ÇUKUROVA ÜNİVERİSTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERİSTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Hacı Durdu ÇOBAN BİR ANLAMSAL WEB UYGULAMASI OLARAK TÜRKİYE ORGANİK TARIM BİLGİ PORTALI TASARIMI ZOOTEKNİ ANABİLİM DALI ADANA,2010

2 ÖZ YÜKSEK LİSANS TEZİ BİR ANLAMSAL WEB UYGULAMASI OLARAK TÜRKİYE ORGANİK TARIM BİLGİ PORTALI TASARIMI Hacı Durdu ÇOBAN ÇUKUROVA ÜNİVERİSTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ZOOTEKNİ ANABİLİM DALI Danışman: Prof. Dr. Zeynel CEBECİ Yıl: 2010, Sayfa:53 Jüri: Prof. Dr. Zeynel CEBECİ Prof Dr. Murat GÖRGÜLÜ Yrd. Doç. Dr. Sait M. SAY Geçtiğimiz on yıl boyunca çevre koruma ve gıda kalitesini garanti altına konusunda önemli bir küresel duyarlılık gelişmiştir. Organik tarım bu istekleri aynı anda karşılayan bir üretim biçimi olarak görülmüştür. Organik tarımda önemli bir potansiyeli bulunan Türkiye de organik tarımla ilgili eksikliklerden biri öğrenme kaynaklarının yetersizliğidir. Bu sorunu gidermede etkin çözümlerden biri elektronik öğrenme kaynaklarının geliştirilmesi, yaygınlaştırılması ve erişiminin kolaylaştırılmasıdır. Erişimi sağlamak için depolama, indeksleme ve arama mekanizmalarına gereksinim vardır. Bu çalışmada, bir organik tarım portalının geliştirilmesi ve organik tarımla ilgili öğrenme kaynaklarının tanımlanması için XML ile bir uygulama yanayının kullanılması amaçlanmıştır. Bu çalışmada, Dublin Core (DC), FAO AgMES ve IEEE LOM üstveri elemanlarının karışımı ile geliştirilen bir uygulama yanayı kullanılmıştır. Bu tür uygulama yanaylarının tarımsal ontolojiler ile kullanılmasıyla organik tarımda öğrenme kaynaklarının tanıtılması, dizinlenmesi ve aranmasında anlamsal web uygulamalarının yaygınlaşması sağlanabilecektir. Anahtar Kelime: Organik tarım, portal, öğrenme kaynakları, üstveri uygulamaları, anlamsal web I

3 ABSRACT MSc THESIS DESIGNING AN ORGANIC AGRICULTURE INFORMATION PORTAL FOR TURKEY AS AN SEMANTIC WEB APPLICATION Hacı Durdu ÇOBAN DEPARTMENT OF ANIMAL SCIENCE INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF ÇUKUROVA Superviser: Prof. Dr. Zeynel CEBECİ Year: 2010, Page:53 Jury: Prof. Dr. Zeynel CEBECİ Prof Dr. Murat GÖRGÜLÜ Asst. Prof. Dr. Sait M. SAY Food security and environmental sustainability have been among the key issues in last decade. Organic agriculture is considered as remedity to guarantee both of these two issues and put into operation. Even though Turkey has a great potential, organic production in Turkey has been below this potential due to the lack of learning and training resources on organic agriculture. In order to overcome this issue, developing and publishing e-learning/training resources, and easing to access them can be effective approaches. There is a strong need to the mechanisms for storing, indexing and searching to ease Access to the related resources. The objectives of this study were to develop an information portal on organic farming and to index relevant web resources that can be accessed online via internet. In order to achive these objectives a metadata application profile based on XML markup language has been developed and adpated to the portal. This specific application profile has been created with the elements from Dublin Core (DC), FAO AgMES and IEEE LOM metedata standards and profiles. The use of this application profile with agricultural thesaurus will contribute to expanding semantic web applications. Key words: Organic farming, portals, learning resources, metadata applications, semantic web II

4 TEŞEKKÜR Tez çalışmamın seçiminde, araştırmanın yürütülmesi ve tamamlanmasına kadar kadar geçen her aşamada desteğini esirgemeyen danışman hocam Prof. Dr. Zeynel CEBECİ ye, Jürime katılan Prof. Dr. Murat GÖRGÜLÜ ye, çeşitli konuları araştırmamda yardımları ve yönlendirmeleriyle destek olan Yrd. Doç. Dr. Sait M. Say a; verilerin toplanması ve sisteme eklenmesinde yardımcı olan eşim Funda ÇOBAN a ve tüm bölüm öğretim üyelerine teşekkürlerimi sunarım. III

5 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ..I ABSTRACT.II TEŞEKKÜR... III İÇİNDEKİLER...IV ŞEKİLLER DİZİNİ...VI 1. GİRİŞ Genel Türkiye de Organik Tarım Organik Tarım Ve Bilişim Anlamsal (Semantic) Web Tezin Önemi ve Amacı 9 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR MATERYAL VE METOD Materyal Metot BULGULAR VE TARTIŞMA Sistem Mimarisi Ve İşleyiş Modeli Sistem Mimarisi İstemci Katmanı Uygulama Katmanı (1). Nesne ve Üst Veri Yönetimi (2). Nesne Ekleme (3). Nesne Arama Ve Listeleme Motoru (3).(a). Basit Arama (3).(b). Nesne Detay Bilgisi (3).(c). Nesne Görüntüleme (3).(d). Gelişmiş Arama (3).(e). Nesne Listeleme (4). Nesne Dışı İçerik Yönetimi (5). Üyelik ve Oturum Yönetimi 43 IV

6 (6). Kullanıcılar ve Roller (7). Üyeler (8). Editörler (9). Yönetim İşlemleri (10). Ziyaretçi İstatistiği Veri Katmanı (1). Nesne Üst Verileri Depo Alanı (2). Veri Tabanı Yönetim Sistemi SONUÇ VE ÖNERİLER...48 KAYNAKLAR...50 ÖZGEÇMİŞ...53 V

7 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 2.1. BioAgro Giriş Sayfası.10 Şekil 2.2. ATTRA Giriş Sayfası Şekil 2.3. Organik Eprints Giriş Sayfası 12 Şekil 2.4. OCW Giriş Sayfası Şekil 2.5. OAC Giriş Sayfası.14 Şekil 2.6. ISOFAR Giriş Sayfası...15 Şekil 2.7. ENOAS Giriş Sayfası Şekil 2.8. IFOMA Giriş Sayfası.17 Şekil 2.9. OACC Giriş Sayfası.. 18 Şekil Organik Avrupa 19 Şekil FIBL Giriş Sayfası...20 Şekil Organik Tarım da Biz...21 Şekil 4.1. Organikbilgi Portalı Anasayfa Ekran Görüntüsü 27 Şekil 4.2. Organik bilgi Genel Sistem Mimarisi.28 Şekil 4.3 Nesne Üstveri Ekleme İşlemleri..29 Şekil 4.4. Veri Ekleme Ekran Görüntüsü 30 Şekil 4.5. Veri Listeleme Ekran Görüntüsü 31 Şekil 4.6. Nesne Detay Ekran Görüntüsü...34 Şekil 4.7. XML Ekran Görüntüsü...34 Şekil 4.8. Veri Detaylı Arama Ekran Görüntüsü 35 Şekil 4.9. Veri Listeme Ekran Görüntüsü...36 Şekil Dış Bilgi İstemci Ekran Görüntüsü...39 Şekil Dış Bilgi Veri Giriş Ekran Görüntüsü..40 Şekil Sözlük İstemci Ekran Görüntüsü. 41 Şekil Web Bağlantıları Ekran Görüntüsü Şekil Resim Galeri Ekran Görüntüsü...42 Şekil 4.15 Web Sayfası Ziyaretçi İstatistik Görüntüsü.45 Şekil 4.16.Organikbilgi Veri Tabanı Yönetim Sistemi..46 VI

8 1. GİRİŞ Hacı Durdu ÇOBAN 1.GİRİŞ 1.1. Genel Organik tarımın genel olarak kabul edilmiş, ortak bir tanım bulunmamasının ötesinde farklı ülkelerde farklı terimlerle anıldığı da görülmektedir. Örneğin, ABD, Kanada, Avustralya ve Birleşik Krallıklar da organik (organic); Almanya ve Avusturya da ekolojik (ökologish) ve Fransa ve bazı ülkelerde biyolojik (bioloque) terimleriyle ancak anlam temelinde birbirleriyle eşanlamlı kullanılmaktadır. Organik tarım tanımlamalarının çoğunda kimyasal gübre ve ilaç kullanımını yasaklayan kontrollü, sertifikasyona dayanan üretim öne çıkarken diğer bazı tanımlarda sürdürülebilirlik kavramı da ön plana çıkmaktadır. Bu konudaki yetkin kaynaklardan birinde, Lampkin (1990) organik tarımı: bütüncül, uygar, çevresel ve ekonomik olarak sürdürülebilir sistemler oluşturmayı amaçlayan bir tarım yaklaşımı olarak tanımlamaktadır. Sürdürülebilir tarım kavramının genel olarak anlamı ise yalnızca doğal kaynakların uzun vadede korunması ve verimliliklerinin garanti altına alınması ile kalmamakta; ekonomik, sosyal ve ekolojik açıdan dengeli tarım sistemini ifade etmektedir (Francis ve Youngberg, 1990). Diğer taraftan, organik tarımda çiftlik tüm unsurlarıyla (çiftçi, toprak, organik materyaller, iklim, bitkiler, hayvanlar vb.) birlikte, bir bütünü oluşturmak için etkileşim halinde olan ve yaşayan bir organizma olarak görülmektedir (Lampkin, 1990). Bu nedenledir ki organik tarımı kullanılan girdi tipi (yasaklanan veya izin verilen) yerine, üretime bütünsel (holistic) yaklaşımlar da söz konusu olmaktadır. Ancak, uygulamada organik tarımı diğer sürdürülebilir tarım sistemlerinden (alternatif, biyo-dinamik, yeniden üretken vd.) ayıran en önemli unsur, organik olmayan (inorganik) gübreler ve sentetik tarım ilaçlarının kullanımından kaçınılması zorunluluğudur. Özellikle pazarlama sistemi açısından, organik tarımı diğer sistemlerden ayırt eden en önemli faktörler arasında yasal standartlar, kontrol ve sertifikasyon işlemleri sayılabilir (Tate, 1994; Lampkin, 1996). Sonuç olarak, organik tarım ne gübresiz ve ilaçsız tarım ne de doğal tarım demektir. Organik tarım çiftliğin yönetiminden, 1

9 1. GİRİŞ Hacı Durdu ÇOBAN ürünlerinin pazarlanmasına kadar kendi özel prensip ve uygulamaları olan, sürdürülebilir tarım sistemlerine bir yaklaşım olarak görülebilir (Demiryürek, 2000). Organik Tarım ın geçmişi 20. yüzyıla dayanmaktadır. Önceleri çok çeşitli yöntemler geliştirilmiş, hatta bu yöntemlere astrolojik boyutlar katılarak ay ve yıldızların etkisini de üretime katan ekoller ortaya konulmuştur. Tüm bu ekoller incelendiğinde görülen temel öğe; organik dengenin korunarak, bitkisel ve hayvansal üretimin birlikte aile işletmeciliği şeklinde yapılması, dolayısıyla üretimden tüketime kısa devrelerin kurularak kendi kendine yeterliliğin sağlanmasıdır. Bu özelliği nedeniyle organik Tarım ın gelişimi 1. Dünya savaşı sırasında daha da artmıştır lu yıllardan itibaren dünya nüfusundaki artışın artması ile birlikte, hızla artan nüfusa yetecek miktarda tarım ürünü üretme kaygıları ve 1950 lerde (2. Dünya Savaşı sonrası) ucuz gıda ürünü talebinin artması sonucu, tarımsal girdiler (gübreler, hormanlar, antibiyotikler vs.) ve mekanizasyon yoğun olarak kullanılmaya başlamıştır. Organik tarım 1950 yılından sonra Amerika Birleşik Devletlerinin Marshall yardımı ile önemini yitirmiş, sağlanan ekonomik katkılar ve aşırı desteklemeler sonucu üretimin her biriminin üretim aracından daha entansif (yoğun) kullanımı süratle yayılmış, makineleşme, kimyasal ilaç ve gübreler ile kimyasal katkı maddeleri kullanılmaya başlamıştır. 60 lı yılların sonunda Avrupa Topluluğu nun kurulması ve uyguladığı tarımsal destek politikaları, 1970 de pestisitlerin (kimyasal maddelerin) ve kimyasal gübrenin keşfi de bu gelişmeye katkıda bulunmuştur. (Uranbey, C., 2004) Yeşil devrim olarak adlandırılan bu tarımsal üretim artışının dünyadaki açlık sorununa bir çözüm getirmediğini, aksine doğal dengeyi ve insan sağlığını süratle bozduğunu gören kişi ve gruplar bu konuda araştırmalara başlamıştır. Bu araştırmaların sonucunda bilim çevreleri ve sivil toplum örgütlerinin baskısıyla 1979 yılından itibaren kimyasal maddelerin kullanımı ABD den başlayarak tüm dünyada yasaklanmıştır. Bunun sonucunda organik tarım tekrar gündeme gelmiş, 1980 yılından sonra tüketicilerin baskısıyla aile işletmeciliği şeklinden çıkarak ticari bir boyut kazanmıştır. ABD de 0-2 yaş grubu çocuk mamalarının imalinde organik ürünlerin kullanılmasını zorunlu tutan yasanın da bu ticari boyuta önemli katkıları olmuştur (Anonim, 2009). 2

10 1. GİRİŞ Hacı Durdu ÇOBAN Organik ürünler ticarete konu olması kontrol ve sertifikasyona ilişkin yasal düzenlemeler yapılmasına, daha sonra 24 Haziran 1991 tarihinde Avrupa Topluluğu içinde organik tarım faaliyetlerini düzenleyen 2092/91 sayılı yönetmelik yayınlanarak yürürlüğe girmesine neden olmuştur Türkiye de Organik Tarım Türkiye de organik tarım faaliyetleri 1980 li yılların ortalarında Avrupa da faaliyet gösteren firmaların Türkiye den organik tarım ürünlerini (kuru üzüm, kuru incir, kuru kayısı, fındık, baklagil ve pamuk) talep etmeleri ve bu üretim tekniğini tanıtmaya yönelik çalışmaları ile başlamıştır. Türkiye de organik tarımda faaliyetlerin başlaması, gelişmiş ülkelerdeki gibi tüketicilerin bu ürünlere olan talepleri neticesinde değil, gelişmiş ülkelerdeki tüketicilerin taleplerine bağlı olarak başlamıştır(ataseven ve ark, 2008). Oldukça önemli bir potansiyeli bulunmasına karşın Türkiye de organik tarım beklenen gelişmeyi gösterememiştir da sadece 6789 ha olan organik üretim 2004 te ha (toplam alanın %0,8 i) ve üretim miktarını tona ve üretici sayısı a ulaşabilmiştir. 174 organik ürün çeşidi arasında en çok üretilen ürünleri elma (52600 ton), buğday (31100 ton), pamuk (30200 ton), domates (22800 ton), incir (15700 ton), üzüm (13900 ton) ve zeytin (10900 ton) oluşturmaktadır. İç tüketim oldukça düşük olup %95 i ihraç edilmektedir (EC, 2006). Bu istatistikler AB üyesi ülkelerle karşılaştırıldığında oldukça düşüktür. Organik tarımın tanınmaması, organik üretim tekniklerinin bilinmemesi ve hatta organik tarım yapan üreticilerin üretimden vazgeçmesine kadar gidebilen üretim bilgisi eksikliği, ilgili taraflarca yeterli teknik desteğin sağlanamaması, pazarlama, ticaret ve tanıtım mekanizmalarının eksikliği gibi sorunlar Türkiye de organik tarımın gelişememesine yol açan temel sorunlar arasında yer almaktadır. 1.2.Organik Tarım ve Bilişim Tarım, ülkemizde uzun yıllardır bilişim sektörünün ilgi alanı dışında kalmış olmasına karşın; son yıllarda ve özellikle gelişmiş ülkelerde bilgi teknolojilerinin 3

11 1. GİRİŞ Hacı Durdu ÇOBAN gelişimiyle insana, bitkiye, hayvana ve çevreye duyarlı, üretimde kalite ve verimlilik faktörlerini ön planda tutan bir evrim geçirmektedir. Tarımsal üretimde insan gücünden hayvan gücüne ve daha sonra da traktör gücüne geçiş sürecinin devamı olarak değerlendirilen ve hassas tarım (precision farming) olarak adlandırılan teknolojiler de bu evrim süreciyle ortaya çıkmıştır. Hassas tarım, ekonomi ve çevre koruma ilkelerini göz önünde tutarak; bilişim çağının gelişen teknolojilerinin tarımsal üretimle bütünleştirilerek kullanılmasını ifade etmektedir (Vatandaş ve ark, 2001). Ülkeleri, teknolojiyi üretenler ve üretilen teknolojik ürünlerin tüketicisi durumunda olanlar olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür. Hatta bu ürünlerin tüketicisi durumunda bulunan ülkeler teknolojileri etkin kullanan, kullanmaya çalışan ve kullanamayan ülkeler olarak ayrılabilir. Özellikle bilişim teknolojilerindeki gelişme bu ayrımı belirginleştirmiştir. Dünya nüfusunun %80 nini barındıran gelişmekte olan ülkelerin, toplam AR-GE harcamalarına katkısının %4 olduğu ve dünyadaki toplam bilgisayarların %5 ini kullandıkları dikkate alındığında (Mayor,1995), ülkeler arasında teknoloji üretimi ve kullanımı bakımından önemli farkın olduğu açıktır. Bilişim teknolojileri tüm sektörlere bilgi üretimi, bilginin işlenmesi, depolanması, korunması, düzenlemesi ve hedef kitlelere ulaştırılması konusunda çok önemli fırsatlar sunmaktadır. Tarımsal üretim teknolojisinde ve kırsal alana okul dışı eğitim sunmayı amaçlayan yayım (extension) bu değişimlerden önemli ölçüde etkilenmiştir. Bu gelişimin sonuçları yeni ve farklı yaklaşım ve uygulamalar şeklinde ortaya çıkmaktadır. Son yıllarda Coğrafik Bilgi Sistemlerinin(GIS), bilgisayar teknolojisinin ve internetin yayımda kullanılması önemli değişimlere yol açmaktadır. Özellikle internetin yayımda (extension via intenet) kullanılmaya başlaması interaktif (etkileşimli) bir ortamda yayımcı ve üreticilerin karşılıklı bir araya gelmesine olanak tanımaktadır (Özçatalbaş, 2001). Yıldan yıla üretim ve tüketim hacminde bir miktar artış olmasına rağmen tüketicilere yönelik olarak bile çok az bilgi yayınlandığı görülmektedir. Genelde Internet tabanlı bilgi sistemleri ve e-ticaret teknolojilerinin kullanılması yukarıda anılan problemlerin çözümüne önemli katkılar sağlayabilecektir. Dünyada bu amaçla kurulan organik tarım portalları (örneğin fao.org/organicag, ifoam.org) ve e-ticaret 4

12 1. GİRİŞ Hacı Durdu ÇOBAN sistemlerinin (örneğin westcountryorganics.co.uk, localharvest.org) sayısında bir artış olduğu görülmektedir. Türkiye de iki yıldan bu yana AB hibe desteğiyle devam etmekte olan Türkiye Organik Tarım projesi ile politika geliştirme, kapasite ve kurum yapılandırma ve eğitim ile ilgili çalışmalar yapılmaktadır. Proje Web sitesinde (organiktarimturkiye.org). Proje ile organik tarımı daha fazla teşvik etmek için öncelikli hedefler ilgili Türk mevzuatını AB Organik Tüzüğü (2092/91) ile uyumlu hale getirmek, söz konusu işgücünü eğitmek, bölgesel pilot projeler geliştirmek ve etkili bir veri toplama ve iletişim sistemi kurmaktır. Organik tarımın hızla genişlemesinden dolayı TKİB Türkiye de bir yönetim ve uzantı sistemi yürütmek için kaynak kapasitesini arttırmayı planlamaktadır (Stopes ve ark, 2007). Türkiye de organik tarımın iyileştirilmesini hedefleyen projenin ihtiyaç analiz raporunda organik tarım için bilgi ve iletişim platformu eksikliği en çok şikayet edilen konuların başında gelmektedir. Yukarıda açıklanan gelişmelerden de anlaşılacağı üzere, genel olarak tarım, özelde yeni gelişmekte olan organik tarım için okulda sürdürülen örgün eğitimde olduğu kadar yaşam boyu öğrenme şeklinde informal (okul dışı) eğitime de gereksinim çok fazladır. Küresel ölçekte rekabet ve sürdürülebilir tarımsal üretim bu gereksinmeyi daha da önemli hale getirmiştir. Bu, tarımda yeni teknolojiler, yöntemler ve sistemlerin yetiştiriciye aktarılması veya yetiştiricinin ve ilgili tüm tarafların hızla öğrenmesi gerektiği anlamına gelmektedir. Dahası, eğitim gereksinimi sadece yetiştirme/üretim için değil pazarlama, küresel rekabet ve dolayısıyla ekonomik sürdürülebilirlik için de gereklidir. Bunların yanında gittikçe tükenen doğal kaynakların korunması, temiz ve yaşanabilir bir çevre ve ekosistemin devamlılığı da artık öğrenmede önemli disiplinler haline gelmiştir. Günümüzde ağ uygulamaları ve Internet erişiminin yaygınlaşması gerek örgün eğitim destek sistemleri ve gerekse derslik dışı yaygın uzaktan öğrenimi hedefleyen e-öğrenme sistemlerinde hızlı ve paradigmik gelişmelere neden olmuş ve olmaya devam etmektedir. Eğitim teknolojileri veya genel olarak e-öğrenme alanındaki bu yeni kavram ve yaklaşımlardan biri de elektronik öğrenme kaynaklarıdır. Öğrenme 5

13 1. GİRİŞ Hacı Durdu ÇOBAN kaynakları, sistemler arası paylaşılabilir, eğitsel amaçla tasarlanmış öğrenme kaynakları olarak e-öğrenmeye önemli yararlar ve fırsatlar sunmaktadır. Elektronik öğrenme kaynaklarının eğitsel uygulamalarda yaygınlaştırılmasının iki temel sürücüsü öğrenme amaçlı nesne tasarımı ve kullanıcıların bu nesnelere kolay erişebilmelerini sağlayabilmektir. Erişimi sağlamak için depolama, indeksleme ve arama mekanizmalarına gereksinim vardır. Öğrenme Nesnesi Depoları (ÖND) öğrenme kaynakları için bu hizmetleri yürüten sistemlerdir. Bu çalışmada Türkiye de organik tarımla ilgili öğrenmede çeşitli elektronik formatlardaki eğitim materyalleri, uygulama rehberleri, araç takımları gibi öğrenme kaynaklarına erişimini sağlayacak bir bilgi sistemi modeli ve mimarisinin geliştirilerek uygulamaya konulması hedeflenmektedir. Böylece başta üreticiler olmak üzere organik tarımla ilgili kişiler, gruplar ve kurumların organik tarımla ilgili deneyim, bilgi ve beceri düzeylerini geliştirmesi, ihtiyaç duyulan bilgi eksikliğini kapatması ve istekliliklerini yükseltmesi mümkün olabilecektir. Böylece amaçlanan üretim düzeyine ulaşarak çevre dostu, sürdürülebilir tarımsal üretime doğru yönelim ve sorunların çözümüyle üretimde verimlilik ve AB OTP na uyum kolaylaşabilecektir. Uluslar arası Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü [Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE)] öğrenme kaynakları için uluslar arası kabul görmüş açık bir üstveri standardı yayınlamıştır (IEEE LTSC, 2002). IEEE Öğrenme Nesneleri Üstveri Standardı [Learning Object Metadata Standard (LOM)] olarak anılan bu standart IMS Project ve ARIADNE nin katkılarıyla hazırlanmıştır. IEEE LOM standardı 9 birincil düzeyde üstveri kategorisi altında yer alan bir hiyerarşiye sahiptir. Bunlar bir öğrenme kaynağına ait general, lifecycle, metametadata, technical, educational, rights, relation, annotation ve classification kategorileridir. Bu kategorilerin her birinin muhtelif sayıda alt elemanları bulunmakta olup toplam 76 veri elemanı söz konusudur. Bu standart daha çok eğitim disiplinlerinde ve bazı öğrenme nesnesi depolarında uygulanmıştır. IEEE LOM, ARIADNE, CanCore, UK LOM Core, SCORM ve IMS Learning Design gibi birçok şema önerisi ve üstveri uygulama yanayı için temel oluşturmuştur. Aynı zamanda Consultative Group on International Agricultural Research (CGIAR) ın geliştirmiş 6

14 1. GİRİŞ Hacı Durdu ÇOBAN olduğu tarımsal öğrenme nesnesi deposunda da kullanılmıştır. Diğer taraftan Education Working Group of the Dublin Core Metadata Initiative eğitsel nesneleri tanımlamada kullanılmak üzere Dublin Core (DC) terimleri geliştirmiştir. Bu çalışmada mevcut DC elemanlarına bazı LOM elemanları ilave edilmiştir. Gateway to 21st Century Skills (GEM) ve Education Network Australia (EdNA) gibi bazı öğrenme nesnesi depolarında DC üstveri tanımlaması kullanılmaktadır. (Cebeci ve ark.) Bir öğrenme nesnesi deposu için uygulama yanayı geliştirmede önemli olan nokta üstveri elemanlarının diğer depolarla paylaşılırlığı için mevcut standartlarla ve uygulamalarla uyumluluk sağlamaktır. Yapılan bir çalışmada incelenen 59 depodan %54 nün LOM veya LOM uyumlu IMS veya CanCore tabanlı; %22 sinin ise DC tabanlı uygulama yanayı kullandığı tespit edilmiştir (Tzikopoulos ve ark. 2005) Türkiye de henüz organik tarım bir yana genel olarak tarımla ilgili herhangi bir depo uygulaması söz konusu değildir. TKB başta olmak üzere birçok kaynakta parçalı, kullanışsız ve erişim zorluğu olan kişisel dosyalar ve siteler bulunmaktadır. Bu alanda geliştirilen ilk depo LOM uyumlu TrAgLor, Türkiye Öğrenme Nesneleri Deposu olup henüz beta aşamasında hizmet vermektedir (Cebeci ve ark., 2007). Bu nedenle organik bilginin tek bir noktada toplanması, dağıtımı ve erişimi sağlayacak yeni sistemlerin organik üretim ve tüketime katkı sağlayacağı açıktır. Bu çalışma sonunda Türkiye de organik tarımla ilgili bilgi ve belgelere kolay erişim sağlayacak bir sistem geliştirilmiştir. 1.4 Anlamsal (Semantic) Web Anlamsal Web, günümüzde kullanılan web teknolojilerinin ve uygulamalarının geliştirilerek gelecek nesil web uygulamaları olarak ortaya konmasıdır. Bu gelişim içerisinde günümüzde kullanılan web sayfalarının içeriğinin terk edilmesi yerine geliştirilmesi esastır. Anlamsal Web, makinelere içeriği biçimsel olarak temsil edilmiş web sayfaları sunarak, insanların ve makinelerin birlikte daha iyi çalışabilmesini sağlamaktadır (Berners-Lee ve ark., 2001). Böylece, günümüzde arama yapılabilen web siteleri ve web portallar için yeni geliştirme yöntemleri 7

15 1. GİRİŞ Hacı Durdu ÇOBAN göstermekte, etkin iletişim ve arama yöntemleri sunabilmektedir (Maedche ve ark., 2001). Bu yöntemler anlamsal web teknolojileriyle, günümüzde kullanılan web portallarında da gerçekleştirilebilir. Portal kelimesinin sözlük anlamı giriş tir. Web Portal, kelime anlamına uygun olarak, kişilerin internete ilk bağlantı noktaları veya giriş yeri olarak tanımlanır. Web Portallar, kullanıcıların aradıklarını bulabildikleri, içeriği kişiselleştirebildikleri ve diğer ortamlar ile ortak çalışabilen web uygulamalarıdır. Bu özellikleri ile web sitelerinden ayrılan web portallar, internet üzerinde şirketlerin ve kurumların müşterilerine hizmetler sunabildiği web uygulamaları olarak tasarlanırlar. Günümüzde, gerek büyük yazılım firmalarının sunduğu hazır olarak satılan web portallar (IBM-WebSphere, Microsoft-SharePoint, vb.), gerekse özel olarak geliştirilen web portallar, şirketlerin sunduğu hizmetleri internet ortamında müşterinin kendisinin gerçekleştirmesini sağlamaktadır. Ancak günümüz web portalları, bu faydalarının aksine, kişiselleştirmede, portal içeriğinin değiştirilebilirliğinde, bilginin saklanması ve gösteriminde esnek değildir (Zhdanova V. Anna, 2005 ). Bugün Web Portallar, anlamsallığı ve esnekliği özellikle Web 2.0 ile ortaya çıkan ve sonradan eklenen özellikler ile sağlanmaya çalışmaktadırlar. W3C (World Wide Web Consortium) tarafından tanımlanan web servisler, birçok web portalın birbirleri arasında haberleşmenin arttırılması amacıyla tanımlanmış ve kullanıma sunulmuştur. Haber alma servisi olarak düşünülmüş, ancak daha sonradan web siteleri içerisinde güncellemelerin duyurulabilmesi için de kullanılan RSS (Rich Site Summary) desteği, günümüzde birçok web portal içerisinde verilmektedir. Web portal içerisinde ve web portalların kendi aralarında Sosyal Ağ kurabilmesine imkân sağlar. Sonuç olarak tüm bu teknolojiler, anlamsal web teknolojilerinin kısmen de olsa günümüz web portalları içerisine girdiğini göstermektedir. Ancak, bu anlamsal web teknolojilere rağmen, günümüzde geliştirilen web portallar yazılım mimarileri açısından daha ileri seviyedeki anlamsal web teknolojileri için uygun değildir. Bu uyumsuzluğun ortadan kaldırılması ve anlamsal web ile portal mimarilerinin birleştirilmesi için anlamsal web portallar oluşturulmuştur. Anlamsal web portallar, günümüz portallarındaki kısıtlı anlamsallığı gidermek ve yapay zekâ, anlamsal arama gibi teknolojilerin günümüz web dünyasında kullanılması için geliştirilmiş web portallarıdır (Corcho ve ark., 2003 ). 8

16 1. GİRİŞ Hacı Durdu ÇOBAN 1.5. Tezin Önemi ve Amacı Bu çalışmada Türkiye de organik tarımla ilgili öğrenmede çeşitli elektronik formatlardaki eğitim materyalleri, uygulama rehberleri, araç takımları gibi öğrenme kaynaklarına erişimini sağlayacak bir bilgi sistemi modeli ve mimarisinin geliştirilerek uygulamaya konulması hedeflenmektedir. Böylece başta üreticiler olmak üzere organik tarımla ilgili kişiler, gruplar ve kurumların organik tarımla ilgili deneyim, bilgi ve beceri düzeylerini geliştirmesi, ihtiyaç duyulan bilgi eksikliğini kapatması ve istekliliklerini yükseltmesi mümkün olabilecektir. Böylece amaçlanan üretim düzeyine ulaşarak çevre dostu, sürdürülebilir tarımsal üretime doğru yönelim ve sorunların çözümüyle üretimde verimlilik ve AB OTP na uyum kolaylaşabilecektir. Türkiye Organik Tarım Bilgi Portalı (Organikbilgi) proje adıyla hizmete açılacak olan sistem Türkiye de organik tarımla ilgili olarak üretilen eğitimöğretim materyali kaynakları ve servislerinin çiftçilere olduğu kadar eğitimciler, araştırma-geliştirme çalışanları ve kamu görevlileri (yayımcılar) ve tarımsal öğrenim gören öğrencilerce erişilmesini kolaylaştıracaktır. Geliştirilecek Organikbilgi portalının arama mekanizmalarında bilgi sistemlerinde ikinci kuşak (Web 2) olarak kabul edilen anlamsal Web in (semantic Web) uygulaması olarak XML tabanlı ve belli bir standarda uyan bir markup dilinin kullanılması ve örneklenmesi sağlanacaktır. Sistemin çekirdeğini oluşturan bu işlemde organik öğrenme kaynaklarını tanımlamak üzere uygulama yanayı tasarımı (application profile) uygulaması gerçekleştirilecektir. Uygulama yanayları, birden fazla ad uzayından (namespace) çekilen veri elemanlarına ait şemalar olarak tanımlanabilir. Uygulama yanaylarında farklı ad uzaylarından seçilen bu elemanlar bir araya getirilerek özel bir uygulama için optimize edilmektedirler. Böylece öğrenme kaynaklarının aranması, erişimi, kullanımı ve yeniden kullanılabilmesi için üstveriler (metadata) kullanılması mümkün olacak ve geleneksel Web te dağınık ve organizasyonsuz durumda olan bilgi içinde kaybolma sorunu çözümlenebilecektir. 9

17 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR BioAgro Şekil 2.1. BIOAGRO giriş sayfası Bioagro platformu bir organik tarım servis sistemi olup Bioagro Konsorsiyomu tarafından geliştirilmiştir. Avrupa Komisyonu tarafından finanse edilmiştir. Dublin Core (DC) üstveri standardı kullanılmıştır (Sideridis ve ark 2005). Bioagro sisteminin ana sayfasının solunda navigasyon menüsünde kategorilere göre indeksleme yapılmıştır [WS1]. Sistem üstveri mantığı ile geliştirilmiş olup web sayfasının solundaki menüden veriler erişim sağlanmıştır. Sistemde basit ve gelişmiş arama sistemi mevcuttur. Ayrıca Etkinlik, haber ve farklı site erişim için bağlantılar yayınlanmaktadır. Almanca, Yunanca, İngilizce ve Rumence dilleri ile hizmet vermektedir. Web sayfasının oluşturulmasında PHP, HTML, CSS ve Javascript dilleri kullanılmıştır. 10

18 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 2.2. ATTRA giriş sayfası ATTRA - Ulusal Sürdürülebilir Tarım Bilgi Servisi ATTRA - Ulusal Sürdürülebilir Tarım Bilgi Servisi, Uygun Teknoloji için Ulusal Merkez (NCAT) tarafından yönetilir ve ABD Tarım Bakanlığı İş-Kooperatif Servisi bir hibe kapsamında finanse edilmektedir. [WS2] Basit arama sitemi kullanılmıştır. Kategorilere göre veri listelemesi mevcuttur. Verilerde başlık özet ve oluşturan bilgileri mevcuttur. PHP, HTML, Javascript ve CSS yazımlım dilleri ile geliştirilmiş. Veri tabanı MySQL ve web sunucu olarak da Apache kullanılmıştır. Web dili İngilizce ve İspanyolca olarak iki dilde hizmet vermektedir. Veri sunumu pdf ve html olarak bilgi paylaşımı mevcuttur. 11

19 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 2.3. Organik Eprints giriş sayfası Organik Eprints Eprints yazılımı İngiltere Southamton Üniversitesi (University of Southampton) Elektronik Bölümü ve Bilgisayar Bilimi (Department of Electronics and Computer Science) de geliştirildi. Organik Eprints Linux ve diğer açık kaynak yazılım üzerinde çalışmaktadır. Eprints Açık Belgeler Protokolü Metadata Harvesting için (OAI 2.0) (Open Archives Protocol for Metadata Harvesting (OAI 2.0).) ile uyumlu olarak oluşturulmuştur. Basit ve gelişmiş arama sitemi mevcuttur.[ws3] 12

20 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 2.4. OCW giriş sayfası Galler Organik Merkezi Galler Organik Merkezi (OCW) 2000 yılında organik gıdaya ilişkin bilgilerin yayılması için bir odak noktası olarak kurulmuştur. OCW üç kuruluşun Aktif Organik Tarım Araştırma ve Bilgi Transferi Galler: ADAS, Elm Çiftliği Organik Araştırma Merkezi ve Biyoloji Enstitüsü, Çevre ve Kırsal Bilimleri Aberystwyth Üniversitesi ile ortaklaşa yönetilmektedir. [WS4] Sistem de haberler etkinlikler gibi güncel bilgiler yayınlanmaktadır. Ayrıca sitemde tüketiciler, öğrenciler, organik ürünler, yayınlar, organik iş dünyası ve strateji gibi aşlıklar altında bilgiler sunulmaktadır.. Web sayfası PHP, HTML, CSS, Javascript yazılım dilleri ile geliştirilmiş. Veri tabanı MySQL web sunucu olarak da Apache kullanılmıştır. 13

21 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 2.5. OAC giriş sayfası Organik Tarım Konsorsiyumu Organik Tarım Konsorsiyumu (OAC) tarafından geliştirilmiştir. Bilimsel Kongresi Organik Tarım Araştırma (SCOAR) ve Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı tarafından finanse edilmektedir. Konsorsiyum Ohio State Üniversitesi, North Carolina State Üniversitesi, Iowa State Üniversitesi, Tufts Üniversitesi, Organik Tarım Araştırma Vakfını içerir. Web sayfasında basit ve gelişmiş arama sistemi mevcuttur. Bu arama sistemleri ile bilgilere ulaşım sağlanmaktadır. Basit bir üstveri standardı uygulanmıştır, veri başlığı yayın tarihi, anahtar kelime, kaynak link ve özet gibi bilgiler sunulmaktadır. Web sayfasının oluşturulmasında Adobe Coldfusion Dosyası (CFM),HTML, CSS, Javasript dilleri kullanılmıştır.[ws5] 14

22 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 2.6. ISOFAR giriş sayfası Uluslar arası Organik Tarım Araştırma Kurumu Uluslararası Organik Tarım Araştırma Kurumu (International Society of Organic Agriculture Research) (ISOFAR) organik tarımı tüm alanlarında araştırılmasını destekleyen kurumlarla küresel işbirliğinin kolaylaştırılması ile yöntem, bilimsel gelişim, eğitim, bilgi değişimi ve bireysel araştırmacılara destek veren bütünleşmiş paydaşların etkileşimleri ile oluşmaktadır.[ws6] Web sayfasında üyelik sistemi mevcuttur. Ayrıca sitemde yayınlar, etkinlikler ve haberler gibi dış veri yapısı ile portal statüsündedir. Web sayfası PHP, HTML, CSS, Javascript yazılım dilleri ile geliştirilmiş. Veri tabanı MySQL web sunucu olarak da Apache kullanılmıştır. 15

23 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 2.7. ENOAS giriş sayfası Avrupa Organik Tarım Öğrencileri Ağı (The European Network of Organic Agriculture Students) Farklı Avrupa ülkelerindeki organik tarım konusuna ilgi duyan öğrencilerin bilgilendirilmesi ve tartışma forumlarıyla görüş alışverişinde bulunmaları amacıyla öğrenciler tarafından oluşturulup geliştirilmiş bir WEB uygulamasıdır. Başta İngilizce ve Almanca olmak üzere 10 farklı dilde hizmet vermektedir. Giriş sayfasını kullanarak, Avrupa da organik tarım konusunda eğitim hizmeti veren eğitim kurumu ve diğer kuruluşlara dallanmayı sağlayacak adreslerin bulunduğu bir bağlantı mevcuttur. Bunun yanında organik tarım ile ilişkili konulara erişim için ayrı bir bağlantının da yer aldığı sitede, diğer Avrupa ülkelerinde bulunan benzer web sayfalarının yer aldığı bağlantılarda bulunmaktadır. Ayrıca, üyelerin birbirleriyle tartıştıkları bir platformda sitede mevcuttur. [WS7] Web sayfası tasarımında PHP, HTML, Javascript ve CSS yazılım dilleri kullanılmıştır. Veri tabanı uygulamaları için, MySQL, web sunucusu olarak da Apache kullanılmıştır. 16

24 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 2.8. IFOAM Giriş Sayfası (IFOAM) Uluslararası Organik Tarım Hareketleri Federasyonu IFOAM üye kuruluşlar da IFOAM Organik Ticaret Forumu, Organik Perakendeciler Derneği, bu IFOAM Su Ürünleri Grubu ve IFOAM Forum Danışmanlar ve Çiftçi Grubu gibi girişimleri gibi profesyonel kurumlar kurulmuştur. IFOAM organik hareket için dünya çapında bir şemsiye kuruluş, 108 ülkede fazla 750 üye kuruluşları birleştirmek Olduğunu. İngilizce ve Almaca olarak iki dil seçeneği mevcuttur. Web sayfası PHP, HTML, CSS, Javascript dilleri ile oluşturlmuştur. Veri tabanı olarak MySQL ve web sunucusu Apache kullanılmıştır. Sistemde günlük haber, makale, etkinlik gibi portal bilgileri sunulmakta. Ayrıca üyelik sistemi mevcut olup, üyelerin birbirleri ile bilgi paylaşımında bulundukları forum sistemi de bulunmaktadır. Ayrıca online kitap satış bölümüde bulunmaktadır. [WS8] 17

25 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 2.9. OACC Giriş Sayfası Kanada Organik Tarım Merkezi (Organic Agriculture centre of Canda) Organik Tarım Merkezi Kanada (OACC) 2001 yılında kuruldu ve Kanada'da türünün tek kurumu olarak organik araştırma ve eğitim alanında öncü bir rol oynamaktadır. Ralph C. Martin, Doktora, P.Ag., Müdür, Organik Tarım Merkezi Kanada Profesör Bölümü Bitki ve Hayvan Bilimleri Nova Scotia Tarım Koleji tarafından geliştirilmiştir. Web sayfası İngilizce Fransızca dil seçenekleri ile yayınlanmaktadır. Sitede haberler, etkinlikler ve diğer sitelere bağlantılar bulunmaktadır. Ayrıca tüketiciler için bilgiler, öğrenciler için iş olanakları hakkında bilgi verilmektedir.[ws9] Web sayfası ASP, HTML, SHTML CSS, Javascript, programlama dillerinde oluşturulmuştur. Web sunucusu olarak IIS (Internet Information System) kullanılmaktadır. 18

26 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN Şekil Organik Avrupa Giriş Sayfası Organik Avrupa Stiftung Ökologie ve Landbau tarafından 2000 yılında Almanya kurulmuştur. AB-Komisyonu tarafından finanse edilmiştir. İsviçre Organik Tarım Araştırma Enstitüsü tarafından 2002 yılından buyana geliştirilmiştir. Web sayfasında ülkelere göre organik tarım bilgisi sunulmaktadır. Ayrıca sitemde avrupadaki organik tarım kurumlarına bağlantılar bulunmaktadır. Basit site içi arama sistemi mevcuttur. Avrupadaki organik veri bankalarının iletişim bilgileri bulunmaktadır. Web sayfası ASP, HTML, CSS, Javascript dilleri ile oluşturulmuştur. Web sucusu olarak da IIS kullanılmıştır.[ws10] 19

27 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN Şekil FIBL Giriş Sayfası Organik Tarım Enstitüsü (Institute of Organic Agriculture (FIBL)) İsviçre, Almanya, Avusturya da organik tarım araştırma ve danışma merkezleri bulunan organik tarım araştırma enstitüsü tarafından oluşturulup geliştirilmiş bir web uygulamasıdır. İngilizce, Almanca, Fransızca ve İtalyanca dilleri ile hizmet vermektedir. Organik tarım hakkında güncel haberler sunulmakta, üyeler ve site ziyaretçiler arasında bilgi paylaşımı sunulmaktadır. Ayrıca dünya ve Avrupa organik tarımı hakkında yıllık istatistiksel bilgi bulunmaktadır. Sitede basit arama sistemi mevcuttur.[ws11] Web sayası HTML, CSS, Javascript kullanılmıştır. Sitede ayrıca RSS sistemi mevcuttur. 20

28 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Hacı Durdu ÇOBAN Şekil Organik Tarım da Biz Giriş Sayfası Organik Tarım da Biz Türkiye de organik tarıma ilgi duyan öğrenciler tarafından genel tarım ve organik tarım hakkında bilgi sunulması oluşturulmuştur. Sitede organik tarım hakkında genel bilgiler organik tarım haberleri, tarım haberleri ve sağlıklı beslenme hakkında bilgiler sunulmaktadır. Ayrıca ziyaretçilerin görüşlerini paylaştıkları üyelik sistemi mevcuttur. Web sayfasının oluşturulmasında ASP, HTML, CSS ve Javascript dilleri kullanılmıştır. Veri tabanı Microsolft Access dir. Web sunucusu olarak IIS kullanılmıştır.[ws12] 21

29 3.MATERYAL ve METOT Hacı Durdu ÇOBAN 3. MATERYAL ve METOT 3.1. Materyal Çalışmada XML markup dili olarak Tarımsal Öğrenme Kaynakları Uygulama Yanayı dan (Agricultural Learning Resource Application Profile (AgLR AP) faydalanılacaktır. FAO nun son iki yıldan beri FAO Agricultural Information Management Standard (AIMS) şemsiyesi altında yürüttüğü tarımsal üstveri kümesi (Agricultural Metadata Sets veya kısaca AgMes) çalışma grupları tarımsal öğrenme kaynaklarını tanımlama üzere yeni bir uygulama yanayı geliştirilmiş ve FAO nun geçmişteki Agris-tabanlı verileri süratle FAO AgMes üstverilerine dönüştürülmektedir. Ayrıca, uygulama yanayı Türkiye nin de üye olduğu FAO üyesi ülkelerin kendi ulusal depolarını geliştirmesine katkı da sağlayacaktır. FAO AgMes in temel prensiplerinden biri az sayıda ama çok kullanılan ve gerekli eleman setini oluşturmak olmuştur. Bu nedenle IEEE LOM un 76 elemandan oluşan tüm setini kullanmak pratik görülmemektedir. Bazı çalışmalarda (ISO, 2004) LOM elemanlarının yalnızca belli bir bölümünün kullanıldığı saptanmıştır. Dolayısıyla bu çalışmada yukarıda anılan nedenlerle FAO nun Dublin Core, AgMES ve LOM elemanlarının bir harmanı olan FAO Ag LR uygulama yanayının Agricultural Learning Resource AP (AgLR AP) üstveri elemanlarından faydalanılarak oluşturulmuştur. Sistem oluşturulmasında kullanılan üstveri elemanları: Başlık Nesnenin adı veya nesnenin başlığıdır. Oluşturan Üstverinin oluşturanları tanıtan verilerdir Takson Yolu Nesnenin sınıflama sistemindeki taksonomik yolunu gösteren bir veridir. Anahtar Sözcük Nesneyi açıklayan anahtar sözcükler veya deyimlerdir. Özet 22

30 3.MATERYAL ve METOT Hacı Durdu ÇOBAN Nesne içeriği hakkında bilgi veren açıklamadır. Bu eleman bir öğretim nesnesinin amacı, içeriği ve özellikleriyle ilgili kısa açıklamaları içermektedir. Notlar Bilgi notu nesnenin teknik ve eğitsel kullanımıyla ilgili açıklama ya da bilgi notlarını içerir. Bu bir anlamda nesneyi kullananlar arasında görüş alışverişi alanı gibi hizmet görür. Yayınlayan Üstverinin yayınlanmasını sağlayan kurumları veya yayın organları hakkında bilgi sunan verilerdir Tarih Nesnenin oluşturulduğu tarihi gösterir. Tip Nesnenin tipi belirtir. Format Nesnenin teknik formatını gösteren veridir. Etkileşim Düzeyi Nesnenin karakterize ettiği etkileşim düzeyini (Çok düşük, Düşük, Orta, Yüksek, Çok yüksek gibi) gösteren veridir. Boyut Oluşturulan Nesnenin sayfa olarak âdetini gösterir. Tanımlayıcı Üstveri kaydını sınıflama sistemindeki diğer üstveri kayıtlarından ayırt etmeye yarayan tekil tanımlayıcı ya da evrensel bir kimlik verisidir. Dil Üst veri için kullanılan dili gösterir. Sistemde kullanılan Türkçe (Tr) durumdadır. Lokasyon Nesneye erişmek için kullanılan adres verisidir. Bu veri, genel olarak, Internet üzerinde bulunan bir öğrenme sistemi ve/veya ÖND üzerinde bulunan nesnenin Uniform Resource Locator (URL) adresidir. 23

31 3.MATERYAL ve METOT Hacı Durdu ÇOBAN Telif ve Diğer Kısıtlamalar Nesnenin kullanılmasıyla ilgili telif hakları ve kısıtlamaları olup olmadığını gösteren evet-hayır türünde bir veridir. Haklar Haklar kategorisi nesnenin kullanımıyla ilgili telif ve kısıtlamalar ile ücret hakkında verilerden oluşur. Bu gruptaki elemanlar sistemin hak yönetimine destek olmayı amaçlamaktadır. Ücret Nesnenin ücretli olup olmadığını gösteren evet-hayır tipinde bir veri elemanıdır. Eğitim Konusu (veya Eğitim Düzeyi) Öğrenme nesnesinin kullanılmaya niyet edildiği temel çevreyi gösteren veridir (İlköğrenim, orta öğrenim, yüksek öğrenim gibi) Zorluk Düzeyi Öğrenme nesnesi ile sunulan konunun zorluk veya güçlük düzeyini gösteren veridir (Örneğin kolay, zor, çok zor gibi) Tipik Öğrenme süresi Nesnede sunulan konuyu anlamak, öğrenmek için gerekli tahmini veya ortalama öğrenme süresini gösterir. Ayrıca sistemin geliştirilmesinde aşağıdaki teknolojiler kullanılmıştır: a) Web sunucu: Microsoft Internet Information Server, b) Database: Microsoft SQL Server c) Programlama Dili: Microsoft Visual Basic dili d) İstemci betik dilleri: Javascript e) Markup Dilleri: XML, HTML, CSS 3.2. Metot Çalışmada Türkiye de henüz çalışılmamış olan tarımsal söz dağarcıkları da geliştirilmiştir. Kategoriler için ürün, işleme yöntemi ve kaynak türünü esas alan üç boyutlu bir matris sistemi geliştirilmiştir. Üstverilerin kaydı ve güncellemesi için özel formlar ve editörler geliştirilmiştir. 24

32 3.MATERYAL ve METOT Hacı Durdu ÇOBAN Bilgi Sistemi modülleri: a) Yönetim modülleri a. Öğrenim kaynakları düzenleme b. Kullanıcı/üye kayıt ve yönetimi c. Kullanım istatistikleri b) Kullanıcı arabirimleri a. Veri listeleme b. Veri sorgulama c. Raporlama d. İstatistikler c) Kültürel-Bilimsel etkileşim modüllerinden oluşturulmuştur. Sorgulama ve Arama modülleri: a) Basit arama, Sistemde aranmak istenilen kelime veya kelime grupları, veri içerisinde bulunup listelenmektedir. Herhangi bir arama kriteri seçilmemektedir. b) Gelişmiş arama (tüm alanların kombinasyonu ile), Gelişmiş arama seçeneğinde, aranmak istenilen kelime veya kelime grupları başlıkta, özette, yazarda veya anahtar kelimede mi aranacağı seçilerek arama işlemi yapılmaktadır. Ayarıca arama yapılırken yayın tarihlerinin aralığı belirtilmektedir. Böylelikle arama yapılacak kayıt azaltılmaktadır. c) Üstveri elemanları üzerinden arama Arama işlemi üstveri elemanlarında biri veya birkaçı seçilerek yapılmaktadır. 25

33 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN 4. BULGULAR VE TARTIŞMA 4.1. Sistem Mimarisi ve İşleyiş Modeli Sistem Mimarisi Organikbilgi sistemi, Web tabanlı geleneksel uygulama mimarisine uygun olarak istemci katmanı, uygulama katmanı ve veri katmanı olmak üzere üç katmanlı bir mimariye sahip olarak geliştirilmiştir. Web sistemi (Şekil 4.1) alan adı altında yayınlanmaktadır. Üç katmanlı Web mimarisinde istemci katmanı, kullanıcıların sistemle iletişimini sağlayan ara yüzlerden oluşmaktadır. İstemci katmanında kullanıcı sistemde yüklü olan Web tarayıcılar kullanılır. Böylece son derece geniş bir coğrafyada, milyonlara ulaşan sayıda istemci üzerine özel olarak geliştirilmiş herhangi bir sistem kurulmasının zorluğu ve maliyeti ortadan kaldırılmaktadır. Uygulama katmanında istemci katmanından gelen istekleri karşılamak için çoğunlukla veri katmanında üzerinde bir takım iş ve işlemleri yürüterek elde edilen sonuçları istemci katmanına gönderen/görüntüleyen uygulamalar yer alır. Bu katman, bir bakıma yapılan/yürütülen işlerin mantığı içeren kodları içerdiğinden iş mantığı katmanı olarak da anılmaktadır. Veri katmanı ise Web uygulamasının kullandığı verileri içeren veritabanı yönetim sistemleri ve dosyalardan oluşan bir katmandır. Veritabanları verilerin tablolar, görünümler, sorgular vb. yapılarla hızlı bir şekilde depolanması, ilişkilendirilmesini ve aranmasını yöneten sistemlerdir. 26

34 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 4.1 Organikbilgi portalı anasayfa ekran görüntüsü İstemci Katmanı Organikbilgi uygulamaları sunucu taraflı geliştirildiği için istemci tarafında işletim ortamı, tarayıcı türü ve sürümü açısından herhangi bir tarayıcı kısıtlaması mevcut değildir. Organikbilgi için istemci tarafındaki tarayıcıların görevi kullanıcıya görüntü sağlamak ve kullanıcı etkileşimleri sonucu alınan taleplerin (request) uygulama katmanına iletilmesinden ibarettir Uygulama Katmanı Organikbilgi nin orta katmanı olan uygulama katmanı, ağırlıklı olarak üye ve üye olmayan kullanıcıların nesne ve nesne üstverisi ekleme, yükleme, arama, tarama, listeleme, görüntüleme, erişim ve iletişim işlemlerini gerçekleştiren yazılım 27

35 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN bileşenleri kapsayan bir katmandır (Şekil 4.2). Uygulama katmanı bileşenleri kullanıcılarla etkileşim sağlayan arayüzler ile istenilen işlemleri gerçekleştiren sunucu taraflı betiklerden (Asp Scripts) ve derlenmiş oluşmaktadırlar. Şekil 4.2 Organikbilgi Genel Sistem Mimarisi (1). Nesne ve Üstveri Yönetimi Üstveri, bir kaynak için ne, niçin, nasıl, ne zaman, nerede ve kim sorularını yanıtlayan veri demektir. Eğitim için konuya yaklaşırsak, eğitsel bir kaynak veya nesnenin başlığı/adı, yazar/ları, içeriği, eğitsel amaçları, hedef kitlesi, yayın tarihi vb. veriler üstverileri oluşturan bazı veri elemanlarıdır. Organikbilgi nin nesne ve üstveri yönetimi bileşenleri üye kullanıcılar, editörler ve depo yöneticilerinin depoya nesne ve üstveriler eklemesini; eklenen nesne ve üstverileri yönetmesini sağlayan bileşenlerdir. Nesne ve üstveri ekleme Organikbilgi içeriğinin oluşturulması ve zenginleştirilmesini sağlayan arayüzler, denetleyiciler ve editörlerden oluşmaktadır. 28

36 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Organikbilgi nin nesne ve üstveri yönetimi bileşenleri üye kullanıcılar, editörler ve depo yöneticilerinin depoya nesne ve üstveriler eklemesini; eklenen nesne ve üstverileri yönetmesini sağlayan bileşenlerdir. Şekil 4.3 deki diyagramdan da izlenebileceği gibi üzere nesne ve üstveri ekleme Organikbilgi içeriğinin oluşturulması ve zenginleştirilmesini sağlayan arayüzler, denetleyiciler ve editörlerden oluşmaktadır. Şekil 4.3 Nesne Üstveri Ekleme İşlemleri (2). Nesne Ekleme Nesne ekleme, öğrenme nesnesi ve üstveri standartları hakkında yeterli bilgi sahibi olmayan üye kullanıcıların hızlı ve basit biçimde nesne ve üstveri eklemesini sağlamak için oluşturulmuş bir yöntemdir. (Şekil 4.4) Yani bu yöntemle depoya eklenen nesne ile ilgili olarak tüm üstveri elemanlarını girişi yapılmaktadır. 29

37 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 4.4 Veri ekleme ekran görüntüsü (3). Nesne Arama ve Listeleme Motoru Organikbilgi nin nesne arama, tarama, listeleme ve görüntüleme bileşenleri deponun her rol grubundaki kullanıcıları tarafından kullanılabilen merkezi bileşenleridir. OrganikBilgi deposunda bulunan nesneler üzerinde: Basit arama Gelişmiş arama olmak üzere 2 farklı yöntemle sorgulama yapılabilmektedir 30

38 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN (3).(a).Basit Arama Şekil 4.5 te görüleceği üzere basit arama, girilen sözcük veya sözcükleri nesne başlığında aramak için başvurulan bir arama seçeneğidir. Şekil 4.5 Veri listeleme ekran görüntüsü Arama işlemi sonucunda bulunan veriler varsa istemci ekranında listelenmektedir. Şekil 4.5 ten de izlenebileceği gibi arama sonuçları sayfasında: Nesne başlığı Nesne kategori/leri (disiplinler) Nesneyi oluşturan adı ve soyadı Nesneyi oluşturan adresi Nesne yayın tarihi Nesne formatı Nesne tipi Nesneye ait anahtar kelime 31

39 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN gibi bilgiler listelenmektedir. Nesne listesinde başlık ve kategori gibi açıklayıcı üstveriler dışında verilen bilgilerden kayıt tarihi kullanıcıya nesnenin güncelliği; popülerlik ise nesneye kaç kez erişilmiş olduğu hakkında fikir vererek karar vermelerine yardımcı olmak için listelenmektedirler. Listeleme işlemlerinde her sayfada 20 adet nesne listelenmektedir. Listede yer alan diğer nesnelere erişim liste sayfalarının altında bulunan sayfa dolaşımı (page navigation) sağlanmaktadır. Sayfa dolaşım işlemi sırasıyla: İlk sayfaya git Önceki sayfaya dön <n> numaralı sayfaya git (sayfa numaralarına tıklamak yoluyla) Sonraki sayfaya git Son sayfaya git düğmeleri bulunmakta ve kullanıcı bu düğmeleri kullanılarak kolay ve hızlı şekilde istediği sonuç sayfasına ulaşabilmektedir. Organikbilgi de gerek arama ve gerekse listeleme yöntemlerine bulunan nesnelere ve üstverilerini aynı görünümlerde görüntülenmektedir (3).(b).Nesne Detay Bilgisi Nesne özeti görüntüsü, Şekil 4.6 da gösterildiği gibi, bir nesneyi açıklayan ve kullanıcının nesneyi tanıması ve erişim için karar verebilmesini sağlayan aşağıdaki özet bilgilerin görüntülendiği sayfalardır. Bu sayfalarda: Nesne başlığı Nesne özeti Nesne web linkleri Nesne yayınlayan bilgisi 32

40 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Adı soyadı Adresi Telefon Nesne oluşturan Adı soyadı Adresi Telefon Nesne yayın tarihi Nesne tipi Nesne formatı Nesne fiyatı Hedef kitle Nesne anahtar kelime Nesne temin durumu Nesne telif hakkı gibi temel tanıtıcı bilgiler ile Nesne ID, Nesneyi web sitesine ekleyen üyenin adı, Nesnenin web sitesine eklenme tarihi, Nesne üstveri izlenme istatistiği, Nesne Xml formatı. gibi üstveri tanımlayıcı bilgiler görüntülenmektedir (3).(c). Nesne Görüntüleme Organikbilgi de nesne üstverileri tablo biçiminde (Şekil 4.6) ve XML biçiminde (Şekil 4.7) olmak üzere iki ayrı şekilde görüntülenebilmektedir: 33

41 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 4.6 Nesne Detay Ekran Görüntüsü Şekil 4.7 Nesneye ait XML ekran görüntüsü 34

42 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN (3).(d). Gelişmiş Arama Gelişmiş arama sadece nesne başlığında değil aşağıdaki üstveri elemanlarının biri, birkaçı veya tümünü kombine ederek arama olanağı sağlayan bir arama seçeneğidir. Böylelikle daha iyi filtrelenmiş sorgular oluşturulabilmekte ve ilgi odağında yer alan nesneler daha kolay bulunabilmektedir. Gelişmiş aramada aranan sözcük(ler): Nesne başlığı, Nesne açıklaması, Anahtar sözcükler, Konu disiplinleri (kategoriler), Katkı sağlayıcılar (yazar), Nesne yayın tarihi. Şekil 4.8 de arayüz görüntü örneği verilen bu arama türünde, aranan sözcükler söz konusu alanlar uygun şekilde bağlanarak arama işlemi gerçekleştirilmektedir. Boş geçilen veya arama değeri girilmeyen alanlar için tüm değerler arama sonucuna alınacak anlamını taşımaktadır. Alanların hiçbiri için veri girmeden/seçim yapılmadan arama yapılırsa bu tüm nesnelere ait üstverileri listele anlamına gelmektedir. Şekil 4.8.Veri Detaylı arama ekran görüntüsü 35

43 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN (3).(e). Nesne Listeleme Organikbilgi de kullanıcının ilgi alanına giren herhangi bir nesneyi bulabilmek için başvurulabileceği diğer bir yol nesne listemedir. Nesne listeme Web sayfasındaki sol menüde bulunan üstveri kategorilerinden listelenmektedir. (Şekil 4.9) Organikbilgi de: Nesne başlığı, Nesne kategori/leri (disiplinler), Nesneyi oluşturan adı ve soyadı, Nesneyi oluşturan adresi, Nesne yayın tarihi, Nesne formatı, Nesne Tipi, Nesne Anahtar Kelime yapılabilmektedir. Şekil 4.9. Veri listeme ekran görüntüsü 36

44 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Listeme işlemi sonucunda depodaki tüm üstverilere ait: Nesne başlığı, Nesne kategori/leri (disiplinler), Nesne teknik formatı, Nesne kayıt tarihi, Nesne yerelliği, Nesne popülerliği (4). Nesne Dışı İçerik Yönetimi Organikbilgi yalnızca bir nesne deposu değil aynı zamanda hafif portal mimarisiyle geliştirilmiştir. Bu nedenle depoda haberler, etkinlikler, makaleler, teknik notlar, günlük, tarımsal sözlük ve web bağlantıları da yayınlanmaktadır. (Şekil 4.10) Tarım, veterinerlik, gıda, çevre, orman ve disiplinleri başta olmak üzere yaşambilimleri ile ilgili günlük haberler ve etkinliklerin taranması, yayınlanması ve yönetimini sağlayan bileşenler ve diğer depoların bağlantıları gibi nesne dışı içeriğin yönetilmesini sağlayan bileşenler de Organikbilgi deposunun uygulama katmanı içinde yer almaktadırlar. Organikbilgi de haber ve etkinlikler sistem yöneticileri ve disiplin editörleri tarafından girilecek şekilde geliştirilmiştir. Günlük gazeteler, dergiler ve Web ortamında yayınlanan haber ve etkinlikler incelenerek deponun VTYS (Veri Tabanı Yönetim Sistemi) indeki haber ve etkinlikler tablosuna kaydedilmektedir. Haberler, Habeler, Günlük Makale ve teknik not gibi bilgi tablosunda bir haber kaydı ile ilgili olarak: Bilgi başlığı, Bilgi özeti, Bilgi tam metni, Bilgi tarihi, Bilgi resmi, 37

45 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Bilgi kaynağının, Bilgi ekleyenin kimliği, Bilgi eklenme tarihi alanları mevcuttur (Şekil 4.11). Ayrıca haberler, Günlük Makale ve teknik not istemcilere sunumunda da aşağıdaki bilgiler verilmektedir. Bilgi başlığı Bilgi metni Bilgi tarihi Bilgi resmi Bilgi kaynağının Bilgi ekleyenin kimliği Bilgi eklenme tarihi Bilgi için yapılan yorum listesi Bilgi XML sunumu Bilgi görüntülenme sayısı Bilgi tavsiye linki Bilgi yazdırma linki 38

46 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Şekil 4.10 Dış bilgi istemci ekran görüntüsü olarak: Organikbilgi VTYS inin Etkinlikler tablosunda bir etkinlik kaydı ile ilgili Etkinlik adı/başlığı Etkinlik özeti Etkinlik metni Etkinlik kaynak bağlantısı Etkinlik resmi Etkinlik başlama ve bitiş tarihi Etkinlik web sayfasında yayınlama tarihi Etkinliği ekleyen kişi kimliği 39

47 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Şekil Dış bilgi veri giriş ekran görüntüsü Olmak üzere bir etkinliği tanımlamak için gerekli ve yeterli alanların tümü mevcuttur. Ayrıca etkinlik istemcilere sunumunda da aşağıdaki bilgiler verilmektedir. Etkinlik başlığı Etkinlik metni Etkinlik tarihi Etkinlik resmi Etkinlik kaynağının Etkinlik ekleyenin kimliği Etkinlik eklenme tarihi Etkinlik için yapılan yorum listesi Etkinlik XML sunumu Etkinlik görüntülenme sayısı Etkinlik tavsiye linki Etkinlik yazdırma linki 40

48 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Organikbilgi VTYS inin sözlük tablosunda (Şekil 4.12) bir sözlük kaydı ile ilgili olarak: Kelime adı Kelime açıklaması Kelime kaynağı Kelime ekleyen kimlik bilgisi Kelime eklenme tarihi 4.12.Sözlük istemci ekran görüntüsü Organikbilgi VTYS inin web bağlantısı tablosunda bir web bağlantı kaydı ile ilgili olarak: Bağlantı kategorisi Kurum adı Kurum adres Kurum telefonu 41

49 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Kurum faksı Kurum adresi Kurum web linki Kurum Logosu Şekil Web bağlantıları ekran görüntüsü Organikbilgi VTYS inin foto galeri (Şekil 4.14) tablosunda bir fotoğraf kaydı ile ilgili olarak: Galeri adı Galerideki resimler Galeri görüntülenme sayısı 42

50 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Şekil Resim Galeri Ekran Görüntüsü (5). Üyelik ve Oturum Yönetimi Üyelik ve oturum yönetimi bileşenleri, kullanıcı kayıtlarını ve kullanıcılara ilişkin rollerinin tanımını gerçekleştiren bileşenlerdir. Bunun yanında depoya giriş ve çıkış işlemleri (oturum yönetimi) ile kullanıcı tercihlerinin yönetimini sağlayan bileşenler de bu grupta yer almaktadırlar (6). Kullanıcılar ve Roller Organikbilgi de kullanıcı rolleri, üye olmayan kullanıcılar (ziyaretçiler), üyeler, editörler, sistem yöneticileri olmak üzere 4 gruba ayrılmaktadır. Üye olmayan kullanıcılar depoda nesne arama, tarama ve listeleme işlemi yapabilmektedirler (7). Üyeler Organikbilgi de sistem üye rolündeki kullanıcılar sisteme bilgi ekleme haklarına sahiptirler. Ekledikleri bilgileri düzenleme, düzeltme, silme vb tüm işlemleri yapabilme yetkisi yoktur. Eklenen bilgilerde yönetici kontrolunden sonra yayınlanmaktadır. Üye panelinde: a) Nesne ve üstveri ekleme 43

51 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN b) Dış bilgi ekleme c) Kelime Ekleme d) Galeri Ekleme e) Yorum/Açıklama yönetimi (8). Editörler Organikbilgi de sistem editör rolündeki kullanıcılar sisteme kendilerinin ekledikleri bilgileri düzenleme, düzeltme, silme vb tüm işlemleri yapabilme yetkisine sahiptirler. Editör panelinde: a) Nesne ve üstveri yönetimi b) Dış bilgi yönetimi c) Sözlük yönetimi d) Galeri yönetimi e) Yorum/Açıklama yönetimi (9). Yönetim İşlemleri Organikbilgi de sistem yöneticisi (admin) rolündeki kullanıcılar sisteme iletilen her türlü içeriği düzenleme, düzeltme, silme vb tüm işlemleri yapabilme yetkisine sahiptirler. Organikbilgi sisteminde yönetici ve editör rolüne sahip kullanıcılar sisteme giriş yaptıklarında, ana sayfanın sol kısmında uygulama bileşenlerine ait bağlantıların üst kısmında bir yönetim paneli görüntülenir. Yönetim panelinde: a) Nesne ve üstveri yönetimi b) Dış bilgi yönetimi c) Sözlük yönetimi d) Galeri yönetimi e) Üyelik yönetimi 44

52 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN f) Yorum/Açıklama yönetimi g) Web bağlantı yönetimi (10). Ziyaretçi İstatistiği Site ziyaretçilerin sayısını tutan sayaç sitenin sol alt köşesindedir. Ziyaretçi istatistiğinde aktif, bugünkü, bu ayki ve bu yıl ki ziyaretçi sayıları veri tabanında tutulmaktadır(şekil 4.15). Şekil Web sayfası Ziyaretçi İstatistik Görüntüsü Ayrıca her verinin, dış bilginin (haber, makale, vb.), kelimenin ve galerideki resimlerin kaç kişi tarafından ziyaret edildiği veri tabanında tutulmakta ve sayfaların altın da ziyaretçiye sunulmaktadır Veri Katmanı Organikbilgi nin üçüncü katmanı veri katmanıdır. Veri katmanı 5 bileşenden oluşmaktadır: Organikbilgi Veritabanı Yönetim Sistemi (VTYS) Nesne deposu Üstveri deposu Çeviriler ve sistem verileri alanı Görüntü arşivi 45

53 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN Şekil Organikbilgi Veritabanı Yönetim Sistemi (VTYS) (1). Nesne Üstverileri Depo Alanı Gerek yerel ve gerekse uzak nesne olsun Organikbilgi ye kaydedilen nesne üstverileri Fao Aglr Ap sisteminden yararlanılarak oluşturulan sisteme göre nesne üstverileri XML formatında dosyalar olarak Öğrenme Nesneleri Üstveri Depo Alanı nda (ÖNÜV Deposu) depolanırlar. Organikbilgi ye eklenen üstveriler bir XML yaratıcı ile (Şekil 4.16) XML formatına dönüştürülürler. XML formatına dönüşüm sırasında her üstveri dosyasına <ID>.xml şeklinde bir adlandırma kuralı uygulanır. Burada <ID>, söz konusu üstverinin VTYS deki ÖN Kayıtları Tablosu nda söz konusu kayıt için otomatik olarak yaratılmış tamsayı formatında numarasıdır. Eğer, bir nesne üstverisi söz konusu tabloya örneğin 450 gibi otomatik bir ID ile kaydedilmişse, söz konusu üst veri dosyası için yapılan adlandırma ile üstveri dosyasına 450.xml adı atanır. 46

54 4. BULGULAR VE TARTIŞMA Hacı Durdu ÇOBAN (3).Veritabanı Yönetim Sistemi MS SQL Server 2005 veritabanı sunucusu üzerinde bulunan Organikbilgi Veritabanı Yönetim Sistemi (VTYS) nesneler, üstveriler ile nesne dışı içeriğin yönetimini sağlayan tablolar ve sorgulardan oluşmaktadır. Şekil 4.16 daki diyagramdan da görüleceği üzere Organikbilgi VTYS inde: a) Öğrenme nesnesi kayıtları tablosu, b) Dış Bilgi tablosu, c) Sözlük tablosu, d) Foto galeri tablosu, e) Web bağlantıları tablosu, f) Yorumlar tablosu, g) Kullanıcılar tablosu, h) İstatistikler tablosu bulunmaktadır. 47

55 5.SONUÇ VE ÖNERİLER Hacı Durdu ÇOBAN 5. SONUÇ VE ÖNERİLER E-öğrenme sistemlerinde kaliteli öğrenme kaynaklarına erişim en temel gereksinimlerden biridir. Bu gereksinim çoklukla İnternet üzerinde hizmet veren genel amaçlı küresel, bölgesel veya ülkesel ölçekli arama makineleri (Google, Yahoo, MSN Live Search, AskJeeves gibi) ve belli bir konuya odaklanmış özel arama makineleri ve konu dizinleri aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Bu tür makineler, öğrenme nesnelerini depolamak ve dizinlemek amacında değildir. Bu nedenle, depolanan nesnelerin eğitsel ve teknik özellikleri konusunda herhangi bir bilgi vermedikleri gibi arama sonucunda ulaşılan sonuçlardan hangisinin eğitsel olarak kullanılabileceği konusunda da herhangi bir bilgi sunmamaktadırlar. Bu durumda, belli bir öğrenici profiline uygun, belli disiplinlere uygun öğrenme kaynaklarını bulmak için oldukça yoğun çaba, zaman ve emek harcamak gerekir. Oysa öğrenme nesneleri depoları öğrenme amacıyla hazırlanmış nesneleri teknik ve pedagojik özellikleriyle dizinlediklerinden birer arama sistemi olmasının ötesinde aynı zamanda birer e-öğrenme destek sistemi olarak da işlev görürler. Organikbilgi de geliştirilen üstveri standardı içerik özellikleri ile depo tasarımına bazı ek yaklaşımlara da başvurulmuştur. Bunlar: Gelişmiş arama özellikleri Haber ve etkinlik duyuruları Üstveri sunuşundaki kategorizasyon Fotoğraf galerisi oluşturma Web bağlantıları Organik bilgi sözlüğü Üstveri alanlarının tümünde arama veya tüm üstveri elemanlarından istenilen bölümlerinde arama gibi gelişmiş arama seçenekleri de kullanıcılara sunulan pratik arama arasında bulunmaktadır. Keza, üst veri sunuşunun hem özet, hem tablo görünümlü ve XML görünümünde sunulması da Organikbilgi sisteminin kullanımını pratik hale getirmektedir. 48

56 5.SONUÇ VE ÖNERİLER Hacı Durdu ÇOBAN Yukarıda özellikler yanında Organikbilgi sistemi güncel tarımsal haberler ve gelecek etkinliklerin sunulduğu hafif bir portal mimarisine de sahiptir. Böylece kullanıcıların yalnız sayısal öğrenme nesneleri değil, organik tarım hakkında günlük haber ve ileriye dönük etkinlikler de almaktadır. Ayrıca Organikbilgi sisteminde organik bilgi sözlüğü ile organik tarımdaki bilimsel terimlerin anlaşılmasına yardımcı olunmuştur. Görsel veri olarak Organikbilgi de kayıtlı kullanıcıların organik tarımla ilişkili fotoğraf galerisini oluşturmalarına imkân vermektedir. Organikbilgi, tarım ve ilgili yaşambilimlerinde eğitim-öğretim kalitesinin yükseltilmesine, uzaktan öğretim uygulamalarının yaygınlaşmasına, eğitsel ürünlerin ulusal ve uluslararası düzeyde tanıtımına ve erişimine olanak sağlayan öncü sistemlerden biri durumuna gelecektir. Türkiye de spesifik olarak yalnızca organik tarım ile alakalı OrganikBilgi deposuna benzer sistemden olmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, Organikbilgi nin mevcut sürümü Organik tarımda ağ tabanlı öğrenme teknolojilerinin yaygınlaşmasına katkı sağlayabilecek, böylece e-içerik genişlemesinde etkisi olabilecektir. Sistemin gelecekte Organik tarıma ait bilgilerin sunulması yanında, organik tarımda üretim yapan üreticilerin ve ara ürün satıcıların ürünlerini elektronik ortamda satışa sunabilecekleri pazarlama sistemi oluşturulacaktır. Ayrıca Organikbilgi üyelerinin organik tarım hakkında merak ettiklerini veya sahip oldukları bilgileri diğer kullanıcılarla paylaşabilecekleri form sistemi de oluşturulacaktır. 49

57 KAYNAKLAR ANONYMOUS, ATASEVEN Y., GÜNEŞ E., Türkiye de İşlenmiş Organik Tarım Ürünleri Üretimi ve Ticaretindeki Gelişmeler, 2008 BERNERS-LEE T., HENDLER J., LASSİLA O., The Semantic Web, Scientific-American dergisi, CEBECİ, Z., ERDOĞAN, Y., KARA, M. (2007). TürkÖnde: Türkiye Tarımsal Öğrenme Nesneleri Deposu. 24. Ulusal Bilişim Kurultayı, Kasım 2007, Ankara. Bildiriler Kitabı, sayfa: CORCHO O., CİMA A. LOPEZ, GOMEZ-PEREZ A., " ODESeW. Automatic Generation of Knowledge Portals for Intranets and Extranets ", DEMİRYÜREK, K The analysis of information systems for organic and conventional hazelnut producers in three villages of the Black Sea Region, Turkey. Doktora tezi (basılmıştır), The University of Reading, Reading, UK. 301 s. EC (2006) Turkey Key Reports, Screening Report, Ch 11: Agriculture and Rural Development in Turkey. 7 September t_11_tr_internet_en.pdf FRANCİS, C.A. VE YOUNGBERG, G. 199O.Sustainable agriculture: An overview. Alınmıştır: C.A. Francis, C.B. Flora ve L.D. King (eds). Sustainable Agriculture in Temperate Zones. New York: John Wiley and Sons, s BIOAGRO,WS1 ATTRA, WS2 Organik Eprints, WS3 OCW, Galler Organik Merkezi, WS4 OAC, Organik Tarım Konsorsiyumu, WS5 ISOFAR,Uluslar arası Organik Tarım Araştırma, Kurumu, WS6 50

58 ENOAS, Avrupa Organik Tarım Öğrenciler Ağı, WS7 IFOAM, Uluslararası Organik Tarım Hareketleri Federasyonu, WS8 OACC, Kanada Organik Tarım Merkezi, WS9 Organik Avrupa, WS10 FIBL, Organik Tarım Enstitüsü, WS11 Organik Tarım da Biz, WS12 LAMPKİN, N Organic Farming. Ipswich:Farming Press, 701 s. MAEDCHE A., STAAB S., STOJANOVİC N., STUDER, R., SURE Y., Seal-A Framework for Developing Semantic Web Portals, AIFB Enstitüsü, Karlsruhe Üniversitesi, Karlsruhe Almanya, MAYOR, F., Bugün ve Yarın, Bilim ve İktidar, Science and Power: Editör F.Mayor ve A.FORTİ. UNESCO Tubitak Popüler Bilim Kitapları: 48/1999. ISBN ,Çeviri: M.Küçük, Ankara. ÖZÇATALBAŞ, O., Sanal Ortamda İnteraktif Yayım-1, Cine Tarım Dergi, Yıl 4/35, 38-39, Adana. STOPES, C., SELVİ, A., CENGİZ, B. (2007). Information and Communication Needs Analysis Report for Project the Technical Assistance for the Ministry of Agriculture and Rural Affairs for the alignment of organic agriculture legislation to the EU acquis and the development of organic agriculture in Turkey ( TATE, W. B The development of the organic industry and market: An International Perspective. Alınmıştır: Lampkin N.H. ve S. Padel (eds).the Economics of Organic Farming: An International Perspective.Wallingford:CAB International., s TZIKOPOLOUS A., MANOUSELIS N., YIALOURIS C., COSTOPOULOU C., SIDERIDIS, A. Investigating Digital Learning Repositories Coverage of Agriculture-related Topics in Proc. of Int. Congress on Information Technologies in Agriculture, Food and Environment (Eds, Z. Cebeci et al.), pp October 12-14, 2005, Adana, Turkey. (2005). Uranbey, C., 51

59 2004, Ekolojik Tarım ve Ekim Nöbeti Uygulamaları, Ege Üniv. Yayınları, İzmir. VATANDAŞ. M., GÜNER, M., TÜRKER, U.(2001). Hassas Tarım Teknolojileri. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü. Ankara. ZHDANOVA V. ANNA, "The People's Portal: Ontology Management on Community Portals", DERI-Digital 52

60 ÖZGEÇMİŞ Tarihinde Kahramanmaraş ta doğdu. İlk, Orta ve Lise öğrenimimi Kahramanmaraş ta tamamladı. Selçuk Üniversitesi Ali Rıza Ercan M.Y.O. Bilgisayar Programcılığı Bölümü nden 2000 yılında mezun oldu. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü nden 2006 yılında mezun oldum. Aynı yıl Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Zootekni Ana Bilim Dalı nda Yüksek Lisans öğrenimine başladı. 53