Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ""

Transkript

1 ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ ÜLKEMİZDE KOMPOST ÜRETİMİ YAPAN BAZI TESİSLERDEKİ MEKANİZASYON UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Selim UYGUN TARIM MAKİNALARI ANABİLİM DALI ANKARA 2012 Her hakkı saklıdır

2 Prof. Dr. İlknur DURSUN danışmanlığında, Ziraat Müh. Selim UYGUN tarafından hazırlanan bu çalışma / / tarihinde aşağıdaki jüri tarafından oybirliği ile Tarım Makinaları Anabilim Dalı nda Yüksek Lisans Tezi olarak kabul edilmiştir. Başkan: Prof. Dr. İlknur DURSUN Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları A.B.D. Üye: Prof. Dr. Ayten ONURBAŞ AVCIOĞLU Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları A.B.D. Üye: Prof. Dr. Sonay SÖZÜDOĞRU OK Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme A.B.D. Yukarıdaki sonucu onaylarım. Prof. Dr. Özer KOLSARICI Enstitü Müdürü

3 ÖZET Yüksek Lisans Tezi ÜLKEMİZDE KOMPOST ÜRETİMİ YAPAN BAZI TESİSLERDEKİ MEKANİZASYON UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Selim UYGUN Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Makinaları Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. İlknur DURSUN Bu çalışmada; Türkiye de kompost üretimi yapan bazı tesislerdeki mekanizasyon uygulamalarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda; 3 tanesi İç Anadolu Bölgesinde, 7 tanesi Ege Bölgesinde ve 3 tanesi ise Akdeniz Bölgesinde olmak üzere toplam 13 tesis ele alınmıştır. Seçilen tesislere bizzat gidilerek yerinde incelemeler ve anket çalışmaları yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; incelenen tesislerin % 23 ünün mantar kompostu, % 76 sının ise toprak iyileştiricisi olarak kullanılan kompost üretimine yönelik olarak üretim yaptıkları belirlenmiştir. İncelemelerde bulunulan tesislerde, en çok karşılaşılan sorunun koku problemi olduğu anlaşılmıştır. Ele alınan tesislerin % 62 sinde paketleme sistemlerinin, % 46 sında ise peletleme sistemlerinin kullanıldığı gözlenmiştir. İncelenen tesislerin tamamının tam kapasite üretim yaptığı ve hammadde veya atık temininde sıkıntı yaşamadığı anlaşılmıştır. Seçilen tesislerden 2 tanesinde pasif kompostlaştırma, 2 tanesinde karıştırmalı yığın kompostlaştırma, 1 tanesinde tambur + karıştırmalı yığın kompostlaştırma, 3 tanesinde tünel kompostlaştırma, 3 tanesinde depoda kompostlaştırma, 1 tanesinde depo + karıştırmalı yığın kompostlaştırma ve 1 tanesinde ise kule tipi kompostlaştırma yöntemlerinin uygulandığı belirlenmiştir. Tesislerde uygulanan kompostlaştırma yöntemine bağlı olarak mekanizasyon uygulamaları da değişiklik göstermektedir. İncelenen tesislerde kepçeler, traktör ön yükleyicileri, yığın karıştırma makinaları, atık parçalama makinaları, havalandırma boruları, çeşitli fanlar, çamur pompaları, paketleme ve peletleme üniteleri, eleme düzenleri, separatörler, kompostlaştırma tamburları, kule reaktörleri, vb lerinden yararlanıldığı belirlenmiştir. Güç kaynağı olarak ise traktörler ve çeşitli motorlardan yararlanılmaktadır. Ayrıca seçilen tesislerin iş akış planları ile bu tesislerde kullanılan alet ve makinaların bazı teknik özellikleri ortaya konulmuştur. Eylül 2012, 102 sayfa Anahtar Kelimeler: Kompost, kompost mekanizasyonu, kompostlaştırma i

4 ABSTRACT Master Thesis EVALUATION OF THE MECHANIZATION APPLICATIONS IN SOME COMPOST PRODUCTION FACILITIES IN TURKIYE Selim UYGUN Ankara University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Agricultural Machinery Supervisor: Prof. Dr. İlknur DURSUN In this study, it was aimed to evaluate levels of mechanization applications of some the facilities that produces compost in Turkey. For this purpose, 3 of them in Central Anatolia, 7 of them in Aegean Region, 3 of them Mediterranean region which totally makes 13 facilities were investigated. Studies and surveys conducted at selected facilities by face to face survey method. According to the survey, 23% of surveyed facilities were producing compost for mushroom cultivation; whereas 76% of the facilities were abel to produce compost used as a soil improver. Investigations in current plants, the most common problem is understood that odor problem. Dealt with 62% of installations detected in packaging systems, 46% of cases, have been observed that the pelletizing systems are used. All the studied plants were operating at full capacity and the shortage of raw materials or waste was not a major concern without any problems. The composting methods of all the facilities were observed as follows: passive composting 2 Out of the selected facilities; 2 windrow composting; 1 rotating drum composting following windrow composting; 3 tunnel composting; 3 in-vessel composting; 1 tunnel composting followed by windrow composting and 1 silo composting. Mechanization practices applied at the facilities varied depending on method of composting. Plants examined observed that had following mechanization units: diggers, tractor front loaders, windrow turners, shredding machines, ventilation units, various fans, mud pumps, packaging and pelletizing units, elimination schemes, separators, composting drums, tower reactors etc. A variety of tractors and engines were used as a power source. In addition, selected plants workflow schemes and machines used in these facilities put forward with some of the technical specifications. September 2012, 102 pages Key Words: Compost, composting, composting mechanization ii

5 TEŞEKKÜR Tarım Makinaları bölümünde sürdürdüğüm yüksek lisans çalışmamda, bana sadece uzmanlık alanı ile sınırlı kalmayarak, pek çok disiplini içinde barındıran, bu geniş çalışmayı yapma fırsatını tanıyan ve çalışmalarımı büyük bir sabırla değerlendirip destekleyen değerli hocam Prof. Dr. İlknur DURSUN a sonsuz şükran ve teşekkürlerimi sunarım. Araştırmam sırasında değerli yardımlarını esirgemeyen Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü öğretim üyelerinden sayın hocam Prof. Dr. Ayten ONURBAŞ AVCIOĞLU na, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölüm Başkanı sayın hocam Prof. Dr. Ali İhsan ACAR a ve Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım makinaları Bölümü öğretim üyelerinden sayın hocam Prof. Dr. Ergin DURSUN a mesleki gelişimime sağladıkları katkılardan dolayı ayrı ayrı teşekkürlerimi sunarım. Araştırmalarımın her aşamasında bilgi, öneri ve yardımlarıyla bana büyük destek veren, mesleki gelişimime olduğu kadar insani ilişkilerde de engin fikirleriyle yetişmeme büyük katkısı olan Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü nde görev yapan sayın hocam Araş. Gör. Emrah ONURSAL a en içten teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca, Kompost Teknolojisine ilgi duymamı sağlayan Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü hocalarıma da saygılarımı bu vesileyle sunmak isterim. Son olarak; hayatımın her aşamasında olduğu gibi yüksek lisans çalışmalarım sırasında da beni sabır ve içtenlikle destekleyen, haklarını asla ödeyemeyeceğim anneme, babama ve değerli aile büyüklerime en içten teşekkürlerimi sunarım. Selim UYGUN Ankara, Eylül 2012 iii

6 İÇİNDEKİLER ÖZET... i ABSTRACT... ii TEŞEKKÜR... iii İÇİNDEKİLER... iv SİMGELER DİZİNİ... vi ŞEKİLLER DİZİNİ... vii ÇİZELGELER DİZİNİ... x 1. GİRİŞ Kompostlaştırma Teknolojisi Kompostun tarihçesi Aerobik kompostlaştırma Anaerobik kompostlaştırma Kompostlaştırma işlemine etki eden parametreler Oksijen ve havalandırma Mikroorganizmalar Karbon (C), azot (N) ve C:N oranı Hidrojen iyonu konsantrasyonu (ph) Nem içeriği Partikül büyüklüğü Sıcaklık Süre Kompostlaştırma işleminde kullanılan maddeler Kompostun kullanım alanları Kompostun yararları Kompostun sakıncaları Kompostlaştırma Yöntemleri Pasif kompostlaştırma Karıştırmalı yığın kompostlaştırma Havalandırmalı statik yığın kompostlaştırma Pasif havalandırmalı tip Zorlamalı havalandırmalı tip Kapalı sistemlerde kompostlaştırma Depoda kompostlaştırma Tünel kompostlaştırma iv

7 Kule tipi reaktörlerde kompostlaştırma Döner tambur tipi kompostlaştırma Kompostlaştırmada İşlem Akışı Hammaddenin depolanması ve işlenmesi Ezme veya parçalama Karıştırma ve yığın oluşturma Olgunlaşma, depolama ve işleme Eleme Kurutma Paketleme Kompostun Tarlaya Uygulanması Çalışmanın Amacı ve Önemi KAYNAK ÖZETLERİ MATERYAL VE YÖNTEM Materyal Yöntem BULGULAR VE TARTIŞMA İşletmelerin Faaliyet Süreleri Tesis Sorumlularının Eğitim Seviyeleri İşletmelerin Çalışan Sayıları İşletmelerin İhracat Yapma/Yapmama Durumları Üretilen Kompostun Kullanım Amacı Tesislerde Kompostlaştırılan Atık (Hammadde) Türleri Kompostlaştırma İşlemi İçin Kullanılan Materyallerin Karıştırılmasında Dikkat Edilen Kriterler Kompostlaştırma İşlemine Tabi Tutulan Atıkların Temin Durumları Tesislerin Kompost Üretim Miktarları Tesislerin Kuruldukları Alan bilgileri Tesislerin Kompostlaştırma Süreleri Tesislerde Üretim İçin Tercih Edilen Kompostlaştırma Yöntemleri Paketleme ve Peletleme Sistemleri İncelenen Tesislerin İş Akış Planları ve Mekanizasyon Uygulamaları SONUÇ KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ v

8 SİMGELER DİZİNİ C / N CH 4 CO 2 Cu H 2 O K L N NH 3 NH 4 NO 3 NO x OM P PLC Zn Karbon / Azot Oranı Metan Karbondioksit Bakır Su Potasyum Litre Azot Amonyak Amonyum Nitrat Azot Oksitler Organik Madde Fosfor Programlanabilir Lojik Kontrolör Çinko vi

9 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1.1 Kompostlaştırma işlemi..4 Şekil 1.2 Aerobik kompostlaştırma işlemi....7 Şekil 1.3 Yığın kompostlaştırma süresince mikrobiyal populasyon değişimi...9 Şekil 1.4 Pasif kompostlaştırma yığınları Şekil 1.5 Karıştırmalı yığın kompostlaştırma.. 18 Şekil 1.6 Çekilir tip traktörle çalışan kompost karıştırma makinası 19 Şekil 1.7 Kendi yürür tip kompost karıştırma makinası.. 19 Şekil 1.8 Sıralı yığın döndürme işlemi...20 Şekil 1.9 Pasif havalandırmalı yöntemlerde kompostlaştırma...22 Şekil 1.10 Havalandırmalı statik yığınlar...23 Şekil 1.11 Alçak basınçlı havalandırma sisteminde kullanılan yoğunlaştırma varili. 24 Şekil 1.12 Depoda kompostlaştırma Şekil 1.13 Tünel kompostlaştırma sistemi Şekil 1.14 Kule tipi reaktörlerde kompostlaştırma..28 Şekil 1.15 Büyük ölçekli döner tambur kompost reaktörü..29 Şekil 1.16 Döner tambur kompost reaktörü.29 Şekil 1.17 Ezme ve parçalama işlemlerinde kullanılan çeşitli makinalar.. 32 Şekil 1.18 Kompostun toprağa uygulanması Şekil 1.19 Çiftlik gübresi dağıtma makinaları ile kompostun toprağa uygulanması...37 Şekil 4.1 İncelenen tesislerin kompost üretim amaçlarına göre yüzdeleri..54 Şekil 4.2 Kullanılan atık cinsine göre tesis yüzdeleri Şekil 4.3 Kompostlaştırma işleminde tesislerin karışım oluşturma yüzdeleri.55 Şekil 4.4 Sıcaklık ve nem kontrolü yapan tesisler...56 Şekil 4.5 Tesislerin atık temin yüzdeleri Şekil 4.6 Atık nemlendirme işlemi..58 Şekil 4.7 Kompostlaştırma süreleri 62 Şekil 4.8 Traktörle çekilir tip kompost karıştırma makinası Şekil 4.9 Tünel kompostlaştırma sistemi. 65 Şekil 4.10 Kule tipi kompostlaştırma yapan tesis Şekil 4.11 Depoda kompostlaştırma yöntemi vii

10 Şekil 4.12 Paketleme yapan tesis yüzdeleri. 67 Şekil 4.13 Peletleme yapan tesis yüzdeleri.. 68 Şekil 4.14 Atıkların tesiste toplanma işlemi 69 Şekil 4.15 Sıralı yığınları oluşturan ekipmanlar..69 Şekil 4.16 Sıralı yığın kompost karıştırıcısı 70 Şekil 4.17 Peletleme ünitesi.70 Şekil 4.18 Peletlenmiş kompost ve paketleme ünitesi.70 Şekil numaralı tesisin iş akış planı...71 Şekil 4.20 İnceleme yapılan kompost tesisi.72 Şekil 4.21 Döner tambur tipi ve karıştırmalı yığın kompostlaştırma yöntemleri...73 Şekil 4.22 Sıvı gübre havuzu Şekil 4.23 Peletleme, eleme ve paketleme üniteleri Şekil numaralı tesisin iş akış planı Şekil 4.25 Hammadde yığını...75 Şekil 4.26 Tavuk gübresi-su karışımı ilavesi Şekil 4.27 Materyal aktarımını gerçekleştiren makina 76 Şekil 4.28 Depoda kompostlaştırma işlemi Şekil 4.29 Havalandırma fanları.. 77 Şekil 4.30 Paketleme ünitesi Şekil numaralı tesisin iş akış planı Şekil 4.32 Kontrol paneli Şekil 4.33 Tünel kompostlaştırma kanalları 79 Şekil 4.34 Tünel kompostlaştırma döndürücüsü.79 Şekil 4.35 Döndürücülerin kanallar arası geçiş alanları..80 Şekil 4.36 Peletleme makinası.80 Şekil 4.37 Paketleme ünitesi Şekil numaralı tesisin iş akış planı Şekil 4.39 Tünel kompostlaştırma kanalları...82 Şekil 4.40 Kompost yığınları...83 Şekil 4.41 Yığınların karıştırılması işlemi...83 Şekil 4.42 Yığınların toplanması.84 Şekil 4.43 Paketleme ünitesi 84 viii

11 Şekil numaralı tesisin iş akış planı Şekil numaralı tesisten genel görünüşler..87 Şekil numaralı tesisin iş akış planı Şekil 4.47 Saman tavuk gübresi karışımı...89 Şekil 4.48 Sıralı yığınlar.. 90 Şekil 4.49 Sıralı yığın karıştırıcısı...90 Şekil 4.50 Depoda kompostlaştırma işlemi Şekil numaralı tesisin iş akış planı Şekil numaralı tesisin genel görünüşü 92 Şekil 4.53 Tünel kompostlaştırma kanalı ve döndürücüsü..93 Şekil 4.54 Kurutma ünitesi.. 93 Şekil 4.55 Eleme ve paketleme üniteleri.93 Şekil numaralı tesisin iş akış planı...94 ix

12 ÇİZELGELER DİZİNİ Çizelge 1.1 Aerobik ve anaerobik yöntemlerin karşılaştırılması.. 8 Çizelge 1.2 Bazı kompost bileşenlerinin C/N oranları...11 Çizelge 1.3 Kompostlaştırmada yaygın olarak kullanılan ham maddeler..14 Çizelge 1.4 Kompostun olgunlaştığını gösteren başlıca analizler...34 Çizelge 4.1 Anketi yanıtlayan işletmelerin faaliyet süreleri 51 Çizelge 4.2 Tesis sorumlularının eğitim seviyeleri.52 Çizelge 4.3 Anketi yanıtlayan işletmelerin çalışan sayıları Çizelge 4.4 Anketi yanıtlayan işletmelerin ihracat yapma/yapmama durumları. 53 Çizelge 4.5 Tesislerin kompost üretim miktarları...57 Çizelge 4.6 Tesislerin kuruldukları alan bilgileri...59 Çizelge 4.7 Tesislerin alt yapı durumları 61 Çizelge 4.8 Tercih edilen kompostlaştırma yöntemleri..63 Çizelge 4.9 İşletmelerin kurulu alan büyüklükleri..67 x

13 1. GİRİŞ Son yıllarda sanayi ve tarımsal alanların gelişmesiyle önemli oranda ve farklı özelliklere sahip atıklar ortaya çıkmaktadır. Endüstriyel, evsel ve tarımsal kökenli bu atıkların yok edilmesi veya değerlendirilmesi, günümüz toplumları için kaçınılmaz hale gelmiştir (Uygun 2012). Birçok gelişmiş ülkede katı atıklar; kompostlaştırma işlemi ile yararlı, kullanılabilir ve ekonomik ürünlere dönüştürülmektedir. Fakat ülkemizde ne yeterli sayıda büyük ölçekli kompost tesisi, ne de yeterli sayıda kompostlaştırma işlemi konusunda yapılmış araştırma bulunmaktadır. Bunun yanında var olan büyük ölçekli kompost tesisleri de ekonomik olarak işletilememektedir. Bu sistemlerin ekonomik olarak işletilmesi hem yatırımcı hem de üretici açısından çok önemlidir (Onursal 2006). Dünya nüfusunun hızla artmasının yanında artan besin ihtiyaçlarının karşılanması için yoğun şekilde kimyasal gübreler kullanılmaktadır. Kimyasal gübrelerin fazla miktarda kullanımı, toprak kirliliği ve toprak fiziksel özelliklerinin bozulması gibi sorunlara neden olmaktadır. Yıllardır geleneksel yollarla yapılan ve sadece verimi artırmak amacıyla kullanılan kimyasal gübreler; toprağın organik madde miktarını azaltmakla kalmamış, toprakların giderek veriminin düşmesine de sebep olmuşlardır. Toprağa organik madde sağlayan organik içerikli gübreler, maddi imkansızlıklar nedeniyle yakacak olarak değerlendirilmektedir (Şekerci 2008). Katı atığın organik bileşeninin değerlendirilmesinde en etkili ve sürdürülebilir nitelikteki çözüm, kompostlaştırma işlemidir (Topkaya 2004). Kompostlaştırma; tarımsal ve kentsel atıkların organik kısımlarının bakteriler ve diğer mikroorganizmalar tarafından biyolojik olarak parçalanarak humusa dönüştürülme işlemi olarak tanımlanmaktadır. Kompost, bir toprak düzenleyicisi olup gübre değildir. Gübre olarak tanımlanabilmesi için daha fazla miktarda azot, fosfor ve potasyum içermesi gerekmektedir. Kompostun içerdiği maddelerin çözünmesi, kimyasal gübrelerin aksine ancak uzun bir süre içerisinde gerçekleşebilmekte ve alıcı ortama aktarılması zaman almaktadır. Normal olarak kompost hammaddelerinden birisi olan 1

14 bitki atıklarının bünyesinde bol miktarda azot bulunmaktadır. Ancak azotun bir kısmı kompostlaştırma işlemi sırasında kaybolmakta, kompostun bünyesinde yalnızca organik bağlı azot kalmaktadır. Bunun sonucunda kompostun içerdiği diğer maddeler gibi azot da gecikmeli olarak toprağa verilebilmektedir (Topkaya 2004). Kompost; uygulandığı toprağın organik madde içeriğini, killi toprakların su geçirgenliğini ve kumlu toprakların ise su tutma kapasitesini arttırır. Bitki kök büyümesini teşvik eder. Su ve hava için gerekli ortak hacmi yaratır. Humus, toprağın organik madde ihtiyacını azaltır. Azotun tutulmasını sağlayarak yeraltı suyuna karışmasını önler. Humus açısından zengin topraklar, yetiştirilen bitkilerin daha sağlıklı, hastalıklara ve zararlılara karşı daha dayanıklı olmasına olanak sağlarlar. Böylece kimyasal ve tarımsal savaş ihtiyacı azalır. Bunların yanı sıra kompost, toprak yapısını iyileştirir ve su geçirgenliğini arttırır. Özellikle yağmur ile toprak yüzeyine ulaşan suyun yüzey akışa geçmek yerine daha kolay yeraltına süzülmesini sağlayarak su erozyonunu azaltır (Avcıoğlu vd. 2011). Kompost, aynı zamanda kültür mantarı yetiştiriciliğinde de yetiştirme ortamı olarak kullanılmaktadır. Gelişmiş ülkelerde artarak biriken tarım ve endüstri atıkları; araştırıcıları düşük maliyetli atık materyallerin mantar yetiştiriciliğinde kullanılarak değerlendirilmesi yönünde çalışmaya yöneltmiştir. Lignoselülozca zengin atık maddelerin değerlendirilmesinde, en ekonomik ürünün mantar olduğu ve bu atıkların mantar yetiştiriciliğinde kompost yapımında kullanılabileceği birçok araştırıcı tarafından ifade edilmektedir (Wood 1984, Senyah 1988, Smith ve Wood 1990). Mantar yetiştiriciliğinin geliştiği ülkelerde, ülkenin hatta bölgelerin organik madde varlığına göre birçok kompost formülü geliştirilerek uygulamaya aktarılmıştır. Ülkemizde de bölgelere göre yaygın olarak tarımı yapılan ürünlere ait bol miktarda bulunan atıkların kompost yapımında kullanılması hem ekonomiye katkı sağlanması hem de çevre kirliliğinin önlenmesi bakımından büyük önem taşımaktadır (Pekşen ve Günay 2009). Organik maddenin parçalanmasına mikro ve daha üst düzey organizmalar katılırlar. Bakteriler, aktinomisetler ve mantarlar atığı doğrudan kullanırlar ve birinci düzey ayrıştırıcılar olarak adlandırılırlar. Bu mikroorganizmalar, bir üst düzeyde yer alan 2

15 protozoa, rotifer mite ve çeşitli böcekler tarafından yenirler. Üçüncü düzey parçalayıcılar ise diğer iki kademede yer alan organizmalar üzerinden beslenir ve bu kademelerdeki populasyonu kontrol altında tutarlar. Kompostlaştırma sırasında organik madde mikroorganizmalar tarafından parçalanır ve karbondioksit, su, enerji ve oldukça kararlı bir son ürün olan humusu oluştururlar (Avcıoğlu vd. 2011). Kompostlaştırma, aerobik veya anaerobik olmak üzere başlıca iki koşulda gerçekleştirilebilir. Aerobik kompostlaştırma, organik maddelerin serbest oksijenin mevcut olduğu ortamlarda ayrıştırılması yöntemidir. Bu yöntem sonucunda CO 2, H 2 O ve ısı oluşur. Anaerobik kompostlaştırma ise organik maddelerin serbest oksijenin bulunmadığı ortamlarda biyolojik olarak ayrıştırılması yöntemidir. Anaerobik kompostlaştırmada oluşan metabolik son ürünler; CH 4, CO 2 ve organik asitler gibi düşük molekül ağırlıklı bileşikler olarak sayılabilir (Haug 1993). Anaerobik kompostlaştırmada ayrıştırılan organik madde ağırlığı başına daha az enerji oluşması, oluşan ara ürünler sebebiyle koku probleminin ortaya çıkması, yöntemin tamamlanması için gereken sürenin çok uzun olması, sıcaklığın istenen değerlere ulaşamamasından dolayı kompostlaştırma sistemlerinin çoğu aerobik olarak işletilir. Genelde kompost denilince aerobik kompostlaştırma anlaşılmaktadır (Tanuğur 2009). Kompostlaştırma işlemine etki eden başlıca faktörler; C/N oranı, nem miktarı ve uçucu katı yüzdesi olarak sıralanabilir. Nem içeriğinin % 40-60, atıktaki C/N oranının 30/1 ve uçucu katı yüzdesinin ise % 50 nin üzerinde olması istenmektedir. İşletme şartlarının uygun hale getirilmesi ile kompostlaştırma sırasında besin elementi kayıpları en aza indirilebilir. 12 mm den daha küçük partikül çapında ve ph değerinde olan bir kompost, ideal olarak kabul edilmektedir. Kompostun toprakta güvenle kullanılabilmesi için stabilizasyonunun tamamlanmış olması, fitotoksik maddelerin bulunmaması ve patojen içermemesi gerekmektedir. Suda çözünebilen organik karbon/toplam organik azot oranının 0.7 nin altına indiğinde stabilizasyonun tamamlanmış olduğu kabul edilmektedir. Stabilizasyonun tamamlanması, kompostta NH 4 ün azalıp NO 3 ün artmasından da anlaşılabilmektedir. İdeal bir kompostta, NH 4 içeriğinin % 0.04 ün üstünde olmaması gerekmektedir. Bunların dışında kompostun idealliğinin belirlenmesi için önerilen birçok yöntem daha vardır. Kompost stabilizasyonunun tamamlanma 3

16 süresi atığa bağlı olup ortalama gün aralığında değişmektedir (Avcıoğlu vd. 2011). 1.1 Kompostlaştırma Teknolojisi Kompostlaştırma; organik maddelerin harcandığı, oksijenin mikroorganizmalar tarafından tüketildiği, aktif kompostlaştırma sırasında su buharı, ısı ve CO 2 in dış ortama verildiği ve humusa dönüşmüş kompostun elde edildiği bir işlemdir (Şekil 1.1). İşlem sırasında CO 2 ve su kayıpları birincil maddelerin ağırlığının yaklaşık yarısına eşittir. Kompostlaştırma böylece ham maddeleri, değerli toprak şartlandırıcısına dönüştürürken onların hem hacmini hem de ağırlığını azaltmaktadır. Karbon, kimyasal enerji, protein, azot içeren organik madde Azot ve diğer besin maddelerini içeren mineraler Su Mikroorganizmalar Ham maddeler Isı Su CO 2 Kompost Yığını Karbon, kimyasal enerji, azot, protein, humuslu organik madde; mineraller; su; mikroorganizmalar Bitmiş kompost O 2 Şekil 1.1 Kompostlaştırma işlemi (Rynk 1992) Kompostlaştırma, mikroorganizmaların büyümesi için uygun koşullar sağlandığında ve bu koşullar muhafaza edildiğinde çok hızlı gerçekleşmektedir. Kompostlaştırma için en önemli şartlar; Uygun karbon ve azot (C:N) oranı da dahil olmak üzere, mikrobiyal aktivite ve büyüme için gereken besin maddelerinin sağlanması için organik maddelerin 4

17 karıştırılması, Aerobik mikroorganizmalar için yeterli oksijen, Havalandırmayı engellemeden biyolojik aktiviteyi sağlayan yeterli nem içeriği, Kuvvetli mikrobiyal aktiviteyi sağlayan uygun sıcaklıklardır (Öztürk ve Bildik 2005). Kompostlaştırmanın temel amaçları; Ayrışabilir organik maddeleri biyolojik olarak istenilen uygun maddeye dönüştürmek, Katı atıklarda bulunabilen patojenleri, böcek yumurtalarını, diğer istenmeyen organizmaları ve yabancı ot tohumlarını yok etmek, Toprak iyileştiricisi olarak kullanılabilen bir ürün üretmek, Bitkiler tarafından kullanılabilir halde maksimum oranda azot, fosfor ve potasyum elde etmektir (Tosun 2003) Kompostun tarihçesi Organik maddelerin komposta dönüştürülmesinin tarihçesi çok eskilere dayanmaktadır. Bataklık, orman ve çayırlık alanlar gibi bitki vejetasyonu bulunan her yerde kompostlaştırma işlemi olmaktadır. İnsanlar bu olgudan ilk olarak, çürüyen hayvan dışkısı ve bitki artıklarının yakınında olan bölgelerde bitkilerin daha iyi büyüdüklerini gözleyerek haberdar olmuşlardır. Kompost kullanımı ile ilgili ilk bilgiler Mezopotomya da hüküm sürmüş olan Akadlardan kalan kil tabletlerden elde edilmiştir. Çin de kompostlaştırma yöntemleri sistematik olarak uygulanmış olup yollara dökülen bitki artıklarının üzerinden geçen arabaların tekerlekleri ile ufalanması sağlanmış ve hayvan dışkısı ile karıştırılıp tarlalara geri döndürülmüştür. 19. yüzyılda ABD de balık kullanarak kompost hazırlandığı belirtilmektedir. Uygulanan yöntemde, 30 cm yüksekliğindeki bataklık çamuru ve balık tabakalarının üst üste yığıldığı ve 1.8 m yüksekliğindeki yığının, kompost oluşana kadar karıştırıldığı bildirilmektedir. 20. yüzyılın başlarında ve özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında tarımda bilimsel yöntemlerin uygulanması ile tüm dünyada ölü balık ve bataklık çamurundan oluşturulan kompostun yerini ağırlıklı olarak kimyasal gübreler almaya başlamıştır (Topkaya 2004). 5

18 Kimyasal gübrelerin yoğun kullanımının yanı sıra kompostlaştırma araştırmaları da devam etmiştir yılında Hindistan da 29 yıl süre ile görev yapan Sir Albert Howard çeşitli kompostlaştırma sistemlerini denemiş ve Indore yöntemini geliştirmiştir. Indore yönteminde, üç kısım bitki maddesi ile bir kısım hayvan dışkısı tabakalar halinde üst üste yayılmış ve sürekli karıştırılarak, organik maddenin parçalanması sağlanmıştır. Howard ın 1943 de yayınladığı Tarımsal Miras (An Agricultural Testament) adlı kitap, bahçe ve tarla tarımında organik yöntemlerin kullanımının yaygınlaşmasına neden olmuştur. Günümüzde pahalı kimyasal gübrelere inanmış çiftçiler dahi, kompostun bitki büyümesinde ve cansız kalmış toprağa hayat vermedeki yararlarını inkar etmemekte ve kompost kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır (Topkaya 2004) Aerobik kompostlaştırma Aerobik kompostlaştırma, oksijenli ortamda yapılan ayrışma işlemidir. Kompostlaştırma, uygun organik maddeler bir araya getirildiğinde başlar. Ham maddeler önce karıştırılır ve işlemin başlaması için ortama yeterli miktarda hava verilir. Mikroorganizmalar oksijeni hızlı bir şekilde harcarlar ve çökelmiş maddeler havayı gözenek boşluklarından dışarı atarlar. Ortamdaki oksijen azaldıkça aerobik bozunma yavaşlar ve eğer oksijen sağlanmazsa işlem durur. Ortama oksijen vermek için havalandırmanın sürekliliğinin sağlanması şarttır (Öztürk ve Bildik 2005). Aerobik kompostlaştırma, madde ayrışmasını hızlandırır ve patojenlerin yok edilmesi için gerekli olan sıcaklıktan daha yüksek sıcaklık artışı meydana getirir (Şekil 1.2). Aerobik kompostlaştırma aynı zamanda istenmeyen kokuları da en aza indirir (Bayer 2008). 6

19 Şekil 1.2 Aerobik kompostlaştırma işlemi (Bayer 2008) Anaerobik kompostlaştırma Anaerobik kompostlaştırma, organik maddelerin oksijensiz ortamda biyolojik olarak ayrışmasıdır. Anaerobik ayrışmanın metabolik son ürünleri metan, karbondioksit ve düşük molekül ağırlıklı organik asitler gibi çok sayıda ara ürünlerdir. Aerobik kompostlaştırmada son ürün içerisinde humus bulunurken, anaerobik kompostlaştırmada bunun yerini çamur almaktadır. Aerobik ve anerobik kompost yöntemlerindeki komposta dönüşüm oranları sırasıyla % 42 ve % 33 tür. Anaerobik kompost yönteminde, yaş ağırlık bazında reaktöre alınan organik katı atığın yaklaşık % 12 lik kısmı % oranında CH 4 içeren biyogaza dönüşür. Organik katı atıkların tonu başına m 3 biyogaz üretilebilmektedir (Öztürk 1999). Aerobik kompostlaştırmada öncelikli hedef hacim azalması ancak anaerobik kompostlaştırmada ise öncelikli hedef enerji üretimidir (Çizelge 1.1) 7

20 Çizelge 1.1 Aerobik ve anaerobik yöntemlerin karşılaştırılması (Tosun 2003) Özellik Aerobik yöntem Anaerobik yöntem Enerji kullanımı Net enerji tüketimi Net enerji üretimi Son ürün Humus, CO 2, H 2 O Çamur, CH 4, CO 2 Hacim azalması % 50 ye kadar % 50 ye kadar İşlem süresi gün gün Öncelikli hedef Hacim azalması Enerji üretimi Kompostlaştırma işlemine etki eden parametreler Oksijen ve havalandırma Aerobik kompostlaştırmada fazla miktarda oksijen tüketilir. Kompostlaştırmanın ilk günlerinde ham organik maddelerin kolay çözülebilir karışımları, hızlı metabolize olur. Bu nedenle, oksijen veya hava ihtiyacı ve ısı üretimi en fazla ilk basamaklarda oluşmakta, işlem ilerledikçe azalmaktadır. Eğer oksijen veya hava kaynağı sınırlıysa kompostlaştırma işlemi yavaş gerçekleşmektedir. Kompost yığınının gözenek boşluklarındaki oksijen konsantrasyonunun en az % 5 olması gerekmektedir. Ortamda yeterli miktarda oksijen bulunmazsa anaerobik ortam oluşur. Anaerobik bozunma farklı mikroorganizma yapısı ve farklı biyokimyasal reaksiyonları gerektirir. Ayrıca anaerobik işlem, aerobik işlemden daha yavaş olup verim daha azdır. Anaerobik işlemlerde metan (CH 4 ), karbondioksit (CO 2 ), organik asitler, hidrojen sülfür (H 2 S) ve diğer maddeleri de içeren ara ürünler oluşur. Bu bileşiklerin birçoğu çok ağır koku yaydığından miktarlarının kontrol edilmesi gerekir. Ara ürünlerin (organik asitler) aerobik bozunmayla oluşmasına rağmen bu maddeler, oksijen varlığında bozunmaya devam ederler. Anaerobik koşullarda bu ara ürünler birikmektedir. Anaerobik koşullarda, oluşan kötü kokunun giderilmesi ve kompost ürününün daha kısa sürede elde edilebilmesi için aerobik koşulların korunması gerekmektedir (Öztürk ve Bildik 2005). 8

21 Aerobik kompostlaştırma için mikrobiyal aktivite oksijen varlığı ile mümkündür. Kütleyi fiziksel olarak karıştırma, konvektif hava akımı ve mekanik havalandırma olmak üzere 3 temel havalandırma yöntemi bulunmaktadır. Statik sistemlerde oksijen, bir üfleyici veya konvektif hava akımı ile temin edilirken, yığın sistemlerde ilk iki yöntemin ikisi de kullanılmaktadır (Tosun 2003). Kompostlaştırma esas itibariyle oksijenin tüketildiği ve karbondioksidin üretildiği bir oksidasyon işlemidir (Stoffella and Kahn 2001). Dolayısıyla kompostlaştırma işlemi süresince bu iki gazın izlenmesi, kompostlaştırma işleminde güvenilir bir gösterge olmaktadır Mikroorganizmalar Kompostlaştırma, organik atıkları tüketen geniş bir mikroorganizma kümesini içeren karmaşık bir işlemdir. Kompostlaştırma işleminde rol oynayan mikroorganizmaların bazıları; fungi, aktinomiset ve bakterilerdir. Bu işlemde alglere ve protozoalara rastlamak da mümkündür. Bakteri, fungi ve aktinomisetlerin mikrobiyal populasyonu kompostlaştırma süresince değişim gösterir. Biyolojik arıtma çamurları ve ağaç parçaları ile yapılan yığın kompostlaştırma süresince geçerli olan bu değişimler Şekil 1.3 de verilmiştir. Şekil 1.3 Yığın kompostlaştırma süresince mikrobiyal populasyon değişimi (Stoffella ve Kahn 2001) 9

22 Karbon (C), azot (N) ve C:N oranı Mikrobiyal parçalanma için gerekli olan birçok element arasında en önemlileri, karbon ve azottur. Karbon, enerji kaynağı olup aynı zamanda hücre kütlesinin % 50 sini oluşturan temel yapı taşıdır. Azot ise hücre büyümesi ve fonksiyonu için gerekli olan protein, nükleik asit, aminoasit ve enzimlerin temel bileşenidir. Bu iki temel elementin uygun miktarlarda bulunmalarını sağlamak amacıyla kompostta yer alan her bileşen için karbon/azot (C/N) oranı parametre olarak kullanılabilir. Genel olarak kompostlaştırma için ideal C/N oranı 30:1 olarak kabul edilmektedir. Nedeni, daha düşük oranlarda ortamda ihtiyaçtan fazla bulunacak olan azotun, amonyak gazı olarak istenmeyen kokuya sebep olarak ortamdan ayrılmasıdır. C/N oranının yüksek olması durumunda ise ortamdaki mikrobiyal populasyonun istenildiği kadar büyümesi için yeterli azot bulunmayacağından, kompost oransal olarak daha soğuk kalır ve parçalanma daha düşük bir hızda devam eder. Bazı tipik kompost bileşenlerinin C/N oranları çizelge 1.2 de verilmiştir. Genel olarak, yeşil ve nemli olan maddeler azot açısından zengin, kahverengi ve kuru olanlar ise karbon açısından zengindir. Azot içeriği yüksek maddeler kesilen çimlerin ve bitkilerin artıkları ile sebze ve meyve artıklarıdır. Kahverengi veya odunumsu maddelerden yaprak, ağaç kabukları, talaş ve öğütülmüş kağıt karbon açısından zengindir. Kompostlaştırma işlemi ilerledikçe C/N oranı 30:1 den son ürün için 10-15:1 değerine kadar düşer. Bunun nedeni, organik bileşenlerin mikroorganizmalar tarafından parçalanması esnasında kullanılan karbonun 2/3 ünün karbondioksit olarak atmosfere verilmesidir. Geri kalan 1/3 oranındaki karbon ise azot ile birlikte kullanılarak yeni mikrobiyal hücre yapısında kullanılır ki bunlar da hücrelerin ölmesi ile serbest bırakılırlar (Topkaya 2004). 10

23 Çizelge 1.2 Bazı kompost bileşenlerinin C/N oranları (Topkaya 2004) Karbon içeriği yüksek maddeler C/N Yaprak : 1 Saman : 1 Ağaç kırpıntısı, talaş : 1 Ağaç kabuğu : 1 Karışık kağıt : 1 Gazete kağıdı veya karton 560 : 1 Azot içeriği yüksek maddeler Sebze atıkları : 1 Kahve telvesi 20 : 1 Kesilmiş çim : 1 Hayvan dışkısı 5-24 : Hidrojen iyonu konsantrasyonu (ph) arasındaki ph değerleri, kompost mikroorganizmaları için uygundur. Bakteri ve mantarların organik maddeyi parçalamaları esnasında organik asitler salgılanır. Kompostlaştırmanın ilk aşamalarında bu asitler birikir ve ortam ph değerini düşürürler. Bu olgu mantarların çoğalmasını, lignin ve selülozun parçalanmasını teşvik etmektedir. Bu organik asitler genellikle kompostlaştırma işlemi esnasında parçalanırlar. Ancak sistemin anaerobik olması durumunda asit birikmesi sonucunda ph değeri 4.5 e kadar düşebilir ve mikrobiyal aktivite önemli oranda sınırlanır. Bu durumda kompostun karıştırılması, ph ın uygun değerlere geri dönmesi için yeterli olabilmektedir (Topkaya 2004) Nem içeriği Kompostlaştırmada uygun nem oranı, % arasında değişmektedir. Mikrobiyal parçalanma, organik partiküllerin yüzeyindeki ince sıvı film tabakası içerisinde hızlı bir şekilde gerçekleşir. Düşük nem oranları (< % 30) mikrobiyal aktiviteyi engellerken, çok fazla nem (< % 65) de yavaş ayrışmaya, koku oluşmasına ve sızıntı suyuna besin 11

24 maddesi karışmasına neden olur. Genelde azot içeriği yüksek olan maddeler daha ıslak, karbon içeriği yüksek olan maddeler daha kurudur. Farklı özellikteki bu maddelerin uygun karışımı ile kolay parçalanan kompost elde edilir (Topkaya 2004) Partikül büyüklüğü Mikrobiyal aktivite organik maddelerin yüzeyinde oluştuğundan, partikül büyüklüğünün küçültülmesi, yüzey alanının artması nedeniyle mikrobiyal aktiviteyi teşvik eder ve parçalanma hızını artırır. Diğer yandan partiküllerin çok küçük ve yoğun olması ise yığın içerisindeki hava sirkülasyonunu engelleyerek mikroorganizmaların ihtiyacı olan O 2 nin ve mikrobiyal aktivitenin azalmasına sebep olmaktadır. Partikül büyüklüğü karbon ve azot kullanımını etkiler. Örneğin; büyük ağaç parçaları hacimlerinin fazla olması nedeniyle yığın içerisindeki havalanmayı kolaylaştırırlar. Ancak bunlar, birim kütle için talaştan daha az miktarda karbon verirler (Bayer 2008) Sıcaklık Kompost ısısı, organik maddenin mikrobiyal parçalanmasının yan ürünü olarak ortaya çıkar. Isı üretimi; yığının büyüklüğüne, nem içeriğine, havalandırmaya ve C/N oranına bağlıdır. Dış ortam sıcaklığı da kompost sıcaklığını etkiler. İyi planlanmış bir kompost sisteminde C sıcaklığa ulaşılması 3-5 gün alır. İşletme esnasında kompost sıcaklığının 65 C nin altında tutulmasına çalışılır. Aksi takdirde yüksek sıcaklıklarda faydalı mikroorganizmaların da ölmesi söz konusudur. Yığının çok ısınması halinde karıştırma veya havalandırma ile yüksek sıcaklık düşürülür (Topkaya 2004). Parçalanma en hızlı şekilde kompostlamanın termofilik fazında (40-60 C) gelişir. Bu aşama, sistemin büyüklüğüne ve kompost bileşimine bağlı olarak birkaç hafta veya ay sürebilir. Söz konusu aşama aynı zamanda sıcaklığa duyarlı patojenler ve sinek larvalarının yok edilmesi açısından önemlidir. Kompost soğumaya başladığında yığının karıştırılması genellikle yeni sıcaklık artışına sebep olur. Çünkü karışımla temin edilen oksijen ile kalan organik maddenin parçalanması mümkün olmaktadır. Termofilik fazdan sonra kompost sıcaklığı tekrar 12

25 düşmekte ve karıştırmayla da artmamaktadır. Bu noktada parçalanma işlemi mezofilik bakteriler tarafından devir alınmakta ve olgunlaşma fazına geçilmektedir (Topkaya 2004) Süre Ham maddenin komposta dönüşmesi için gereken sürenin uzunluğu; kullanılan madde, sıcaklık, nem, havalandırma sıklığı ve kullanıcının istekleri gibi birçok değişkene bağlıdır. Uygun nem içeriği, C:N oranı ve sıkça havalandırma mümkün olan en kısa kompostlaştırma süresini sağlar. Yetersiz nem, yüksek C:N oranı, düşük sıcaklık, yetersiz havalandırma, büyük partiküller ve ortamda yüksek miktarda dayanıklı maddenin (odun kökenli maddeler) olması kompostlaştırma işlemini yavaşlatan nedenlerdir. Gereken kompostlaştırma süresi, kompostun kullanım amacına bağlı olarak değişir. Kompostun tamamıyla sabit olması istenmiyorsa bu süre kısadır. Kompostun büyüme sezonundan önce tarlaya uygulanması koşulunda ise burada olgunlaştırılmaktadır. Eğer kompostun kısmen kuru veya sabit olması isteniyorsa buna bağlı olarak kompostlaştırma süresi uzatılabilir. Uygun koşullarda genellikle maddenin çürümesi için birkaç hafta yeterlidir. Ancak bu sürenin iki aydan fazla olması daha iyidir (Bayer 2008) Kompostlaştırma işleminde kullanılan maddeler Kompost yapılacak maddelerin seçimi çok önemlidir. Çünkü bu maddelerin kompost kalitesi üzerine doğrudan etkisi vardır. Kompostlaştırmanın amacı, organik atıklardan yüksek kalitede ürün elde etmektir. Bu nedenle kompostlaştırma için iyi hammadde seçimi kesinlikle çok önemlidir (Varank 2006). Çizelge 1.3 de kompostlaştırmada kullanılan ham maddelerden bazıları verilmiştir. 13

26 Çizelge 1.3 Kompostlaştırmada yaygın olarak kullanılan ham maddeler (Öztürk ve Bildik 2005) Ağaç kabuğu Karton Sığır gübresi Mahsul atıkları Gübre ve üre Bitmiş kompost Balık işlemlerinden kaynaklanan atıklar Yiyecek imalatından kaynaklanan atıklar Sebze ve meyve atıkları Çimen kırpıntıları At dışkısı Yapraklar Kireç Çiftlik hayvanlarının dışkıları Kağıt fabrikalarından kaynaklanan atıklar Çürümüş yosun Kümes hayvanlarının dışkıları Testere ve rende talaşı Yosun ve diğer su bitkileri Septik ve pis su çamurları Mezbahane ve et paketleme atıkları Saman ve kuru ot Saman Tahta tozu Odun yongaları Gazete Kompostun kullanım alanları Kompostun başlıca kullanım alanları aşağıda sıralanmıştır. Buna göre; Tarlalarda, bahçelerde, seracılıkta, meyvecilikte, fidanlıklarda ve çiçekçilikte, Golf sahaları, peyzaj çalışmaları, çim sahaları, parklar ve oyun alanları, yol kenarları, mezarlıklar ve askeri tesislerde, Erozyon kontrolünde, Koku yok etmede filtre malzemesi olarak, Düzenli depolamada son örtü malzemesi olarak, Yanmış orman alanlarının iyileştirilmesinde kullanılmaktadır (Varank 2006) Kompostun yararları Kompostun yararlarından bazıları aşağıda sıralanmıştır: Organik katı atıkların biyolojik olarak uygun son ürünlere dönüştürülmesi, 14

27 Elde edilen ürünün tarımda, bahçecilikte ve diğer alanlarda (toprak iyileştirme ve peyzaj çalışması gibi) kullanılması, Atıktaki patojen bakterilerin etkin biçimde giderilmesi, Düzenli depo sahalarında yok edilecek atık miktarının azaltılması, Toprak erozyonunun kontrol edilmesinin sağlanması, Zeminin boşluk hacmini artırması, havalandırılmasını kolaylaştırması ve su tutma kabiliyetini artırması, Zor işlenen toprakların kolay işlenmesini sağlaması, Yüksek mineralli gübrelemeye karşı tamponlama görevi yapması ve böylece bitkilerin zarar görmesinin önlenmiş olması, Besin maddelerinin daha iyi kullanılması, Gübre tüketiminin azaltılması, bu yolla çevre kirliliğinin azaltılmasının ve ekonomik giderlerde tasarrufun sağlanması (Baştürk 1979) Kompostun sakıncaları Kompostun sakıncalarından bazıları aşağıda sıralanmıştır: Ekipman, emek ve yönetim gerektirir. Ham madde ve bitmiş kompost depoları ile olgunlaşma alanı ihtiyacından dolayı kompostlaştırma için çok büyük alan gerekir. Son ürünü koku oluşturmamasına rağmen, kompostlaştırılan maddeler bazen çok keskin kokuya neden olabilirler. Soğuk hava, kompost maddelerinin sıcaklığını düşürerek kompostlaştırma işlemini yavaşlatır. Kompostun satışı pazarlama ile olur. Pazarlama ise potansiyel alıcıların saptanmasını, reklam, paketleme, envanter yönetimini, ürünü müşterinin ihtiyaçlarına göre yapmayı ve ürün kalitesinde tutarlılık sağlamayı gerektirir. Kompostlaştırılmış gübredeki azot içeriği, taze gübrenin azot içeriğinin yarısından daha azdır. Kompostlaştırma azot kaybına neden olur. Komposttaki besin maddeleri çoğunlukla karışık organik yapıdadır ve bitkilere uygulanmadan önce ayrıştırılması gerekir. Örneğin; kompostta %15 den daha az 15

28 bulunan toplam azot ilk ürün sezonunda kullanılabilir durumdadır (Öztürk ve Bildik 2005). 1.2 Kompostlaştırma Yöntemleri Dünyada ve ülkemizde atıkların özelliklerine ve kompostun kullanılacağı alana göre kompostlaştırma işleminde farklı yöntemler ve teknolojiler bulunmaktadır. Başlıca kompost üretim yöntemleri: 1. Pasif kompostlaştırma, 2. Karıştırmalı yığın kompostlaştırma, 3. Havalandırmalı statik yığın kompostlaştırma, Pasif havalandırmalı tip, Zorlamalı havalandırmalı tip, 4. Kapalı sistemlerde kompostlaştırma, Depoda kompostlaştırma, Tünel kompostlaştırma, Kule tipi reaktörlerde kompostlaştırma, Döner tambur tipi kompostlaştırma şeklinde sıralanabilir (Haug 1993; Öztürk ve Bildik 2005). Her ne kadar kompostlaştırma işlemi yukarıda sıralandığı gibi mekanizasyon yöntemlerine göre sınıflandırılabilse de, günümüzde gerek teknolojik ve gerekse de ekonomik faktörlerin etkisi ile yukarıda sıralanan yöntemlerin kombinasyonlarının yer aldığı yöntemlerin de uygulamada olduğu bilinmektedir (Haug 1993) Pasif kompostlaştırma Pasif kompostlaştırma yönteminde, yığınların döndürülme sıklığı çok azdır. Havalandırma, yığınların içerisine doğru pasif bir şekilde olmaktadır. Bu yöntemde, yığınlar küçük ve yükseklikleri az olduğu için havalandırma pasif bir şekilde olmaktadır (Şekil 1.4). Pasif kompostlaştırma yönteminde minimum ölçüde emek ve havalandırma 16

29 ekipmanlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Ağaç yaprakları, çeşitli kabuklar, hayvan altlıkları ve hızar talaşları gibi organik maddelerin kompostlaştırılması için pratiktir. Şekil 1.4 Pasif kompostlaştırma yığınları Pasif kompostlaştırma yöntemi aslında bir karıştırmalı yığın kompostlaştırma yöntemidir. Ama döndürme daha seyrek yapılır. Çöp kompostlaştırılmasında yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Havalandırma oranı düşük olduğundan pasif kompostlaştırma yavaştır ve koku problemi fazladır (Öztürk ve Bildik 2005). Ülkemizdeki küçük ölçekli tarımsal işletmelerde atıkların kompostlaştırılması için yaygın olarak bu yöntemden faydalanılmaktadır. Bu tip işletmelerde atıkları döndürme işlemi, ön yükleyiciler veya traktör kepçeleriyle yapılmaktadır. Ön yükleyici, yığın haline getirilmiş maddeleri kaldırıp tekrar dökerek karıştırır. Böylece maddeler karıştırılmış ve karışım havası iyileştirilmiş olur. Yığının üstündeki ve altındaki maddelerin yeri değiştirilir. Döndürülen yığın sıraları, birbirine yakın çiftler şeklinde oluşturularak hacimce azaldıkça birbirleriyle birleştirilirler Karıştırmalı yığın kompostlaştırma Karıştırmalı yığın kompostlaştırma, ham madde karışımının düzenli aralıklarla döndürülen yığın sıraları şeklinde oluşturulmasıdır (Şekil 1.5). 17

30 Şekil 1.5 Karıştırmalı yığın kompostlaştırma Düzenli aralıklarla karıştırılan bu yığınların yükseklikleri 0.9 m (gübre gibi yoğun maddeler için) ile 3.6 m (yaprak gibi kabarık maddeler için) arasında, genişlikleri ise 3-6 m arasında değişir (Öztürk ve Bildik 2005). Tercihen su geçirmez bir zemin üzerinde oluşturulacak yığınların karıştırılması özel makinalar gerektirir. Karıştırma işleminde kullanılacak makinanın tipi; yığın sıralarının boyutları, şekilleri ve aralarındaki mesafeye göre belirlenir. Bu makinaların görevleri: Yığın porozitesinin artmasını sağlamak, Karışımın homojenliğini sağlamak, Büyük maddeleri parçalamak, Ufalama işlemini gerçekleştirmektir. Karıştırmalı yığın kompostlaştırma yönteminde, karıştırma işlemi için yaygın olarak traktöre bağlanan karıştırıcılar (Şekil 1.6) ile kendi yürür tip karıştırıcılar (Şekil 1.7) kullanılmaktadır. Traktöre bağlanan karıştırıcılar, traktörün yan tarafında çalışırlar. Traktör yığınlar arasından geçerken yığın sıralarını döndürürler. Makinanın işleyici parçası, bir mil üzerindeki paletlerden oluşmaktadır. Bu paletler yardımıyla materyal karıştırılmaktadır. Kendi yürür tip kompost karıştırıcıları, yığın sıraları arasında daha az mesafe bırakırlar ve yığın sıralarını daha hızlı döndürebilirler. 18

31 Şekil 1.6 Çekilir tip traktörle çalışan kompost karıştırma makinası Şekil 1.7 Kendi yürür tip kompost karıştırma makinası (Anonymous 2007) 19

32 Yığın sıraları, doğal veya pasif hava akımı kullanılarak havalandırılırlar. Hava değişiminin miktarı, sıralı yığınların porozitesine bağlıdır. Bu nedenle havalandırılan sıralı yığının efektif miktarı, porozitesine bağlı olarak belirlenir. Hafif kabarık yapraklardan oluşturulmuş sıralı yığın, nemli yoğun gübreden oluşturulmuş bir sıralı yığından daha büyük olabilir. Eğer sıralı yığın çok büyükse, döndürülmesi koşulunda merkezine yakın kısımlarda kokuya neden olan anaerobik bölgeler oluşabilir. Döndürme işlemi ile maddelerin karıştırılması, yığın sıralarının porozitesini iyileştirmekte ve yığın içinde tutulan ısı, su buharı ve gazların serbest bırakılmasına neden olmaktadır. Döndürmenin en önemli etkisi, sıralı yığının porozitesinin artırılmasıdır. Döndürme sayesinde yığın sıraları kabartılarak bozunma ve çökme ile azalan gözenek boşlukları artırılır. Böylece pasif hava değişimi sağlanır. Döndürme, ayrıca sıralı yığının yüzeyindeki madde ile içindeki maddelerin yerini değiştirir. Böylece çürümenin daha kolay ve verimli gerçekleşmesi sağlanmış olur (Şekil 1.8). Şekil 1.8 Sıralı yığın döndürme işlemi Sıralı yığın kompostlaştırmada bir döndürme programının oluşturulması önemlidir. Döndürme sıklığı; bozunma miktarına, nem içeriğine, malzemelerin porozitesine ve 20

33 istenen kompostlaştırma süresine bağlıdır. Kompostlaştırma işleminin başında bozunma oranı daha fazla olduğundan döndürme sıklığı, sıralı yığın olgunlaştıkça azalır. İşlemin başlangıcı sırasında kolay çözülebilir veya yüksek azotlu karışımın her gün döndürülmesi gerekebilir. Döndürmenin ne zaman yapılması gerektiği sıralı yığınların sıcaklığı ve kokusuna göre belirlenir. Düşük sıcaklık ve/veya kokular, daha fazla oksijen gerektiği anlamına gelir. Yığın sıralarının ortalama sıcaklığı, istenen seviyenin (50 C) altına düştüğünde sıralı yığının döndürülmesi gerekir. Ayrıca 4 veya 5 gün boyunca sıcaklıkta ani düşüş olması koşulunda yığın döndürülmelidir. Yığın içinde soğuk veya sıcak noktaların bulunması, karışmamış maddelerin olduğunu veya döndürme ile düzeltilebilecek bir sorun bulunduğunu gösterir. Sıralı yığın çok ısındığında soğutmak için döndürme gerekir. Eğer döndürme ile yüksek sıcaklıklar düşürülemiyorsa yığın sıralarının boyutları azaltılır. Karıştırmalı yığın kompostlaştırma yöntemi ile aktif kompostlaştırma süresi, maddenin yapısına ve döndürme sıklığına bağlı olarak genellikle 3-9 haftada biter. Gübre kompostlaştırması için 8 hafta uygun bir süredir. Eğer hedef 3 hafta ise ilk hafta kompost 1-3 kez ve daha sonra ise 3-5 günde bir döndürülmelidir (Stofella ve Kahn 2001) Havalandırmalı statik yığın kompostlaştırma Bu yöntem; pasif havalandırmalı ve zorlamalı havalandırmalı tip olmak üzere başlıca 2 gruba ayrılmaktadır Pasif havalandırmalı tip Pasif havalandırmalı sıralı yığın yönteminde; yığın sıraları içerisine gömülmüş olan delikli borular sayesinde kompost yığınına hava verilir (Şekil 1.9). Bu boruların ucu açıktır. Sıcak gazın sıralı yığının dışında yükselmesiyle oluşan baca etkisinden dolayı hava borulara, oradan da sıralı yığına doğru hareket eder. 21

34 Sıralı yığınların yüksekliği m olmalıdır. Nemin emilmesi ve sıralı yığını yalıtmak için karışım; saman, turba yosunu veya bitmiş komposttan oluşturulmuş bir taban üzerine serilmelidir. Turba yosunu veya kompost örtü tabakası; yığın sırasını yalıtır; sinekleri önleyerek nem, koku ve amonyağın tutulmasına yardım eder. Havalandırmalı yığın uygulamalarının çoğunda tıkanmaları azaltmak ve nem akışını sağlamak için borunun delikli yüzü aşağıya doğru döndürülür. Ancak yapılan bazı araştırma sonuçlarına göre ise borunun delikli kısmının yukarıya doğru döndürülmesi de önerilmektedir. Şekil 1.9 Pasif havalandırmalı yöntemle kompostlaştırma (Stofella ve Kahn 2001) Sıralı yığınlar oluşturulduktan sonra ham maddeler döndürülmediğinden bunların önceden iyice karıştırılması gerekir. Yığın sıralarını oluştururken karışımın sıkışması önlenmelidir. Havalandırma boruları, turba veya kompostla örtülmüş tabanın üzerine yerleştirilir. Kompostlaştırma tamamlandığında borular çıkarılır ve tabandaki malzemeler kompostla karıştırılır. Bu yöntem; süthane, et ve koyun çiftliklerinden gelen gübrelerin kompostlaştırılmasında kullanılmaktadır. Yapılan araştırmalar, yöntemin madde karışımlarını en iyi sıralı yığın sıcaklığının 50 C nin altında olduğunda kompostlaştırdığını göstermiştir. Deniz ürünü veya turba yosunu karışımları 6-8 haftada ve gübre karışımları ise haftada kompostlaştırılmaktadır. 22

35 Turba yosununun çamur benzeri maddelerde düzenleyici olarak kullanılması bu yöntemin performansını etkiler. Turba yosunu (% 50 nem içerikli) hacimce karışımın %40-50 sidir. Bu karışıma iyi bir yapı ve porozite verir. Ayrıca turba yosununun asiditesi, kokuyu ve amonyak kaybını azaltır. İyi yapı sağlayan saman ve tahta yongaları gibi düzenleyiciler de kullanılabilir. Buradaki amaç, sıralı yığında iyi bir yapı ve porozite oluşturmaktır (Öztürk ve Bildik 2005) Zorlamalı havalandırmalı tip Bu yöntem, 1970 li yıllarda atık su arıtma tesislerindeki arıtma çamurlarının kompostlaştırılması için Amerika da geliştirilmiştir. Basınçlı havalandırma, havalandırmanın iyileştirilmesini, gerekli zamanının azaltılmasını ve arıtma çamurlarının kompostlaştırılmasına bağlı olan kokunun azaltılmasını sağlamaktadır (Stofella ve Kahn 2001). Zorlamalı havalandırmalı yöntemde, kompost yığınının altına uygun aralıklarla delikli borular yerleştirilmektedir (Şekil 1.10). Boruların bir ucu kapalı olup diğer ucu ise hava hattına bağlanır. Yığın içerisindeki oksijen miktarının ve sıcaklığın istenilen aralıklarda kalması verilen hava ile sağlanır. Sıcaklık C arasında tutulur. Kompostlaştırma işlemi bu yöntemle 1-2 ay arasında tamamlanır. Daha sonra 2 ay ek süreyle olgunlaşmaya bırakılır (Anonim 2005). Şekil 1.10 Havalandırmalı statik yığınlar (Stofella ve Kahn 2001) 23

Türkiye de Kompost Üretimi Yapan Bazı Tesislerin Mekanizasyon Özelliklerinin Belirlenmesi

Türkiye de Kompost Üretimi Yapan Bazı Tesislerin Mekanizasyon Özelliklerinin Belirlenmesi Türkiye de Kompost Üretimi Yapan Bazı Tesislerin Mekanizasyon Özelliklerinin Belirlenmesi Selim UYGUN 1, İlknur DURSUN 2 1 Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Makinaları A.B.D., Ankara

Detaylı

Akvaryum veya küçük havuzlarda amonyağın daha az zehirli olan nitrit ve nitrata dönüştürülmesi için gerekli olan bakteri populasyonunu (nitrifikasyon

Akvaryum veya küçük havuzlarda amonyağın daha az zehirli olan nitrit ve nitrata dönüştürülmesi için gerekli olan bakteri populasyonunu (nitrifikasyon Azotlu bileşikler Ticari balık havuzlarında iyonize olmuş veya iyonize olmamış amonyağın konsantrasyonlarını azaltmak için pratik bir yöntem yoktur. Balık havuzlarında stoklama ve yemleme oranlarının azaltılması

Detaylı

Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ.

Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ. Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ. BİYOGAZ NEDİR? Anaerobik şartlarda, organik atıkların çeşitli mikroorganizmalarca çürütülmesi sonucu

Detaylı

BİYOLOJİK ATIK KOMPOSTLAMA

BİYOLOJİK ATIK KOMPOSTLAMA BİYOLOJİK ATIK KOMPOSTLAMA BIOSOLUTION TARIM DANIŞMANLIK İTHALAT VE İHRACAT TİC. LTD. ŞTİ. 1479 Sok. Kristal İş Merkezi, No. 15, Kat 5, Daire 22 Alsancak / İzmir Tel.: +90 232 464 71 21 / Faks: +90 232

Detaylı

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Bu Çalışma Çevre Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Orijinal

Detaylı

BİTKİ BESİN MADDELERİ (BBM)

BİTKİ BESİN MADDELERİ (BBM) BİTKİ BESİN MADDELERİ (BBM) Toprak Bilgisi Dersi Prof. Dr. Günay Erpul erpul@ankara.edu.tr Işık Enerjisinin Kimyasal Enerjiye Dönüştürülmesi Fotosentez, karbon (C), oksijen (O) ve hidrojen (H) atomlarını

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

KATI ATIKLARIN BERTARAFINDA BİYOTEKNOLOJİ UYGULAMALARI. Doç. Dr. Talat Çiftçi ve Prof. Dr. İzzet Öztürk Simbiyotek A.Ş. ve İTÜ

KATI ATIKLARIN BERTARAFINDA BİYOTEKNOLOJİ UYGULAMALARI. Doç. Dr. Talat Çiftçi ve Prof. Dr. İzzet Öztürk Simbiyotek A.Ş. ve İTÜ KATI ATIKLARIN BERTARAFINDA BİYOTEKNOLOJİ UYGULAMALARI Doç. Dr. Talat Çiftçi ve Prof. Dr. İzzet Öztürk Simbiyotek A.Ş. ve İTÜ 1 KATI ATIK ÇEŞİTLERİ Evsel ve Kurumsal Çöpler Park ve Bahçelerden Bitkisel

Detaylı

1. Giriş. 2. Toprak kompozisyonu. Bölüm 1 - Topraklar ve Toprak Verimliliği. Modül 2 Toprak ve Besin Döngüsü

1. Giriş. 2. Toprak kompozisyonu. Bölüm 1 - Topraklar ve Toprak Verimliliği.  Modül 2 Toprak ve Besin Döngüsü Modül 2 Toprak ve Besin Döngüsü Bölüm 1 - Topraklar ve Toprak Verimliliği www.econewfarmers.eu 1. Giriş Tanıtım modülünden hatırlayacağınız gibi organik tarım en az sentetik girdi ile bitki yetiştirmek

Detaylı

Neobioplus Nasıl Üretilir?

Neobioplus Nasıl Üretilir? Seperasyon Neobioplus Nasıl Üretilir? NH3, NH4, CH4, H2S Gibi Zararlı Bileşenlerin Giderimi Böcek Yumurta Yabancı Ot Tohum Giderimi Pelet Toz Hayvan Dışkıları Bitkisel Atıklar Anaerobik Ortamda Fermentasyon

Detaylı

Ötrifikasyon. Ötrifikasyonun Nedenleri

Ötrifikasyon. Ötrifikasyonun Nedenleri Ötrifikasyon Ötrifikasyon, göllerin olgunlaşma aşamalarında meydana gelen dogal bir olay. Genç göller düşük oranlarda besin içermekte dolayısıyla biyolojik aktivite az..oligotrofik göller Yaşlı göller,

Detaylı

Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru. Enes KELEŞ Kasım / 2014

Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru. Enes KELEŞ Kasım / 2014 Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru Enes KELEŞ Kasım / 2014 İÇİNDEKİLER Arıtma Çamuru Nedir? Arıtma Çamuru Nerede Oluşur? Arıtma Çamuru Çeşitleri Arıtma Çamuru Nerelerde Değerlendirilebilir? 1. Açık Alanda

Detaylı

TAVUK GÜBRESİ KURUTUCU

TAVUK GÜBRESİ KURUTUCU Dorset POLLO TAVUK GÜBRESİ KURUTUCU Tavuk gübresinin kurutulması Kümes içerisindeki hava ile Dış ısı kaynağı ile Kompakt ve düşük bakım maliyetli Ön kurutmasız İnce tozda yüksek oranda azalma Pelet üretimi

Detaylı

Çizelge 2.6. Farklı ph ve su sıcaklığı değerlerinde amonyak düzeyi (toplam amonyağın yüzdesi olarak) (Boyd 2008a)

Çizelge 2.6. Farklı ph ve su sıcaklığı değerlerinde amonyak düzeyi (toplam amonyağın yüzdesi olarak) (Boyd 2008a) - Azotlu bileşikler Su ürünleri yetiştiricilik sistemlerinde oksijen gereksinimi karşılandığı takdirde üretimi sınırlayan ikinci faktör azotlu bileşiklerin birikimidir. Ana azotlu bileşikler; azot gazı

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

ÇEVRE GEOTEKNİĞİ DERSİ

ÇEVRE GEOTEKNİĞİ DERSİ ÇEVRE GEOTEKNİĞİ DERSİ ATIK VE ZEMİNLERİN OTURMASI DERSİN SORUMLUSU YRD. DOÇ DR. AHMET ŞENOL HAZIRLAYANLAR 2013138017 ALİHAN UTKU YILMAZ 2013138020 MUSTAFA ÖZBAY OTURMA Yapının(dolayısıyla temelin ) düşey

Detaylı

GIDA VE ATIKLAR. Açık Havada Eğitim

GIDA VE ATIKLAR. Açık Havada Eğitim GIDA VE ATIKLAR Açık Havada Eğitim Lineer Ekonomi / Beşikten Mezara LINEAR ECONOMY TAKE RESOURCES WASTE ENERGY & MATERIAL WASTE DISPOSE REDUCES NATURAL CAPITAL MAKE CONSUMERS WASTE... DOWNCYCLE? FOSSIL

Detaylı

Türk Tarımı nda verimi ve kaliteyi arttırmak için Yerli organik kaynaklardan üretilen Organomineral gübre Hexaferm in kullanımı

Türk Tarımı nda verimi ve kaliteyi arttırmak için Yerli organik kaynaklardan üretilen Organomineral gübre Hexaferm in kullanımı Türk Tarımı nda verimi ve kaliteyi arttırmak için Yerli organik kaynaklardan üretilen Organomineral gübre Hexaferm in kullanımı Hexaferm, organomineral gübre olarak adlandırılan yeni nesil bir gübre cinsidir.

Detaylı

ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK

ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprak Nedir? Toprağın Tanımı Toprağın İçindeki Maddeler Toprağın Canlılığı Toprak Neden Önemlidir? Toprağın İnsanlar İçin Önemi Toprağın Hayvanlar İçin Önemi

Detaylı

İÇ SU BALIKLARI YETİŞTİRİCİLİĞİNDE SU KALİTESİ

İÇ SU BALIKLARI YETİŞTİRİCİLİĞİNDE SU KALİTESİ İÇ SU BALIKLARI YETİŞTİRİCİLİĞİNDE SU KALİTESİ Karada bir su ürünleri işletmesi kurulacaksa, su kaynağı olarak kaynak suyu, dere, ırmak, akarsu, göl, baraj suları veya yeraltı suları kullanılabilir. Yetiştiriciliğin

Detaylı

DORSET BİYOKÜTLE VE TAVUK GÜBRESİ KURUTMA SİSTEMİ

DORSET BİYOKÜTLE VE TAVUK GÜBRESİ KURUTMA SİSTEMİ DORSET BİYOKÜTLE VE TAVUK GÜBRESİ KURUTMA SİSTEMİ n Kurutma Biyokütle Biyogaz tesisi çıktısı Yonga Arıtma Çamuru Tavuk Gübresi Gıda atıkları vs. n Kompakt ve esnek n Peletleme tesisi n Sanitasyon n Çuvallama

Detaylı

TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir.

TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir. AKTİF KARBON NEDİR? TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir. Bu nitelikler aktif karbona çok güçlü adsorpsiyon özellikleri

Detaylı

Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN

Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü fatih.sen@ege.edu.tr Modifiye

Detaylı

TEHLİKELİ ATIK ÖN İŞLEM TESİSLERİ

TEHLİKELİ ATIK ÖN İŞLEM TESİSLERİ TEHLİKELİ ATIK ÖN İŞLEM TESİSLERİ i. Elleçleme (Handling) Tesisi Elleçleme tesisi, uygun tehlikeli ve tehlikesiz endüstriyel atıkların, parçalanması ve termal bertaraf tesislerinin istediği fiziksel şartları

Detaylı

Uluslararası Kompost Konferansı

Uluslararası Kompost Konferansı Bu proje Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilmektedir This project is co-funded by the European Union and the Republic of Turkey Çöp Değil, Kompost TÜRKİYE ÇÖPÜNÜ DÖNÜŞTÜRÜYOR!

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 10. Endüstriyel Çamur Arıtımı Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Giriş Sıvı atıkların arıtılmasındaki en önemli nokta askıda veya çözünmüş katıların giderimidir. Sıvıdan

Detaylı

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KATI ATIK YÖNETİMİ PROJESİ

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KATI ATIK YÖNETİMİ PROJESİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KATI ATIK YÖNETİMİ PROJESİ Belirlenmiş olan yerleşim bölgeleri için 2022-2041 dönemini kapsayacak entegre katı atık yönetimi planı hazırlanacaktır. Yönetim

Detaylı

ARITMA ÇAMURUNDAN BİYOGAZ ÜRETİMİ VE ENERJİ TASURRUFU

ARITMA ÇAMURUNDAN BİYOGAZ ÜRETİMİ VE ENERJİ TASURRUFU ARITMA ÇAMURUNDAN BİYOGAZ ÜRETİMİ VE ENERJİ TASURRUFU Doç.Dr. K.Süleyman YİĞİT*, Mustafa GÜNDÜZ**, Gülay ŞERİT** Yrd.Doç.Dr. Mustafa YEĞİN*, Muhammet SARAÇ** İlhan BAYRAM***, Ünal BOSTAN***, Hakan PİR**

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. Azot döngüsü. Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar. Azot döngüsü

Ayxmaz/biyoloji. Azot döngüsü. Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar. Azot döngüsü Azot döngüsü Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar Azot döngüsü 1. Azot bitkiler tarafından organik moleküllerin (A.asit,organik baz vb.)yapısına katılır. 2. Bitkiler azotu sadece NO3-

Detaylı

BİTKİSEL VE HAYVANSAL ATIKLARDAN BİYOGAZ VE ENERJİ ÜRETİM TESİSİ

BİTKİSEL VE HAYVANSAL ATIKLARDAN BİYOGAZ VE ENERJİ ÜRETİM TESİSİ BİTKİSEL VE HAYVANSAL ATIKLARDAN BİYOGAZ VE ENERJİ ÜRETİM TESİSİ Tesisin Amacı Organik yapıdaki hammaddelerin oksijensiz ortamda bakteriler yoluyla çürütülerek enerji potansiyeli olan biyogaza ve biyogazın

Detaylı

Mekanik Ayırma, Biyokurutma ve Biyometanizasyon Tesisleri İle Fermente Ürün Yönetimi Tebliği ve Uygulamaları

Mekanik Ayırma, Biyokurutma ve Biyometanizasyon Tesisleri İle Fermente Ürün Yönetimi Tebliği ve Uygulamaları ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Atık Yönetim Dairesi Başkanlığı Mekanik Ayırma, Biyokurutma ve Biyometanizasyon Tesisleri İle Fermente Ürün Yönetimi Tebliği ve Uygulamaları REW, 2016 İstanbul Mekanik Ayırma,

Detaylı

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres nedir? Olumsuz koşullara karşı canlıların vermiş oldukları tepkiye stres denir. Olumsuz çevre koşulları bitkilerde strese neden olur. «Biyolojik Stres»: Yetişme

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım EKOLOJİ 7 MADDE DÖNGÜLERİ (Su, Karbon ve Azot Döngüsü)

ADIM ADIM YGS LYS Adım EKOLOJİ 7 MADDE DÖNGÜLERİ (Su, Karbon ve Azot Döngüsü) ADIM ADIM YGS LYS 100. Adım EKOLOJİ 7 MADDE DÖNGÜLERİ (Su, Karbon ve Azot Döngüsü) MADDE DÖNGÜLERİ Ekosistemde kimyasal elementler sınırlı sayıda bulunur. Bu nedenle bu kimyasal elementeler organik ve

Detaylı

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER,

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, mikrobiyal formülasyondan ve bitki menşeli doğal ürünlerden oluşur. Bu grupta yer alan gübreler organik tarım modelinde gübre girdisi olarak kullanılırlar. Bitkilerin ihtiyaç

Detaylı

MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA

MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA Ekosistemde kimyasal elementler sınırlı sayıda bulunur. Bu nedenle bu kimyasal elementeler organik ve inorganik formlarda devir halindedir. Bu devre,

Detaylı

Biyo Atıklardan Küçük ve Orta Ölçekli Kompost Üretimi

Biyo Atıklardan Küçük ve Orta Ölçekli Kompost Üretimi Biyo Atıklardan Küçük ve Orta Ölçekli Kompost Üretimi Datça da Doğa Dostu Tarım için Biyo-Atıklardan Organik Gübre Üretimi, 2015 Birleşmiş Milletler Küresel Çevre Fonu (GEF) Küçük Destek Programı (SGP)

Detaylı

7.6. Hayvansal Dışkıların Organik Gübreye Dönüştürülmesi Tavuk Dışkılarını Kompostlamanın Faydaları

7.6. Hayvansal Dışkıların Organik Gübreye Dönüştürülmesi Tavuk Dışkılarını Kompostlamanın Faydaları 7.6. Hayvansal Dışkıların Organik Gübreye Dönüştürülmesi Organik gübreler içerisinde ahır gübresi ilk sırada gelmesine karşın, ülkemizde hayvancılığın çeşitli nedenlerden dolayı gerilemesi sonucu ahır

Detaylı

Anaerobik Arıtma ve Biyogaz Üretim Tesisi. Çağatay Arıkan-Ak Gıda Kalite Güvence Müdürü

Anaerobik Arıtma ve Biyogaz Üretim Tesisi. Çağatay Arıkan-Ak Gıda Kalite Güvence Müdürü Anaerobik Arıtma ve Biyogaz Üretim Tesisi Çağatay Arıkan-Ak Gıda Kalite Güvence Müdürü Ak Gıda yı Tanıyalım Ak Gıda bir Yıldız Holding kuruluşu 1996 da Sakarya Akyazı ilçesinde küçük bir tesisin alınması

Detaylı

İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı

İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı kullanılabilir. Çürütme öncesi ön yoğunlaştırıcı, çürütme sonrası

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR.

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. SEVİM BUDAK Katı Atıklar Dünya nüfusu gün geçtikçe ve hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

1. Kıyı Bölgelerinde Çevre Kirliliği ve Kontrolü KÇKK

1. Kıyı Bölgelerinde Çevre Kirliliği ve Kontrolü KÇKK 1. Kıyı Bölgelerinde Çevre Kirliliği ve Kontrolü KÇKK Kentsel Atıksu Arıtım Tesislerinde Geliştirilmiş Biyolojik Fosfor Giderim Verimini Etkileyen Faktörler Tolga Tunçal, Ayşegül Pala, Orhan Uslu Namık

Detaylı

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA TRİO YANMA VERİMİ Yakma ekipmanları tarafından yakıtın içerdiği enerjinin, ısı enerjisine dönüştürülme

Detaylı

Geri Dönüşüme Katıl,Dünyaya Sahip Çık İLERİ PİROLİZ

Geri Dönüşüme Katıl,Dünyaya Sahip Çık İLERİ PİROLİZ BİYO KÜTLE ENERJİ Geri Dönüşüme Katıl,Dünyaya Sahip Çık İLERİ PİROLİZ «Son balık tutulduğunda, Son kuş vurulduğunda, Son ağaç kesildiğinde, Son nehir kuruduğunda, Paranın yenilecek bir şey olmadığını anlayacaksınız!»

Detaylı

Solunum. Solunum ve odunsu bitkilerin büyümesi arasında yüksek bir korelasyon bulunmaktadır (Kozlowski ve Pallardy, 1997).

Solunum. Solunum ve odunsu bitkilerin büyümesi arasında yüksek bir korelasyon bulunmaktadır (Kozlowski ve Pallardy, 1997). SOLUNUM Solunum Solunum, canlı hücrelerdeki organik maddelerin oksidasyonuyla, enerjinin açığa çıkarılması olayı olarak tanımlanır. Açığa çıkan enerji, kimyasal enerji (ATP) olarak depolanır. Solunum ürünleri,

Detaylı

İyi kalitedeki yem seçimi ve yönetimi, Yoğun yetiştiricilik yapılan karides havuzlarında mekanik havalandırma yapılması, Mümkün olabildiğince su

İyi kalitedeki yem seçimi ve yönetimi, Yoğun yetiştiricilik yapılan karides havuzlarında mekanik havalandırma yapılması, Mümkün olabildiğince su SU KALİTESİ YÖNETİMİ Su ürünleri yetiştiriciliğinde su kalitesi yönetimi; su kalite özelliklerinin yetiştiricilik açısından uygun sınır değerlerde tutulmasını ve temel su kalite değerlerinden olan sapmalarda

Detaylı

Biyogaz Yakıtlı Kojenerasyon Uygulamaları

Biyogaz Yakıtlı Kojenerasyon Uygulamaları Biyogaz Yakıtlı Kojenerasyon Uygulamaları Sedat Akar Turkoted Yönetim Kurulu Üyesi Biyogaz Nedir? Biyogaz, mikrobiyolojik floranın etkisi altındaki organik maddelerin oksijensiz bir ortamda çürütülmesi

Detaylı

OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ

OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ - Kayaların ayrışması + organik maddeler - Su ve hava içerir - Bitki ve hayvanlar barındırır - Mineral maddeler TOPRAKLARI OLUŞTURAN ANA MATERYAL TİPLERİ - Toprak tipi-ana materyalin

Detaylı

Ekolojik Yerleşimlerde Atık Yönetiminin Temel İlkeleri

Ekolojik Yerleşimlerde Atık Yönetiminin Temel İlkeleri i Ekolojik Yerleşimlerde Atık Yönetiminin Temel İlkeleri Ekoljik yerleşimler kaynakların kullanımında tutumludur. Atık Yönetimi ve geri dönüşüm bu yerleşimlerde kaynak yönetiminin ayrılmaz bir bileşenidir.

Detaylı

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Seralarda Isıtma Sistemlerinin Planlanması Bitki büyümesi ve gelişmesi

Detaylı

VAHŞİ DEPOLAMA SAHALARININ ISLAHI

VAHŞİ DEPOLAMA SAHALARININ ISLAHI VAHŞİ DEPOLAMA SAHALARININ ISLAHI Vahşi mi? Atıkların gelişigüzel tabiata dökülmesiyle Koku kirliliği Yüzey suyu kirliliği Yeraltı suyu kirliliği Atıkların çevreye dağılması Kirliliğin, atıklardan beslenen

Detaylı

NATURAZYME Naturazyme enzim grubu karbohidrazlar, proteaz ve fitaz enzimlerini içerir.

NATURAZYME Naturazyme enzim grubu karbohidrazlar, proteaz ve fitaz enzimlerini içerir. NATURAZYME Naturazyme enzim grubu karbohidrazlar, proteaz ve fitaz enzimlerini içerir. Tüm hayvanlar besinleri sindirmek için enzimleri kullanırlar. Bunlar hem hayvanın kendi sentezlediği hem de bünyelerinde

Detaylı

ATIK YÖNETİMİNDE BİYOMETANİZASYON TEKNOLOJİSİ

ATIK YÖNETİMİNDE BİYOMETANİZASYON TEKNOLOJİSİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ATIK YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI ATIK YÖNETİMİNDE BİYOMETANİZASYON TEKNOLOJİSİ Ufuk SAYIN Demet ERDOĞAN 17 Haziran 2011-ICCI-İstanbul Atık Yönetimi Hiyerarşisi EHCIP KAAP Atık

Detaylı

Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi

Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi Tırmıklar e-mail: dursun@agri.ankara.edu.tr Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları ve Teknolojileri Mühendisliği Bölümü 2017 nde Yararlanılan Ders

Detaylı

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Altaca Çevre Teknolojileri ve Enerji Üretim A.Ş. Yönetim Kurulu

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 9.Çözünmüş İnorganik ve Organik Katıların Giderimi Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK İnorganiklerin Giderimi Çözünmüş maddelerin çapları

Detaylı

SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA

SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA Dr. Tamer COŞKUN 13 Mart 2012 Havalandırma Gerekli gazları suya kazandırmak (gaz halinden çözünmüş forma dönüştürmek)

Detaylı

Kompost Yapım Teknikleri Kompostlamanın temel amacı organik atık ve artıkların bitkiler için yarayışlı hale getirilmesi ve toprak

Kompost Yapım Teknikleri Kompostlamanın temel amacı organik atık ve artıkların bitkiler için yarayışlı hale getirilmesi ve toprak 7.5.1. Kompost Yapım Teknikleri Kompostlamanın temel amacı organik atık ve artıkların bitkiler için yarayışlı hale getirilmesi ve toprak verimliliğinin sağlanmasıdır. Bu amaca uygun olarak hayvansal ve

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA 12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA BİTKİLERDE BESLENME Bitkiler inorganik ve organik maddelere ihtiyaç duyarlar. İnorganik maddeleri hazır almalarına rağmen organik maddeleri

Detaylı

Topraktaki temel özellikler:

Topraktaki temel özellikler: Topraktaki temel özellikler: Toprak tekstürü Toprak yapısı Toprağı ğın agregat yapısı / suya dayanıkl klı agregatlar Toprak ph ı Organik k madde düzeyid Solucan popülasyonu (800.000 1.2 milyon/hektar yon/hektar)

Detaylı

Ekim, Bakım ve Gübreleme Makinaları Dersi

Ekim, Bakım ve Gübreleme Makinaları Dersi Ekim, Bakım ve Gübreleme Makinaları Dersi Gübre Dağıtma Makinaları 2 e-mail: dursun@agri.ankara.edu.tr Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları ve Teknolojileri Mühendisliği Bölümü 2017 nde

Detaylı

Akvaryum suyunda ph yı düşürmek ve bikarbonatları ortamdan uzaklaştırmak için filtre ortamında torf ve tampon tuzlarının kullanımı tavsiye edilir.

Akvaryum suyunda ph yı düşürmek ve bikarbonatları ortamdan uzaklaştırmak için filtre ortamında torf ve tampon tuzlarının kullanımı tavsiye edilir. ph Yetiştiricilik sistemlerinde ph ölçümleri, günlük değişimi belirleyebilmek amacıyla sabah erken ve akşamüstü saatlerinde yapılmalıdır. Balık üretim havuzlarında ph seviyesini yükseltmek için kireçleme

Detaylı

TEKRAR DOLAŞIMLI ÜRETİM SİSTEMLERİNDE SU KALİTESİ ve YÖNETİMİ

TEKRAR DOLAŞIMLI ÜRETİM SİSTEMLERİNDE SU KALİTESİ ve YÖNETİMİ TEKRAR DOLAŞIMLI ÜRETİM SİSTEMLERİNDE SU KALİTESİ ve YÖNETİMİ Tekrar dolaşımlı (resirkülasyonlu) su ürünleri yetiştiricilik sistemleri, günümüzde özellikle doğal su kaynaklarının tükenmeye başlamasıyla

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

Biyogaz üretiminde kullanılan sistemler Kesikli (Batch) Fermantasyon

Biyogaz üretiminde kullanılan sistemler Kesikli (Batch) Fermantasyon Biyogaz Üretimi Biyogaz; organik maddelerin oksijensiz şartlarda biyolojik parçalanması (anaerobik fermantasyon) sonucu oluşan, ağırlıklı olarak metan ve karbondioksit gazıdır. Çeşitli organik maddelerin

Detaylı

ORGANOMİNERAL GÜBRELERİ. Şubat 2014

ORGANOMİNERAL GÜBRELERİ. Şubat 2014 ORGANOMİNERAL GÜBRELERİ Şubat 2014 1 Hexaferm organomineral gübreleri nedir? Hexaferm organomineral gübreleri, organomineral gübre olarak anılan yeni cins bir gübredir. Organomineral gübrelerin özelliği;

Detaylı

İNSAN DÜNYANIN YÖNETİCİSİ

İNSAN DÜNYANIN YÖNETİCİSİ İNSAN DÜNYANIN YÖNETİCİSİ TARIM EKOSİSTEMLERİ (KÖPRÜ) ÜRETİCİ-KÖPRÜ İNTERAKSİYONU DOĞAL EKOSİSTEMLER (ÜRETİCİ) ÜRETİCİ+KÖPRÜ+PARAZİT İNTERAKSİYONU KÖPRÜ-PARAZİT İNTERAKSİYONU ÜRETİCİ-PARAZİT İNTERAKSİYONU

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

Atıkları kaliteli komposta dönüştürür

Atıkları kaliteli komposta dönüştürür Atıkları kaliteli komposta dönüştürür Bir Markası su hijyen çevre Çalışma Alanları 30 yıllık deneyim bilgimizi kanıtlamak için 1976 yılından bu yana, profesyonel sistemlerin geliştirilmesi, üretimi ve

Detaylı

ENERJİ YÖNETİMİ VE POLİTİKALARI

ENERJİ YÖNETİMİ VE POLİTİKALARI ENERJİ YÖNETİMİ VE POLİTİKALARI KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖĞRENCİNİN ADI:KUBİLAY SOY ADI:KOÇ NUMARASI:15360038 KAZANLAR Yakıtın kimyasal enerjisini yanma yoluyla ısı enerjisine dönüştüren ve bu ısı

Detaylı

TOPRAK VERİMLİLİĞİ BAKIMINDAN ORGANİK MADDENİN ÖNEMİ VE YÖNETİMİ

TOPRAK VERİMLİLİĞİ BAKIMINDAN ORGANİK MADDENİN ÖNEMİ VE YÖNETİMİ TOPRAK VERİMLİLİĞİ BAKIMINDAN ORGANİK MADDENİN ÖNEMİ VE YÖNETİMİ Prof. Dr. Sait GEZGİN Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü KONYA sgezgin@selcuk.edu.tr 1- TOPRAĞI

Detaylı

HAYVAN GÜBRESİNDEN VE ATIKLARDAN KOMPOST ÜRETİMİ

HAYVAN GÜBRESİNDEN VE ATIKLARDAN KOMPOST ÜRETİMİ HAYVAN GÜBRESİNDEN VE ATIKLARDAN KOMPOST ÜRETİMİ Prof. Dr. Mustafa Öztürk Müsteşar Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ANKARA-2017-1 - İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 5 2. KOMPOSTLAMA... 7 2.1 AEROBİK ŞARTLARDA KOMPOSTLAMA

Detaylı

M-U-T KOMPOST SİSTEMİNİN TARİFİ

M-U-T KOMPOST SİSTEMİNİN TARİFİ M-U-T KOMPOST SİSTEMİNİN TARİFİ A.) Kompostlama İşlemi M-U-T-Kyberferm (patentli) Kompost Teknolojisi M-U-T Kompostlama sistemi 3 ana bölümden oluşmaktadır. Bunlar ön işlem aşaması, Kyberferm ve son fermantasyon

Detaylı

1. Giriş. 2. Besinler Besin kaynakları. Bölüm 4 Gübreler ve İlave besinler. Modül 2 Toprak ve Besin döngüsü

1. Giriş. 2. Besinler Besin kaynakları. Bölüm 4 Gübreler ve İlave besinler.  Modül 2 Toprak ve Besin döngüsü Modül 2 Toprak ve Besin döngüsü Bölüm 4 Gübreler ve İlave besinler www.econewfarmers.eu 1. Giriş Bir önceki bölümde besin temininde ekim nöbetinin önemini gördünüz. Bu bölümde organik çiftçilerin kullandığı

Detaylı

EM nin Katı Atık Toplama ve Gömme Alanlarındaki Yararları:

EM nin Katı Atık Toplama ve Gömme Alanlarındaki Yararları: EM nin Katı Atık Toplama ve Gömme Alanlarındaki Yararları: Katı Atıklar: Katı atıkların içinde %40 ila %60 organik madde vardır ve bu organik maddeyi doğanın çevrim yasası içinde mutlaka değerlendirmek

Detaylı

Kanalizasyon Atıklarının Geri Dönüşümü Projesi (Antalya Tesisi)

Kanalizasyon Atıklarının Geri Dönüşümü Projesi (Antalya Tesisi) Kanalizasyon Atıklarının Geri Dönüşümü Projesi (Antalya Tesisi) Hakkımızda Şirketimiz DEMİREKEN ENERJİ AŞ. 2012 yılından bu yana yenilenebilir enerji alanında yatırım yapmayı hedef olarak benimsemiştir.

Detaylı

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 Sera nedir? Bitki büyüme ve gelişmesi için gerekli iklim etmenlerinin

Detaylı

Atıkları kaliteli. gübreye dönüştürür. su hijyen çevre. Bir OCENE markası

Atıkları kaliteli. gübreye dönüştürür. su hijyen çevre. Bir OCENE markası Atıkları kaliteli gübreye dönüştürür Bir OCENE markası su hijyen çevre 1976 yılından bu yana, profesyonel sistemlerin geliştirilmesi, üretimi ve temini konusundan uzmanlaşan OCENE, tarım, içecek, bira,

Detaylı

GERİ DÖNÜŞÜM VE GERİ KAZANIM

GERİ DÖNÜŞÜM VE GERİ KAZANIM GERİ DÖNÜŞÜM VE GERİ KAZANIM Cam, metal, plastik, kağıt / karton gibi değerlendirilebilir. Gıda ambalaj atıkları çeşitli fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirilerek yeni bir hammaddeye veya ürüne dönüştürülebilirler.

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

BURSA HAMİTLER SIZINTI SUYU ARITMA TESİSİNİN İNCELENMESİ

BURSA HAMİTLER SIZINTI SUYU ARITMA TESİSİNİN İNCELENMESİ BURSA HAMİTLER SIZINTI SUYU ARITMA TESİSİNİN İNCELENMESİ Korkut Kaşıkçı 1, Barış Çallı 2 1 Sistem Yapı İnşaat ve Ticaret A.Ş. 34805 Kavacık, İstanbul 2 Marmara Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü,

Detaylı

1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler

1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler 1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler 1. Su giderme 2. Kurutma 3. Boyut küçültme 4. Yoğunlaştırma 5. Ayırma Su giderme işleminde nem, sıvı fazda gideriliyor. Kurutma işleminde nem, buhar fazda gideriliyor.

Detaylı

ÜRETKEN KÖY PROJESİ Tarımsal&Endüstriyel üretim Makine&Bilgisayar Müh Nadir CEVAHİR

ÜRETKEN KÖY PROJESİ Tarımsal&Endüstriyel üretim Makine&Bilgisayar Müh Nadir CEVAHİR ÜRETKEN KÖY PROJESİ Tarımsal&Endüstriyel üretim 22.10.2015 Makine&Bilgisayar Müh Nadir CEVAHİR ÜRETKEKEN KÖY PROJİSİ GİRİŞ Üretken Köy projesin amacı verimsiz hale gelen köylerimizi, yeniden verimli ve

Detaylı

HİDROLOJİ. Buharlaşma. Yr. Doç. Dr. Mehmet B. Ercan. İnönü Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü

HİDROLOJİ. Buharlaşma. Yr. Doç. Dr. Mehmet B. Ercan. İnönü Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü HİDROLOJİ Buharlaşma Yr. Doç. Dr. Mehmet B. Ercan İnönü Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü BUHARLAŞMA Suyun sıvı halden gaz haline (su buharı) geçmesine buharlaşma (evaporasyon) denilmektedir. Atmosferden

Detaylı

ŞEKİL LİSTESİ... ix TABLO LİSTESİ... xxxi MEVCUT TESİSLERİN İNCELENMESİ (İP 1)... 1

ŞEKİL LİSTESİ... ix TABLO LİSTESİ... xxxi MEVCUT TESİSLERİN İNCELENMESİ (İP 1)... 1 İÇİNDEKİLER ŞEKİL LİSTESİ... ix TABLO LİSTESİ... xxxi MEVCUT TESİSLERİN İNCELENMESİ (İP 1)... 1 Bölgesel Değerlendirme... 2 Marmara Bölgesi... 2 Karadeniz Bölgesi... 13 1.1.3. Ege Bölgesi... 22 Akdeniz

Detaylı

REDA LOW TEMP. EVAPORATOR FOR WHEY CONCENTRATION. REDA EVAPORATOR Düşük ısıda Peynir Altı Suyu Konsantrasyonu için

REDA LOW TEMP. EVAPORATOR FOR WHEY CONCENTRATION. REDA EVAPORATOR Düşük ısıda Peynir Altı Suyu Konsantrasyonu için 1 REDA LOW TEMP. EVAPORATOR FOR WHEY CONCENTRATION REDA EVAPORATOR Düşük ısıda Peynir Altı Suyu Konsantrasyonu için Mod.CS5000-3E Peyniraltısuyu Konsantrasyonu için REDA Evaporatör ( 5.000l/h su uçurma

Detaylı

ZBB306 KODLU SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ DERSİ NOTLARI. Doç.Dr. Soner KAZAZ

ZBB306 KODLU SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ DERSİ NOTLARI. Doç.Dr. Soner KAZAZ ZBB306 KODLU SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ DERSİ NOTLARI Doç.Dr. Soner KAZAZ Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü 06110-Ankara skazaz@ankara.edu.tr GERBERA YETİŞTİRİCİLİĞİ-1 Anavatanı

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

I. Evsel atıklar Günlük hayatta ve sanayide kullanılan milyonlarca çeşit madde vardır. Bu maddelerin büyük çoğunluğu bir süre kullanıldıktan sonra

I. Evsel atıklar Günlük hayatta ve sanayide kullanılan milyonlarca çeşit madde vardır. Bu maddelerin büyük çoğunluğu bir süre kullanıldıktan sonra I. Evsel atıklar Günlük hayatta ve sanayide kullanılan milyonlarca çeşit madde vardır. Bu maddelerin büyük çoğunluğu bir süre kullanıldıktan sonra fiziksel ve ekonomik ömrünü tamamlar ve artık kullanılamaz

Detaylı

Pik (Ham) Demir Üretimi

Pik (Ham) Demir Üretimi Pik (Ham) Demir Üretimi Çelik üretiminin ilk safhası pik demirin eldesidir. Pik demir için başlıca şu maddeler gereklidir: 1. Cevher: Demir oksit veya karbonatlardan oluşan, bir miktarda topraksal empüriteler

Detaylı

YUMURTA TAVUĞU YETİŞTİRİCİLİĞİ

YUMURTA TAVUĞU YETİŞTİRİCİLİĞİ 2014 2015 YUMURTA TAVUĞU YETİŞTİRİCİLİĞİ Kanatlı Hayvan Yetiştiriciliği 1 YUMURTA TAVUKÇULUĞU Yumurta tavukçuluğu piliçlerde 20.haftadan sonra klavuz yumurta görülmesiyle başlar. Yumurta verimi 23. haftada

Detaylı

Deponi Sızıntı Sularının Arıtma Teknikleri ve Örnek Tesisler

Deponi Sızıntı Sularının Arıtma Teknikleri ve Örnek Tesisler Deponi Sızıntı Sularının Arıtma Teknikleri ve Örnek Tesisler Die technische Anlagen der Deponiesickerwasserreinigung und Bespiele Kai-Uwe Heyer* *, Ertuğrul Erdin**, Sevgi Tokgöz** * Hamburg Harburg Teknik

Detaylı

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Soğutma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Soğutma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü SERALARIN TASARIMI (Seralarda Soğutma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Soğutma Sistemleri Seralarda yetiştirme ve üretim sezonunu uzatmak, Birim

Detaylı

SOĞAN YETİŞTİRİCİLİĞİ GİRİŞ:

SOĞAN YETİŞTİRİCİLİĞİ GİRİŞ: SOĞAN YETİŞTİRİCİLİĞİ GİRİŞ: Soğan insan beslenmesinde özel yeri olan bir sebzedir. Taze veya kuru olarak tüketildiği gibi son yıllarda kurutma sanayisinde işlenerek bazı yiyeceklerin hazırlanmasında da

Detaylı

RUMİNANT RASYONLARINDA MAYA KULLANIMI VE ÖNEMİ

RUMİNANT RASYONLARINDA MAYA KULLANIMI VE ÖNEMİ RUMİNANT RASYONLARINDA MAYA KULLANIMI VE ÖNEMİ Rumen mikroorganizmaların (bakteriler,protozoalar ve mayaların) bir denge içinde çalıştırdığı kusursuz bir makinedir. Yüksek et-süt verimi isterken bu hayvandaki

Detaylı

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 1 METABOLİZMA Hücrede meydana gelen tüm reaksiyonlara denir Anabolizma: Basit moleküllerden kompleks moleküllerin sentezlendiği enerji gerektiren reaksiyonlardır X+Y+ENERJİ

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ

AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ Doç. Dr. Eyüp DEBİK 03.12.2013 GENEL BİLGİ Arıtmadan sorumlu mikroorganizmalar, sabit bir yatak üzerinde gelişirler. Aerobik biyofilm prosesleri : (1) batmamış biyofilm prosesler,

Detaylı

ORGANİK GÜBRELER VE ÖNEMİ

ORGANİK GÜBRELER VE ÖNEMİ T.C. SAMSUN VALİLİĞİ İl Tarım Müdürlüğü ORGANİK GÜBRELER VE ÖNEMİ Mehmet Ali YETGİN Ziraat Mühendisi Samsun / Nisan 2010 Dizgi/Baskı *********** Ofset Samsun İl Tarım Müdürlüğü Çiftçi Eğitimi ve Yayım

Detaylı