Bölgeler Arası Düşük Frekanslı Generatör Salınımlarını Sönümleyici Faktörler. and Solutions for Turkey ENTSO-E CESA Interconnection

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bölgeler Arası Düşük Frekanslı Generatör Salınımlarını Sönümleyici Faktörler. and Solutions for Turkey ENTSO-E CESA Interconnection"

Transkript

1 CESA Enterkonneksiyonu için Çözümler, EMO Bilimsel Dergi, Cilt, Sayı, Syf 39-43, Haziran Bölgeler Arası Düşük Frekanslı Generatör Salınımlarını Sönümleyici Faktörler Bölgeler ve CESA Enterkonneksiyonu için Çözümler Bölgeler Aras Aras Düşük Düşük Frekansl Frekansl Generatör Generatör Sal n mlar n Sal n mlar n Sönümleyici Sönümleyici Faktörler Faktörler Damping ve ve Measures Against CESA CESA Low Enterkonneksiyonu Enterkonneksiyonu Frequency Inter Area için için Oscillations Çözümler Çözümler Solutions for Turkey CESA Interconnection Damping Damping Measures Measures against Cihangir against Low Gençoğlu Low Frequency, Osman Frequency Bülent Tör Inter Inter, Nezih Area Area Güven Oscillations Oscillations Solutions Solutions for for Turkey Turkey CESA CESA Interconnection Interconnection TÜBİTAK-UZAY, Güç Sistemleri Bölümü, ODTÜ, Ankara Cihangir Cihangir Gençoğlu Gençoğlu Dr. Dr. Osman Osman Bülent Bülent Tör Tör uzay.tubitak.gov.tr Pr. Pr. Dr. Dr. Nezih Nezih Güven Güven TÜBİTAK UZAY, Elektrik Güç Elektronik Sistemleri Mühendisliği Bölümü, ODTÜ, Ankara TÜBİTAK UZAY, Güç Sistemleri Bölümü, ODTÜ, Ankara Orta Orta Doğu Doğu teknik teknik Üniversitesi, Üniversitesi, Elektrik Elektrik Elektronik Elektronik Mühendisliği, Mühendisliği, Ankara Ankara Orta Doğu Teknik Üniversitesi Özet aşamalara gelinmiştir. Bu çal şmalarda amaç, iletim Özet aşamalara gelinmiştir. Bu çal şmalarda amaç, iletim şebekesinin frekans kontrol performans n ve elektrik şebekesinin şebekesine ( enterkonneksiyon şebekesinin frekans sonras kontrol oluşacak performans n sistemin dinamik ve CESA) senkron elektrik şebekesinin bağlant s projesi şebekesine son ( aşamalara kararl l ğ n enterkonneksiyon iyileştirmek, sonras sayede oluşacak iki sistemin sistemin güvenli dinamik CESA) gelmiştir. senkron Bilgisayar bağlant s projesi son aşamalara fizibilite kararl l ğ n şekilde senkron iyileştirmek, işletilmesini sayede mümkün iki sistemin k lmak güvenli olarak gelmiştir. analizlerine Bilgisayar göre, bağlant sonras sistemde fizibilite şekilde senkron işletilmesini mümkün k lmak olarak analizlerine göre, bağlant sonras sistemde özetlenebilir. Bu kapsamda TEİAŞ ile UCTE üye ülkelerinin ~.5 Hz frekansl bölgeler aras özetlenebilir. iletim kurumlar Bu taraf ndan kapsamda oluşturulan TEİAŞ ile UCTE ve TÜBİTAK üye ülkelerinin ~.5 Bu Hz frekansl sönümleyici bölgeler aras tedler UZAY Güç iletim Sistemleri kurumlar Bölümünün taraf ndan oluşturulan TEİAŞ ile ve likte TÜBİTAK dahil UZAY Bu şebekesinin sönümleyici tedler sisteminden olduğu Güç projelerde Sistemleri gerçekleştirilen Bölümünün bilgisayar TEİAŞ ile likte dahil olduğu kopmas na şebekesinin yol açabilecek boyutlara ulaşabilir. Bu sisteminden bildiride projelerde fizibilite analizlerine gerçekleştirilen göre, bilgisayar bağlant sonras kopmas na yol açabilecek boyutlara ulaşabilir. Bu bildiride n tehlikeli boyutlara ulaşmas n önleyici tedler fizibilite analizlerine göre, bağlant sonras bilgisayar n simulasyonlar tehlikeli boyutlara ile analiz ulaşmas n edilmiştir. önleyici Bunlar: tedler sistemde ~.5 Hz frekansl bölgeler aras ) beklenmektedir sistemde ~.5 []. Hz Bu frekansl bölgeler sönümlendirici aras deki bilgisayar simulasyonlar büyük güçteki ile hidroelektrik analiz edilmiştir. santrallerin Bunlar: ) en az ndan beklenmektedir artmalar n []. Bu önleyen tedler sönümlendirici - en regülatörlerinin deki büyük denetleyici güçteki hidroelektrik santrallerin az ndan artmalar n şebekesinin önleyen - tedler CESA şebekesinden regülatörlerinin denetleyici ) Güç sistemi dengeleyicilerinin (Power System Stabilizer; şebekesinin CESA şebekesinden PSS) ) Güç denetleyici sistemi dengeleyicilerinin (Power System Stabilizer; kopmas na yol açabilecek boyutlara ulaşabilir [4]. kopmas na yol açabilecek boyutlara ulaşabilir [4]. Doğrudan PSS) denetleyici iletim sistemine bağl büyük güçte ark Doğrudan ocaklar ndaki iletim Statik sistemine Var Kompansatörlerin bağl büyük kontrolcülerinin güçte ark Bu bildiride, beklenen bölgeler aras düşük frekanstaki Bu bildiride, beklenen bölgeler aras düşük frekanstaki ocaklar ndaki Statik Var Kompansatörlerin kontrolcülerinin n tehlikeli boyutlara ulaşmas n önleyici tedler modifikasyonu; 4) STATCOM kullan m ; 5) n değerlendirilmiş tehlikeli ve bilgisayar boyutlara simülasyonlar ulaşmas n önleyici ile tedlerin tedler dirençleri modifikasyonu; kullan m. 4) STATCOM Çal şmada kullan m ; an lan her 5) tedin değerlendirilmiş göreceli etkileri analiz ve bilgisayar edilmiştir. simülasyonlar Bu önlemler: ile tedlerin dirençleri sönümlendirmede kullan m. Çal şmada ne seviyede an lan olumlu her katk tedin yapt ğ göreceli etkileri analiz edilmiştir. Bu önlemler: ortaya koyulmuş sönümlendirmede ve sistem ne seviyede işletimine olumlu yönelik katk öneriler yapt ğ. Büyük güçteki hidroelektrik santrallerin ortaya koyulmuş ve sistem işletimine yönelik öneriler. getirilmiştir. regülatörlerinin Büyük güçteki hidroelektrik denetleyici santrallerin getirilmiştir. regülatörlerinin denetleyici Abstract Abstract. Önemli santrallerin güç sistemi dengeleyicilerinin (Power The interconnection project between Turkish grid. System Önemli santrallerin Stabilizer; güç PSS) sistemi denetleyici dengeleyicilerinin (Power The interconnection CESA system project is between almost finished. Turkish According grid to yeniden System ayarlanmas ; Stabilizer; PSS) denetleyici CESA system is almost finished. According to feasibility analysis based on computer simulations, inter-area 3. Doğrudan yeniden ayarlanmas ; iletim sistemine bağl büyük güçte ark oscillations feasibility analysis around based ~.5 on computer Hz is simulations, expected once inter-area 3. Doğrudan iletim sistemine bağl büyük güçte ark ocaklar ndaki Statik Var Kompansatörlerin (SVC) kontrol- oscillations interconnection around is established. ~.5 Hz Unless is counter expected once are cülerinin ocaklar ndaki modifikasyonu; Statik Var Kompansatörlerin (SVC) kontrol- taken, interconnection se oscillations is established. could Unless grow to counter dangerous amounts are 4. Gerilim cülerinin kontrolü modifikasyonu; amac yla tasarlanan ± MVAR taken, se oscillations could grow to dangerous amounts which will result in disconnection Turkish grid from 4. STATCOM un, Gerilim kontrolü sistem amac yla n tasarlanan sönümlendirmek ± MVAR interconnection. which will result This in disconnection paper analyzes Turkish effect grid from such STATCOM un, sistem n sönümlendirmek amac yla denetleyici modifikasyonu; interconnection. based on This computer paper analyzes simulations. These effect such 5. amac yla İletim şebekesinde denetleyici sönümleme modifikasyonu; dirençlerinin kullan m. are: ) based Parameter on computer optimization simulations. These governors 5. İletim şebekesinde sönümleme dirençlerinin kullan m. are: ) Parameter optimization governors II. considerable size hydroelectric units in Turkey; ) Parameter. Bölgeler Arası Aras Düşük Frekans Salınımlar Sal n mlar II. Bölgeler Aras Düşük Frekans Sal n mlar optimization considerable size power hydroelectric system stabilizers units in Turkey; (PSS), ) Parameter Controller sistemi CESA sisteminden izole iken böyle optimization power static system VAR compensators stabilizers (PSS), (SVC) existing Controller sistemi CESA sisteminden izole iken böyle in problem görülmese de, senkron bağlant sonras steel melting arc static furnaces VAR that compensators are supplied (SVC) directly existing from in şebeke problem frekans nda görülmese ~7 sn de, periyotlu senkron (~.5 Hz) bağlant n sonras steel melting arc furnaces that are supplied directly from şebeke transmission system, 4) Controller ± MVAR gözlenmesi frekans nda ~7 sn periyotlu Bahsedilen (~.5 n Hz) n frekans STATCOM transmission system, designed 4) Controller for voltage regulation, ± MVAR 5) ve gözlenmesi genliği, sistem işletme şartlar na Bahsedilen (yük ak ş n senaryosu) frekans bağl Application STATCOM designed breaking for resistors voltage The regulation, results illustrate 5) ve genliği, sistem işletme şartlar na (yük ak ş senaryosu) bağl olmakla beraber, bilgisayar positive Application contrition breaking resistors each measure The results to illustrate damping analizlerde olmakla beraber, gözlemlenen bilgisayar en düşük sal n m frekans ve positive contrition each measure to damping analizlerde performance system. The study includes conclusive frekansa karş l k gözlemlenen gelen mod en düşük şekli (mode sal n m shape) frekans Şekil ve de recommendations. performance system. The study includes conclusive frekansa gösterilmiştir karş l k []. gelen Mod mod şekli şekli grafiği, (mode shape) Şekil sisteme de recommendations. gösterilmiştir []. Mod şekli grafiği, sisteme bağl generatörlerin rotor aç s ve rotor lar için yap lan bağl. I. Giriş doğrusal generatörlerin (lineer) özdeğer rotor aç s (eigenvalue) ve rotor analizleri lar için sonucunda, yap lan I. Giriş doğrusal sistemdeki (lineer) herhangi özdeğer mod a (eigenvalue) ait özvektörün analizleri (eigenvector) sonucunda, iletim sisteminin iletim şebekesine (ENTSO- iletim sisteminin iletim şebekesine (ENTSO- ilgili sistemdeki girdisinin herhangi (entry) fazör mod a gösterimidir ait özvektörün ve karş l k (eigenvector) geldiği CESA, eski ad yla UCTE) senkron bağlant s nda son ilgili girdisinin (entry) fazör gösterimidir ve karş l k geldiği E CESA, eski ad yla UCTE) senkron bağlant s nda son 39

2 EMO Bilimsel Dergi, Cilt, Sayı, Haziran TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası mod un gözlenebilirliğinin (observability) göstergesidir. Şekil de de görüldüğü gibi, enterkonneksiyon sonras nda iletim sistemi ve Doğu daki generatörlerin k sm n n toplu halde (coherent) CESA Sistemi nin geri kalan ile yaklaş k olarak z t fazda sal nmas Ayr ca, özvektör büyüklükleri k yasl ğ nda, a olas en fazla positif (ve negatif) sönümleme etkisi, şebekenin uç noktas nda lunan deki santraller taraf ndan sağlanabilir. Şekil. Enterkonneksiyon sonras oluşmas beklenen ~.5 Hz bölgeler aras sal n m n mod şekli dağ l m []. Gerekli sönümleme önlemleri al nmad ğ takdirde, durumun iki sistemin inden ayr lmas yla sonuçlanacak yük ak ş dalgalanmalar na sebep olabileceği aç kt r. Bu durumun önüne geçilmesi için tak m önlemlerin al nmas gerekmektedir. Bu önlemler, Şekil de öncelik s ras na göre verilmiştir. Bir başka deyişle Şekil, enterkonneksiyon sonras şebekenin dinamik kararl l ğ n iyileştirmek amac yla yap lmas gereken çal şmalar ve takip edilen yol haritas n özetlemektedir. Şekilde de görüldüğü gibi, ilk önlem büyük ve uzun cebri borulu hidrolik santrallerin regülatörü kontrol sistemlerinin rehabilitasyonu ve denetleyici optimizasyonudur [3]. Bir sonraki konvansiyonel çözüm; düşük frekans n n güç sistemi dengeleyicisi (power system stabilizer; PSS) ile, ikaz sisteminin otomatik gerilim regülatörü (Automatic Voltage Regulator, AVR) üzerinden, sönümlendirilmesidir [5], [6]. Bunlar daha yeni çözümler olan SVC, STATCOM ve sönümlendirici direnç uygulamalar izler [5]. eşdeğer generatörler ile indirgenmiş sistem modeli) ile TÜBİTAK UZAY Güç Sistemleri Bölümü ve TEİAŞ taraf ndan geliştirilen iletim sistemi eşdeğer dinamik sistem modeli DIgSILENT PowerFactory yaz l mda leştirilmiştir [7]. Yap lan analizlerde, sistemin dinamik kararl l k aç s ndan en zay f senaryosu olarak aşağ da belirtilen yüklenme koşullar ele al nm şt r. Minimum Yüklenme Koşullar (bahar dönemi): CESA Sistemi yükü: 35 GW, iletim sistemi yükü: 9 GW, den CESA Sistemi ne 9 MW ihraç (küçük sistemden büyük sisteme ihraç) Bu koşullarda, sistemde yap lan doğrusal (linear) özdeğer (eigenvalue) analizlerinin sonucu olarak, en az sönümlenme katsay s na (damping factor) sahip olan mod lar Tablo de listelenmektedir. Tablo den görüleceği üzere, sistemdeki karars z modun frekans ~. Hz olarak hesaplanm ş olup, değer.5 Hz e çok yak nd r. Tablo. En kötü sistem konfigürasyonunda rotor aç s na ait özdeğerler. Reel Değer İmajiner Değer Frekans (Hz) Oran Mod -,87,8,9,7 Mod,55,767, -,35 Mod 3 -,58,793,6,39 Mod 4 -,,6,95,36... Doğrusal olmayan nümerik simulasyonlar sonucunda ise, Minimum yüklenme koşullar nda CESA sisteminde MW üretim kayb sonras nda (Baz Senaryo), sistem frekans Şekil 3 te gösterildiği gibidir.. Frequency Turkey Spain After a MW Outage Frequency Turkey Frequency Spain Şekil. ENTSO/E CESA sisteminin enterkonneksiyonu sonras sistemin dinamik kararl l ğ n artt rmak için takip edilen yöntem. III. 3. Simülasyon Çalışmaları Çal şmalar 3.. Modelleme ve Baz Senaryo iletim sistemi ve CESA sistemlerinin enterkonneksiyon projesi kapsam nda kullan lan CESA sisteminin dinamik modeli (75 bara, 33 iletim hatt ve Şekil 3. Baz Senaryo => Şebeke frekans [5]. (Mavi: şebeke frekans, K rm z : İspanya şebeke frekans.) Şekil 3 te gösterilen simulasyon sonuçlar, doğrusal özdeğer analizlerini destekler nitelikte olup, (n-) k s tl l k durumunda dinamik kararl l k bak m ndan sak ncal durumlara işaret etmektedir. 3.. Konvansiyonel Çözümler 3... Hidrolik Santrallerin H z Regülatörlerinin Denetleyici Parametrelerinin Optimizasyonu elektrik sisteminde puant (maksimum) yüklenme koşullar nda anl k talebin ~%3 u hidroelektrik santrallerden karş lanmaktad r. Dolay s yla, iletim sisteminin dinamik davran ş hidroelektrik santrallerin dinamik davran ş ile kuvvetle ilişkilidir. Özellikle su zaman sabiti yüksek hidroelektrik ünitelerin regülatörlerinin bahsedilen düşük 4

3 CESA Enterkonneksiyonu için Çözümler, EMO Bilimsel Dergi, Cilt, Sayı, Syf 39-43, Haziran frekansl (~.5 Hz) bölgeler aras a olumsuz yönde (frekans yükselirken ünitenin ç k ş gücünün de artmas, frekans düşerken ünitenin ç k ş gücünün de azalmas ) tepki vermesinin, n genliğinin artmas na ve iki sistemin inden ayr lmas yla sonuçlanacak yük ak ş dalgalanmalar na sebep olacağ, başka deyişle sistemin sönümleme performans n olumsuz etkileyeceği [4] de detaylar ile aç klanm şt r. Bu olumsuz tepkinin minimize edilmesi için deki tüm büyük hidroelektrik santrallerin regülatörü ayarlar değerlendirilmiş ve gerekli optimizasyon çal şmalar yap lm şt r. Böylece, hidrolik santrallerin regülatörinin ayar değerleri hem bölgeler aras a pozitif sönümlendirme sağlayacak hem de izole besleme koşullar nda kararl çal şacak şekilde revize edilmiştir [3],[5]. Yap lan çal şman n pozitif etkisinin bilgisayar simülasyonlar ile gösterimi Şekil 4 te verilmiştir... The Frequency Turkey After a MW Outage No Retuned HPPs 4 MW HPPs Retuned All Priority List HPPs Retuned Bölgeler aras artt r c tepki verilmemesi. Bölgesel Sal n mlar n Sönümlendirilmesi Güç sistemine bağl her generatör sistemin geri kalan na göre sal nmaktad r. Bu n sebebi hat açmas, gerilim ayar değeri değişiklikleri, yüksek gerilim transformatör kademe değiştirmesi gibi olağan güç sistemi olaylar d r [9]. Genellikle, generatörlerin sönümlendirme performans n analiz etmek amac yla, AVR çevriminin girişine gerilim ayar değerinin % sine karş l k gelen ad m değişiklik uygulan r (step-response test). Bu test PSS in aktif olmad ğ ve aktif olduğu durumlar için tekrarlan r ve iletim sistemine bağl makine için lokal sal n m frekans etraf nda aktif güç n n PSS devrede iken daha iyi sönümlenmesi beklenir. Bu kapsamda Temelli DGKÇS de gerçekleştirilen testlerin sonuçlar Şekil 5 te gösterilmiştir. Output Voltage Field Voltage (V) Active Power.5 Step Test Results - PSS Off Reactive Power.4. Time (sec) Şekil 4. Senaryo => Sebeke frekans [3].(Hidroelektrik santrallerin regülatörü ayarlar n n optimizasyonunun etkisi.) Maksimum Yüklenme Koşullar : CESA Sistemi yükü: 39 GW, iletim sistemi yükü: 3 GW, den MW ihraç, CESA sisteminde MW üretim kayb (Senaryo ). Şekil 4 te: Mavi trend: hidroelektrik santrallerin tümünün mevcut regülatörü (revizyon öncesi) ayarlar yla çal şt klar senaryo, K rm z trend: sadece Atatürk ve Karakaya Hidroelektrik Santralleri nindeki ünitelerin (toplam 4 MW kurulu güç; deki anl k puant n ~%4 ü) regülatörü ayarlar n n yeniden yap ld ğ senaryo, Siyah trend: deki bütün büyük güçteki hidroelektrik santrallerin regülatörü ayarlar n n revize edildiği senaryo Güç Sistemi Dengeleyicilerinin (Power System Stabilizer; PSS) Parametrelerinin Optimizasyonu Şimdiye kadar de bölgeler aras sal n m problemi söz konusu olmad ğ ndan, mevcut santrallerin kal testleri s ras nda PSS ayarlar yap l rken sadece türbin-generatörlerin şebeke ile lokal n ( Hz) sönümleyici ayar çal şmalar yap lm şt r. Diğer yan, CESA sistemi ile enterkonneksiyon projesi kapsam nda gerçekleştirilen PSS ayar çal şmalar nda esas olarak iki performans kriteri göz önüne al nm şt r: Bölgesel n sönümlendirilmesi, Output Voltage Field Voltage (V) Active Power Reactive Power.5 Step Test Results - PSS On Time (sec) Şekil 5. PSS in lokal sönümleyici etkisi [4]. Bölgeler Aras Sal n mlara Artt r c Tepki Verilmemesi Yukar da da belirtildiği gibi, CESA sistemi ile senkronizasyon sonras, frekans ~. Hz e kadar düşebilen bölgeler aras sal n m problemi muhtemeldir. Elektrik makinelerinin sönümleme karakteristiğinin damper sarg lar n zaman sabitleriyle s k ilişkili olduğu düşünüldüğünde ve ~. Hz lik n zaman sabitlerine göre göreceli uzun olduklar göz önüne al nd ğ nda, PSS lerin denli düşük frekanslarda, bölgesel da olduklar kadar aktif olmalar söz konusu değildir [6]. Ancak noktada temel beklenti, en az ndan PSS in ikaz sistemi arac l ğ yla, makinenin doğal sönümleme karakteristiğini olumsuz etkilememesidir. Bu durumun test edilmesi amac yla, AVR çevriminin girişine ç k ş gerilimini % civar nda değiştirecek şiddette sinusoidal değişiklik uygulan r (frequency response test). Test sonuçlar değerlendirilirken,. Hz ile Hz aras ndaki frekans spektrumundaki analiz edilir ve.5 Hz in üstündeki için aktif güç sinyalindeki n,.5hz in alt ndaki için de terminal 4

4 EMO Bilimsel Dergi, Cilt, Sayı, Haziran TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası gerilimi sinyalindeki n PSS devrede iken daha iyi sönümlenmiş olmas Böylece, bölgeler aras için PSS de yap lan parametre değişikliğinin, PSS nin lokal daki olumlu etkisine zarar vermediği gözlemlenir. Temelli DGKÇS de gerçekleştirilen testlerin sonuçlar Şekil 6 da gösterilmektedir. Şekilde de görüldüğü gibi, Fast Fourier Transform (FFT) analizi sonucunda geniş frekans b nda (. Hz 5 Hz) PSS in olumlu etkisi görülmektedir. Amplitude Delta Power x -3 Amplitude Spectrum Electrical Power PSS OFF PSS ON Baz Senaryoda Sincan 38 kv baras na (k sa devre gücü minimum yük koşullar nda 97 MVA) transformatör ile bağl ± MVAR kapasitesindeki STATCOM un denetleyici modifikasyonunun ard ndan yap lan simulasyonlar sonucunda, CESA sisteminde MW üretim kayb sonras nda, sistem frekans Şekil 8 de gösterildiği gibi hesaplanm şt r (Senaryo. Şekil 8 de gösterilen durumdaki sistem frekans Baz Senaryonun sonucu ile k yasl ğ nda, gerilim kontrollü STATCOM gibi statik güç sistemi elemanlar n n sönümlendirme amac yla kullan lmas n n da sistem dinamik kararl l ğ n önemli ölçüde iyileştirdiği gözlenmektedir.. Time Domain Simulation Interconnected System Frequency Turkey Frequency Central Europe Şekil 6. Tipik PSS performans test sonuçlar FFT analiz [4] Baz Senaryoda yaln zca güç sistemi dengeleyicilerinin mevcut parametre değerlerinin [9]-[5] te önerilen değerlerle değiştirilmesinin ard ndan yap lan simulasyonlar sonucunda, maksimum yüklenme koşullar nda sistem frekans Şekil 7 de gösterildiği gibi lunmuştur (Senaryo ). Şekil 7 de gösterilen durumdaki sistem frekans Şekil 3 (Baz Senaryo) ve Şekil 4 de (Senaryo ) gösterilenler ile k yasl ğ nda, parametre optimi-zasyonu sonras güç sistemi dengeleyicilerinin bölgeler aras aç s ndan çok önemli iyileştirme sağlad ğ gözlenmektedir The Time Domain Simulation Interconnected System Şekil 7. Senaryo => Sebeke frekans [5]. (PSS ayarlar n n optimizas-yonunun sistem dinamik performans na olumlu etkisi.) 3.3. Yenilikçi Önlemler STATCOM Denetleyici Modifikasyonu STATCOM un çok l reaktif güç verme/çekme özelliği dolay s yla iletim şebekelerinde çok l şekilde gerilim/reaktif güç regülasyonu sağlad ğ bilinmektedir [9]. Bu analizde iletim şebekesi için TÜBİTAK UZAY Güç Elektroniği Bölümü taraf ndan gerilim regülasyonu amac yla modüler olarak geliştirilen ± MVAR STATCOM un kontrolcüsünde yap lacak modifikasyonlar n bölgeler aras a etkisi analiz edilmiştir Şekil 8. Senaryo 3 => Sebeke frekans [5] (± MVAR STATCOM un denetleyici modifikasyonu sonras sistem dinamik performans na etkisi) Statik VAR Kompansator (Static Var Compansator, SVC) Denetleyici Modifikasyonu Şebekeye iletim seviyesinden bağl olan darbeli yüklerin (ark ocaklar ) reaktif güç kompanzasyonu için SVC kull klar bilinmektedir. Bu analizde SVC lerin kontrolcülerinin bölgeler aras sönümleyici biçimde revize edilmesinin etkisi analiz edilmiştir. Baz Senaryoda enterkonneksiyon projesi kapsam nda SVC modifikasyonu yap lmas öngörülen deki 4 büyük ark ocağ ndan herhangi a aşağ da özellikleri verilen 3 tanesinin aktif olduğu varsay lm şt r: SVC - 3 MVAR kapasite MVA sbar, SVC - 3 MVAR kapasite MVA sbar, SVC 3-33 MVAR kapasite MVA sbar. Yap lan simulasyonlar sonucunda, CESA sisteminde MW üretim kayb sonras nda, sistem frekans Şekil 9 da gösterildiği gibi lunmuştur (Senaryo 4). Şekil 9 da gösterilen durumdaki sistem frekans Şekil 3 ile k yasl ğ nda, SVC gibi statik güç sistemi elemanlar n n sönümlendirme amac yla kullan lmas n n sistem dinamik kararl l ğ n önemli ölçüde iyileştirdiği gözlenmektedir Direnci Uygulanmas Son olarak, bölgeler aras sönümlendirmek için sadece sal n m zaman devreye girecek sönümleme dirençlerinin etkisi analiz edilmiştir. dirençleri Baz Senaryoda, Sincan baras na bağl 5 MW kapasitesindeki sönümleme direncinin, sistem n sönümlendirmeyi amaçlayan denetleyici taraf ndan, sal n m esnas nda frekans n yükseldiği anlarda devreye al n p frekans n düştüğü anlarda devreden ç kart lmas şeklinde modellenmiştir. Simulasyonlar sonucunda, CESA sisteminde MW üretim kayb sonras nda, sistem frekans ve sönümleme 4

5 CESA Enterkonneksiyonu için Çözümler, EMO Bilimsel Dergi, Cilt, Sayı, Syf 39-43, Haziran direnci taraf ndan çekilen güç Şekil de gösterildiği gibi simüle edilmiştir (Senaryo 5). Şekil da gösterilen durumdaki sistem frekans Şekil 3 ile k yasl ğ nda, genelde topraklama ya da deşarj amac yla kullan lan direncin sistem n sönümlendirme amac yla kullan lmas n n, beklendiği gibi sistem dinamik kararl l ğ n önemli ölçüde iyileştirdiği gözlenmektedir. Şekil da, ayn olay için, sistem frekans ile likte sönümleme direnci taraf ndan harcanan enerjinin zaman ekseninde değişimi görülmektedir. direncinin tipik olay baş na yaklaş k olarak,56 MWhr enerji harcad ğ hesaplanm şt r. Şekilde de görüldüğü üzere, sönümleme direnci sadece bölgeler aras sal n m nedeniyle frekans n yükseldiği anlarda devreye girmek suretiyle sistemdeki generatörlerin ivmelenmelerini engellemektedir.. Time Domain Simulation Interconnected System Şekil 9. Senaryo 4 => Sebeke frekans [5] (SVC lerin denetleyici modifikasyonlar n n sistem dinamik performans na olumlu etkisi). Energy (MWxseconds). Time Domain Simulation Interconnected System Power (MW) Time (Seconds) Şekil. Senaryo 5 => direnci taraf ndan çekilen güç ve enerji [5]( direncinin sistem dinamik performans na olumlu etkisi). IV. 4. Sonuç Sonuç ve ve Öneriler Öneriler Bilgisayar simulasyonlar na analizlere göre, CESA Sistemi ve iletim sistemlerinin enterkonneksiyonu sonras beklenen düşük fekansl bölgeler aras sönümlendirmek için en etkili önlemin, santrallerin PSS parametre ayarlar n n yeniden optimize edilmesi olduğu anlaş lm şt r. Diğer yan, uzun cebri borulu hidrolik santrallerin art r c etkilerinin olabilmesi ve de tür hidrolik santrallerin ağ rl ğ n n görece fazla olmas, hidrolik santrallerin regülatörü denetleyici optimize edilmesinin önemini göstermektedir. Bu konvansiyonel önlemlerin yan s ra, STATCOM, SVC ve sönümleme direnci gibi statik güç sistemi elemanlar n n sistem n n sönümlendirilmesi amac yla kullan lmalar n n, beklendiği üzere sistem sönümlendirme performans n iyileştireceği, dolay s yla gerek sistem kararl l ğ n ve bağlant n n sürekliliğini sağlamak, gerekse de iletim sistemleri aras ndaki net transfer kapasitesini (başka deyişle elektrik ticaret hacmini) artt rmak için alternatif yöntemler olarak değerlendirilebileceği öngörülmüştür. TEİAŞ ve TÜBİTAK UZAY Güç Sistemleri Bölümü önderliğinde büyük santrallerin hemen hepsi için her iki konvansiyonel yöntemin uygulanmas tamamlanm şt r. Ayr ca, TÜBİTAK UZAY Güç Elektroniği Bölümünün geliştirdiği STATCOM un kontrolcüsü amaca yönelik modifiye edilmiştir. SVC denetleyici modifikasyonu çal şmalar devam etmekte olup, sönümlendirici direnç uygulamas için ilk önce enterkonneksiyon sonras deneme sürecindeki n gözlenmesi önerilmektedir. V. 5. Kaynaklar Referanslar [] Preventive Measures for Effective Damping Inter-area Oscillations after Synchronous Interconnection Turkish Power System with UCTE Power System, UCTE, Mayıs 9. [] H. Breulmann, E. Grebe, M. Lösing, et. al., Analysis Damping Inter-Area Oscillations in UCTE/CENTREL Power system, in CIGRE session,, paper [3] C. Gencoglu, Assessment Effect Hydroelectric Power Plants Governor Settings on Low Frequency Inter Area Oscillations, Ms Thesis, Middle East Technical University, Tem.. [4] Complementary Studies for Synchronization Turkish Power System with UCTE Power System, UCTE, Mayıs 7. [5] O. B. Tor, C. Gencoglu, O. Yilmaz, E. Cebeci, A.N. Guven, Damping Measures against Prospective Inter Area Oscillations between Turkish Grid CESA System, (IEEE PowerCON konferansında basılmak üzere kal edilmi tir) [6] IEEE Tutorial Course, Power System Stabilization via Excitation Control, in IEEE Power Engineering Society General Meeting, 7. [7] DIgSILENT Company, [Erişim: 3 Eylül ]. [8] P. Kundur, Power System Stability Control, New York: McGraw-Hill, 994. [9] J. Taborda, Elbistan B AVR & PSS Settings Analysis, JT Systems, Nussbaumen, Switzerl, Aralık 8. [] J. Taborda, Proposal for AVR PSS Settings: Karakaya HPS, ABB, Zurich, Switzerl, Temmuz 8. [] F. Riegger, Ataturk Unit PSS Test Results, ABB, Zurich, Switzerl, Kasım 8. [] J. Taborda, PSS Tuning Testing Report: Oymapinar HPP, JT Systems, Nussbaumen, Switzerl, Ocak. [3] J. Taborda, PSS Testing Report: ENKA CCPP UN TS X (GT) A (ST), JT Systems, Nussbaumen, Switzerl, Nisan. [4] C. Gencoglu, O. B. Tor, PSS Retuning Site Tests for Gas Turbines Ankara (Baymina) NGCCPP: Observer Report, TUBITAK UZAY Güç Sistemleri Bölümü, Ankara,, Nisan. [5] C. Gencoglu, O. B. Tor, PSS Retuning Site Tests for Gas & Steam Turbines Izmir (Aliaga) NGCCPP: Observer Report, TUBITAK UZAY Güç Sistemleri Bölümü, Ankara,, Mayıs. 43

ÜRETĠCĠLERDEN REAKTĠF GÜÇ DESTEĞĠ SAĞLANMASI ve GERĠLĠM KONTROLU

ÜRETĠCĠLERDEN REAKTĠF GÜÇ DESTEĞĠ SAĞLANMASI ve GERĠLĠM KONTROLU ÜRETĠCĠLERDEN REAKTĠF GÜÇ DESTEĞĠ SAĞLANMASI ve GERĠLĠM KONTROLU BÖLGESEL YÜKTEVZĠ MERKEZLERĠ ve ELEKTRĠK ÜRETĠCĠLERĠ ni BĠLGĠLENDĠRME TOPLANTISI 13-14.12.2010 Milli Yüktevzi Merkezi, Ankara Oğuz YILMAZ

Detaylı

EEM 202 DENEY 5 SERİ RL DEVRESİ

EEM 202 DENEY 5 SERİ RL DEVRESİ SERİ RL DEVRESİ 5.1 Amaçlar i, v, v R ve v L için RMS değerlerini hesaplama Seri RL devresinde voltaj ve empedans üçgenlerini tanımlama Seri RL devresinin empdansının kazanç ve faz karakteristiklerini

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİ RÜZGÂR SANTRALİ BAĞLANTILARI

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİ RÜZGÂR SANTRALİ BAĞLANTILARI TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİ RÜZGÂR SANTRALİ BAĞLANTILARI Ercüment ÖZDEMİRCİ APK Daire Başkanlığı TEİAŞ Türkiye Rüzgar Enerjisi Kongresi 7-8 Kasım İstanbul ANA FAALİYET KONULARI Türkiye İletim Sistemi

Detaylı

öğrencilerin ders notu olarak kullanmaları uygundur.

öğrencilerin ders notu olarak kullanmaları uygundur. Karadeniz Technical University Department of Electrical and Electronics Engineering 61080 Trabzon, Turkey i.h altaş- 1 1 haftalık ders uygulaması Yasal Uyarı: Bu ders notları hazırlanırken internetten

Detaylı

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 3 Ocak 2013 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 28517 YÖNETMELİK Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 1 22/1/2003 tarihli

Detaylı

MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ. 6. Hafta Oda Akustiği

MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ. 6. Hafta Oda Akustiği MAK 4026 SES ve GÜRÜLTÜ KONTROLÜ 6. Hafta Oda Akustiği Sesin Oda İçerisinde Yayınımı Akustik olarak sesin odada yayınımı için, sesin dalga boyunun hacmin boyutlarına göre oldukça küçük olması gerekmektedir.

Detaylı

YIĞMA TİPİ YAPILARIN DEPREM ETKİSİ ALTINDA ALETSEL VERİ ve HESAPLAMALARA GÖRE DEĞERLENDİRİLMESİ

YIĞMA TİPİ YAPILARIN DEPREM ETKİSİ ALTINDA ALETSEL VERİ ve HESAPLAMALARA GÖRE DEĞERLENDİRİLMESİ YIĞMA TİPİ YAPILARIN DEPREM ETKİSİ ALTINDA ALETSEL VERİ ve HESAPLAMALARA GÖRE DEĞERLENDİRİLMESİ S.S. Yücel 1, M. Bikçe 2, M.C. Geneş 3, Ş. Bankir 4 1 Y.L. Öğrencisi, İnşaat Müh. Fakültesi, İskenderun Teknik

Detaylı

WCDMA HABERLEŞMESİNDE PASİF DAĞITILMIŞ ANTEN SİSTEMLERİ KULLANILARAK BİNA İÇİ HÜCRE PLANLAMA. Ferhat Yumuşak 1, Aktül Kavas 1, Betül Altınok 2

WCDMA HABERLEŞMESİNDE PASİF DAĞITILMIŞ ANTEN SİSTEMLERİ KULLANILARAK BİNA İÇİ HÜCRE PLANLAMA. Ferhat Yumuşak 1, Aktül Kavas 1, Betül Altınok 2 Fırat Üniversitesi-Elazığ WCDMA HABERLEŞMESİNDE PASİF DAĞITILMIŞ ANTEN SİSTEMLERİ KULLANILARAK BİNA İÇİ HÜCRE PLANLAMA Ferhat Yumuşak 1, Aktül Kavas 1, Betül Altınok 2 1 Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği

Detaylı

ELEKTRİK PİYASASI YAN HİZMET PERFORMANS TESTLERİ. Ahmet Kürşad Çanakçı SGS Türkiye Endüstri Grup Müdürü 25 Nisan 2012

ELEKTRİK PİYASASI YAN HİZMET PERFORMANS TESTLERİ. Ahmet Kürşad Çanakçı SGS Türkiye Endüstri Grup Müdürü 25 Nisan 2012 ELEKTRİK PİYASASI YAN HİZMET PERFORMANS TESTLERİ Ahmet Kürşad Çanakçı SGS Türkiye Endüstri Grup Müdürü 25 Nisan 2012 Ajanda Yan Hizmetlerin Mevzuat Altyapısı Yan Hizmet Performans Testlerine Genel Bakış

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ NDE YAN HİZMETLER ELEKTRİK ÜRETİCİLERİ DERNEĞİ İÇİN BİLGİLENDİRME SUNUMU (ÖZET)

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ NDE YAN HİZMETLER ELEKTRİK ÜRETİCİLERİ DERNEĞİ İÇİN BİLGİLENDİRME SUNUMU (ÖZET) TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ NDE YAN HİZMETLER ELEKTRİK ÜRETİCİLERİ DERNEĞİ İÇİN BİLGİLENDİRME SUNUMU (ÖZET) Yük. Elekrik-Elektronik Müh. Oğuz YILMAZ Başuzman Araştırmacı, TÜBİTAK oguz.yilmaz[at]tubitak.gov.tr

Detaylı

İZMİR METROPOL İLÇELERİNDE YAPILAN ASANSÖR DENETİMLERİ VE GÜVENLİK SEVİYESİNDEKİ GELİŞMELERİN İNCELENMESİ

İZMİR METROPOL İLÇELERİNDE YAPILAN ASANSÖR DENETİMLERİ VE GÜVENLİK SEVİYESİNDEKİ GELİŞMELERİN İNCELENMESİ 401 İZMİR METROPOL İLÇELERİNDE YAPILAN ASANSÖR DENETİMLERİ VE GÜVENLİK SEVİYESİNDEKİ GELİŞMELERİN İNCELENMESİ M. Berkay ERİŞ, Halim AKIŞIN, Zafer GÜNEŞ Makina Mühendisleri Odas akm@mmo.org.tr ÖZET Kentimizde

Detaylı

BĐSĐKLET FREN SĐSTEMĐNDE KABLO BAĞLANTI AÇISININ MEKANĐK VERĐME ETKĐSĐNĐN ĐNCELENMESĐ

BĐSĐKLET FREN SĐSTEMĐNDE KABLO BAĞLANTI AÇISININ MEKANĐK VERĐME ETKĐSĐNĐN ĐNCELENMESĐ tasarım BĐSĐKLET FREN SĐSTEMĐNDE KABLO BAĞLANTI AÇISININ MEKANĐK VERĐME ETKĐSĐNĐN ĐNCELENMESĐ Nihat GEMALMAYAN Y. Doç. Dr., Gazi Üniversitesi, Makina Mühendisliği Bölümü Hüseyin ĐNCEÇAM Gazi Üniversitesi,

Detaylı

Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları

Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları Prof. Dr. Günay Özmen İTÜ İnşaat Fakültesi (Emekli), İstanbul gunayozmen@hotmail.com 1. Giriş Çağdaş deprem yönetmeliklerinde, en çok göz önüne

Detaylı

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER AliRıza ÇETİNKAYA Proje & Satış Müdürü Erhan EYOL Kalite Güvence Müdürü REAKTİF GÜÇ NEDİR? Elektrodinamik prensibine göre çalışan generatör, trafo, bobin, motor

Detaylı

KOMPANZASYON ve HARMONİK FİLTRE SİSTEMLERİ

KOMPANZASYON ve HARMONİK FİLTRE SİSTEMLERİ KOMPANZASYON ve HARMONİK FİLTRE SİSTEMLERİ Bahadır Yalçın ECT Mühendislik Ltd. Şti. Sabit Bey Sokak No : 1/9 Koşuyolu Kadıköy İSTANBUL 0 216 327 14 80 0 216 428 50 40 ectmuh @superonline.com ÖZET Bu bildiride,enerji

Detaylı

TEK BÖLGELİ GÜÇ SİSTEMLERİNDE BULANIK MANTIK İLE YÜK FREKANS KONTRÜLÜ

TEK BÖLGELİ GÜÇ SİSTEMLERİNDE BULANIK MANTIK İLE YÜK FREKANS KONTRÜLÜ TEKNOLOJİ, Yıl 5, (2002), Sayı 3-4, 73-77 TEKNOLOJİ TEK BÖLGELİ GÜÇ SİSTEMLERİNDE BULANIK MANTIK İLE YÜK FREKANS KONTRÜLÜ Ertuğrul ÇAM İlhan KOCAARSLAN Kırıkkale Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Elektrik-Elektronik

Detaylı

SEKONDER KONTROL 18 AĞUSTOS 2009

SEKONDER KONTROL 18 AĞUSTOS 2009 SEKONDER KONTROL 18 AĞUSTOS 2009 FREKANS KONTROLU Primer Frekans Kontrolu Sekonder Frekans Kontrolu Tersiyer Kontrol Zaman Kontrolu FREKANS KONTROL DÖNGÜSÜ Kurulu Güç Toplam Kurulu Güç (2008): ~ 42 GW

Detaylı

Pikatel Airmax Web Arayüzü

Pikatel Airmax Web Arayüzü Pikatel Airmax Web Arayüzü Modemi, kutunun içerisinden ç kan cd ile değil de web arayüzünden kurmak için aşağ daki ad mlar takip ediniz. Önerilen cd ile kurulumdur. Pikatel Airmax web arayüzü, ADSL2+ operatör

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. (TEİAŞ) Türkiye Elektrik Sisteminde Rüzgar Santralları ve Sistem Bağlantıları

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. (TEİAŞ) Türkiye Elektrik Sisteminde Rüzgar Santralları ve Sistem Bağlantıları TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. (TEİAŞ) Türkiye Elektrik Sisteminde Rüzgar Santralları ve Sistem Bağlantıları TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİ - 62 ADET 400 kv TRANSFORMATÖR MERKEZİ - 459 ADET 154 kv TRANSFORMATÖR

Detaylı

Örneğin bir önceki soruda verilen rüzgâr santralinin kapasite faktörünü bulmak istersek

Örneğin bir önceki soruda verilen rüzgâr santralinin kapasite faktörünü bulmak istersek KAPASİTE FAKTÖRÜ VE ENERJİ TAHMİNİ Kapasite faktörü (KF) bir santralin ne kadar verimli kullanıldığını gösteren bir parametredir. Santralin nominal gücü ile yıllık sağladığı enerji miktarı arasında ilişki

Detaylı

UZUN ENERJİ NAKİL HATLARI İLE ENERJİ İLETİMİNİN ZORLUKLARI ve SİSTEM GÜVENİLİRLİĞNİ ARTIRMAK İÇİN ALINAN ÖNLEMLER Türkiye de elektrik enerjisinin

UZUN ENERJİ NAKİL HATLARI İLE ENERJİ İLETİMİNİN ZORLUKLARI ve SİSTEM GÜVENİLİRLİĞNİ ARTIRMAK İÇİN ALINAN ÖNLEMLER Türkiye de elektrik enerjisinin UZUN ENERJİ NAKİL HATLARI İLE ENERJİ İLETİMİNİN ZORLUKLARI ve SİSTEM GÜVENİLİRLİĞNİ ARTIRMAK İÇİN ALINAN ÖNLEMLER Türkiye de elektrik enerjisinin büyük kısmı aşağıdaki kaynaklardan temin edizlmektedir.

Detaylı

KISA DEVRE HESAPLAMALARI

KISA DEVRE HESAPLAMALARI KISA DEVRE HESAPLAMALARI Güç Santrali Transformatör İletim Hattı Transformatör Yük 6-20kV 154kV 380kV 36 kv 15 kv 11 kv 6.3 kv 3.3 kv 0.4 kv Kısa Devre (IEC) / (IEEE Std.100-1992): Bir devrede, genellikle

Detaylı

Taş, Yaman ve Kayran. Altan KAYRAN. akayran@metu.edu.tr ÖZET

Taş, Yaman ve Kayran. Altan KAYRAN. akayran@metu.edu.tr ÖZET HAVA TAŞITLARINA UYGULANAN GÜÇLENDİRİLMİŞ, SİLİNDİRİK BİR DIŞ DEPONUN YAPISAL ANALİZİ Caner TAŞ ASELSAN, MST Mekanik Tasarım Müdürlüğü, Macunköy 06370, ANKARA, tas@aselsan.com.tr Yavuz YAMAN Orta Doğu

Detaylı

Elektrik İletim Sistemi Arz Güvenilirliği ve Kalitesi Yönetmeliği

Elektrik İletim Sistemi Arz Güvenilirliği ve Kalitesi Yönetmeliği Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: Elektrik İletim Sistemi Arz Güvenilirliği ve Kalitesi Yönetmeliği BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı; elektrik

Detaylı

TÜRKĐYE ELEKTRĐK ĐLETĐM SĐSTEMĐNDE RÜZGAR SANTRALI BAĞLANTILARI

TÜRKĐYE ELEKTRĐK ĐLETĐM SĐSTEMĐNDE RÜZGAR SANTRALI BAĞLANTILARI TÜRKĐYE ELEKTRĐK ĐLETĐM SĐSTEMĐNDE RÜZGAR SANTRALI BAĞLANTILARI Mevlüt AKDENĐZ, Elif BĐNTAŞ, Mustafa ĐZGEÇ, Gül OKAN, Ercüment ÖZDEMĐRCĐ Türkiye Elektrik Đletim A.Ş (TEĐAŞ) ÖZET Ülkemizde son dönemde Rüzgar

Detaylı

Cemal Keleş 1, Asım Kaygusuz 1

Cemal Keleş 1, Asım Kaygusuz 1 GÜÇ SİSTEMLERİNDE GÜÇ BÖLGELERİ ARASINDA MEYDANA GELEN SALINIMLARIN KONTROLÜ Cemal Keleş 1, Asım Kaygusuz 1 1 Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü İnönü Üniversitesi {cemal.keles,asim.kaygusuz}@inonu.edu.tr

Detaylı

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları Arş.Gör. Erdi GÜLBAHÇE

Detaylı

JET MOTORLARININ YARI-DĐNAMĐK BENZETĐŞĐMĐ ve UÇUŞ ŞARTLARINA UYGULANMASI

JET MOTORLARININ YARI-DĐNAMĐK BENZETĐŞĐMĐ ve UÇUŞ ŞARTLARINA UYGULANMASI makale JET MOTORLARININ YARI-DĐNAMĐK BENZETĐŞĐMĐ ve UÇUŞ ŞARTLARINA UYGULANMASI Bekir NARĐN *, Yalçın A. GÖĞÜŞ ** * Y.Müh., TÜBĐTAK-SAGE ** Prof. Dr., Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Havacılık ve Uzay Mühendisliği

Detaylı

Facts cihazlarının gerilim kararlılığına etkisinin incelenmesi. Effects of facts devices voltage stability

Facts cihazlarının gerilim kararlılığına etkisinin incelenmesi. Effects of facts devices voltage stability SAÜ. Fen Bil. Der. 7. Cilt, 2. Sayı, s. 6-66, 23 SAU J. Sci. Vol 7, No 2, p. 6-66, 23 Facts cihazlarının gerilim kararlılığına etkisinin incelenmesi Talha Enes Gümüş *, Mehmet Ali Yalçın * Sakarya Üniversitesi,

Detaylı

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI 1 ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI İ. Kürşat BÜLBÜL 1 ÖZET Bu çalışmada; rüzgâr santrallerinin güç sistemlerine entegrasyonu, iletim sistemi operatörünün bakış açısından

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2006 2015)

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2006 2015) TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2006 2015) HAZİRAN 2006 İÇİNDEKİLER I GİRİŞ... 2 II TALEP GELİŞİMİ...

Detaylı

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİNİN UCTE BAĞLANTISI KAPSAMINDA FREKANS KONTROLÜ KALİTESİNİN UCTE STANDARTLARINA ÇIKARILMASI Mustafa BİRCAN Elektrik

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. Şaban ULUS Haziran 2012 KAYSERİ

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUCU (Teknik Öğretmen, BSc.)

Detaylı

ANALOG LABORATUARI İÇİN BAZI GEREKLİ BİLGİLER

ANALOG LABORATUARI İÇİN BAZI GEREKLİ BİLGİLER ANALOG LABORATUARI İÇİN BAZI GEREKLİ BİLGİLER Şekil-1: BREADBOARD Yukarıda, deneylerde kullandığımız breadboard un şekli görünmektedir. Bu board üzerinde harflerle isimlendirilen satırlar ve numaralarla

Detaylı

EK 4 PRİMER FREKANS KONTROLÜ

EK 4 PRİMER FREKANS KONTROLÜ EK 4 PRİMER FREKANS KONTROLÜ E.4.1. Amaç Üretici, primer frekans kontrolü yükümlülüğü kapsamında, Elektrik Enerjisi üretim ve tüketimin birbirine eşit olmaması durumunda sapmaya uğrayan sistem frekansını,

Detaylı

1- Hidrolik Aksesuar Ekipmanları

1- Hidrolik Aksesuar Ekipmanları 1- Hidrolik Aksesuar Ekipmanları Hidrolik vibrasyon kazıcıları, hidrolik ekskavatörlerinizin uygulama menzilini uzatır ve yeni operasyon alanları açar. Sürücüler üniversal mafsal ile vinç koluna eklenir

Detaylı

ASENKRON (İNDÜKSİYON)

ASENKRON (İNDÜKSİYON) ASENKRON (İNDÜKSİYON) Genel MOTOR Tek fazlı indüksiyon motoru Asenkron makinalar motor ve jeneratör olarak kullanılabilmekle birlikte, jeneratör olarak kullanım rüzgar santralleri haricinde yaygın değildir.

Detaylı

YÜKSEK AC-DC AKIM ŞÖNTLERİNİN YAPIMI VE KARAKTERİZASYONU

YÜKSEK AC-DC AKIM ŞÖNTLERİNİN YAPIMI VE KARAKTERİZASYONU 1 YÜKSEK AC-DC AKIM ŞÖNTLERİNİN YAPIMI VE KARAKTERİZASYONU Mehedin ARİFOVİÇ* Naylan KANATOĞLU Serdar UZUN TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü PK. 54 41470 Gebze/KOCAELİ Tel: 0262 679 50 00 E-Mail*: meheddin.arifovic@tubitak.gov.tr

Detaylı

TÜRKİYE NİN İLK VE TEK DİŞLİSİZ ÇİFT MOTORLU OTOMATİK KAPI SİSTEMİ

TÜRKİYE NİN İLK VE TEK DİŞLİSİZ ÇİFT MOTORLU OTOMATİK KAPI SİSTEMİ TÜRKİYE NİN İLK VE TEK DİŞLİSİZ ÇİFT MOTORLU OTOMATİK KAPI SİSTEMİ TEKNİK ÖZELLİKLER 1- A Sınıfı Enerji Verimliliği A Class Energy Efficiency 2- İnce Mekanizma/Slim Mechanism Dar Alanlarda uygulama imkanı

Detaylı

Elektrik Makinaları I. Senkron Makinalar Stator Sargılarının oluşturduğu Alternatif Alan ve Döner Alan, Sargıda Endüklenen Hareket Gerilimi

Elektrik Makinaları I. Senkron Makinalar Stator Sargılarının oluşturduğu Alternatif Alan ve Döner Alan, Sargıda Endüklenen Hareket Gerilimi Elektrik Makinaları I Senkron Makinalar Stator Sargılarının oluşturduğu Alternatif Alan ve Döner Alan, Sargıda Endüklenen Hareket Gerilimi Bir fazlı, iki kutuplu bir stator sargısının hava aralığında oluşturduğu

Detaylı

İZMİR VE RÜZGAR ENERJİSİ

İZMİR VE RÜZGAR ENERJİSİ TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu / 28-30 Kasım 2013 393 İZMİR VE RÜZGAR ENERJİSİ Alper KALAYCI Makina Mühendisleri Odas alper@alperkalayci.com Dr. Cenk SEVİM cenk.sevim@aerowind.com ÖZET Yenilenebilir enerji

Detaylı

SICAKLIK VE ENTALP KONTROLLÜ SERBEST SO UTMA UYGULAMALARININ KAR ILA TIRILMASI

SICAKLIK VE ENTALP KONTROLLÜ SERBEST SO UTMA UYGULAMALARININ KAR ILA TIRILMASI Türk Tesisat Mühendisleri Derne i / Turkish Society of HVAC & Sanitary Engineers 8. Uluslararası Yapıda Tesisat Teknolojisi Sempozyumu / 8. International HVAC +R Technology Symposium 12-14 Mayıs 2008,

Detaylı

Derece Alan Üniversite Fakülte/Enstitü Mez. Yılı Lisans Elektrik Müh. Yıldız Üniversitesi Kocaeli Mühendislik Fakültesi 27.07.1987

Derece Alan Üniversite Fakülte/Enstitü Mez. Yılı Lisans Elektrik Müh. Yıldız Üniversitesi Kocaeli Mühendislik Fakültesi 27.07.1987 1. ÖZGEÇMİŞ 1.1 Adı Soyadı: Mustafa NALBANTOĞLU 1.2 Doğum Yeri ve Tarihi: KIRIKHAN/HATAY 10.12.1965 1.3 Eğitimi: Derece Alan Üniversite Fakülte/Enstitü Mez. Yılı Lisans Elektrik Müh. Yıldız Üniversitesi

Detaylı

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man 214 EK M-ARALIK DÖNEM BANKA KRED LER E M ANKET Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man nin 214 y dördüncü çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 9 Ocak 215

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ Kemal YILDIR Genel Müdür Yönetim Kurulu Başkanı TÜREK, İstanbul Kasım 2013 ANA FAALİYET KONULARI Türkiye Elektrik Sistemini yönetmek Türkiye

Detaylı

EEM 334. Elektrik Makinaları Laboratuvarı

EEM 334. Elektrik Makinaları Laboratuvarı EEM 334 Elektrik Makinaları Laboratuvarı Öğrencinin Adı-Soyadı: Öğrenci Numarası: Grup Numarası: Amasya Üniversitesi Teknoloji Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Deney No:2 Deneyin Adı:

Detaylı

İZMİR İLİ İŞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARI İSTATİSTİKLERİ VE İŞ GÜVENLİĞİNİNKENT YAŞAMINA ETKİLERİ. Aykut AKDEMİR Maden Mühendisi izmir@maden.org.

İZMİR İLİ İŞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARI İSTATİSTİKLERİ VE İŞ GÜVENLİĞİNİNKENT YAŞAMINA ETKİLERİ. Aykut AKDEMİR Maden Mühendisi izmir@maden.org. 719 İZMİR İLİ İŞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARI İSTATİSTİKLERİ VE İŞ GÜVENLİĞİNİNKENT YAŞAMINA ETKİLERİ Alpaslan ERTÜRK Maden Yüksek Mühendisi izmir@maden.org.tr Aykut AKDEMİR Maden Mühendisi izmir@maden.org.tr

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI Özgür GENCER Semra ÖZTÜRK Tarık ERFİDAN Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü, Kocaeli San-el Mühendislik Elektrik

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ Asenkron motorların endüstrideki önemi Turmetre ile asenkron motorun devrinin ölçülmesi ve kayma deneyi Senkron hız, Asenkron

Detaylı

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİĞİN UYGULANMASINA İLİŞKİN GENELGE (2015/50) Bu Genelge, 25.05.2015

Detaylı

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU ve REZONANS HESAPLARI

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU ve REZONANS HESAPLARI REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU ve REZONANS HESAPLARI Alper Terciyanlı TÜBİTAK-BİLTEN alper.terciyanli@emo.org.tr EMO Ankara Şube Reaktif Güç Kompanzasyonu Eğitimi 16.07.2005 1 Kapsam Genel Kavramlar Reaktif

Detaylı

BİLGİSAYAR PROGRAMLARI YARDIMIYLA ŞEV DURAYLILIK ANALİZLERİ * Software Aided Slope Stability Analysis*

BİLGİSAYAR PROGRAMLARI YARDIMIYLA ŞEV DURAYLILIK ANALİZLERİ * Software Aided Slope Stability Analysis* BİLGİSAYAR PROGRAMLARI YARDIMIYLA ŞEV DURAYLILIK ANALİZLERİ * Software Aided Slope Stability Analysis* Mustafa Özgür KESKİN Maden Mühendisliği Anabilim Dalı Ahmet M. KILIÇ Maden Mühendisliği Anabilim Dalı

Detaylı

AÇ-KAPA KONTROLLÜ FACTS CİHAZLARI İLE YÜK KOMPANZASYONU

AÇ-KAPA KONTROLLÜ FACTS CİHAZLARI İLE YÜK KOMPANZASYONU AÇ-KAPA KONTROLLÜ FACTS CİHAZLARI İLE YÜK KOMPANZASYONU Ayetül KARA 1 Tankut YALÇINÖZ 2 1,2 Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Niğde Üniversitesi, 51245, Niğde 1 e-posta: ayetulkara@nigde.edu.tr 2

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN KALİBRASYONU VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN KALİBRASYONU VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR 447 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN KALİBRASYONU VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR Hüseyin ÇAYCI Özlem YILMAZ ÖZET Yasal metroloji kapsamında bulunan ölçü aletlerinin, metrolojik ölçümleri dikkate alınmadan

Detaylı

ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR

ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR Bu rapor Ankara Emeklilik A.Ş Gelir Amaçlı Uluslararası Borçlanma Araçları Emeklilik Yatırım

Detaylı

ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM-TÜKETİM DURUMU

ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM-TÜKETİM DURUMU ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM- DURUMU Yusuf BAYRAK TEİAŞ APK Dairesi Başkanlığı Türkiye elektrik sistemi tümleşik bir sistemdir. Bölgelerin veya illerin coğrafi sınırları ile elektrik sistemi işletme bölgelerinin

Detaylı

Cigre- JWG C4.24: Power Quality & EMC Issues associated with future electricity networks

Cigre- JWG C4.24: Power Quality & EMC Issues associated with future electricity networks Cigre- JWG C4.24: Power Quality & EMC Issues associated with future electricity networks JWG C4.24, 14.Toplantısı Dresden/Almanya & 23-24 Mart 2016 Toplantı İçeriği: Ertuğrul PARTAL Teknik Danışman TEİAŞ,

Detaylı

4.4. Gerilim Kararlılığının Temel Geçici Hal Durumu

4.4. Gerilim Kararlılığının Temel Geçici Hal Durumu 49 4.4. Gerilim Kararlılığının Temel Geçici Hal Durumu Đletim sistemine bağlı bir asenkron motorun şekil (4.3.b) ' deki P-V eğrileriyle, iletim sisteminin P-V eğrilerini biraraya getirerek, sürekli hal

Detaylı

Son yıllarda Türkiye de artan enerji talebiyle birlikte

Son yıllarda Türkiye de artan enerji talebiyle birlikte Makale www.madencilik-turkiye.com Mine Yılmaz İlkdoğan Deloitte Türkiye Müdür Yardımcısı miyilmaz@deloitte.com Türkiye de Linyit Kömürüne Genel Bir Bakış Berker Adıgüzel Deloitte Türkiye Danışman badiguzel@deloitte.com

Detaylı

Rotor Açısal Kararlılığı İçin Güç Sistemi Dengeleyicisi Tasarımı

Rotor Açısal Kararlılığı İçin Güç Sistemi Dengeleyicisi Tasarımı International Journal of Engineering Research and Development, Vol.3, No.2, June 2011 6 Rotor Açısal Kararlılığı İçin Güç Sistemi Dengeleyicisi Tasarımı İbrahim EKE, M. Cengiz TAPLAMACIOĞLU ve İlhan KOCAARSLAN*

Detaylı

SHAKE TABLE KULLANIM KILAVUZU

SHAKE TABLE KULLANIM KILAVUZU SHAKE TABLE KULLANIM KILAVUZU Yazan: Eren AYDIN Düzenleyen: - Tarih: 10.09.2012 Sürüm: 1.0 İçindekiler 1. DONANIM... 3 1.1 BAĞLANTILAR VE SİSTEMİN ÇALIŞTIRILMASI... 3 2. YAZILIM... 5 2.1 KURULUM... 5 2.2

Detaylı

LİSANSSIZ ÜRETİM TESİSLERİ SÜREÇLERİ

LİSANSSIZ ÜRETİM TESİSLERİ SÜREÇLERİ LİSANSSIZ ÜRETİM TESİSLERİ SÜREÇLERİ İÇERİK Lisanssız Üretim Tesisleri Mevzuatı Lisansız Üretim Tesisleri Bağlantı Süreci Lisanssız Üretim Tesisleri Bağlantı Görüşü Teknik Kriterler Başkent Elektrik Dağıtım

Detaylı

MİDEA ISI POMPASI-HAVUZ /SPA SU ISITMA

MİDEA ISI POMPASI-HAVUZ /SPA SU ISITMA MİDEA ISI POMPASI-HAVUZ /SPA SU ISITMA Bireysel ve Ticari Tipler üzme Havuzu için Isıtma ve Soğutma Suyu sağlar. Kapasite Durumu 6 kw: 40m³ 8 kw: 50m³ BİREYSEL HAVUZ/SPA ISI POMPASI 12kW: 60~85m³ 14kW:

Detaylı

Dosya(FILE) araç çubuğu

Dosya(FILE) araç çubuğu Dosya(FILE) araç çubuğu NEW DESİGN, Yeni çalışma sayfası açmayı sağlar. OPEN DESIGN, Yüklü ve/veya önceki çalışmaları açar. SAVE current DESIGN, Geçerli çalışmayı kaydetmeyi sağlar. IMPORT SECTION, Mevcut

Detaylı

Mikro ve mini hidroelektrik santralleri için mikrodenetleyici tabanlı bir elektronik governor sisteminin tasarımı

Mikro ve mini hidroelektrik santralleri için mikrodenetleyici tabanlı bir elektronik governor sisteminin tasarımı 130 Mikro ve mini hidroelektrik santralleri için mikrodenetleyici tabanlı bir elektronik governor sisteminin tasarımı Adem DALCALI*, Emre ÇELİK, Serdal ARSLAN Gazi Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi,

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 26 Ocak 2016

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 26 Ocak 2016 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 26 Ocak 2016 19 Ocak 2016 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; Kısa dönemde 144 günlük ortalama $1110.82 trend değişimi için referans takip seviyesi olabilir.

Detaylı

DEVRELER VE ELEKTRONİK LABORATUVARI

DEVRELER VE ELEKTRONİK LABORATUVARI DENEY NO: 1 DENEY GRUBU: C DİRENÇ ELEMANLARI, 1-KAPILI DİRENÇ DEVRELERİ VE KIRCHHOFF UN GERİLİMLER YASASI Malzeme ve Cihaz Listesi: 1. 10 Ω direnç 1 adet 2. 100 Ω direnç 3 adet 3. 180 Ω direnç 1 adet 4.

Detaylı

RAYLI SİSTEMLERDE ENERJİ OTOMASYONU İLE HAT KAYIPLARININ AZALTILMASI Taciddin AKÇAY 1 Y.Doç.Dr. Aysel ERSOY 2

RAYLI SİSTEMLERDE ENERJİ OTOMASYONU İLE HAT KAYIPLARININ AZALTILMASI Taciddin AKÇAY 1 Y.Doç.Dr. Aysel ERSOY 2 RAYLI SİSTEMLERDE ENERJİ OTOMASYONU İLE HAT KAYIPLARININ AZALTILMASI Taciddin AKÇAY 1 Y.Doç.Dr. Aysel ERSOY 2 1 İstanbul Büyükşehir Belediyesi Avrupa Yakası Raylı Sistem Müdürlüğü 34010 Merter İstanbul

Detaylı

AYDINLATMA DEVRELERİNDE KOMPANZASYON

AYDINLATMA DEVRELERİNDE KOMPANZASYON AYDINLATMA DEVRELERİNDE KOMPANZASYON Dünyamızın son yıllarda karşı karşıya kaldığı enerji krizi, araştırmacıları bir yandan yeni enerji kaynaklarına yöneltirken diğer yandan daha verimli sistemlerin tasarlanması

Detaylı

TURBOCHARGER REZONATÖRÜ TASARIMINDA SES İLETİM KAYBININ NÜMERİK VE DENEYSEL İNCELENMESİ

TURBOCHARGER REZONATÖRÜ TASARIMINDA SES İLETİM KAYBININ NÜMERİK VE DENEYSEL İNCELENMESİ 7. OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ KONGRESİ, 26 27 MAYIS BURSA TURBOCHARGER REZONATÖRÜ TASARIMINDA SES İLETİM KAYBININ NÜMERİK VE DENEYSEL İNCELENMESİ Özgür Palaz, Eksen Mühendislik opalaz@ex-en.com.tr Burak Erdal,

Detaylı

Konvörlü folyo makinesi : FOLYOHSTFOIL.500.20

Konvörlü folyo makinesi : FOLYOHSTFOIL.500.20 Konvörlü folyo makinesi : FOLYOHSTFOIL.500.20 ÜRETİCİ FİRMA BİLGİLERİ : HİSTORY LTD STİ. AYAZ ELEKTRONİK BİLGİSAYAR SAN. VE DIŞ TİC.LTD.ŞTİ. Www.ayazshop.com bilgi@ayazshop.com Tel: +90 212 6909894 avcılar

Detaylı

MAK585 Dinamik Sistemlerin Modellenmesi ve Simülasyonu

MAK585 Dinamik Sistemlerin Modellenmesi ve Simülasyonu MAK585 Dinamik Sistemlerin Modellenmesi ve Simülasyonu 016-Bahar Dönemi Gebze Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Prof.Dr. Selim Sivrioğlu s.selim@gtu.edu.tr.04.016 Rüzgar türbinleri Rüzgar

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ YUSUF BAYRAK TEİAȘ APK Daire Bașkanlığı 1. GİRİȘ 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve sektörün yeniden yapılanmasından

Detaylı

Alçak Gerilimde Aktif Filtre ile Akım Harmoniklerinin Etkisinin Azaltılması

Alçak Gerilimde Aktif Filtre ile Akım Harmoniklerinin Etkisinin Azaltılması 618 Alçak Gerilimde Aktif Filtre ile Akım Harmoniklerinin Etkisinin Azaltılması 1 Latif TUĞ ve * 2 Cenk YAVUZ 1 Sakarya Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Elektrik-Elektronik Mühendisliği Böl., Sakarya,

Detaylı

31 Mart Elektrik Kesintisi ve Nedenleri

31 Mart Elektrik Kesintisi ve Nedenleri İ.T.Ü. Mezunları Derneği, İ.T.Ü. Evi, Ankara, 23 Mayıs 2015,, Page 1 Ulusal Elektrik İletim Sisteminin Klasik Sorunu 31 Mart 2015 günü, saat 10:31 de Doğu Batı Koridorundan akan güç: 5500-6000 MW Alıcı

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 10 Kasım 2015

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 10 Kasım 2015 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 10 Kasım 2015 3 Kasım 2015 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; RSI indikatörü genel olarak dip/tepe fiyatlamalarında başarılı sonuçlar vermektedir. Günlük bazda

Detaylı

MEVCUT OTOMATĐK KONTROL SĐSTEMLERĐNĐN BĐNA OTOMASYON SĐSTEMĐ ĐLE REVĐZYONU VE ENERJĐ TASARRUFU

MEVCUT OTOMATĐK KONTROL SĐSTEMLERĐNĐN BĐNA OTOMASYON SĐSTEMĐ ĐLE REVĐZYONU VE ENERJĐ TASARRUFU MEVCUT OTOMATĐK KONTROL SĐSTEMLERĐNĐN BĐNA OTOMASYON SĐSTEMĐ ĐLE REVĐZYONU VE ENERJĐ TASARRUFU Erdinç S AYIN 1968 yılında Đstanbul'da doğdu. 1989 yılında Đstanbul Teknik Üniversitesi Makina Mühendisliği

Detaylı

ÜRETĠCĠLERDEN REAKTĠF GÜÇ DESTEĞĠ SAĞLANMASI ve GERĠLĠM KONTROLU TEMEL UYGULAMA PRENSĠPLERĠ VE DĠKKAT EDĠLMESĠ GEREKEN HUSUSLAR

ÜRETĠCĠLERDEN REAKTĠF GÜÇ DESTEĞĠ SAĞLANMASI ve GERĠLĠM KONTROLU TEMEL UYGULAMA PRENSĠPLERĠ VE DĠKKAT EDĠLMESĠ GEREKEN HUSUSLAR ÜRETĠCĠLERDEN REAKTĠF GÜÇ DESTEĞĠ SAĞLANMASI ve GERĠLĠM KONTROLU TEMEL UYGULAMA PRENSĠPLERĠ VE DĠKKAT EDĠLMESĠ GEREKEN HUSUSLAR TANIMLAR 1- AĢırı ikazlı çalıģma: ün sisteme reaktif güç vermesi, 2- DüĢük

Detaylı

MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI

MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI 1. Firma karını maksimize eden üretim düzeyini seçmiştir. Bu üretim düzeyinde ürünün fiyatı 20YTL ve ortalama toplam maliyet 25YTL dir. Firma: A)

Detaylı

PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI. Sefer BÜTÜN. EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET:

PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI. Sefer BÜTÜN. EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET: PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI Sefer BÜTÜN EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET: Mülkiyeti kamuya ait işletme hakları özel sektöre devredilmemiş

Detaylı

İÇERİK 1. GİRİŞ 2. RÜZGAR SANTRALLERİNİN GÜÇ SİSTEMLERİNE ETKİLERİ

İÇERİK 1. GİRİŞ 2. RÜZGAR SANTRALLERİNİN GÜÇ SİSTEMLERİNE ETKİLERİ İÇERİK 1. GİRİŞ 2. RÜZGAR SANTRALLERİNİN GÜÇ SİSTEMLERİNE ETKİLERİ 2.1. Üretim-Tüketim Dengesi 2.2. Elektrik Şebekesinin Güvenliği 2.3. Dengeleme ve Şebeke Güvenliği Açısından Fayda/Maliyet Unsurları 2.3.1.

Detaylı

B05.11 Faaliyet Alanı

B05.11 Faaliyet Alanı 82 Yrd. Doç. Dr. Yakup EMÜL, Bilgisayar Programlama Ders Notları (B05. C de Fonksiyonlar) Bir tanıtıcının faaliyet alanı, tanıtıcının kod içinde kullanılabileceği program kısmıdır. Örneğin, bir blok içinde

Detaylı

AC Circuits Review Assoc.Prof.Dr.Bahtiyar DURSUN Department of Energy Systems Engineering

AC Circuits Review Assoc.Prof.Dr.Bahtiyar DURSUN Department of Energy Systems Engineering ESM 14701 POWER QUALITY IN ENERGY SYSTEMS AND HARMONICS AC Circuits Review Assoc.Prof.Dr.Bahtiyar DURSUN Department of Energy Systems Engineering FAZÖR (PHASOR) Elektrik terminolojisinde kullanılan iki

Detaylı

ELEKTRİK PİYASALARI 2015 YILI VERİLERİ PİYASA OPERASYONLARI DİREKTÖRLÜĞÜ

ELEKTRİK PİYASALARI 2015 YILI VERİLERİ PİYASA OPERASYONLARI DİREKTÖRLÜĞÜ ELEKTRİK PİYASALARI 2015 YILI VERİLERİ PİYASA OPERASYONLARI DİREKTÖRLÜĞÜ 1 GENEL MÜDÜR SUNUŞU; Gündelik hayatın vazgeçilmez unsuru haline gelen enerji, bireylerin yaşamında ve ülkelerin sosyo-ekonomik

Detaylı

Güç Kalitesi Yenilenebilir Enerji Enerji Dağıtım Sistemleri Ölçüm, Analiz ve Değerlendirme Araştırma ve Geliştirme. www.genetek.com.

Güç Kalitesi Yenilenebilir Enerji Enerji Dağıtım Sistemleri Ölçüm, Analiz ve Değerlendirme Araştırma ve Geliştirme. www.genetek.com. Güç Kalitesi Yenilenebilir Enerji Enerji Dağıtım Sistemleri Ölçüm, Analiz ve Değerlendirme Araştırma ve Geliştirme www.genetek.com.tr GENETEK, Elektrik Mühendisliği uygulamalarında kaliteli ve güvenilir

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

Elektrik Piyasası Dağıtım Yönetmeliği

Elektrik Piyasası Dağıtım Yönetmeliği Elektrik Piyasası Dağıtım Yönetmeliği BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar Amaç Madde 1 Bu Yönetmeliğin amacı; 4628 sayılı Kanunla öngörülen piyasa modelinin oluşturulması

Detaylı

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir.

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. ALTERNATiF AKIM Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. Doğru akım ve alternatif akım devrelerinde akım yönleri şekilde görüldüğü

Detaylı

Binalarda Enerji Verimliliği ve AB Ülkelerinde Yapılan Yeni Çalışmalar

Binalarda Enerji Verimliliği ve AB Ülkelerinde Yapılan Yeni Çalışmalar Binalarda Enerji Verimliliği ve AB Ülkelerinde Yapılan Yeni Çalışmalar Mak.Y.Müh. Nuri ERTOKAT Türkiye Gazbeton Üreticileri Birliği Yönetim Kurulu Üyesi Çalışmamızın isminden de anlaşılacağı gibi Avrupa

Detaylı

DENGESİZ GÜÇ AKIŞI ANALİZLERİ İÇİN SABİT HIZLI ASENKRON GENERATÖRLÜ RÜZGAR TÜRBİNİ MODELİ BÖLÜM 1: GENERATÖR MODELİ

DENGESİZ GÜÇ AKIŞI ANALİZLERİ İÇİN SABİT HIZLI ASENKRON GENERATÖRLÜ RÜZGAR TÜRBİNİ MODELİ BÖLÜM 1: GENERATÖR MODELİ DENGESİZ GÜÇ AKIŞI ANALİZLERİ İÇİN SABİT HIZLI ASENKRON GENERATÖRLÜ RÜZGAR TÜRBİNİ MODELİ BÖLÜM 1: GENERATÖR MODELİ Ahmet KÖKSOY 1 Onur ÖZTÜRK 1 1 Gebze Teknik Üniversitesi Elektronik Müh. Böl. 41400 Gebze

Detaylı

LİSANSSIZ ÜRETİM TESİSLERİ BAĞLANTI KRİTERLERİ

LİSANSSIZ ÜRETİM TESİSLERİ BAĞLANTI KRİTERLERİ LİSANSSIZ ÜRETİM TESİSLERİ BAĞLANTI KRİTERLERİ İÇERİK Lisanssız Üretim Tesisleri Mevzuatı Lisansız Üretim Tesisleri Bağlantı Süreci Lisanssız Üretim Tesisleri Bağlantı Görüşü Teknik Kriterler Başkent Elektrik

Detaylı

DAĞITIM ŞEBEKELERİNDE GERİLİM DÜŞÜMÜ HESABI Alternatif Akımda Enerji Dağıtımı Bir Fazlı Şebeke

DAĞITIM ŞEBEKELERİNDE GERİLİM DÜŞÜMÜ HESABI Alternatif Akımda Enerji Dağıtımı Bir Fazlı Şebeke Maksimum (Tepe, Pik) Değer i,u Pozitif Alternans 90 180 5ms 10ms T Periyot 15ms 20ms 270 360 Negatif Alternans t (s) Periyot: Bir saykılın oluşması için geçen süreye denir. T ile gösterilir. Birimi saniye(s)

Detaylı

ASENKRON MOTOR TASARIMININ GÜNCELLENMİŞ KRİTERLER İLE SİMÜLASYONU

ASENKRON MOTOR TASARIMININ GÜNCELLENMİŞ KRİTERLER İLE SİMÜLASYONU ASENKRON MOTOR TASARIMININ GÜNCELLENMİŞ KRİTERLER İLE SİMÜLASYONU Abdulkerim KARABİBER 1, Mehmet ÇELEBİ 2 1 Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Bingöl Üniversitesi e-posta: akarabiber@bingol.edu.tr

Detaylı

YAMAÇ 5,20 MW Hidroelektrik Santrali

YAMAÇ 5,20 MW Hidroelektrik Santrali YAMAÇ 5,20 MW Hidroelektrik Santrali Bu doküman, Yamaç Hidroelektrik Santralinin Gold Standard prosedürlerine uygun şekilde sertifikalandırılması sürecinin bir parçası olarak hazırlanmıştır ve projeye

Detaylı

JENERATÖRDE KULLANILAN ÖZET TEKNİK TERİMLER. : Sabit manyetik alana bağlı olarak periyodik sürelerde Yönünü ve alternas sayısı değişen akımdır.

JENERATÖRDE KULLANILAN ÖZET TEKNİK TERİMLER. : Sabit manyetik alana bağlı olarak periyodik sürelerde Yönünü ve alternas sayısı değişen akımdır. JENERATÖRDE KULLANILAN ÖZET TEKNİK TERİMLER ALTERNATİF AKIM DOĞRU AKIM AKÜ ŞARJ CİHAZI DİYOD FIRÇA (Kömür) ELEKTRİK DEVRESİ ŞALTER KONTAKTÖR CHANGE OWER SWİTCH BOBİN /SARGI TRANSFORMOTOR VERİM : Sabit

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2010 2019) Özet

TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2010 2019) Özet TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2010 2019) Özet Bu özet, TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI tarafından hazırlanan Ekim 2010 tarihli projeksiyonu,

Detaylı

KAREL ELEKTRONĐK A.Ş. Ar-Ge Yol Hikayesi. 28.11.2006 TÜBĐTAK - TEYDEB Sanayi Arge Günü Sunumu 1

KAREL ELEKTRONĐK A.Ş. Ar-Ge Yol Hikayesi. 28.11.2006 TÜBĐTAK - TEYDEB Sanayi Arge Günü Sunumu 1 KAREL ELEKTRONĐK A.Ş. Ar-Ge Yol Hikayesi 28.11.2006 TÜBĐTAK - TEYDEB Sanayi Arge Günü Sunumu 1 KAREL Elektronik Hakkında 1986 yılında kurulan Karel Elektronik altı alanda faaliyet göstermektedir: i. Telekomünikasyon

Detaylı

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ (Ders Notu) Manyetik Özellikler Doç.Dr. Özkan ÖZDEMİR MANYETİK ÖZELLİK Giriş Bazı malzemelerde mevcut manyetik kutup çiftleri, elektriksel kutuplara benzer şekilde, çevredeki

Detaylı