SÜREÇ YÖNETİMİ

OREN303 ENERJİ YÖNETİMİ KERESTE KURUTMADA ENERJİ ANALİZİ/SÜREÇ YÖNETİMİ OREN303 ENERJİ YÖNETİMİ KERESTE KURUTMADA ENERJİ ANALİZİ/SÜREÇ YÖNETİMİ Enerji analizi termodinamiğin birinci kanununu, ekserji analizi ise termodinamiğin ikinci kanununu kullanarak enerjinin maksimum

Detaylı

Türkiye nin Elektrik Üretimi ve Tüketimi

Türkiye nin Elektrik Üretimi ve Tüketimi Türkiye nin Elektrik Üretimi ve Tüketimi -Çimento Sanayinde Enerji Geri Kazanımı Prof. Dr. İsmail Hakkı TAVMAN Dokuz Eylül Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Enerji Kaynakları Kullanışlarına Göre

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ Prof. Dr. Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Erzurum Otomotivde Isıtma, Havalandırma ve Amaç; - Tüm yolcular için gerekli konforun sağlanması,

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI. Yrd.Doç.Dr. Cabbar Veysel BAYSAL Erciyes Üniversitesi Müh. Fak. Elektrik-Elektronik Müh. Böl.

ENERJİ KAYNAKLARI. Yrd.Doç.Dr. Cabbar Veysel BAYSAL Erciyes Üniversitesi Müh. Fak. Elektrik-Elektronik Müh. Böl. ENERJİ KAYNAKLARI Yrd.Doç.Dr. Cabbar Veysel BAYSAL Erciyes Üniversitesi Müh. Fak. Elektrik-Elektronik Müh. Böl. cvbaysal@erciyes.edu.tr 1 Giriş Enerji Nedir? Enerji, en basit tarifle, iş yapabilme yetisidir.

Detaylı

SORULAR. 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir?

SORULAR. 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir? SORULAR 1- Termik enerji nedir? 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 3- Gaz atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir? 5- Bir termik

Detaylı

SANTRALLARDA YERLİ MALZEME KULLANIMI

SANTRALLARDA YERLİ MALZEME KULLANIMI 1970 1975 1980 1985 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2.234 4.186 5.116 9.122 16.318 17.209 18.716 20.338 20.860 20.954 21.249 21.892 23.354

Detaylı

TMMOB Maden Mühendisleri Odası

TMMOB Maden Mühendisleri Odası TÜRKİYE ENERJİ POLİTİKALARI İÇERİSİNDE KÖMÜRÜN K ÖNEMİ TMMOB Maden Mühendisleri Odası ENERJİNİN ÖNEMİ Sanayinin temel girdilerinden olan enerji, ulusların kalkınmalarında ve refaha ulaşmalarında büyük

Detaylı

Termik ve Jeotermal Enerji Santralleri. Öğr. Gör. Onur BATTAL

Termik ve Jeotermal Enerji Santralleri. Öğr. Gör. Onur BATTAL Termik ve Jeotermal Enerji Santralleri Öğr. Gör. Onur BATTAL Yerli kaynaklardan olabildiğince yararlanmak enerji ihtiyacımıza önemli bir katkı sağlamasa da dışarıya bağımlılığımızı azaltması açısından

Detaylı

Gaz Yakıtlı Sıcak Hava Üreteçleri www.cukurovaisi.com

Gaz Yakıtlı Sıcak Hava Üreteçleri www.cukurovaisi.com Yenilikçi ve Güvenilir... Gaz Yakıtlı Sıcak Hava Üreteçleri www.cukurovaisi.com Gaz Yakıtlı Sıcak Hava Üreteçleri Çukurova Isı nın kendi markası olan ve son teknolojiyle üretilen Silversun Hot Air Gaz

Detaylı

Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON

Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON 27 MAYIS 2015 - İZMİR Yavuz Aydın Başkan TÜRKOTED KÜRESEL ENERJİ PİYASALARINDA GELİŞMELER VE BEKLENTİLER 2 02.06.2015 The future

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DENEY FÖYÜ DENEY ADI AKIŞKAN YATAKLI ISI TRANSFER DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEY SORUMLUSU DENEY GRUBU: DENEY TARİHİ

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

Sistemleri. (Kojenerasyon) Sedat Akar Makina Mühendisi Topkapı Endüstri, Gn.Md. 04.01.2010 - İstanbul

Sistemleri. (Kojenerasyon) Sedat Akar Makina Mühendisi Topkapı Endüstri, Gn.Md. 04.01.2010 - İstanbul Birleşik ik Isı ve GüçG Sistemleri (Kojenerasyon) Sedat Akar Makina Mühendisi Topkapı Endüstri, Gn.Md. 1 Birleşik ik Isı ve GüçG Sistemi Kojenerasyon- Nedir? En temel ifadeyle ; Elektrik ve Isının aynı

Detaylı

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ BİRSEN BAKIR ELEKTRİK MÜH. ENERJİ YÖNETİCİSİ EVD ENERJİ YÖNETİMİ -1- Kazanlar Yakıtın kimyasal enerjisini yanma yoluyla ısı enerjisine dönüştüren ve bu ısı enerjisini taşıyıcı

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402

Detaylı

KOMPLE ÇÖZÜM ÇEVRE DOSTU ESNEK ÇÖZÜM. Tekli Uygulama. İkili Uygulama. Montaj Kolaylığı

KOMPLE ÇÖZÜM ÇEVRE DOSTU ESNEK ÇÖZÜM. Tekli Uygulama. İkili Uygulama. Montaj Kolaylığı KOMPLE ÇÖZÜM Isıtma Soğutma Sıhhi Sıcak Su ÇEVRE DOSTU Dünyanın en yüksek COP=4,5 değerine sahip ekonomik sistemlerdir. Yenilenebilir enerji olan Hava ve Güneşten faydalanma Gaz veya yakıt ile ısıtmaya

Detaylı

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Ülkemizde Elektrik Enerjisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik-Bilgisayar Bilim Kolu Eğitim Seminerleri Dizisi 6 Mart 8 Mayıs 22 Destekleyen Kuruluşlar: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

Gaz Türbinli Uçak Motorları

Gaz Türbinli Uçak Motorları UCK 421 - Tepki ile Tahrik 2. Hafta Gaz Türbinli Uçak Motorları İtki Denklemi Gaz Türbinli Motor Bileşenleri Alıklar Sesaltı Sesüstü Kompresörler Merkezcil Eksenel Yanma Odası Türbinler Impuls Reaksiyon

Detaylı

RANTEKO ÇAMUR KURUTMA VE YAKMA ÇÖZÜMLERİ. Çamur bertaraf çözümlerimizi 2 bölüme ayırmaktayız

RANTEKO ÇAMUR KURUTMA VE YAKMA ÇÖZÜMLERİ. Çamur bertaraf çözümlerimizi 2 bölüme ayırmaktayız RANTEKO ÇAMUR KURUTMA VE YAKMA ÇÖZÜMLERİ Çamur bertaraf çözümlerimizi 2 bölüme ayırmaktayız RANTEKO KURUTMA-YAKMA TEKNOLOJİSİ KURUTMA TEKNOLOJİSİ Buss-SMS-Canzler Çamur Kurutma Yatay İnce Film Kurutucu

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr.

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr. T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Aydın DURMUŞ EYLÜL 2011 SAMSUN SANTRĠFÜJ POMPA DENEYĠ 1. GĠRĠġ Pompa,

Detaylı

TERMODİNAMİK SINAV HAZIRLIK SORULARI BÖLÜM 4

TERMODİNAMİK SINAV HAZIRLIK SORULARI BÖLÜM 4 Kapalı Sistem Enerji Analizi TERMODİNAMİK SINAV HAZIRLIK SORULARI BÖLÜM 4 4-27 0.5 m 3 hacmindeki bir tank başlangıçta 160 kpa basınç ve %40 kuruluk derecesinde soğutucu akışkan-134a içermektedir. Daha

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Dünya Enerji Genel Görünümü Genel Görünüm Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2013-2035 2013 2035F Doğalgaz %24 Nükleer %4 %7 Hidro %2 Yenilenebilir Petrol %33 Kömür

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ISI TRANSFERİ LABORATUVARI ISI POMPASI DENEY FÖYÜ 1. DENEYİN AMACI Isı pompası deneyi ile, günümüzde bir çok alanda kullanılan ısı pompalarının

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM)

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) 8. İLETİM TESİS VE İŞLETME GRUP MÜDÜRLÜĞÜ (İŞLETME VE BAKIM MÜDÜRLÜĞÜ) HAZIRLAYAN TEMMUZ 2008 Ankara 1 Gönderen: Recep BAKIR recepbakir38@mynet.com ENTERKONNEKTE

Detaylı

2. Teori Hesaplamalarla ilgili prensipler ve kanunlar Isı Transfer ve Termodinamik derslerinde verilmiştir. İlgili konular gözden geçirilmelidir.

2. Teori Hesaplamalarla ilgili prensipler ve kanunlar Isı Transfer ve Termodinamik derslerinde verilmiştir. İlgili konular gözden geçirilmelidir. PANEL RADYATÖR DENEYİ 1. Deneyin Amacı Binalarda ısıtma amaçlı kullanılan bir panel radyatörün ısıtma gücünü oda sıcaklığından başlayıp kararlı rejime ulaşana kadar zamana bağlı olarak incelemektir. 2.

Detaylı

KONDENSER ÜNİTESİ KATALOĞU

KONDENSER ÜNİTESİ KATALOĞU En Direk Soğutma!! İklimlendirme ve soğutma alanında hızla gelişen teknoloji bu alanda arge faaliyetleri yapılmasının önünü açmıştır. Kondanser ve evaparatör sistemlerinin daha efektif hale gelmesi ve

Detaylı

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ KBSB Kazan ve Basınçlı Kap Sanayicileri Birliği - 2014 Ahmet Cevat Akkaya www.kbsb.org.tr Milyar Kaçınılmaz Son? Misyon? Tek gerçek kaynak - Dünya Dünya popülasyon

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 24 Ekim 2014 29. Mühendislik Dekanları Konseyi Toplantısı

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ YUSUF BAYRAK TEİAȘ APK Daire Bașkanlığı 1. GİRİȘ 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve sektörün yeniden yapılanmasından

Detaylı

ISI VE SICAKLIK. 1 cal = 4,18 j

ISI VE SICAKLIK. 1 cal = 4,18 j ISI VE SICAKLIK ISI Isı ve sıcaklık farklı şeylerdir. Bir maddeyi oluşturan bütün taneciklerin sahip olduğu kinetik enerjilerin toplamına ISI denir. Isı bir enerji türüdür. Isı birimleri joule ( j ) ve

Detaylı

HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR

HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR HİDROELEKTRİK SANTRALLERİ TÜRLERİ AKARSU TİPİ(BARAJSIZ) HİDROELEKTRİK SANTRALLER DEPO TİPİ(BARAJLI

Detaylı

KOJENERASYON ve TRİJENERASYON TEKNOLOJİLER

KOJENERASYON ve TRİJENERASYON TEKNOLOJİLER KOJENERASYON ve TRİJENERASYON TEKNOLOJİLER LERİ 1 Mayıs 2009 Mehmet Türkel Türkiye Kojenerasyon Derneği Kojenerasyon ve Trijenerasyon Teknolojileri Tanımlar, Tipleri ve Örnekler Yararları Çevresel Değerlendirme

Detaylı

Enerjinin varlığını cisimler üzerine olan etkileri ile algılayabiliriz. Isınan suyun sıcaklığının artması, Gerilen bir yayın şekil değiştirmesi gibi,

Enerjinin varlığını cisimler üzerine olan etkileri ile algılayabiliriz. Isınan suyun sıcaklığının artması, Gerilen bir yayın şekil değiştirmesi gibi, ENERJİ SANTRALLERİ Enerji Enerji soyut bir kavramdır. Doğrudan ölçülemeyen bir değer olup fiziksel bir sistemin durumunu değiştirmek için yapılması gereken iş yoluyla bulunabilir. Enerjinin varlığını cisimler

Detaylı

EĞİTİM PROGRAMI ÇERÇEVESİ BİRİNCİ EĞİTİM MODÜLÜ

EĞİTİM PROGRAMI ÇERÇEVESİ BİRİNCİ EĞİTİM MODÜLÜ EK-2 PROGRAMI ÇERÇEVESİ BİRİNCİ MODÜLÜ MÜFREDAT KONUSU MODÜL GENEL Enerji verimliliği mevzuatı, M1 Teorik Enerjide arz ve talep tarafındaki gelişmeler, M1 Teorik Enerji tasarrufunun ve verimliliğin önemi

Detaylı

DEMİR-ÇELİK SEKTÖRÜNDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ & YÖNETİMİ

DEMİR-ÇELİK SEKTÖRÜNDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ & YÖNETİMİ DEMİR-ÇELİK SEKTÖRÜNDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ & YÖNETİMİ Serpil Çimen Teknik İşler Direktörü Türkiye Çelik Üreticileri Derneği 15 Ocak 2014 WOW Kongre Merkezi -İstanbul Türkiye nin Ham Çelik Üretimi (mmt)

Detaylı

NOT: Toplam 5 soru çözünüz, sınav süresi 90 dakikadır. SORULAR VE ÇÖZÜMLER

NOT: Toplam 5 soru çözünüz, sınav süresi 90 dakikadır. SORULAR VE ÇÖZÜMLER Adı- Soyadı : Fakülte No : Gıda Mühendisliği Bölümü, 2014/2015 Öğretim Yılı, Güz Yarıyılı 00391-Termodinamik Dersi, Bütünleme Sınavı Soru ve Çözümleri 23.01.2015 Soru (puan) 1 (20) 2 (20) 3 (20) 4 (20)

Detaylı

ÜLKEMİZDE ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİ VE ALINAN TEDBİRLER

ÜLKEMİZDE ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİ VE ALINAN TEDBİRLER ÜLKEMİZDE ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİ VE ALINAN TEDBİRLER DÜNYA & TÜRKİYE ENERJİ TALEBİ Dünya Enerji Talebi Değişimi (02-14) Türkiye Birincil Enerji Talebi (Milyon TEP) 76% 33% 1% -8% 77 61% 124 OECD Dışı Dünya

Detaylı

ATIK ISIDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ

ATIK ISIDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ ATIK ISIDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ ORGANIC RANKINE CYCLE (ORC) TEKNOLOJİSİ www.durr.com ATIK ISINIZI EN İYİ ŞEKİLDE DEĞERLENDIRIN DEĞERLENDİRİN Organic Rankine Cycle (ORC), desantral ısı kaynaklarından elektrik

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 18 Haziran 2014 İTÜDER SOMA dan Sonra: Türkiye de

Detaylı

PLAKALI ISI EŞANJÖRÜ SEÇĐMĐ: [1)YÜZME HAVUZLARININ ISITILMASINDA ÇAĞDAŞ ÇÖZÜM. Semih Ferit Emekli

PLAKALI ISI EŞANJÖRÜ SEÇĐMĐ: [1)YÜZME HAVUZLARININ ISITILMASINDA ÇAĞDAŞ ÇÖZÜM. Semih Ferit Emekli [1)YÜZME HAVUZLARININ ISITILMASINDA ÇAĞDAŞ ÇÖZÜM Semih Ferit Emekli 1960 Đstanbul'da doğdu. Pertevniyal Lisesi'nden sonra ĐDMMA Yıldız Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü'nden 1980 81 döneminde mezun

Detaylı

I S I T M A S T A N D A R T L A R I

I S I T M A S T A N D A R T L A R I I S I T M A S T A N D A R T L A R I TS 2736 16.06.1977 Çıkış Suyu Sıcaklığı 110 C'den Daha Yüksek Kızgın Sulu Isıtma Tesisleri TS 4662 24.12.1985 Gemi Isıtma, Havalandırma ve İklimlendirme Tesisat Projeleri

Detaylı

Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor

Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor Kasım 2015 Hazırlayan Önder Algedik 2 İçindekiler Özet... 3 Afşin Elbistan Linyit Rezervi... 4 Elektrik Üretimi... 5 Afşin

Detaylı

Bölüm 6 TERMODİNAMİĞİN İKİNCİ YASASI

Bölüm 6 TERMODİNAMİĞİN İKİNCİ YASASI Bölüm 6 TERMODİNAMİĞİN İKİNCİ YASASI İKİNCİ YASANIN ESAS KULLANIMI 1. İkinci yasa hal değişimlerinin yönünü açıklayabilir. 2. İkinci yasa aynı zamanda enerjinin niceliği kadar niteliğinin de olduğunu öne

Detaylı

3. TERMODİNAMİK KANUNLAR. (Ref. e_makaleleri) Termodinamiğin Birinci Kanunu ÖRNEK

3. TERMODİNAMİK KANUNLAR. (Ref. e_makaleleri) Termodinamiğin Birinci Kanunu ÖRNEK 1 3. TERMODİNAMİK KANUNLAR (Ref. e_makaleleri) Termodinamiğin Birinci Kanunu Termodinamiğin Birinci Kanununa göre, enerji yoktan var edilemez ve varolan enerji yok olmaz, ancak şekil değiştirebilir. Kanun

Detaylı

Kömür Tüketimi-Termik Santrallar

Kömür Tüketimi-Termik Santrallar TÜRKİYE 8. KÖMÜR KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI PROCEEDINGS OF THE 8th COAL CONGRESS OF TURKEY Kömür Tüketimi-Termik Santrallar Coal Consumption and Power Stations Güven ÖNAL (*) Zeki DOĞAN (**) Hayrünnisa

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mayıs 2014 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

Pre-designed Steam Turbines

Pre-designed Steam Turbines Industrial Power Pre-designed Steam Turbines 12 megavata kadar olan güç aralığı için kompakt buhar türbinleri Scan the QR code with the QR code reader in your mobile! siemens.com / energy / steamturbines

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SOĞUTMA DENEY FÖYÜ DERSİN ÖĞRETİM ELEMANI DENEYİ YAPTIRAN ÖĞRETİM ELEMANI DENEY

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mart 2015 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-7

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-7 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/tr-tr/eigm-raporlari Temmuz 2016 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-7 Latife DEMİRTAŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı

Detaylı

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ Kütlenin korunumu: Kütle de enerji gibi korunum yasalarına uyar; başka bir deyişle, var veya yok edilemez. Kapalı sistemlerde: Sistemin kütlesi

Detaylı

İÇİNDEKİLER SUNUŞ... XIII 1. GENEL ENERJİ...1

İÇİNDEKİLER SUNUŞ... XIII 1. GENEL ENERJİ...1 İÇİNDEKİLER SUNUŞ... XIII 1. GENEL ENERJİ...1 1.1. Dünya da Enerji...1 1.1.1. Dünya Birincil Enerji Arzındaki Gelişmeler ve Senaryolar...1 1.2. Türkiye de Enerji...4 1.2.1. Türkiye Toplam Birincil Enerji

Detaylı

VIESMANN VITOCAL 200-S Hava/su ısı pompası, split tipi 1,3-16,0 kw

VIESMANN VITOCAL 200-S Hava/su ısı pompası, split tipi 1,3-16,0 kw VIESMANN VITOCAL 200-S Hava/su ısı pompası, split tipi 1,3-16,0 kw Teknik Bilgi Föyü Sipariş No. ve Fiyatlar: Fiyat listesine bakınız. VITOCAL 200-S Tip AWB 201.B/AWB 201.C Dış ve iç mekan üniteli split

Detaylı

TERMĐK SANTRALLARIN ÇEVRE SORUNU

TERMĐK SANTRALLARIN ÇEVRE SORUNU TERMĐK SANTRALLARIN ÇEVRE SORUNU Metin YÜCEL 1949 yılında Đstanbul Yıldız Yüksek Teknik okulu (Bugünkü YILDIZ TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ) Makine Mühendisliği Bölümünden mezun oldu. Etibank Ergami Bakır'da ve

Detaylı

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi Türkiye Elektrik Piyasası Emrah Besci Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi http://emrah.besci.gen.tr Emrah@Besci.gen.tr Elektriğe ulaşamayan 1,267

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-1

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-1 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Ocak 2015 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-1 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

Gerçek ve ideal çevrimler, Carnot çevrimi, hava standardı kabulleri, pistonlu motolar

Gerçek ve ideal çevrimler, Carnot çevrimi, hava standardı kabulleri, pistonlu motolar Gerçek ve ideal çevrimler, Carnot çevrimi, hava standardı kabulleri, pistonlu motolar 9-16. Kapalı bir sistemde gerçekleşen ideal hava çevirimi aşağıda belirtilen dört hal değişiminden oluşmaktadır. Oda

Detaylı

MAK 401 MAKİNA PROJE DERSİ KONULARI. Prof. Dr. Erdem KOÇ. Doç. Dr. Hakan ÖZCAN

MAK 401 MAKİNA PROJE DERSİ KONULARI. Prof. Dr. Erdem KOÇ. Doç. Dr. Hakan ÖZCAN MAK 401 MAKİNA PROJE DERSİ KONULARI Not: Ders konuları seçilirken aşağıda belirtilen formun doldurulup bölüm sekreterliğine verilmesi gerekmektedir. Prof. Dr. Erdem KOÇ Konu Rüzgar Türbinlerinde Kanat

Detaylı

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Dönen Elektrik Makinaları nın önemli bir grubunu oluştururlar. (Üretilen en büyük güç ve gövde büyüklüğüne sahip dönen makinalardır) Generatör (Alternatör) olarak

Detaylı

Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V)

Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V) Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V) Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ); 1970 yılında Kurulan Türkiye Elektrik Kurumu nun (TEK), 1994 yılında TEAŞ ve TEDAŞ olarak ikiye ayrılmasından

Detaylı

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr ENERJİ 2011 yılı sonu itibarıyla dünyadaki toplam enerji kaynak tüketimi 12.274,6 milyon ton eşdeğeri olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı itibarıyla dünyada enerji tüketiminde en yüksek pay %33,1 ile petrol,

Detaylı

EVHRAC 3 YIL. Avantajları. Fonksiyonu. Modeller

EVHRAC 3 YIL. Avantajları. Fonksiyonu. Modeller EVHRAC Fonksiyonu Bilindiği gibi binalarda hava kalitesinin arttırılması için iç ortam havasının egzost edilmesi ve yerine taze hava verilmesi kaçınılmaz hale gelmiştir. Her ne kadar ısı geri kazanım cihazları

Detaylı

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Sıcaklık, bir gaz molekülünün kütle merkezi hareketinin ortalama kinetic enerjisinin bir ölçüsüdür. Sıcaklık,

Detaylı

(karbondioksit), CH CI (metilalkol), C H 5 CI (etil klorür), C H 6 (etan) ve (CH ) CH (izo bütan) gibi soğutucu akışkanlar yaygın olarak kullanılmakta

(karbondioksit), CH CI (metilalkol), C H 5 CI (etil klorür), C H 6 (etan) ve (CH ) CH (izo bütan) gibi soğutucu akışkanlar yaygın olarak kullanılmakta 0. BÖLÜM SOĞUTMA ÇEVRİMİ Ters Carnot Çevrimi Soğutma; çevre sıcaklığından daha düşük sıcaklıktaki ortamlar elde etmek ve bu düşük sıcaklığı muhafaza etmek amacıyla gerçekleştirilen işlemler topluluğundan

Detaylı

SORULAR S1) Elektrik enerjisi üretim yöntemlerini sıralayarak şekilleri ile birlikte açıklayınız (25 P).

SORULAR S1) Elektrik enerjisi üretim yöntemlerini sıralayarak şekilleri ile birlikte açıklayınız (25 P). SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ I. öğretim II. öğretim A şubesi B şubesi C şubesi Elektrik Öğrencinin, Adı ve Soyadı Numarası İmzası Tarih Elektronik Bilgisi

Detaylı

SORULAR VE ÇÖZÜMLER. Adı- Soyadı : Fakülte No :

SORULAR VE ÇÖZÜMLER. Adı- Soyadı : Fakülte No : Adı- Soyadı : Fakülte No : Gıda Mühendisliği Bölümü, 2014/2015 Öğretim Yılı, Güz Yarıyılı 00391-Termodinamik Dersi, Dönem Sonu Sınavı Soru ve Çözümleri 06.01.2015 Soru (puan) 1 (15) 2 (15) 3 (15) 4 (20)

Detaylı

Havadan Suya Isı Pompası

Havadan Suya Isı Pompası Havadan Suya Isı sı * Kurulum Esnekliği * Ayrılabilir Boyler * Yüksek Enerji Tasarruflu İnverter Teknolojisi 1. Düşük İşletim Maliyeti 4. Farklılık 2. Düşük CO2 Emisyonu 5. Kolay Kurulum 3. Temiz ve Sessiz

Detaylı

SUNİ RÜZGAR BACASI. Nurettin AYDIN Patent no:200903009. Dünyadan Benzer Örnek: Güneş Bacası havayı güneşle ısıtıp rüzgar üretir

SUNİ RÜZGAR BACASI. Nurettin AYDIN Patent no:200903009. Dünyadan Benzer Örnek: Güneş Bacası havayı güneşle ısıtıp rüzgar üretir SUNİ RÜZGAR BACASI TÜBİTAK desteği ile ULUSLARARASI İNCELEMELİ PATENT Patent No: 200903009 Patent Sahibi: Nurettin AYDIN İletişim: 05053195090 nurettin.aydin68@gmail.com Ankara Neden? Dünyada her yıl 2

Detaylı

JEOTERMAL ELEKTRİK SANTRALLERİ İÇİN TÜRKİYE DE EKİPMAN ÜRETİM İMKANLARI VE BUHAR JET EJEKTÖRLERİ ÜRETİMİ

JEOTERMAL ELEKTRİK SANTRALLERİ İÇİN TÜRKİYE DE EKİPMAN ÜRETİM İMKANLARI VE BUHAR JET EJEKTÖRLERİ ÜRETİMİ JEOTERMAL ELEKTRİK SANTRALLERİ İÇİN TÜRKİYE DE EKİPMAN ÜRETİM İMKANLARI VE BUHAR JET EJEKTÖRLERİ ÜRETİMİ Karbonsan ın fabrikası, Orhangazi Bursa da bulunmaktadır. Karbonsan ın ürün çeşitlerini genel çerçevesiyle

Detaylı

kw Konvansiyonel Hermetik Kombiler

kw Konvansiyonel Hermetik Kombiler 24-28-31 kw Konvansiyonel Hermetik Kombiler Konvansiyonel Hermetik Kombiler 24-28-31 kw Parametre ayarları Lawa Beyaz dijitli koyu mavi aydınlatmalı LCD ekran Basma butonlu MODE ve RESET Çevirme düğmeli

Detaylı

TÜRKİYE 2013 YILLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU

TÜRKİYE 2013 YILLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU TÜRKİYE 213 YILLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler Özet... 1. DENGE... 2 1. ELEKTRİK... 4 2. DOĞAL GAZ... 9 3. LİNYİT VE TAŞ KÖMÜRÜ... 1 4.

Detaylı

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ T.C BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DOĞA BİLİMLERİ, MİMARLIK ve MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ISI POMPASI DENEY FÖYÜ 2015-2016 Güz Yarıyılı Prof.Dr. Yusuf Ali KARA Arş.Gör.Semih AKIN Makine

Detaylı

24/30-28/35-32/40 kw Premix Sistemli Yoğuşmalı Kombiler

24/30-28/35-32/40 kw Premix Sistemli Yoğuşmalı Kombiler 24/30-28/35-32/40 kw Premix Sistemli Yoğuşmalı Kombiler Yoğuşmalı Premix Sistem Kombiler 24/30-28/35-32/40 kw Parametre ayarları Priwa Beyaz dijitli koyu mavi aydınlatmalı LCD ekran Basma butonlu MODE

Detaylı

Bölüm 7 ENTROPİ. Bölüm 7: Entropi

Bölüm 7 ENTROPİ. Bölüm 7: Entropi Bölüm 7 ENTROPİ 1 Amaçlar Termodinamiğin ikinci kanununu hal değişimlerine uygulamak. İkinci yasa verimini ölçmek için entropi olarak adlandırılan özelliği tanımlamak. Entropinin artış ilkesinin ne olduğunu

Detaylı

A. PROJE BİLGİLERİ 2 B. DEPO HACMİ 4 C. YAPI BİLEŞENLERİNİN ÖZELLİKLERİ VE ISI İLETİM KATSAYILARI 5 1)DIŞ DUVAR 5 2)İÇ DUVAR 5 3)TAVAN 6 4)TABAN 6

A. PROJE BİLGİLERİ 2 B. DEPO HACMİ 4 C. YAPI BİLEŞENLERİNİN ÖZELLİKLERİ VE ISI İLETİM KATSAYILARI 5 1)DIŞ DUVAR 5 2)İÇ DUVAR 5 3)TAVAN 6 4)TABAN 6 A. PROJE BİLGİLERİ 2 B. DEPO HACMİ 4 C. YAPI BİLEŞENLERİNİN ÖZELLİKLERİ VE ISI İLETİM KATSAYILARI 5 1)DIŞ DUVAR 5 2)İÇ DUVAR 5 3)TAVAN 6 4)TABAN 6 D.ISI YÜKÜ HESABI 7 1. Trasnsmisyon Isı Yükü 7 2- İnfilitrasyon

Detaylı

EKONOMİK ISITMA-SOĞUTMA ÇÖZÜMLERİ

EKONOMİK ISITMA-SOĞUTMA ÇÖZÜMLERİ EKONOMİK ISITMA-SOĞUTMA ÇÖZÜMLERİ Villa ve Konutlar SPA Merkezleri Otel ve Pansiyonlar Isıtmalı Yüzme Havuzları Diğer ısınma sistemlerine göre %75 e varan tasarruf 1202/1 Sok. No:81-N Yenişehir, İzmir

Detaylı

GEMİ SİSTEMİ VE DEVRELERİ. Prof.Dr.Adnan Parlak

GEMİ SİSTEMİ VE DEVRELERİ. Prof.Dr.Adnan Parlak GEMİ SİSTEMİ VE DEVRELERİ Prof.Dr.Adnan Parlak GEMİ SİSTEMİ VE DEVRELERİ Tatlı Su Devresi (F/W) Deniz Suyu Devresi(S/W) Yağlama Yağı Devresi (L/O) Yakıt Devresi (F/O ve D/O) Balast-Yangın Devresi Hidrofor

Detaylı

ELEKTRİK ve PLANLAMA 21. YÜZYILDA PLANLAMAYI DÜŞÜNMEK. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Cengiz GÖLTAŞ 14 Mayıs 2011

ELEKTRİK ve PLANLAMA 21. YÜZYILDA PLANLAMAYI DÜŞÜNMEK. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Cengiz GÖLTAŞ 14 Mayıs 2011 ELEKTRİK ve PLANLAMA 21. YÜZYILDA PLANLAMAYI DÜŞÜNMEK Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Cengiz GÖLTAŞ 14 Mayıs 2011 TÜRKİYE DE ELEKTRİK ENERJİSİ KURULU GÜCÜ (Nisan 2011) TERMİK - İTHAL KÖMÜR

Detaylı