ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSİTÜSÜ

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Yunus AKSOY L-KARNİTİN UYGULANMIŞ YEMLERLE BESLENEN OT SAZANI (Ctenopharyngodon idella.) NDA BÜYÜME PERFORMANSININ İNCELENMESİ SU ÜRÜNLERİ ANABİLİM DALI ADANA, 2006

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ L-KARNİTİN UYGULANMIŞ YEMLERLE BESLENEN OT SAZANI (Ctenopharyngodon idella.) NDA BÜYÜME PERFORMANSININ İNCELENMESİ Yunus AKSOY YÜKSEK LİSANS SU ÜRÜNLERİ ANABİLİM DALI Bu tez 29/09/2006 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği / Oyçokluğu ile Kabul Edilmiştir. İmza.. İmza İmza. Yrd.Doç Dr. Nazmi TEKELİOĞLU Doç.Dr. M.Ali GÖKÇE Yrd.Doç.Dr.Ladine ÇELİK DANIŞMAN ÜYE ÜYE Bu tez Enstitümüz Su Ürünleri Anabilim Dalında hazırlanmıştır. Kod No: Prof Dr. Aziz ERTUNÇ Enstitü Müdürü İmza ve Mühür Bu Çalışma Çukurova Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir. Proje No: SÜF 2004 YL 1 Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ YÜKSEK LİSANS L-KARNİTİN UYGULANMIŞ YEMLERLE BESLENEN OT SAZANI (Ctenopharyngodon idella.) NDA BÜYÜME PERFORMANSININ İNCELENMESİ Yunus AKSOY ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ SU ÜRÜNLERİ ANABİLİM DALI Danışman : Yrd.Doç Dr. Nazmi TEKELİOĞLU Yıl : 2006 Sayfa :31 Jüri : Yrd.Doç Dr. Nazmi TEKELİOĞLU Doç.Dr.M.Ali GÖKÇE Yrd.Doç.Dr. Ladine ÇELİK Bu çalışmada, farklı oranlarda L-Karnitin içeren diyetlerle beslenen Ot Sazan ı (Ctenepharyngodon idella.) yavrularının büyümesi üzerine etkileri araştırılmıştır. Canlı ağırlık ortalamaları 9.75±0.75g olan balıklar materyal olarak kullanılmıştır. Besleme çalışması 60 gün sürdürülmüştür. Araştırma, kontrol grubu ve 200, 400, 600mg/lt L-Karnitin ilave edilmiş gruplar olmak üzere oluşturulmuştur. Deneme sonunda 200 mg/lt L- Karnitin ilave edilmiş yemlerle beslenen grup, kontrol grubuna ve L-Karnitin ilave edilmiş diğer gruplara göre daha yüksek oranda canlı ağırlık artışı elde etmiştir (P<0,05). 200 mg/lt L- Karnitin ilave edilmiş yemlerle beslenen grup, ortalama (19.25±0.63 b) canlı ağırlığa ulaşırken, kontrol grubu ve 400, 600 mg/lt L-Karnitin ilave edilmiş gruplar sırasıyla (17.47±0.46ª), (17.13±0.45ª), (17.37±0.54ª) canlı ağırlığa ulaşmışlardır (P<0,05). Yaşama oranı 1.ve 2. gruplarda %96,52, 3. grup ta %97,91, kontrol grubunda ise %95,13 bulunmuştur. Ortalama yem değerlendirme ve canlı ağırlık kazancı açısından en iyi değer 200 mg/lt L-Karnitin ilave edilmiş yemle beslenen grupta gözlemlenmiştir. Yem değerlendirme oranı 3,05 olarak bulunurken, günlük canlı ağırlık kazancı 0,15 olarak bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Ot Sazanı, L-Karnitin, Büyüme I

4 ABSTRCT MSc THESIS DETERMINATION OF GROWTH PERFORMANCE OF GRASS CARP (Cytenopharingodon ideella.) FED WITH THE DIET PREPARED WITH L-CARNITINE Y unus AKSOY DEPARTMENT OF FISHERIES INSTITUTE OF NATUREL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF CUKUROVA Supervisor : Jury Assist. Prof Dr. Nazmi TEKELİOĞLU Year : 2006, page :31 : Assist. Prof Dr. Nazmi TEKELİOĞLU Assoc. Prof. Dr. Mahmut Ali GÖKÇE Asist. Prof Dr. Ladine ÇELİK Influence of the diets prepared with different levels of L-carnitine on grass carp fry (Cytenopharingodon ideell Vall.) were studied in this study. Fish have 9.75 ±0.75 g initial mean weights were used for 60 days feeding trial. Experiment was set as control, 200, 400, and 600 mg/lt L-carnitine levels groups. At the end of experiment, the results indicated that the group fed with 200 mg/lt L-carnitine showed a higher weight gain comparing to control and other L- carnitine groups (P<0,05). Live weight gain of control, 400 and 600 mg/lt L-carnitine groups were similar. Survival rates were % for 3, % for 1. and 2 groups and % for control group. Food conversion rate and daily weight gain (1.57) were better in the group of 200 mg/lt. Food conversion rate was 3,05 and daily weight gain was 0,15 in this group. Key words : Grass carp, L-carnitine, growth II

5 TEŞEKKÜR Tezime başladığım ilk günden itibaren bana her zaman destek olan, tecrübesini ve bilgisini esirgemeyen değerli danışman hocam sayın Yrd.Doç.Dr. Nazmi TEKELİOĞLU na, tez çalışmam süresince her aşamada desteğini aldığım sayın Doç Dr. M.Ali GÖKÇE ye yine tez hazırlama aşamasında bilgi ve tecrübesinin yanında, kaynak yardımında da bulunan değerli hocam sayın Yrd.Doç.Dr. Oğuz TAŞBOZAN a ve Su Ürünleri Fakültesi Araştırma Görevlilerinden Ş.Surhan TABAKOĞLU ile Yumurtalık Meslek Yüksek Okulu Müdür yardımcılarından Öğretim Görevlisi Mustafa ÇEKİÇ e içten teşekkürlerimi bir borç bilirim. Ayrıca, tez çalışmam esnasında manevi desteğini esirgemeyen arkadaşım Biyolog Burcu GÜLFER e gönülden teşekkürlerimi sunarım. III

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ... ABSTRACT... TEŞEKKÜR... İÇİNDEKİLER... ÇİZELGELER DİZİNİ... ŞEKİLLER DİZİNİ... KISALTMALAR... I II III IV V1 VI1 VIII 1. GİRİŞ ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR MATERYAL VE METOD Materyal Araştırmanın Yeri ve Süresi Deneme Materyali Üretim Tesisinin ve Kullanılan Ekipmanların Özellikleri Yem Temini ve Hazırlanması Yöntem Deneme Düzeni Balık Yavrularının Deneme Tanklarına Yerleştirilmesi Balıklarda Boy ve Ağırlık Ölçümü Yem Değerlendirme Oranının Saptanması (YDO) Yem Etkinliği Oranı (YEO ) Canli Ağırlık Artışı (CAK) Spesifik Gelişme Orani (SBO) Günlük Gelişme İndeksi.(GGİ) Yaşama Oranı (YO) İstatistiksel Analizler IV

7 4. BULGULAR Boyca Büyüme Ağırlıkça Büyüme Yem Değerlendirme Oranı (YDO) Yem Etkinlik Oranı (YEO) Günlük Canlı Ağırlık Kazancı (GCAK) Spesifik Gelişme Oranı (SGO) Günlük Gelişme İndeksi (GGİ) Yaşama Oranı (YO) TARTIŞMA SONUÇ VE ÖNERİLER KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ V

8 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 3.1. Deneme Gruplarında Kullanılan Ticari Yemin Besin Madde Bileşenleri.12 Çizelge 4.1. Gözlem Dönemlerine Ait Diyet Grubu Bireylerinin Total Boy Ortalamaları ((cm) ± S.h.) Çizelge 4.2. Gözlem Dönemlerine Ait Diyet Gruplarının Total Ağırlık Ortalamaları (g) 16 Çizelge 4.3. Gruplara Göre Yem Değerlendirme Oranları (g) Çizelge 4.4. Gruplara Göre Yem Etkinlik Oranları (g)..18 Çizelge 4.5. Ortalama Günlük Canlı Ağırlık Kazançları (g)...18 Çizelge 4.6. Gruplara Göre Spesifik Büyüme Oranları (% Büyüme/Gün).19 Çizelge 4.7. Gruplara Göre Günlük Gelişme İndeksi (% Gelişme İndeksi / Gün).19. VI

9 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 4.1. Örnekleme Günlerine Göre Boyca Büyüme (cm) 16 Şekil 4.1. Örnekleme Günlerine Göre Ağırlıkça Büyüme (g) VII

10 KISALTMALAR YDO : Yem Değerlendirme Oranı YEO : Yem Etkinliği Oranı GCAK : Günlük Canlı Ağırlık Kazancı SGO : Spesifik Gelişme Oranı GGİ : Günlük Gelişme İndeksi YO : Yaşama Oranı KYM : Kullanılan Yem Miktarı CAK : Canlı Ağırlık Kazancı SA : Son Ağırlık BA : Başlangıç Ağırlığı. VIII

11 1. GİRİŞ Yunus AKSOY l.giriş Dünyada ve ülkemizde balık yetiştiriciliğinde sağlanan gelişmelerde, balıkların beslenmesi en önemli konulardan birisi olmuştur. Su ürünleri yetiştiriciliğinde verimi arttırıcı faaliyetlerin önemli bir belirleyici unsuru da beslenmedir. Beslenmenin temel amaçlarından birisi, canlı tarafından gereksinim duyulan en uygun besin maddelerinin hem nicelik hem de nitelik olarak bir araya getirilmesi, işlenmesi, uygun zaman ve koşullarda sunulması, sonuçta da canlı verimliliğinde en yüksek artışın sağlanmasıdır (De Silva ve Anderson, 1995). Balık beslemede beklenen verimin alınabilmesi, rasyonel ve karlı bir üretimin gerçekleştirilebilmesi için balıkların gereksinim duydukları protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineral madde ile bazı besleyici elementlerin eksiksiz olarak ve ekonomik olacak biçimde balıklara sağlanmasıyla olanaklıdır. Bu nedenle, balıklar üzerine yapılmış araştırma sonuçlarına paralel olarak, özellikle pahalı ve sınırlı yem maddeleri yerine alternatif ham maddeler kullanılarak, çok farklı içerikte yem rasyonları hazırlanabilmektedir. Bu hazırlanma işlemi sırasında, çoğu kez bu rasyonlara karşı balıkların verebilecekleri tepkiler göz ardı edilebilmektedir. Aslında başarılı bir yetiştiriciliğin temeli, balıkların severek alabileceği nitelik ve nicelikte yemlerle beslenmesidir. Söylenenleri gerçekleştirebilmek için normal yetiştiricilik koşullarında çok fazla gereksinim duyulmayan ancak, yemlere katıldıklarında yem alımını ve tüketimini olumlu yönde etkileyip yemden yararlanmayı arttıran, böylece daha fazla canlı ağırlık kazancı sağlayan, dolaylı olarak ekonomik yarar sağlayan yem katkı maddeleri kullanılabilmektedir. Yem kompozisyonlarının geliştirilmesine ilişkin çalışmalar, bazı besleyici elementlerin, yemlerde bulunması gereken optimum seviyelerinin saptanmasına yöneliktir. İlginç ve önemli olan bir diğer nokta ise, hem insanlarda ve hem hayvansal gıdaların üretiminde, optimum ve dengeli bir beslenme ve gelişmeyi sağlayabilmek amacıyla kullanılan bazı besin elementlerinin diyetlere eklenmesidir. Bunların başında, son yıllarda üzerinde dikkate değer oranda ve çok farklı alanlarda çalışmalar yapılan L-karnitin gelmektedir. 1

12 1. GİRİŞ Yunus AKSOY Mikroorganizmalar, bitkiler ve hayvanlar için esansiyel bir bileşik olan L- karnitin, doğada birçok besin maddesinde değişen miktarlarda bulunur. Bitkisel besinler az miktarda L-karnitin içerirken, hayvansal besinler L- karnitin açısından daha zengindir. Bitkisel ve hayvansal kaynaklı yağlar L-karnitin içermemektedir (Anonymous 2003). Hayvansal ve bitkisel kaynaklı yem hammaddeleri kullanılarak hazırlanan deneysel yemlerdeki karnitinin yeterli miktarda sindirilebildiği ve hayvanın L- karntinin ihtiyacının karşılandığı yönündeki düşüncelerin aksine, son yıllarda yapılan deneysel besleme çalışmalarında araştırmacılar, vücuttaki karnitin biyosentezinin, hayvanın hormonal durumu, yaşı ve yemdeki miktarına bağlı olarak değiştiğini tespit etmişlerdir (Bremer, 1983; Borum, 1983). Bilindiği gibi balıkların gelişmesinde rol oynayan en önemli iki enerji kaynağı yağlardır. Hazırlanan yemlerde protein ve yağların dengeli bir şekilde ayarlanması gerekmektedir. Son yıllardaki çalışmalar, yemlerdeki yağ ve protein oranın dengelenmesine, böylece yemlerdeki enerji oranının ayarlanmasına yöneliktir (Marti Palanca ve ark., 1996; Vergara ve ark, 1996; Santinha ve ark, 1996, 1999; Company ve ark, 1999; Fountoulaki ve ark, 2005). L-karnitin ilavesinin birçok balık türünde, gelişme ve yem etkinliğinin arttırmasının yani sıra, vücuttaki yağ depolanmasını azalttığı saptanmıştır (Santulli ve D'Amelio, 1986b; Torreele ve ark., 1993; Chatzifotis ve ark., 1995). L-karnitinin bu etkileri göz önünde bulundurularak, balıkların gelişmesi ve yem değerlendirmesine katkıda bulunacağı ve vücutta yağ birikimini azaltacağı düşünülmektedir. Yetiştiriciliğin diğer alanlarında olduğu gibi, su ürünleri alanında da 30 yılı aşkın bir süredir L-karnitin ile ilgili çalışmalar yapılmakta ve yetiştiriciliğin her aşamasında faydaları araştırılmaktadır. Bu çalışmada, dünyada ve ülkemizde yetiştiriciliği en fazla yapılan tatlı su balığı türlerinden ot sazanı (Cytenopharingodon ideella Val.) yavrularının yemlerine, L-Karnitin ilavesinin, ot sazanlarının yem alımı, canlı ağırlık kazancı, yaşama gücü ve yem değerlendirme üzerine nasıl bir etki yaptığının araştırılması amaçlanmıştır. Özellikle yetiştiriciliğin en önemli aşamalarından birisi olan yavru dönemindeki balıklarda 2

13 1. GİRİŞ Yunus AKSOY bu yönde fazla çalışma olmaması nedeni ile bu çalışmadan elde edilen sonuçların, daha verimli ve ekonomik bir yetiştiricilik yapılabilmesinde kullanılabilirliğinin saptanması amaçlanmıştır. 3

14 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Yunus AKSOY 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Balık biyolojisinde L-karnitinin tarihi 1970'de Bilinsky ve Jonas'ın yapmış olduğu ilk çalışma ile başlamıştır (Bilinsky ve Jonas 1970). Santulli ve D'Amelio (1986a ve 1986b) ve Santulli ve ark. (1988) Dicentrarchus labrax üzerine yapmış oldukları çalışmalarda, L-karnitin uygulamasının gelişme oranını ve protein birikimini arttırdığını tespit etmişlerdir. Benzer bir çalışmada (Torreele ve ark., 1993) ise, araştırıcılar Afrika kedibalığı nda (Clarias gariepinusynda) yeme ilave edilen L-karnitinin gelişme, protein etkinlik oranını ve enerji üretimini arttırdığını saptamışlardır. Çhatzifotis ve ark. (1995), kırmızı mercan balığı üzerine yaptıkları çalışmada L-karnitinin gelişmeye etkili olduğunu belirtmişlerdir. Yapılan araştırmalarda L-karnitinin birçok balıkta gelişmeye etkili bir madde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca Becker ve Focken (1995) yapmış oldukları bir çalışmada, L-karnitinin sazanlarda gelişmeye etkili olabileceğini belirtmişlerdir. Çhatzifotis ve ark. (1997) ve Rodehudtscord (1995) alabalıklarda yaptıkları çalışmalar da L-karnitinin gelişme oranına belirgin bir etkisinin olmadığını saptamışlardır. L-karnitinin etkisi akvaryum balıklarında da denenmiştir. Harpaz ve arkadaşları (1999), Chiclidae familyasına ait bir tür olan Pelvicachromis pulcher'de yaptıklan çalışmada L-karnitinin bu türdeki gelişme performansını ve soğuğa karşı toleransını incelemişlerdir Dikel ve ark. (2003) L-karnitin destekli yem ve normal ticari sazan yemi ile 90 gün süreyle beslenen Nil tilapyalarının (Oreochromis niloticus) besi performansları ve büyüme paramatrelerini değerlendirmişlerdir. Denemede elde edilen bulgulara göre; yeme 500 mg/kg L-karnitin eklenmesiyle kafes ortamında Nil tilapiyalarının büyümelerini pozitif yönde etkilediğini görmüşlerdir. Deneme sonunda L-karnitin destekli yemle beslenen grup 151,86±27,19 g canlı ağırlığa ulaşırken, kontrol grubunun ortalaması 141,80±24,83 g olarak belirlenmiştir (P<0,05). Yem değerlendirme oranı bakımından grupların ulaştıkları değerler (1,16±0,31 ve 1,20±0,28) arasında önemli bir fark görülmemiştir (P>0,05). 4

15 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Yunus AKSOY Farklı ortamda yapılan bir çok çalışma ile yemlerine L-karnitin eklenerek akvaryumlarda beslenen levreklerin Santulli ve D Amelio (1986b), tanklarda beslenen mercan balıklarının Chatzifotis ve ark. (1995) ve sazanların Becker ve Focken (1995), naylon hapa kafeslerde beslenen beyaz karideslerin (Penaus indicus) Jayaprakas ve ark. (1995), ve resirküle sistemlerde büyütülen çizgili levrek melezlerinin Twibbel ve Brown (2000), büyümelerinin L-karnitin eklenmesinden pozitif yönde etkilendiği kanıtlanmıştır. Buna karşın bazı araştırmacılar L-karnitin destekli yemle beslenen bazı türlerin, örnek olarak havuzlarda yetiştirilen Atlantik salmonlarının Ji ve ark. (1996), gökkuşağı alabalıklarının Rodehutscord (1995) ve kanal kedi balığının Burtle ve ark. (1994) büyümelerinde önemli bir etki yapmadığını tespit etmişlerdir. Yine diğer bazı araştırmacılarında bildirdiği gibi, L-karnitin farklı oranlarda olmakla birlikte, bir çok balık türünde önemsenecek düzeyde gelişmeyi artırmıştır. Santulli ve D Amelio (1986b) deniz levreklerinin %29 oranında, Becker ve Focken (1995), sazanların %3,1 ile 6,1 arasında, Torreele ve ark. (1993) Afrika kedi balıklarının %7,8 ile 14,6 arasında, Jayaprakas ve ark. (1996) Mozambik tilapyalarının %16,1 oranının da, Becker ve ark. (1999) O.aureus X O. Niloticus melezlerinin %18,5 oranında daha yüksek canlı ağırlık artışına ulaştıklarını bildirmişlerdir. Santulli ve D Amelio (1986b), kuluçkahaneden temin edilmiş levrek (Dicentrarchus labrax) yavrularının besleme çalışmasında L-karnitin ilavesinin gelişme ve yağ metabolizması üzerine etkilerini araştırmışlardır. Deneme sonrasında, yine gelişmede pozitif etki ve dokularda yağ seviyesinde azalma olduğunu tespit etmişlerdir. Harpaz ve ark. (2005) Yapmış oldukları çalışmada L-karnitin ilave edilmiş gruptaki balıklarda daha fazla oranda büyüme olduğunu gözlemişlerdir. Becker ve Focken (1995), yemlere L-karnitin eklenmesinin sazanlarda (Cyprinus carpio) gelişme, metabolizma ve vücut kompozisyonu üzerindeki etkilerini incelemişlerdir. Yemlerde üç farklı L-karnitin seviyesi (200, 400 ve 600 mg/kg) kullanılmış, ayrıca bu yemlere 400 mg/kg L-karnitinin sentezlenmesi için gerekli amino asit (Metiyonin+lisin) miktarı eklenmiş ve kontrol grubu olarak amino asit eklenmeyen yemler hazırlanmıştır. Çalışma 60 gün sürdürülmüş ve çalışma 5

16 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Yunus AKSOY sonunda, gruplar arasında istatistiksel farklılıklar bulunmamasına rağmen, karnitin eklenen gruplarda daha iyi yem çevrimi, spesifik gelişme oranı ve protein etkinlik oranı ile daha az oksijen kullanımının olduğu belirlenmiştir. Becker ve ark. (1995), 240 adet karidesi (Penaeus monodon) (Başlangıç ağırlıkları 2,1 15,7 g) bireysel olarak tanklara stoklamışlardır. Yerel ve ticari yemlere değişen oranlarda L-karnitin ilâvesi yapmışlar ve gelişme, yaşama oranı ve vücut kompozisyonunu incelemişlerdir. Çalışmanın ilk 6 haftasında yerel yemin 400 mg/kg L-karnitinin ilâveli grubunda gelişmenin önemli düzeyde arttığı, 8. hafta sonrasında ise, ticari yeme eklenmiş 900 mg/kg lık L-karnitin (başlangıç seviyesi 300 mg/kg) seviyesinin olduğu grupta en iyi gelişme saptanmıştır. Chatzifotis ve ark. (1995), mercan balığı (Pagrus major) yavrularında, kontrol grubu ve L-karnitinin 4 farklı seviyesi (500, 1000, 2000 ve 4000 mg/kg) olmak üzere 5 farklı deneme yemini test etmişlerdir. Çalışma sonunda, en iyi gelişme 2000 mg/kg' lık karnitin grubunda olmuş, spesifik gelişme oranı, yem etkinliği ve karaciğer somatik indeksi (KSİ) en yüksek olarak yine aynı grupta gözlenmiştir. Günlük yem alımı, gruplarda en düşük 3,30 ve en yüksek 3,52 olacak şekilde sırasıyla L-karnitin 2000 mg/kg grubu ve kontrol grubunda gözlenmiştir. Rodehutscord (1995), yüksek oranda yağ içeren yemlere L-karnitin ilavesinin gökkuşağı alabalıklarında (Onchorhynchus mykiss) büyüme ve vücut kompozisyonu üzerine etkisini araştırmıştır. Canlı ağırlık kazancı, yem tüketimi, protein ve yağ konsantrasyonlarında hiç bir önemli farklılığın olmadığı saptanmıştır. Ji ve ark. (1996), Atlantik som balıklarında (Salmo salar) 23 mmol/kg yem oranında L-karnitin ilavesini denemişlerdir. Araştırma 9 hafta sürmüş, balıkların vücutlarında yağ oranının azalmasına karşılık protein oranının arttığı belirlenmiştir. Diğer yandan gelişme oranında bir değişikliğin olmadığı belirlenmiştir. Jayaprakas ve ark. (1996), kültür koşullarında yetiştirilmiş erkek tilapiaları (Oreochmmis mossambicu) 252 gün boyunca farklı L-karnitin düzeyleri içeren yemlerle beslemeye almışlar, balıkların gelişme ve üreme performanslarını araştırmışlardır. Deney yemleri 5 farklı karnitin dozajı (150;T1, 300;T2, 6

17 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Yunus AKSOY 500;T3, 700; T4 ve 900 ppm; T5) ve kontrol grubu olmak üzere 6 farklı gruptan oluşmuştur. Balıklar günde canlı ağırlıklarının %5'i üzerinden beslenmişlerdir. En yüksek karnitin ilavesinin olduğu T5 grubundaki balıklardaki gelişme en yüksek seviyeye çıkmış ve farklılık istatistiksel açıdan önemli bulunmuştur. Aynı sonuçlar, spesifik gelişme oranı için de benzer şekilde saptanmıştır. Focken ve ark. (1997), sazanlarda (Cyprinus carpio) 3 farklı L-karnitin (200, 400 ve 600 mg/kg) ve kontrol grubu olmak üzere 4 farklı deney yemi kullanmışlardır. 400 ve 600 mg/kg L-karnitin dozajı ile beslenen gruplarda gelişme kontrol grubuna oranla daha iyi olmus, harcanan enerji daha az ve yemden alınan enerjinin tutulması daha fazla bulunmustur. Ortalama enerji etkinliginin, 400 mg/kg L-karnitin grubunda ve kontrol grubuna oranla %30 daha fazla olduğu saptanmıştır. Keshavanath ve Renuka (1998), rohu balığı (Labeo rohitci) yavrularında, yemlere ilave edilmiş, farklı L-karnitin seviyelerinin etkisini incelemişlerdir. Beş değişik L-karnitin seviyesiyle (0, 0,25, 0,50, 0,75 ve 1 g/kg yem) hazırlanan yemlerle beslenen ortalama 3 gram civarında başlangıç ağırlığına sahip olan balıklar, 25 m 3 hacmindeki beton tanklara stoklanmıştır. 126 gün sonunda, 0,50 g/kg yem düzeyindeki grubun diğerlerine oranla önemli derecede gelişme gösterdiği belirlenmiştir. Chatzifotis ve ark. (1997), L-karnitin ilavesinin gökkuşağı alabalığı yavrularının gelişimi üzerine etkisini araştırmışlardır. Deneme sonucunda, en yüksek canlı ağırlık (4g/kg) L-karnitin grubunda gözlenmiş, spesifik gelişme oranı, yem etkinliği ve günlük yem tüketiminin L-karnitin miktarıyla doğru orantılı olarak arttığı belirlenmiştir. Yağ ve protein sindirilebilirliğinde önemli bir değişiklik gözlemlenmemiştir. İkinci denemede ise, %40 ham protein içeriğine sahip yemin üç farklı yağ seviyesini (%5, 10 ve 15) L-karnitinin iki farklı seviyesiyle (0 ve 4 g/kg) kombine etmişlerdir. Balıklar 45 gün boyunca günde canlı ağırlıklarının %2'si düzeyinde beslenmişlerdir. Gelişme oranı ve yem etkinliğinin yemdeki yağ seviyesiyle doğru orantılı olarak arttığı görülmüştür. Benzer etki L-karnitin ilavesinde gözlemlenmemiştir. 7

18 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Yunus AKSOY Chatzifotis ve Takeuchi (1997), mercan (Pagrus major) yavrularında, deney yemlerine eklenen L-karnitinin, açlık boyunca ağırlık kaybı, dorsal kaslar ve karaciğerin besinsel ve yağ kompozisyonu üzerine etkisini incelemişlerdir. Ağırlık periyodunun ilk günü ve takip eden her 10 günde bir yapılan örneklemelerde canlı ağırlık kaybında beklenen azalma görülmüş, kontrol grubu ve karnitin grubu arasında fark belirlenmemiştir. Becker ve ark. (1999) iki tilapia türünden elde edilen hibritlerde (Oreochromis niloticus X Oreochromis aureus) farklı L-karnitin seviyelerinin (0, 150 ve 300 mg/kg yem) büyüme performansı üzerine etkisini incelemişlerdir. L-karnitin tilapialarda büyüme, yem degerlendirme ve protein etkinlik oranını arttırmış, fakat tüm vücuttaki yağ ve protein kompozisyonunda değişikliğe neden olmamıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, tilapialar için kullanılan ticari yemlerdeki L-karnitin oranının yetersiz olduğunu ve yemlere 150 mg/kg oranında karnitin eklemenin pozitif etkisinin olduğunu bildirmişlerdir. Harpaz ve ark. (1999), chiclidae familyasına ait akvaryum balıklarından Pelvicachromis pulcher'de L-karnitin ilavesinin balıkların yaşama, büyüme ve soğuğa karşı toleransı üzerine etkilerini araştırmışlardır. Balıklar 4 farklı L-karnitin seviyesi (0, 500, 1000 ve 2000 mg/kg yem) içeren deney yemleriyle 82 gün boyunca beslenmişler ve büyüme periyodu sonunda soğuk şokuna maruz bırakılmışlardır. L-karnitin gruplarında, soğuk şokundan sonra hayatta kalma oranları ve normal sıcaklığa geçişte adaptasyonun kontrol grubuna göre daha iyi olduğu gözlenmiştir. Soğuk şokuna karşı en iyi koruma, 1000 mg/kg yem grubunda belirlenmiştir. Gaylord ve Gatlin III (200b), yine hibrit çizgili levreklerde (Morone chrysops X Morone saxatilis ) 4 farklı yağ seviyesi (%5, %10, %15 ve %20) ile 0 ve 3000 mg/kg yem oranında L-karnitin içeren yem gruplarının kombinasyonunu denemişlerdir. İlk ağırlıkları 2,5 g olan balıklar günde iki kez olmak üzere 8 hafta boyunca beslenmişlerdir. Deney yemlerinin ham protein oranı %40 olacak şekilde ayarlanmıştır. Araştırma sonunda, L-karnitin ilâvesinin balığın gelişmesine etkisinin olmadığı, bunun yanı sıra artan yağ seviyelerinin balık gelişiminde etkili olduğu belirlenmiştir. 8

19 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Yunus AKSOY Twibbel ve Brown (2000), hibrit çizgili levreklerde (Morone chrysops X Morone saxatilis ) 4 farklı L-karnitin seviyesinin (2,1, 41, 212 ve 369,7 mg/kg) büyüme ve vücut kompozisyonu üzerine etkisini incelemişlerdir. Yemin protein içeriği %34,6, yağ içeriği ise %6 olacak şekilde ayarlanmıştır. ilk ağırlıkları 13,5 g olan balıklar günde iki kez olmak üzere 8 hafta boyunca yemlenmişlerdir. Araştırma sonucunda, 369,7 mg/kg yem L-karnitin içeren gruptaki balıklarda yem alımı ve ağırlık kazancı diğer gruplara oranla önemli derecede farklı bulunmuştur. Nispeten düşük konsantrasyonlu L-karnitin ilavelerinde hibrit çizgili levreklerin gelişme oranının pozitif yönde etkilendiği, fakat vücut besinsel kompozisyonlarının herhangi bir değişim göstermediği saptanmıştır. Dias ve ark. (2001), ergin levreklerde (Dicentrarchus labrax) yemlere artan oranlarda 4 farklı L-karnitin ilâvesi yapmışlar, balıklardaki gelişme ve yağ metabolizmasını incelemişlerdir. Yemlerin ham protein içeriği %42, yağ içeriği %19 ve enerji seviyesi yem gruplarının hepsinde 21,5 kj/g olacak şekilde ayarlanmıştır. Başlangıç ağırlıkları 250 g olan levrekler 20 C sıcaklık ve 35 ppt tuzlulukta, günde 3 kez olmak üzere 85 gün boyunca beslenmişlerdir. Çalışma sonunda, yemlere eklenen L- karnitinin, ağırlık kazancı, yem etkinliği ve protein kullanımı üzerine önemli bir etkisinin olmadığı saptanmıştır. Ayrıca balıkların tüm vücut besinsel kompozisyonlarında deney yemlerine göre herhangi bir değişim gözlenmemiştir. Ozorio ve ark. (2002), Afrika kedi balığı (Clarias gariepinus) yavrularında, iki farklı (13 ve 21 g/kg) lisin seviyesi, iki farklı (80 ve 160 g/kg) yağ seviyesi ve iki farklı (0,2 ve 1,0 g/kg) L-karnitin seviyesini kombine ederek, gelişme performansı, besinsel kompozisyon ve amino asit metabolizmasındaki değişimleri test etmişlerdir. Balıkların deneme koşullarına alıştırılması, 1 hafta boyunca düşük yağ, lisin ve L-karnitin içeren yemlerle beslenmeleriyle sağlanmıştır. Alıştırma aşamasından sonra, başlangıç ağırlıkları 23 g olan balıklar günde iki kez, 74 gün boyunca yemlenmişlerdir. (Çalışma sonunda, yüksek L-karnitin içeren yemlerle beslenen balıkların dokularında düşük seviyedeki L-karnitin grubuna göre 6 kat daha fazla karnitin olduğu saptanmıştır. Ayrıca, asil L-karnitin ve serbest L-karnitin seviyesi dokularda ve tüm vücutta, yemlerdeki L-karnitin seviyesiyle doğru orantılı 9

20 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Yunus AKSOY olarak artmıştır. L-karnitin ilavesi vücuttaki protein yağ oranını arttırmış, fakat gelişme oranına herhangi bir etkisi olmamıştır. Schlechtriem ve ark. (2004), tilapia hibritlerinde (Oreochromis nilotions X Oreochromis aureus) havuz koşullarında yapılan yoğun yetiştiricilikte L-karnitinin koruyucu etkisini araştırmışlardır. Çalışma sonucunda L-karnitin ilavesinin balıklarda canlı ağırlık kazancına bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Taşbozan (2005) yapmış olduğu çalışmada 5,29±0,97 g lık Çipura (Siparus aurata) yavrularını kullanmıştır. Bu çalışmada L- karnitin ilavesine bağlı olarak 5 farklı yem grubu oluşturulmuş, kontrol ve L-karnitin gruplarına sırasıyla 0 g/kg grup (G0), 1 g/kg (G1), 2 g/kg (G2), 3 g/kg (G3), ve 4 g/kg (G4) olacak şekilde L- karnitin ilavesi yapılmıştır. Denemede 100 litre su hacimli, silindirik fiberglas yavru yetiştirme tankları kullanılmıştır. Her deneme grubu için 3 tekerrür olacak şekilde, toplam 15 tank kullanılmıştır. Balıklar günde 3 kez olmak üzere 45 gün süreyle serbest yemleme ile beslenmiştir. Deneme sonucunda elde edilen gelişme parametreleri sonuçlarına göre gruplar arasında herhangi bir fark gözlenmemiştir (p>0,05). 10

21 3. MATERYAL VE METOD Yunus AKSOY 3. MATERYAL VE METOD 3. 1.Materyal 3.1.1Araştırmanın Yeri ve Süresi Araştırma, Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi yetiştiricilik bölümü tatlısu balıkları araştırma ve uygulama ünitesinde ile tarihleri arasında gerçekleştirilmiş ve 60 gün süreyle uygulanarak 4 ana bölümden oluşmuştur Deneme Materyali Araştırmada kullanılan ot sazanı (Ctenepharyngodon idella VAL.) yavruları, 2004 mayıs ayında DSİ 6. Bölge Müdürlüğü Su Ürünleri Üretim İstasyonu ndan sağlanmıştır. Bu amaçla alınan 700 adet yavru balık Su Ürünleri Fakültesi Yetiştiricilik Uygulama Laboratuarı na getirilmiş ve 1 ton kapasiteli fiberglas tanklara adaptasyon amacıyla stoklanmıştır. Yavru balıklar burada 20 gün süreyle Çamlı yem fabrikasının üretmiş olduğu sazan karma yemi ile beslenerek adaptasyonları tamamlanmış, balıklardan rasgele seçilen 144 adedi, deneme materyali olarak kullanılmıştır. Deneme başlangıcında önce balıkların ortalama canlı ağırlıkları saptanmıştır Üretim Tesisinin ve Kullanılan Ekipmanların Özellikleri Üretim tesisinde kullanılan su, çeşme suyu olup, tesis içerisinde bulunan fiberglas bir tankta depolanarak dinlendirilmiştir. Toplanan bu su, daha sonra denemede kullanılan ve boyutları 40x150x50 cm olan fiberglas tanklara aktarılmıştır. Kullanılan su ve fiberglas tanklar, merkezi havalandırma sistemi kullanarak bir hava motoru yardımıyla kesintisiz olarak havalandırılmıştır. Verilen hava, hava taşları yardımıyla küçük zerreler halinde ortama verilerek suyun oksijen içeriğinin arttırılması sağlanmıştır. Bütün tanklarda su seviyesinin eşit olmasına özen gösterilmiştir. Tanklar her iki günde bir mutlaka sifonlama yapılarak yem ve organik maddelerden temizlenmiştir. Tankların bulunduğu ortam normal gün ışığına maruz bırakılmış ve geceleri ise ışıklandırma yapılmamıştır. 11

22 3. MATERYAL VE METOD Yunus AKSOY Yem Temini ve Hazırlanması Araştırmada kullanılan 3 nolu sazan karma yemi, Çamlı Yem A.Ş. den temin edilmiştir (Çizelge 3.1). Deneme için gerekli olan yemler deneme için hazır hale getirilirken tüm gruplar için besin ham maddelerinde herhangi bir değişiklik yapılmamıştır. Yem katkı maddesi olarak kullanılan L-Karnitine nin sıvı formu satın alınarak yeme püskürtme yolu ile 200 mg/l,400 mg/l ve 600 mg/l olmak üzere üç farklı oranda ilave edilmiştir. Daha sonra hazırlanmış olan yemler gölge bir yerde kurutulmuştur. Deneme Gruplarının Beslenmiş Olduğu Diyetler. Grup 1 = Kontrol Grubu Grup 2 = 200 mg/lt L-Karnitine ilave edilmiş grup Grup 3 = 400 mg/lt L-Karnitine ilave edilmiş grup Grup 4 = 600 mg/lt L-Karnitine ilave edilmiş grup Çizelge 3.1. Deneme Gruplarında Kullanılan 3 nolu sazan Ticari Yeminin Besin Madde Bileşenleri Kuru Madde (Min) % 88 Ham Protein (Min) % 32 Ham Yağ (Min) % 5 Ham Kül (Max) % 10 Kalsiyum (Min) % 1,5 Fosfor (Min) % 1,5 Ham Selüloz (Max) % 6,0 3.2.Yöntem Deneme Düzeni Balık Yavrularının Deneme Tankına Yerleştirilmesi Yeni ortamlarına adaptasyonları sağlanan sazan yavruları, 210 lt lik hacimli tanklara 12 şer adet yerleştirilmek suretiyle 3 tekerrürlü 4 farklı deneme grubu oluşturulmuştur. Denemede kullanılan balıkların ortalama boyu 10,09± 0,6 cm ve 12

23 3. MATERYAL VE METOD Yunus AKSOY ortalama canlı ağırlıkları 9,75 ± 0,75 g olarak ölçülmüştür. Tanklar her iki günde bir sifonlanmış ve her ölçüm döneminde temizlenmiştir. Deneme süresince su sıcaklığı her gün sabah ve akşam olmak üzere günde iki kez ölçülmüş, sıcaklık ortalaması ºC arasında bulunmuştur. Deneme süresince tanklardan her 15 günde bir çözünmüş oksijen ve ph değeri ölçümleri yapılmıştır. ph 320/ Set/1WTH marka mikroprocessor ph metre ile ölçülmüştür. ph değeri 6,5-7,5 arasında değişim göstermiştir. Çözünmüş oksijen ölçümünde OxyGuard marka oksijen metre kullanılmış, çözünmüş oksijen değerleri 6,5-7,5 arasında değişim göstermiştir Balıklarda Boy ve Ağırlık Ölçümleri Deneme süresince boy ve ağırlık ölçümleri sabah saatlerinde, balıklara yem verilmeden önce, her 20 günde bir yapılmıştır. Her periyodik ölçümde deneme tanklarında bulunan bütün balıklar alınarak bu balıklara ilişkin ölçümler not edilmiştir. Boy ölçümleri mm ye duyarlı cetvelle cm olarak, ağırlık ölçümleri ise Scallet marka (SBA-53) 0,01 grama duyarlı hassas terazi ile (g) düzeyinde gerçekleştirilmiştir Yemleme ve Yem Değerlendirme Oranının Saptanması (YDO) Araştırma gruplarına ait balıklar sabah, öğle ve akşam olmak üzere canlı ağırlıklarının %3 ü oranında olacak şekilde, günde üç defa yavaş yavaş ve elle yemlenmiş ve böylece olası yem kayıpları en aza indirilmiştir. Verilen yemlerin tamamının balıklar tarafından tüketildiği kabul edilmiştir. Her dönem için verilen yem miktarı (g) olarak, aşağıdaki gibi hesaplanmıştır. YDO = KYM ( g) CAK( g) (3.1) YDO : Yem Değerlendirme Oranı KYM : Kullanılan Yem Miktarı CAK : Canlı Ağırlık Kazancı 13

24 3. MATERYAL VE METOD Yunus AKSOY Yem Etkinliği Oranı (YEO) Deneme süresince yem etkinlik oranı aşağıda gösterildiği şekilde hesaplanmıştır. SA (g) / Tank Biyoması (g) - BA (g) / Tank Biyoması (g) YEO = Verilen Yem Miktarı (g) / Tank Biyoması (g) (Santinha ve ark., 1999) (3.2) YEO : Yem Etkinlik Oranı SA : Son Ağırlık BA : Başlangıç Ağırlığı Günlük Canlı Ağırlık Kazancı (GCAK) Deneme süresince balıkların günlük canlı ağırlık kazançları aşağıdaki gibi belirlenmiştir. (3.3) GCAK (g) / Gün = SA-BA/Gün Sayısı GCAK : Günlük Canlı Ağırlık Kazancı (g) SA : Son Ağırlık BA : Başlangıç Ağırlığı Spesifik Gelişme Oranı (SGO) Deneme süresince balıkların günlük canlı ağırlık kazancı oranını gösteren gelişme oranı; (3.4) SGO = (ln SA - ln BA) / Gün Sayısı *100, (Company ve ark., 1999) yöntemiyle saptanmıştır. 14

25 3. MATERYAL VE METOD Yunus AKSOY SGO : Spesifik Gelişme Oranı SA : Son Ağırlık BA : Başlangıç Ağırlığı Günlük Gelişme İndeksi (GGİ) Deneme süresince balıkların günlük gelişme indeksleri; GGİ = ( SA 1/3 BA 1/3 ) Gün Sayısı * 100, (Boujard ve ark., 2004) GGİ : Günlük gelişme indeksi formülüyle hesaplanmıştır. (3.5) Yaşama Oranı (YO) Deneme süresince balıkların yaşama oranları ise; (3.6) YO = Çalışma Sonu canlı balık sayısı / Çalışma başı canlı balık sayısı * 100, (Burtle ve Liu, 1994) YO : Yaşama oranı yöntemiyle hesaplanmıştır İstatistiksel Analizler Araştırmada elde edilen veriler, tek yönlü varyans analizi (one-way ANOVA) yöntemi ile değerlendirilmiş ve gruplar arasındaki farklılığın istatistik açıdan önemli bulunması sebebiyle DUNCAN çoklu karşılaştırma testi uygulanmıştır Analizlerde önem seviyesi 0,05 olarak alınmıştır. Araştırmadaki tüm istatistik analizler SPSS paket programı kullanılarak yapılmıştır. 15

26 4.BULGULAR Yunus AKSOY 4. BULGULAR 4.1.Boyca Büyüme Araştırma süresince elde edilen gözlem dönemlerine ait grupların total boy ortalamaları çizelge 4.1 de, bu değerlerle ilgili grafik ise Şekil 4.1 de verilmiştir. Çizelge 4.1. Gözlem Dönemlerine Ait Diyet Grubu Bireylerinin Total Boy Ortalamaları (cm) ± S.h. Gözlem Dönemleri Örnekleme Günleri Kontrol Grubu Grup 1 Grup 2 Grup 3 Başlangıç 10.14±0.05ª 10.15±0.05 a 10.01±0.07ª 10.06±0.04ª 20.Gün 10.79±0.09 ab 10.87±0.08 ab 10.64±0.07ª 10.92±0.08 b 40.Gün 11.49±0.10 ab 11.62±0.12 b 11.19±0.11ª 11.45±0.11 ab 60.Gün 11.73±0.18 ab 11.91±0.11 b 11.50±0.11ª 11.61±0.12 ab Çizelge 4.1 de görüldüğü gibi, 60 gün süren araştırma süresince gruplardan elde edilen verilere bakıldığında, başlangıç da istatistiksel bir fark görülmemektedir. 20. gün itibariyle gruplar arasında istatistiksel farklar görünmektedir(p< 0.05). Bu dönemde en fazla büyüme (10.92±0.08 b ) lik değerle 3. grupta olmuştur. 40. güne bakıldığında istatistiksel olarak en fazla büyüme 1.grup ta (11.62±0.12 b ) gözlemlenmiştir(p< 0.05). Deneme sonu itibariyle, kontrol grubu ve 3. grup arasında istatistiksel olarak bir fark görünmemektedir. Ancak 1. ve 2. gruplarda istatistiksel fark gözlemlenmiştir (P< 0.05). Sonuç itibariyle istatistiksel açıdan en fazla büyüme 1. grup ta (11.91±0.11 b ) görülmektedir(p< 0.05). 16

27 4.BULGULAR Yunus AKSOY boy 12, , ,5 10 9,5 9 Başlangıç 20.Gün 40.Gün 60.Gün Kontrol 200 mg/lt 400 mg/lt 600 mg/lt Şekil 4.1. Örnekleme Günlerine Göre Boyca Büyüme (cm) 4.2. Ağırlıkça Büyüme Araştırma süresince elde edilen, gözlem dönemlerine ait diyet gruplarının total ağırlık ortalamaları çizelge 4.2. de, bu değerlerle ilgili grafik ise şekil 4.2. deki gibidir. Çizelge 4.2. Gözlem Dönemlerine Ait Diyet Gruplarının Total Ağırlık Ortalamaları (g) Gözlem Dönemleri Örnekleme Günleri Kontrol Grubu Grup 1 Grup 2 Grup 3 Başlangıç 9.77±0.09ª 9.76±0.07ª 9.76±0.08ª 9.79±0.09ª 20.Gün 13.49±0.32 ab 14.02±0.31 b 12.78±0.34ª 13.44±0.28 ab 40.Gün 16.87±0.43 b 17.11±0.50 b 14.81±0.42ª 16.12±0.50 b 60.Gün 17.47±0.46ª 19.25±0.63 b 17.13±0.45ª 17.37±0.54ª Çizelge 4.2. de de yer verildiği gibi, 20.gün sonunda yapılan tartımdan elde edilen ortalama canlı ağırlık değerlerine göre, gruplar arasında istatistiksel olarak fark saptanmıştır (P< 0.05). Bu değerlere göre kontrol grubu ve 3. grup benzerlik 17

28 4.BULGULAR Yunus AKSOY göstermektedir. 40. gün sonunda yapılan tartımdan elde edilen ortalama canlı ağırlık değerlerine göre, istatistiksel olarak fark saptanmış, kontrol grubu, 2.ve 3. grup kendi aralarında benzerlik göstermiştir (P< 0.05). 60. gün sonunda yapılan tartımdan elde edilen ortalama canlı ağırlık değerlerine göre, gruplar bütün olarak ele alındığında 1. grup (200 mg/lt L-karnitin ilave edilmiş) da istatistiksel olarak fark saptanmıştır (P< 0.05). Diğer üç grup kendi aralarında incelendiğinde istatistiksel bakımdan her hangi bir fark gözlenmemiştir, gruplar kendi aralarında benzerlik göstermektedir. Buna göre en iyi büyüme, 1.grup (200 mg/lt L-karnitine ilave edilmiş) da olmuştur (19.25±0.63). Ağırlık Kontrol 200 mg/lt 400 mg/lt 600 mg/lt 5 0 Başlangıç 20.Gün 40.Gün 60.Gün Şekil 4.2. Örnekleme Günlerine Göre Ağırlıkça Büyüme (g) 4.3. Yem Değerlendirme Oranı (YDO) Gruplara göre ortalama yem değerlendirme oranları çizelge 4.3 de verilmiştir. 18

29 4.BULGULAR Yunus AKSOY Çizelge 4.3. Balıkların Ortalama Yem Değerlendirme Oranları (g) Kontrol Grubu Grup 1 (200 mg/lt) Grup 2 (400 mg/lt) Grup 3 (600 mg/lt) Ortalama (YDO) Araştırma sonu itibariyle yem değerlendirme oranı en yüksek olan grup (3,05) lik değerle 1.grup (200 mg/lt L-Carnitine ilave edilmiş grup) olmuştur. En düşük yem değerlendirme oranı ise (4,26) lık değer ile kontrol grubunda gözlemlenmiştir. 4.4 Yem Etkinlik Oranı (YEO) Yapılan çalışmada balıkların ortalama yem etkinliği oranı çizelge 4.4 de verilmiştir. Çizelge 4.4. Gruplara göre yem etkinlik oranları (g) Kontrol Grubu Grup 1 (200 mg/lt) Grup 2 (400 mg/lt) Grup 3 (600 mg/lt) Ortalama (YEO) Çizelgeye bakıldığında en iyi yem etkinlik oranı 1. grup da görülmektedir (0.32). 3.grup un yem etkinlik oranı 0.30 bulunurken kontrol grubu 0.23, 2.grup ise 0.26 olarak bulunmuştur Günlük Canlı Ağırlık Kazancı (GCAK) Çalışma sonu itibariyle gruplardaki canlı ağırlık kazançları ortalama olarak çizelge 4.5 de verilmiştir. 19

30 4.BULGULAR Yunus AKSOY Çizelge 4.5. Ortalama günlük canlı ağırlık kazançları (g) Kontrol Grubu Grup 1 (200 mg/lt) Grup 2 (400 mg/lt) Grup 3 (600 mg/lt) Ortalama (CAK) 0,12 0,15 0,12 0,12 Çalışmada ortalama günlük canlı ağırlık kazancı dikkate alındığında en fazla GCAK nın 1.grup ta olduğu görülmektedir(0,15). Kontrol grubu, 2. ve 3. gruplar (0,12) olarak bulunmuşlardır 4.6.Spesifik Gelişme Oranı (SGO) Çalışma sonu itibariyle grupların ortalama spesifik gelişme oranı çizelge 4.6 da verilmiştir. Çizelge 4.6. Gruplara göre spesifik Büyüme Oranları (% büyüme/gün) Kontrol Grubu Grup 1 (200 mg/lt) Grup 2 (400 mg/lt) Grup 3 (600 mg/lt) Ortalama (SGO) gün süren deneme boyunca ortalama en iyi SGO 0,98 ile 1.grup da görülmüştür. Diğer gruplar sırasıyla 3.grup, 2.grup ve kontrol grubu olmak üzere (0.91, 0.78 ve 0.76) değerlerine ulaşmışlardır Günlük Gelişme İndeksi (GGİ) Çizelge 4.7. Gruplara göre Günlük Gelişme İndeksi (% gelişme indeksi / Gün) Kontrol Grubu Grup 1 (200 mg/lt) Grup 2 (400 mg/lt) Grup 3 (600 mg/lt) Ortalama GGİ 1,965 2,565 2,021 2,348 Çalışma sonu itibariyle en iyi GGİ 1.grup (200 mg/lt) ta (2,565) olurken, kontrol grubunda (1,965) olarak gözlemlenmiştir. 20

31 4.BULGULAR Yunus AKSOY 4.8. Yaşama Oranı (YO) Yaptığımız çalışmada yaşama oranı en yüksek % 97,91 ile 3.grup olmuştur. Kontrol grubu % bulunurken 1.ve 2. gruplar % oranında bulunmuştur. 21

32 5.TARTIŞMA Yunus AKSOY 5.TARTIŞMA Balıklarda SA ve CAK bakımından gelişme değerlendirildiğinde, deneme sonunda, L-karnitin içeren yemlerle beslenen bütün gruplar kontrol grubuna göre daha iyi bir canlı ağırlık artışı göstermişlerdir. Bununla birlikte istatistiksel olarak 1.grup (200 mg/lt) ta elde edilen değerlerin ağırlıkça diğer gruplara oranla daha yüksek bir gelişme gösterdiği görülmektedir(p<0.05). Balıklardaki SA ve CAK verileri değerlendirildiğinde, L-karnitinin gelişmeye pozitif yönde etkisinin olduğu istatistiksel olarak belirlenmiştir. Bu bulgular, daha önce rohu balıklarında (Keshavanath ve Renuka, 1998), kırmızı mercanlarda (Chatzifotis ve ark., 1995), tilapialarda (Jayaprakas ve ark., 1996), levreklerde (Santulli ve D'Amelio, 1986b) ve Afrika kedibalıklarında (Torreele ve ark., 1993) yapılan çalışmalarla benzerlik göstermektedir. Bunun yanı sıra, yemlere L-karnitin ilavesi bazı balık türlerinde; kanal kedi balıklarında (Burtle ve Liu, 1994), gökkuşağı alabalıklarında (Rodehutscord, 1995) ve Atlantik som balıklarında (Ji ve ark., 1996) aynı etkiyi göstermemiştir. Chatzifotis ve ark.'nın (1995) yapmış olduğu araştırmada, 1, 2 ve 3g/kg oranında L-karnitin ilavesi olan gruplarda, kontrol ve 0,5 g/kg L- karnitin içeren gruplara göre ağırlık kazancı daha fazla olmuştur. Çalışmamız da SA ve GCAK değerlerine bakıldığında, L-Karnitinin gelişmeye olumlu etkisinin olduğu, ancak yeme katılan L-Karnitin miktarının artmasıyla gelişmenin yavaşladığı görülmektedir. Çalışmamızda en yüksek günlük gelişme 0,15g ile L- Karnitin ilave edilmiş yemle beslenen 1.grup (200 mg/lt) ta gözlenmiştir. Çeşitli çalışmalarda L-karnitin ilaveli yemlere bağlı olarak bazı yüksek yaşama oranı değerleri elde edilmiş olmasına karşın bu durumu yüksek L-karnitin seviyeleriyle ilişkilendirecek bir değerlendirme yapılmamıştır. Kimi çalışmalarda ise, yüksek L-karnitin ilavesinin YO' na herhangi bir etkisi gözlenmemiştir. Ancak, son yıllarda L-kamitinin amonyak zehirlenmesine, sıcaklık değişimleri ve hücre membranlarının aniyonik ksenobiotiklere karşı geçirgenliklerini azaltıcı etkileri gibi olumsuz çevre koşullarına karşı dayanıklılıklarını arttırdığı saptanmıştır (Tremblay ve Bradley, 1992 ; Harpaz ve ark., 1999; Schreiber ve ark., 1997). Araştırıcılar YO nın farklı L-Karnitin ilaveli yem gruplarının herhangi bir etkisinin olmadığını belirtmişlerdir. Barnabe ve Billard (1984), fiberglas tanklarda yaptıkları çalışmada 22

33 5.TARTIŞMA Yunus AKSOY 28 aylık yetiştiricilik peryodu sonunda ise, yaşama oranını %70 olarak bulunmuştur. Araştırmamızda, YO %95,13 ile %97.91 arasında değişiklik göstermektedir. YO nın bu denli yüksek olmasının, sürenin kısa olması, stok oranın az olması ile hijyen koşullarının eksiksiz yerine getirilmesinin etkili olduğu düşünülmektedir. Yem değerlendirme oranı bakımından bakıldığında L-Karnitin eklenen yemle beslenen grupların kontrol grubundan daha az değerlerde olduğu görülmektedir. Kontrol grubu YDO 4.26 bulunurken diğer 1. 2.ve 3.gruplar sırasıyla 3.05, 3.73 ve 3.31 olarak bulunmuştur (P<0.05). Birçok araştırmacının L-Karnitinin yem değerlendirme oranını düşürdüğü konusunda çeşitli saptamaları vardır. L.Karnitin destekli yemlerle besleme yapan, Becker ve Focken (1995) sazanların %3,5 ile 7,1 arasında, Torreele ve ark. (1993) Afrika kedi balıklarının %5,3 ile 9,3 arasında, Becker ve ark.(1999) O.aureus x O.niloticus melezlerinin de %11.3 civarında yem değerlendirme oranlarında düşme sağladıklarını bildirmişlerdir. Taşbozan (2005) yapmış olduğu farklı L-Karnitin seviyeleri kompozisyonu ile kurgulanan çalışmada, L-Karnitin seviyesindeki artışların yem etkinliğini artırdığını gözlemlemiştir. Yaptığımız çalışmada L-Karnitin ilavesi yemlerle beslenen grupların da yem etkinlik oranının kontrol grubuna göre yüksek olduğu bulunmuştur. En yüksek yem etkinlik oranı 1.grup (200 mg/lt) ta 0,32 değerinde gözlemlenmiştir (P<0.05). Araştırma sonunda kontrol grubunun en düşük (0.76) SGO nı (%/gün) değerine sahip olduğu belirlenmiş, en yüksek olan 1.grup (200 mg/lt) ta 0.98 olarak bulunmuştur (P<0.05). Okumuş ve ark. (1997), fiberglas tanklarda yaptığı SGO nı %3,88 olarak bulmuşlardır. GGİ dikkate alındığında en yüksek değer 1.grup (200 mg/lt) ta (2,565) gözlenmiş, en düşük değer ise kontrol grubunda (1,965) bulunmuştur (P<0.05). Taşbozan (2005) yapmış olduğu çalışmada SA ve GCAK değerlerine parelel olarak GGI ıde aynı pozitif etkiyi gözlemlemiştir. Yaptığımız çalışmadaki verilerde yapılan bu çalışmayla benzerlik göstermektedir. Bu çalışmalardaki bulgular şüphesiz Ot Sazan ı (Ctenepharyngodon idella VAL.) yetiştiriciliğinde dikkatle üzerinde durulması gereken hususlardır. 23

34 6.SONUÇ VE ÖNERİLER Yunus AKSOY 6.SONUÇ VE ÖNERİLER Bu çalışmada, farklı L-karnitin seviyelerini yeme katmak suretiyle, kısa zaman da en yüksek verim alınması amaçlanmıştır. L-karnitin bahs edildiği gibi bir çok açıdan yararlı olması dolayısıyla yem sanayi ve yetiştiricilikte önemli bir besleyici madde olmuştur. Özellikle su ürünleri yetiştiriciliği sektöründe, gelişen yem teknolojisi ile en iyi kalitede yem üretilmeye çalışılmaktadır.. Farklı düzeylerde yeme katılan L-karnitin katkılı yemle beslenen Ot Sazanı (Cytenopharingodon ideella) ın, büyüme ve gelişmesi üzerine etkilerini araştırmayı amaçlayan bu çalışma sonucunda, elde edilen bulgular şu şekilde sıralanmıştır. 1. Deneme gruplarında boyca büyüme göz önüne alındığında, başlangıç canlı ağırlık ortalamalarında istatistiksel açıdan bir fark olmadığı gözlemlenmiştir(p<0,05). Çalışma sonu itibariyle bakıldığında istatistiksel açıdan en yüksek büyümenin 1. grup ta (200 mg/lt) (11.91±0.11 b ) olduğu görülmektedir(p<0,05). 2. Çizelge 4.2. ye bakıldığında, araştırmada en yüksek ağırlık artışının L- karnitin ilaveli yem ile beslenen 1.grup ta (200 mg/lt) olduğu gözlemlenmiştir (p<0,05). 1. grubun ağırlık artışı (19.25±0.63 b ) olurken diğer gruplar sırasıyla; kontrol grubu (17.47±0.46ª), 2.grup (17.13±0.45ª), 3.grup (17.37±0.54ª) olarak gözlemlenmiştir. 3. Deneme sonunda yem değerlendirme oranı dikkate alındığında, en yüksek yem değerlendirme oranının 1.grup (3.05) olduğu görülmektedir. Kontrol grubunda ise en düşük yem değerlendirme oranı saptanmıştır(4.26). 4. Araştırma sonu itibari ile YEO en yüksek 1.grup (0,32) olmuştur. Çizelge 4.4. te görüldüğü gibi kontrol grubu en düşük (0,23) YEO bulunmuştur. 5. Günlük ortalama canlı ağırlık kazançları deneme sonunda; ortalama 0,12 ile 0,15 arasında değişim göstermektedir. Günlük ortalama canlı ağırlık kazancı yönünden en iyi gelişme 0,15 ile 1.grup ta olmuştur. 6. SGO çalışma sonunda en yüksek 1. grup ta bulunmuş (0,98), Kontrol grubu en düşük olurken (0,76), 2.grup (0,78), 3. grup ise (0,91) olarak saptanmıştır. 24

35 6.SONUÇ VE ÖNERİLER Yunus AKSOY 7. Çalışmada GGİ değerlerine baktığımızda yine en yüksek gelişmeyi 1.grup (2,565) göstermektedir. Kontrol grubu en düşük gelişme olarak (1,965) belirlenmiştir. 8. Yapılan çalışmada YO % 97,91 ile %95,13 arasında bulunmuştur. En yüksek yaşama oranı 3. grup ta (% 97,91) olmuş, en düşük ise kontrol grubunda (%95,13) olduğu gözlemlenmiştir. 1.ve 2. gruplar (%96,52) olarak bulunmuşlardır. Günümüzde birçok alanda kullanılmaya başlanan L-karnitinin faydalı etkileri dolayısıyla, kullanımının daha da gelişeceği düşünülmektedir. Bu çalışmadan da anlaşılacağı gibi, L-karnitinin doz sayılarını artırarak ve doz oranları küçültülerek yeni çalışmalar daha geniş alanlarada ve daha uzun sürelerde yapılması durumunda daha farklı sonuçların elde edilebileceği zanedilmektedir. Bu çalışma bazı teknik aksaklıklardan dolayı 60 gün ile kısıtlandırılmıştır. 25

36 KAYNAKLAR ANONYMOUS, 2003c. Technical Information of l-karnitine, Lonza Ltd. ( BARNABE, G. and BILLARD, R., Large Volume Rearing of sea Bass at Low or Medium Density. Aquaculture of Sea Bass and Sparids. Inst. Fr. Rech. Exploit. Mer, Fr. Aquacult., Ghisonaccia, France, pp BECKER, K., AND FOCKEN, U., Effect of feed supplementation with L- carnitine on growth, metabolism and body composition of carp (Cyprinus carpio,l.). Aquaculture, 129: BECKER, K., FOCKEN, U.,SCHMEKEL, K., and COLOSO, R. M., L- carnitine supplementation of feeds for black tiger shrimp (Panaeus monodon). Proc. 4th Asian Fisherries Forum, Conf. Date: Oct , 1995, p 96. BECKER, K., SCHREIBER, S., ANGONI, C., and BLUM, R., Growth performance and feed utilization response of Oreochromis niloticus X Oreochromis aureus hybrids to L- carnitine measured over a full fattening cycle under commercial commercial conditions. Aquaculture 174: BILINSKY, E., AND JONAS, R.E. E., Effects of coenzyme A Carnitine on Fatty Acid Oxidation by Rainbow Trout Mitocondria. J. Fish. Res. Bd., Canada, 27, BLAZQUEZ,M., PIFERRER,F., ZANUY,S., CARILLO,M. and DONALDSON, E.M., Development of Sex Control Techniques for European Sea Bess Dicentrarchus labrax L., Effects of Dietary 17α Methyltestosterone Prior to Sex Differentioation, Aquaculture, 135 : BORUM, P. R., Carnitine Ann.Rev.Nutr. 3: BOUJARD, T., GELINEAU, A., COVES, D., CORRAZE, G., DUTTO, G., GASSET, E., AND KAUSHIK, S., Regulation of feed intake, 26

37 growth, nutrient and energy utilisation in European sea bass (Dicentrarchus labrax) fed high fat diets. Aquaculture 231 : BREMER, J., Carnitine Metabolism and Functions. Physiological Reviews. 63 (4): Printed in USA. BURTLE, G. J., LİU, Q., Dietary L- carnitine and Lysine Effect Channel Catfish Lipid and Protein Composition. J. World Aquacult. Soc. 1994; 25, CHATZIFOTIS, S., TAKEUCHI, T., Effect of suplemental carnitine on body weight loss, proximate and lipid compositions and carnitine content of red sea bream (Pagrus major) during starvation. Aquaculture 158: CHATZIFOTIS, S., TAKEUCHI, T., and SEIKAI., The Effect of Dietary L-Carnitine on Growth Performance and Lipid Composition in Red Sea Bream Fingerlings. Fish. Sci.,61(6): CHATZIFOTIS, S., TAKEUCHI, T., WATANABE, T., and SATOH, S., The Effect of Dietary Carnitine on Growth Rainbow Trout Fingerlings. Fish. Sci., 63 (2) : COMPANY, R., CALDUCH-GIVER, J.A., KAUSHISK, S., and PEREZ SANCHEZ, J., Growth performance and adiposity in gilthead seabream (Sparus aurata): risks and benefits of high energy diets. Aquaculture 171: DE SILVA S.S., and ANDERSON, T.A., Fish Nutrition in Aquaculture, Chapman&Hall Series, London, 319 p DİAS, J.,ARZEL,J.,CORRAZE,G.,and KAUSHIK, J., Effects of dietary L-carnitine supplementation on growth and lipid metabolism in European sea bass (Dicentrarchus labrax).aquaculture Research, 32 (Suppl. 1): DİKEL, S., ALEV, M.V., KİRİŞ, G.A., ÇELİK, M., Kafes koşullarında L- Carnitine nin Nil Tilapyalarının (Oreachromis niloticus) Besi Performansları Üzerine Etkileri. Baki Kitabevi, Adana, s

38 FOCKEN, U., BECKER,K., and LAWRENCE, P., A note on the effects of L-carnitine on the energy metabolism of individdually reared carp, Cyprinus carpio L. Aquaculture Nutrition, Vol. 3 (4) p FOUNTOULAKI, E., ALEXIS, M.N., NENGAS I., and VENOU, B., Effect of diet composition on nutrient digestibility and digestive enzyme levels of gilthead bream (sparus aurata L.) Accepted by Aquaculture Research,in pres. GAYLORD, T. G., and GATLIN, D M.,111.,2000 Dietary lipid level but not L-carnitine effects growth performance of hybrid striped bass (Morone chrysops X Morone saxatilis ).Aquaculture HARPAZ, S., BECKER, K., AND BLUM, R., The Effect of Dietary L- carnitine Supplementation on Cold Tolerance and Growth of the Ornamental Chiclid Fish Pelvicacharomis pulcher - Preliminary Results. Journal of Thermal Biology 24: HARPAZ, S., L-carnitine and its attributed functions in fish culture and nutrition- a review. Aquaculture, in press. JAYAPRAKAS, V., SAMBHU, C., Growth responses of White prrawn, Penaeus indicus, to Dietary L-carnitine. Proc 4. Asian Fisheries Forum, Conf date Oct 16-20, 1995, p 104. JAYAPRAKAS, V., SAMBHU, C., and KUMA, S.S., Effect of dietary L- carnitine on growht and reproductive performance of male Oreochromis mossambicus (Peters). Fishery Technology Vol. 33 (2) pp:84-90 JI, H., BRADLEY, T. M., and TREMBLAY, G. C., Atlantic salmon (Salmo salar) fed L-carnitine exhibit altered intermediary metabolism and reduced tissue lipid, but no change in groth rate. J. Nutr. 126: KESHAANATH, P., RENUKA, P., Effect of dietary l-carnitine supplements on growth and body composition of fingerling rohu, Labeo rohita (Hamilton). Aquaculture Nutrition, 4: MARTI-PALANCA, H., MARTINEZ BARBERA J.P., PENDON C., VALDIVIA M.M., PEREZ- SANCHEZ J., H. and KAUSHIK S.J., Growht hormone as a function of age and dietary protein:energy 28

39 ratio in amarine teleost, the gilthead sea bream. Growth Regulation 6: OKUMUS. İ., KÜÇÜK, E., BAŞÇINAR, N., ŞAHİN,T. ve AKBULUT, B., Deniz levreği (Dicentrarchus labrax) Yavrularının Doğu Karadeniz Koşullarında Büyüme Performansı. Akdeniz Balıkçılık Kongresi, İzmir, s OZORİO, R. O. A., BOOMS, G. H. R., HUISMAN, E. A., and VERRETH, J. A. J., Changes in amino acid compopsition in the tissues of African cat fish (Clarias garierpinus) as a consequence of dietary L- carnitine supplements. J. Appl. Ichthyol. 18: RODEHUTSCORD, M., Effects of Supplemental Dietary L-carnitine on Growth and Body Composition of Rainbow Trout (Oncoryhyncus mykiss) Fed High- Fat Diets. J. Anim Physiol. Anim.,73: SANTİNHA, P.J. M., MEDALE, F., CORAZZE, G., and GOMES, E.F.S., Effects of the dietary protein:lipid ratio on growth and nutrient utilization in gilthead seabream sparus aurata L.,Aquaculture Nutrition 5 : SANTİNHA, P.J. M., GOMES, E.F.S. and COIMBRA, J.O., Effects of protein level of the diet on digestability and growth of gilthead seabream (sparus aurata L.) Aquacult. Nutr. 2, SANTULLI, A., and D AMELIO, V., 1986b.Effects of supplemental dietary Carnitine on the Growth and Lipid Metabolism of hatchery-reared sea Bass (Dicentrarchus labrax).aquaculture, 59: SANTULLI, A.,and D AMELIO, V., 1986a. The Effects of carnitine on the Growth of sea Bass (Dicentrarchus labrax) Fry.J.Fish Biol., 28,81-86 SCHLECHTRIEM, C., BRESLER, V., FISHELSON, L., ROSENFELD, M., and BECKER, K., Protective effects of dietary L-carnitine on tilapia hybrids (Oreochromis niloticus x Oreochromis aureus) reared under intensive pond-culture conditions. Aquaculture Nutrition, 10:

40 SCHREIBER,S.,BECKER, K., BRESLER, V., and FISHELSON, L. E., Dietary L-carnitine protects the gills and skin og guppies (Poecilia reticulata) against anionic xenobiotics. Comp. Biochem. Physiol. Vol. 117C, No. 1, pp TAŞBOZAN, O., L-karnitin ve farklı yağ seviyeleri ile hazırlanan yemlerle beslenen çipuraların (Sparus aurata) büyüme performansı ve vücut kimyasal kompozisyonlarının belirlenmesi üzerine bir araştırma. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Su Ürünleri Anabilim Dalı Doktora Tezi Kod No:927 Baki Kitabevi, Adana. TORREELE, E., SLUISZEN, A. V. D., and VERRETH, j., The Effect of Dietary L-carnitine on the Growth Performance in Fingerlings of the African Catfish (Clarias gariepinus) in Relation to Dietary Lipid. Brit. J. of Nutr., 69: TREMBLAY, G. C., and BRADLEY, T. M., L-carnitine Protects Fish Against Acute Ammonia Toxicity. Comp. Biochem. Physiol., Vol. 101C, NO.2, pp: TWİBELL, R. G., and BROWN, P. B., Effects of dietary carnitine on growth rates and body composition of hybrid striped bass (Morone chrysops x Morone saxatilis ).Aquaculture 187 : VERGARA, J,M, ROBAINA, L., IZQUTERDO, M.and DE LA HIGUERA, M., Protein sparing effect of lipids in diets for fingerlings of gilthead sea bream, Fish Sci., 62,

41 ÖZGEÇMİŞ 1976 yılında Kahramanmaraş ta doğdum. İlk ve orta öğrenimimi K.Maraş ta, lise öğrenimimi Artvin de tamamladım yılında Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesini kazandım yılında Su Ürünleri Mühendisi olarak mezun oldum yılında Lisans Üstü öğrenimime başladım. Halen Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Su Ürünleri Anabilim Dalı yüksek lisans öğrencisiyim. 31