xvııı KÝTAP DÝZÝSÝ ÇIN GI

Transkript

1

2

3 xvııı KÝTAP DÝZÝSÝ ÇIN GI

4 Nazım Akarsu 4 D. Dağlı 5-14 Temade Çınar Özgür Güven Atila Oğuz Vedat Düşküner 31-32

5 61-64 Ciran Yıldırım Şebnem Tan 70 Özgün Denizci Kazım Demir Fadime Altan 78 Özgür Güven Ruşen Tutku Ad nan Çe le bi Recep Çitikbel Hak ký Ay gün Kayhan Akan Ergül Çiçekler Ahmet Aydın Ý ki No ra: bi ri Kürt bi ri Nor veç li Aydın Orak Şiir / Müslüm Taş 108 Ruhan Mavruk

6 Nazım Akarsu Ben seni düşünürken Belki Tuzla dan bir işçinin ölüm haberi gelir Tersine döner dünya Tersaneden bir ağıt yükselir Erir yüreğimin çelik potasında Gözyaşlarımın tuzu erir Bir sızı göverir Çekip gitmeyen bir sızı O işçinin babasız kalan kızı Ansızın beliriverir gözümde Ve onun dizinde derman kalmamış annesi Benzi solmuş ninesi Yine bir kum tanesi gibi harcanır ömürler Ve eğer gelen günler devrimi müjdelemeseler Bizler kömürleşmiş cesetler önünde cam kesen elmaslar gibi yeminler edemezdik Belki kendimizden ve sevdamızdan vazgeçip Özgürlüğe götüren gemilerden sözedemezdik Çözemezdik tarihin bilmecesini çözemezdik Çömez gemiciler gibi ufuk çizgisini göremezdik Ölümsüzlüğün sırrına eremezdik Geldik gördük öğrendik Gönendik gerçeğin bilgisiyle İlgiyle eğildik insanın üzerine Kanın yerine emeğin egemenliğini kuralım Düşlerimizin ortasında duralım Ve gerçeğe dönelim diye. İstanbul Güz 10

7 D.Dağlı Güz 10 5

8 Çer ni þevs ki es ki ro man - cý lar kar þý - sýn da ta ma men dev - rim ci bir an la yýþ la ha - re ket e di yor. Bir ba ký - ma Cer van tes in Don Ki þot ta yap tý ðý ný fark lý bir bi çim de ya pý yor. Cer van tes in Don Ki - þot ta ki an la yý þý, ko nu - mu ta ma men dev rim - ci dir. A ra da bel li fark - lar var. 6 Güz 10

9 Güz 10 7 Cer van tes Don Ki þot u yaz dý ðý dö nem de Ýs - pan ya da es ki dö nem so - na er miþ, o nun i çin de ye ni bir dö nem baþ la mýþ ve ye ni ta ri hi dö nem (ka - pi ta liz min ilk do ðu þu) es - ki dö ne min (fe o dal sis - tem) yad sýn ma sý o la rak ge li þim gös ter miþ tir. Cer - van tes te es ki top lu mun ye ni top lum ta ra fýn dan bu yad sýn ma sý ný dü þün - sel plan da ya pý yor. Bu yüz den Don Ki þot la es ki an la yý þa son nok ta yý ko - yu yor. Es ki top lu mun an la yý þý ye ni nin i çin de bir sü re da ha ya þa sa da ar týk e ge men de ðil dir. Çü rü yüp da ðýl mak ta o - lan dýr. Çer ni þevs ki sa nat gü cü ol ma yan ro man an la yý þýy la hak lý o la rak a - lay e di yor, o nu a þa ðý lý - yor. Na sýl ki es ki top lum an cak ra di kal, dev rim ci bir bi çim de yý ký lýr ve ye ni o lan an cak dev rim ci yön tem le o nun ye ri ni a - lýr sa, dü þün sel plan da da bu he sap laþ ma an cak dev rim ci bi çim de o la bi - lir. Çer ni þevs ki nin e leþ ti - ri si nin sert li ði, ya ni e leþ ti - ri yi bir e leþ ti ri si la hý gi bi kul lan ma sý o nun üs tün - lü ðü dür, dev rim ci ko - num da o lu þu ge re ði dir.

10 Ve ra nýn i kin ci dü þün de öz gür - lük, in sa ni bir ya þam i çin va ro la nýn e - mek ve ri le rek dö nü þü - müy le ger çek le þe bi lir dir. Bu ko nu da ça mur ör ne - ði ve ri lir. Bi li nen, ça mur bit ki ler i çin, e kin i çin ya - rar lý dýr, sað lýk lý dýr. Çün - kü su, ça mu ru çü rüt me - ye cek þe kil de a kýp git - mek te dir. Ça mur ol ma - yan ça mur i se, de vi nim ol ma dý ðý i çin dur gun dur ve bit ki nin kö kü nü çü rü - tür. A ma e ðer e mek ve - ri le rek dre naj ka nal la rý a - çý lýr sa, su ha re ke te ge - çer, ka nal lar dan bo þa lýr. Ça mur, sað lýk lý bir ça - mur o lur. 8 Güz 10

11 Güz 10 9 Ya zar ye ni bir ka - rak ter ta ný tý yor: Rah ma tov Rah ma tov genç bir in san. A i le den gel me bel li bir e ko no mik o la na - ða sa hip. A ma o la nak la - rý ný in san lar la pay laþ ma yý se ven bi ri. Bi li me, dü - þün ce ye, dü þü nür le re, e - ði ti me bü yük de ðer ver - di ði i çin, o la nak la rý ný bu a lan da kul la nýr.

12 Se rü ven ci bi ri si. Ne bu lun du ðu ye re sý ðar ne ka - bu ðu na, is ter ki her ye ri gez sin. Öy le de ya par. Ya zar Rah ma tov un ki þi - li ði ne öv gü ler di zer. Hak lý. Dö ne min top - lum sal i liþ ki le ri ne ay ký rý bir ki þi lik ol sa da in san la - rýn i le ri ye git me si, ya þa - ma se vin ci duy ma sý, ken di si ni aþ ma sý i çin, ye - ni bir tip tir, bir ör nek tir. Ya za rýn söz le riy le: Bu in san lar i yi çay da ki, pa ha lý bir þa rap ta ki gi bi ya þa mýn en fes tat la rý dýr. Kit le nin gü cü, a ro ma sý, mo to ru dur lar. On lar ya - þa mýn ta dý, tu zu, be re - ke ti dir ler. 10 Güz 10

13 Güz Ya zar yi ne o kur - la tar tý þý yor. O - kur la rýy la kah - ra man la rý nýn ni te len di - ril me si ni tar tý þý yor. O - na gö re ro man kah ra - man la rý ye ni tip te in - san lar dýr: Dü rüst, öz - ve ri li ve mü ca de le ci. On la rýn ö nün de e ðil - mi yor. Bir ya zar o la rak kah ra man la rý na bel li bir u zak lýk ta du ru yor. A ma on la ra say gý du - yu yor. Hep si bu.

14 Ya za rýn ro man da te mel o la rak iþ - le di ði ge rek doð mak ta o lan ye ni in - san gö rü þü, ge rek se de ka dý nýn öz gür lü ðü ü ze - ri ne dü þün ce le ri gel - mek te o lan dev ri mi, doð mak ta o la ný ha ber ve ri yor. Gel mek te o la ný gös ter me si ya za rýn gü - cü nü kav ra yý þýn da ki de - rin li ði gös te ri yor. 12 Güz 10

15 Güz Sa na gös ter dik le - ri mi ze da ha çok za man var. Sa na gös ter di ði miz ge liþ me a þa ma sý na çok son ra u la þý la cak týr. Bir çok in san ku þa ðý, so yu de - ði þe cek, se nin ön se - zin le bil di ðin þey ger - çek le þin ce ye ka dar. A ma ha yýr as lýn da çok faz la ku þak de ðiþ me si - ne ge rek de kal maz: Ý - þim þim di hýz la i ler li - yor, her yýl ye ni de ðiþ - me ler o lu yor, yýl dan yý la ge liþ me hý zý ar tý - yor...

16 Ý n san lar mev sim le re gö re çe þit li yer ler de o tu ru yor lar. Her yer in san la rýn ra hat e de ce - ði, ya þam dan zevk a la - ca ðý þe kil de dü zen len - miþ. Ý ki bin ki þi nin ya þa - ya ca ðý bü yük bi na lar (sa ray lar), çev re in ce zevk le re gö re dü zen - len miþ tir. Bu gün kü tu - rizm böl ge le rin de ki bü - yük o tel le re ben zer. An cak or da in san lar ü - re tim den ko puk de ðil. Ya þam or tak la þa dü - zen le ni yor. 14 Güz 10

17 Temade Çınar yabancılaşmaya karşı beyin egzersizleri Güz 10 15

18 Si mü las yon la rý ger - çek ler den a yýrt et - mek i çin e le me ye baþ la mak ta fay da var. Ye ni le ri bü yük ya tý rým - lar la ü re til me ye de vam e di li yor. Na sýl ger çek le sa na lý bir bi rin den a yý ra - ca ðýz. Ön ce lik le sý nýf bi - lin ci ne ih ti ya cý mýz o la - cak. Si mü las yon la rý ü re - ten bur ju va zi bi zi, ya ni ço ðun luk o lan la rý o ya la - ya rak, dik ka ti mi zi baþ ka yön le re çe ke rek var lý ðý ný ko ru yor. Yok sa bu ka dar a zýn lýk o lan ve top lum sal ü re ti min en faz la pa yý ný gasp e den bir ke si min ha yat ta kal ma sý müm kün mü? Sö mü rü nün de vam et me si müm kün mü? Ün lü kar ga i le til ki hikâye si. Kar ga að zý ný a - çar ve pey ni ri til ki ye kap - tý rýr. Yýl lar dýr bu hikâye de vam e di yor. Biz te le - viz yon da ki di zi le ri, ya rýþ - ma (?) prog ram la rý ný, ha ber le ri(?) tar tý þýp bi ti - re mez ken bu gü nü müz ve ge le ce ði miz ça lý ný yor. 16 Güz 10

19 Güz Si mü lakr lar i çin ne de ni li yor? Bir göz a ta lým. Ým ge nin ya ra týl ma sý dört þe kil de ger çek le þi yor. Bi rin ci si; ger çek li - ðin yan sý ma sý o la rak im - ge. Bu ra da ya ra tý lan þey öz ne siy le bað ha lin de. Na zi i þa re ti nin na ziz mi yan sýt ma sý gi bi. Haç i þa - re ti nin Hý ris ti yan lý ðý sim ge le me si gi bi.

20 Ý kin ci si; ger çek li ði de - ðiþ ti ren ve giz le yen o la rak im ge. Bu ra da ya ra tý lan þey ger çek lik le ba ðý ný ko pa rý yor. As lo - lan ar týk im ge dir. Bu im ge bir ger çe ði de ðiþ - tir mek ya da ü ze ri ni ört mek i çin kul la nýl - mak ta dýr. Ü çün cü sü; ger - çek li ðin yok lu ðu nu giz - le yen im ge. Bu ra da im - ge i le ger çek lik ya ra týl - ma ya ça lý þýl mak ta dýr. Or ta da bir ger çek lik yok tur ya da ar týk var lý - ðý ný yi tir miþ tir. Si mü las - yon yo luy la var lý ðý de - vam et ti ril mek te dir. 18 Güz 10

21 TA RÝH SEL TOP LUM SAL GE LÝÞ ME VE SA NAT TA KÝ YAN SI MA SI 6 Özgür Güven Güz 10 19

22 Sa nat çý e ðer o lay - la rý ol du ðu gi bi an la týr sa kö tü lü ðün ta hak kü mü ne gir miþ o la cak týr. Ö nem li o lan, me se le le ri pa pa - ðan mi sa li, ol du ðu gi bi an lat mak de ðil dir. Çün - kü a kýl lý ki þi ler me se le le - rin ne yö ne doð ru ge liþ - ti ði ni çýp lak göz le an la - ya bi lir ler. Sa nat çý, ger - çek le ri mut la ka ol du ðu gi bi an lat ma yý he def a lýr - sa çö züm yo lu bu la ma - ya cak, ken di si ni kö tü lü - ðün kol la rý na bý ra ký ve re - cek tir. Sa nat çý nýn gö re vi a çýk teh li ke yi se zen ki þi - le re ö lüm re çe te si yaz - mak de ðil, çý kýþ yo lu gös - ter mek tir. 20 Güz 10

23 Güz Tols toy un ya pýt la - rýn da, baþ kah ra man ö bür ki þi le rin ken di sin den e - din di ði gö rüþ ço ðul lu ðu i - çin de ta ný tý lýr. Tols toy bir ki þi yi tip leþ ti rir ken, ö bür ki þi le rin, yar gý ver me ya da de ðer len dir me yo luy - la, bu ki þi üs tü ne da ha ön ce bel li et miþ ol duk la rý ay rý ay rý iz le nim le ri bir a - ra ya ge ti rir. Böy le ce biz bu ra da bir ki þi nin öz nel o la rak de ðer len di ri li þin - de, nes nel bir de ðer len - dir me i le kar þý la þý rýz; çün - kü bu ki þi nin ta ný tý lý þý çok yan lý, do la yý sýy la þaþ kýn lýk ve re cek bi çim de ek sik siz - dir ar týk.

24 Tols toy, ça týþ - ma nýn te me li - ne ah la ki o la ný ko yar ken, ay ný za man da ö zel mül ki yet ve sö mü rü ü ze ri ne ku ru lan bu top - lum sal sis tem de ki yer le - þik ah lak an la yý þý nýn da ar týk kul la ný la maz, top lu - mun ve bi re yin ya þa mýn - da her han gi bi çim de i yi bir þey ya ra ta maz ol du - ðu nu gör müþ, mah kum et miþ tir. O na gö re bu ah lak an la yý þý in sa nýn do ðal ha liy le u yum lu ol - ma dý ðý gi bi, ta rih sel-top - lum sal ko þul la ra gö re þe - kil le nen bu gü nün top - lum sal i liþ ki le ri do ðal ol - mak tan çýk mýþ, kul la nýl - maz ha le gel miþ tir. De ði - þim ar týk ka çý nýl maz dýr. Ýþ te Tols toy un ta rih sel o la ný al gý la yý þý bu ra dan ge lir. 22 Güz 10

25 Güz Ger çek çi sa na tý ir de le me ye baþ la dý ðý mýz - dan be ri bü tün ger çek çi sa nat çý la rý ya þa dýk la rý ça - ðýn sos yal ko þul la rý i çin - de þe kil len dik le ri ni; on - la rýn bi linç le ri nin de bu top lum sal-ta rih sel ko þul - lar i çin de þe kil len di ði ni gör dük. Bu ne den le dir ki, bu ta rih sel-top lum sal ko þul la rýn he nüz tam o - la rak ge liþ me di ði ko þul lar al týn da bu sa nat çý la rýn da yan lýþ ve ek sik so nuç - la ra var dý ðý, ka pi ta liz mi pek çok yön den e leþ ti ri - ye ta bi tut ma la rý na rað - men, hem de ði þi min na - sýl o la ca ðý hem de bu ge - li þi min yö nü ko nu sun da doð ru bir so nuç çý kar - ma dýk la rý ný be lirt tik. On - lar, ka pi ta liz min in sa ni ol ma yan ö zü ne kar þý çý - kan la rýn se si ol muþ lar dýr. On la rýn e ser le rin de ki or - tak öz, bur ju va i de o lo ji - ye kar þý o luþ la rýy dý. Ken - di ge le cek ta sa rým la rý nýn bü tün yan lýþ la rý na kar - þýn, sa nat la rý, bu ne den - le de mok ra tik bir ö ze sa - hip ol muþ tur.

26 Zo la, 1848 dev rim le rin - den son ra ki dö ne mi, ö zel lik le de 1871 son ra sý ný ak tar - dý ðý e ser le rin de, bur ju - va zi nin dev ri mi bas týr - dýk tan son ra dev let gü - cü ne da ya na rak ser - ma ye bi ri ki mi ni na sýl yo ðun laþ týr dý ðý ný an la - týr. 24 Güz 10

27 Tem muz Sin can Güz Z o la, ka pi ta liz - min ge çir di ði bu de ði þi mi sez - miþ, a ma bu bi ri ki mi ya ra tan e mek çi yý ðýn - la rýn i çi ne sü rük len di ði kor kunç se fa le ti ve yý - ký mý da bir çok bo yu - tuy la ya kýn dan gör - müþ tür. Ken di ça ðýy la il gi li pek çok þey, o nun kes kin göz le min den kaç ma mýþ týr. An cak bun la rý çö züm le me de ve çe liþ ki le ri a çý ða çý - kar ma da, bi rey-top - lum a ra sýn da ki di ya - lek tik i liþ ki yi, kar þý lýk lý et ki le þi mi çö züm le me - de ba þa rý sýz ol muþ; ken di na tü ra liz mi nin ký sýr laþ tý rý cý et ki le ri ne - de niy le, ger çe ðin ger - çek çi bir çö züm le me si ye ri ne, tam bir me ka - nik al gý la may la ba þa rý lý bir fo toð ra fý ný ver miþ - tir.

28 Şeyh Bedreddin Yaşıyor Atila Oğuz Güz 10 26

29 Güz 10 27

30 Güz 10 28

31 Güz 10 29

32 bir di zi son ra sý ve ya þa yan la rýn sý nýr la rý ü ze ri ne be yin eg zer siz le ri Vedat Düşküner /Tekirdağ F Tipi Sa nat çý nýn ba ký þý re sim le bir lik te tüm za man sal bo yut lar la ken di si ni res - me ba ka na su nar. Sa - nat ü rü nün ü re til di ði za man ve me kan i çin de va ro lu þu i le ken di si ne öz gü bir ger çek lik tir. Ta rih sel lik, sa nat ü rü - nü nün ta rih ve top lu ma ta nýk lý ðýn da dýr. Bu ta - nýk lýk sa nat ü rü nü i le a - lý cý sý a ra sýn da ki i liþ ki de so mut la nýr. Sa nat ü rü - nü nün öz gün va ro lu þu i liþ ki yi o luþ tu rur. Ü rü - nün ta þý dý ðý bu ö zel li - ðiy le ve ta ri he ta nýk lý ðýy - la i çin de ta þý dý ðý i de o lo - ji yi de yan sý týr. 30 Güz 10

33 Güz 10 31

34 32 Güz 10

35

36 E me ðin ve Kav ga mý zýnbaþ ken ti Ýs tan bul Ýs tan bul u 2010 yý lý Kül tür Baþ ken ti i lan e den le re kar þý e me ðin ve kav ga mý zýn Ýs tan bul u nu ö ne çý kar mak i - çin çýk týk yo la... Ýs tan bul þar ký la rý i le Grup E me ðe Ez gi ki tap o kur la rýy la bu luþ tu TÜ YAP ta... Ar dýn dan Sa nat çý - la rýn Ýs tan bul Bu luþ ma sý a dý i le Su Gös te ri Sa nat la rý Mer ke zin dey dik. Dü zen le di ði miz et kin li ðe Mar ma ray iþ çi le - ri nin ka tý lý mý bam baþ ka bir gü zel lik kat tý. Ti yat ro sa nat çý sý, ti yat ro sah ne le ri nin to zu nu yut muþ, bu sa na ta e mek ver miþ A ni Ý pek ka ya ve þa ir Se lah Ö za kýn bi zim le ol du. Ti yat ro gru bu muz De vi nim Ve dat Tür ka li nin Ýs tan bul þi i ri ni o yun laþ tý ra rak hem bu et kin lik te hem de Dün ya Ti yat ro lar gü nün de dü zen le nen so kak yü rü yü þün de oy - na dý lar. Te kel iþ çi le ri nin Ça dýr kent i dün ya nýn her ta ra fýn dan des tek a lýr ken biz du ra bi lir miy dik? Dur ma dýk. E - me ðin ve kav ga mý zýn Ýs tan bul u Te kel Ýþ çi le riy le a dýn da bir ser gi ha zýr la ya rak tut tuk An ka ra nýn yo lu nu. An ka - ra nýn ar dýn dan Tut sak la rýn Ýs tan bul Öz le mi i çin kol la rý sý va dýk. Ýs tan bul a öz lem do lu o lan la rýn Ýs tan bul u nu pay - laþ mak, on la rýn öz le mi ni öz le mi miz o la rak his set mek i çin bi ra ra ya gel dik. Sü re cin yo ðun lu ðu ve gün de min hýz la de ðiþ me si ne de niy le i lan et ti ði miz Be yoð lu Mut fak e ki bi nin ça lýþ ma sý ný ör güt le ye me dik. Bu ko nu da tüm dost la rý - mýz dan bi zi an la ma la rý ný is ti yo ruz. Bu gü zel ça lýþ ma nýn bir baþ ka þe kil de mut la ka ger çek leþ ti ri le ce ði ni bil me ni zi is te riz. İSTANBUL Paşabahçe 1966 grevi 31 Ocak 1966 günü başlayan ve 85 gün süren Paşabahçe grevinde kadın grev gözcüleri Dudaklarýna mühür vuruyorlar, bileklerine kelepçe... Sürüyorlar yüzyýllarýn tanýklarýný bir bir. Sadece han, hamam, imaret... Yaþamadý sanki surlarýnýn içinde rengarenk bir nehir. Seni bir metadan öteye anlamayanlarýn elindesin, Ýstanbul. Pusular kurmuþ bekliyorlar seni satmak isteyenler haraç mezat... Milyonlarýn ayak izleriyle coþup koþarken sen geleceðe Emeðe dair ne varsa yok ediyorlar bir bir Gökdelenlerden kafes kuruyor, alýþveriþ merkezlerinin yalnýzlýðýna mahkum ediyorlar... Seni öksüz býrakmak için kapanýyor tiyatro salonlarý, sinemalar... Tutsak ediliyor eylem adýmlarýnýn yankýlandýðý sokaklarýn, hýnca hýnç dolan coþkun meydanlarýn. Ameleperver Cemiyeti, Tatili Eþgal e çýkan tramvay iþçileri, Kasýmpaþa tersanelerinde ömrünü tüketenler... Her tuðlada, her putrelde, her taþta alýnterini ve elizlerini býrakanlar... Ýlmek ilmek, hücre hücre örenler bu kenti... Eller, eller... Hayatý yaratan eller!.. Çoktan tarih oldu Cibali Tekel in kadýn iþçileri. Boðaz boyunca dizilen tütün depolarý, fabrikalar... Sahi nerede þimdi Beykozlu kundura iþçileri? Paþabahçe Þiþe-Cam?.. Diyorlar ki sana, Ýstanbul... Ne güzide çocuðusun tarihin, ne de ürünü milyonlarca nasýrlý elin! Avrupa Kültür Baþkenti adý altýnda haraç mezat satýlmaktýr kaderin! Ne Saraçhane de toplanan yüzbinler, ne Kavel... Ne Haziran ýn büyük eylemcileri, ne 1 Mayýs ve Taksim... Kalmasýn geleceði aydýnlatan hiçbir iz! Görmüyor musun, tir tir titretiyor hala hepsini, AKM den sarkan pankarttaki o bilekleri zincirli iþçi! Bunun için deðil miydi 77 1 Mayýs ý 6-7 Eylül, Beyazýt ýn kanlý Mart ý, Gazi... güvercin ürkekliði yle yürüyen Hrant ýn Þiþli kaldýrýmýnda kalan bedeni... Sokak ortalarýnda, evlerinde, üniversitelerde öldürülenler... Seni üç-beþ binaya sýðdýrmak istiyorlar, Ýstanbul... pazarladýklarý üç-beþ binaya! Bütün bir tarihini yok saymak istiyorlar. 6. Filo ya karþý yürüyenlerin öfkeli sloganlarý duyulmasýn istiyorlar, milyonlarca grevcinin yüzleri ýþýtmasýn bugünü ve geleceði... Ne emeðe dair tek bir aný, ne küçük insanlar ý bu koca kentin! Oysa biz seni tramvayýna asýlan çocuklarýnýn gülüþüyle seviyoruz... Her taþýnda alýnteri olan emekçilerinle Biz seni her an patlamaya hazýr kalabalýðýnla seviyoruz... Çamurlu varoþlarýn bitimsiz umudu ve isyankarlýðýyla... Sen sermayenin kültür baþkenti deðil, Kavgamýzýn Baþkentisin Ýstanbul! Sen bize layýksýn biz de sana Ýstanbul 34

37 TAKSÝM DE MUTLULUÐUN RESMÝ Sabah saat sekiz gibi evden bir yoldaþýmla birlikte çýktýðýmda tarif edilmez duygular içindeydim. Bulunduðumuz semtin dar, ara sokaklarýndan geçerken toplanma yerine bir an önce ulaþmanýn sabýrsýzlýðý ayaklarýmý denetimim dýþýna çýkarmýþtý. Farkýnda olmadan adýmlarým hýzlanmýþtý. Þiþli deki toplanma alaný sanki bir mýknatýs gibi kendine çekiyordu beni. Yanýmdaki yoldaþ, aceleye gerek yok, vaktimiz var daha dediðinde ne kadar hýzlý yürüdüðümün farkýna vardým. En son 78 1 Mayýs nda Taksim e çýkmýþtým. Demek ki, tam otuz iki yýl olmuþtu Taksim e çýkmayalý. Otuz iki yýl dile kolay. Oysa çeyrek asýrdan fazla zamandýr bu. Yine de aklýmda kalan 78 1Mayýs ýndan çok kanlý 77 1 Mayýs ý idi. Toplanma alanýna yaklaþtýkça 77 nin anýlarý bir film þeridi gibi gözümün önünden akýp geçmeye baþladý. Ankara da týp okuyan bir arkadaþýmla katýlmýþtým 77 1 Mayýs ýna. Ýstanbul a 1 Mayýs a katýlmak için gelmiþti. Ýkimiz de henüz örgütsüz olduðumuz için kimlerle birlikte yürüyeceðimize karar verememiþtik. Kortejleri dolaþýrken Beþiktaþ Barbaros bulvarýnýn Yýldýz Teknik tarafýnda Saðlýkçýlar kortejini gördük. Onlarla birlikte yürümeye karar verdik. Yýldýz Teknik ten Taksim e kaç saatte geldik hatýrlamýyorum ama yürüyüþün saatlerce sürdüðünü dün gibi hatýrlýyorum. Benim katýldýðým taraftaki kortejin ucu bucaðý gözükmüyordu. 1 Mayýs kutlamalarý hem kitle katýlýmý hem de görsellik bakýmýndan gerçekten görkemliydi. DÝSK-TKP ve diðer devrimci gruplar tarafýndan ileri sürülen taleplerin düzen içi talepler olmalarý durumu deðiþtirmiyordu. Sermaye düzenine iþçi sýnýfýnýn bir meydan okumasý vardý sanki. Marx-Engels-Lenin posterleri kutlamalara kýzýl bir renk vermeye yetiyordu. Sermaye sýnýfýnýn bunu devrimin ayak sesleri olarak algýladýðýný ve bu sese bir katliamla yanýt vereceðini sonradan anlayacaktým. Taksim e vardýðýmýzda bulunduðum kortej kürsünün hemen önüne yerleþti. Kürsüyle aramýzda on-on beþ metrelik mesafe ve merdivenler güvenlik nedeniyle olacak boþ býrakýlmýþtý. Kürsüde Kemal Türkler ve yanýnda birkaç kiþi daha bulunuyordu. Kýsa bir süre sonra Kemal Türkler konuþmaya baþladý. Ancak henüz birkaç dakika geçmemiþti ki, Taksim Alaný nýn Þiþli-Elmadað giriþinde hareketlenme baþladý. Önce bu hareketlenmeyi önemsememiþtim. Zaten Maocu gruplarla bir kavga bekleniyordu. Burjuva basýn haftalar öncesinde Maocularla TKP liler arasýnda çatýþma çýkacaðýný yazýp duruyorlardý. DÝSK-TKP ikilisi, Maocu gruplarý alana sokmayacaklarýný; Maocu gruplar ise çatýþma pahasýna alana gireceklerini açýklýyorlardý. Kýsacasý, herkes bir kavga beklentisine sokulmuþtu. Burjuva basýnýn aslýnda kanlý bir planýn zeminini hazýrladýðý ancak katliamdan sonra anlaþýlacaktý. Doðrusu her iki tarafta tutum ve açýklamalarýyla burjuva basýnýn iþini kolaylaþtýrýyordu. Hareketlenme olduðunda bunun beklenen kavga olduðunu düþündüm. Ama bunun büyük bir katliamýn malzemesi olacaðýný hiç aklýma getirmemiþtim. O güne kadar kitle eylemlerinde böylesi kavgalara çok rastladýðým için bunun da geçici bir durum olduðunu; kavgadan sonra mitingin devam edeceðini düþündüm. Nitekim birkaç ay öncesinde yine Taksim de ve yine Maocu gruplar Dev-Genç mitingine saldýrmýþ ama miting daðýlmamýþtý. Ancak iþler sandýðým gibi olmadý. Kargaþa gittikçe büyüdü. Bu arada sopa 35

38 kýrýlmasý sesine benzer sesler duyuyordum. Kavgada kullanýlan pankart sopalarýn kýrýldýðýný, tak tak seslerinin buradan geldiðini düþündüm. Bunun silah sesi olduðunu anlamamýþtým. Kemal Türkler kürsüden herkesin eðilmesini, yere yatmasýný söylüyordu. Onun ve yanýndakilerin bir þeylerden korunmaya çalýþýr gibi kafalarýný eðdiklerini gördüm. Arkama baktýðýmda alandaki tüm kitlenin þiddetli rüzgârda eðilen buðday baþaklarý gibi dalgalandýðýný gördüm. On binlerce kiþi eðilip doðruluyor ve ön tarafa doðru ilerlemeye çalýþýyordu. Bunun alýþýlageldik kavgalardan biri olmadýðý ortaya çýkýyordu. Mitingin devam etmeyeceðini anladým ve hemen önümde duran merdivenlerden yukarý, arkadaþýmýn elini býrakmadan çýktým. Kürsüdekilere baktým, hepsi yere yatmýþtý. Ben hala silah kullanýldýðýný anlamamýþtým. Çünkü koca alanda silah sesi sopa kýrýlmasý sesine benzer bir ses gibi duyuluyordu. AKM tarafýna doðru sakin sakin yürümeye baþladýk. Oradan Gümüþsuyu caddesine geçtik. Binlerce insan buradan Dolmabahçe ye doðru telaþ içinde koþuyordu. Ýlk defa burada birilerinin silah kullanýldý, polis herkesi topluyor dediðini duydum. Pek inanmamakla birlikte, ne olur ne olmaz düþüncesiyle arkadaþýma hýzlanalým dedim. Oradan Kabataþ Ýskelesine geldik. Ýskeleye vardýðýmýzda tanýdýðým Dev- Genç lilerin araba vapuruna bindiklerini gördüm. Biz de onlarýn yanýna gittik. Vapur iþgal edilmiþti. Ýnisiyatif Dev-Genç li arkadaþlardaydý; onlar nereye isterse vapur da oraya gidecekti. Orada sözü geçen tanýdýðým bir Dev-Genç li arkadaþa vapuru nereye götürdüklerini sordum Üsküdar a dedi. Üsküdar olur mu? Faþistler bizi orada bekliyor olabilir ve biz iner inmez bizi tarayabilirler dedim En doðrusu Eminönü diye de ekledim. Haklýsýn deyip yanýmdan hýzla ayrýldý. Gerçekten de o yýllarda Üsküdar tam bir faþist yuvasýydý. Bir devrimcinin Üsküdar dan geçmesi aklýn alacaðý bir þey deðildi. Çok geçmeden vapurun Eminönü ne doðru dümen kýrdýðýný gördüm; rahatladým. Orada ilk defa bana çok kiþinin öldüðünü söylediler; ama inanmamýþtým. Nasýl inanayým ki? Daha önce þimdi gördüðümden on kez daha þiddetli geçen Kocamustafapaþa çatýþmasýný görmüþ, yaþamýþtým. Ve dinamitlerin, ses bombalarýnýn, tabancalarýn kullanýldýðý o çatýþmada bir kiþi bile ölmemiþti. Þimdi ise insanlar pankart sopalarýyla birbirlerine girmiþlerdi hepsi buydu. Böyle bir kavgadan çok ölü çýkar mýydý hiç! Böyle düþünüyordum. Böyle olmadýðýný, arkadaþýmý kaldýðý eve getirdiðimde anladým. Bizden önce eve gelenler haberleri dinlemiþ ve gerçeði öðrenmiþlerdi. Radyo ve televizyon otuzun üzerinde ölü olduðunu bildiriyordu. Evde gerçek bir yas havasý esiyordu. Tarif edilmez acý duygular içindeydik. Ne yapabilirdik, þimdi ne olacak sorularýný kendi kendimize soruyorduk. Sorularýn yanýtý yoktu. Sabahý beklemekten baþka yapacak bir þey yoktu. O gün bizi tarifsiz acýlar içinde býrakarak tarihe karýþmýþtý. Ýþte þimdi yeniden Taksim yolundaydým. Gerçi 78 1 Mayýs ý da Taksim Alaný nda kutlanmýþtý ama o sýradan bir kutlama gibi hafýzalarda pek yer etmemiþti. Onun için þimdi sanki 77 den sonra ilk defa Taksim e çýkýyor gibiydim. Toplanma yerine vardýðýmda henüz büyük bir kalabalýk yoktu. Gruplar yeni yeni geliyorlardý. Gelen gruplar hemen pankartlarýný açýyor, saflarýný düzenliyor, kendi sloganlarýný atýyorlardý. Birlikte yürüyeceðim Mücadele Birliði korteji de ayný durumdaydý. Henüz pek az kiþi gelmiþti. Ama ben katýlýmýn yüksek olacaðýný biliyordum. 1 Mayýs öncesi yanýna gittiðimiz aileler konu-komþu hep birlikte katýlacaklarýný söylüyorlardý. Kendi aralarýnda çoktan konuþmuþ anlaþmýþlardý. Mahalleli birbirini tanýyor, 1 Mayýs a kimin katýlacaðýný kimin katýlmayacaðýný biliyordu. Toplum aslýnda derinden derine bölünmüþ, saflaþmýþtý. Bu duruma pek çok yerde tanýk oldum. 1 Mayýs a katýlacak olanlar günler, haftalar öncesinde kararlarýný vermiþ, hazýrlýklara baþlamýþlardý. Hepsi de çoluk-çocuk ailece katýlmaya karar vermiþlerdi. 36

39 Halkta düzene, devlete karþý büyük bir öfke biriktiði açýktý. Bu birikmiþ öfke 1 Mayýs a yansýyordu iþte. O yüzden toplanma yerinde erken saatte kalabalýk görmeyince caným sýkýlmadý. Biraz sonra kalabalýk kitlelerin buraya akacaðýný biliyordum. Bulunduðum kortejde Enternasyonal ve Ey Raqip marþlarý çalýnmaya baþladý. Her iki marþ da çok etkileyici idi. Çok geçmeden beklediðim oldu ve kalabalýk kitleler toplanma yerine akmaya baþladý. Pankart taþýyanlar, saða sola koþuþturanlar, heyecanla arkadaþlarýna talimatlar verenler, onlarý umursamadan, omuzlarýnda baþka gruplarýn pankartý, yanlarýndan geçenler, saflarýný düzenlemek için arkadaþlarýna baðýrýp duranlar.. ne müthiþ manzaraydý o öyle! Sanki Taksim Alaný surlarla çevrilmiþ bir kaleydi ve þimdi insanlar o surlarý yýkmak için akýn akýn toplanýyor, hazýrlýk yapýyorlardý. O surlar son bir saldýrýyla yýkýlacaktý bugün. Evet, bu bir son saldýrý ydý ama ilk deðildi. Yýllardýr o surlara saldýrýlar yapanlar vardý. Bunu biliyordum. Ve o saldýrýlarla bu surlar dövülmeseydi, küçük küçük gedikler açýlmasaydý, dikkatler buraya bu þekilde çekilmeseydi bugün Taksim çoktan unutulmuþ olacaktý. Bunun için aðýr bedeller ödendiðini biliyordum. Ama deðmiþti iþte. Aðýr bedeller ödenerek yapýlan o saldýrýlar bugün Taksim in ele geçirileceði bu büyük saldýrýnýn koþullarýný hazýrlamýþtý. Yürüyüþ baþladý. Artýk Taksim in üzerine yürüyorduk. Yýllar önce katledildiðimiz alaný geri almak üzere yüz binler halinde yürümeye baþlamýþtýk. Oraya varýnca ne olacaktý bilmiyordum. Aslýnda ne olacaðý belliydi. Düþman, tasý taraðý toplayýp alaný terk etmiþti. Yine de içimde bir acaba vardý. Yanýmýzdan Kürt halký geçerken bizim kortejden Ey Raqip çalýnmaya baþladý. Kürt halkýný müthiþ bir coþku sardý. Alkýþlar, zýlgýtlar ortalýðý inletiyor, görevliler arkadaþlarýný sessiz olmalarý için uyarýyorlardý. Bu arada yaklaþýk on katlý bir binanýn çatýsýndan, üzerinde Dünya Emeðin Olacak yazýlý dev bir Deniz Gezmiþ pankartý sarkýtýlýnca coþku doruða çýktý. Alkýþlar, zýlgýtlar, ýslýklar, sloganlar birbirine karýþýyor, bu müthiþ uðultu tarifsiz bir heyecan yaratýyordu. Kürt halký Denizlere ne müthiþ bir sevgi duyuyormuþ! Katledildiðimiz, kaçýrýldýðýmýz, sayýsýz çatýþmalar yaþadýðýmýz kavgamýzýn baþkenti Ýstanbul sokaklarýnda þimdi Enternasyonal çalýnýyordu. Sokaklar, caddeler bizimdi, devrimindi. Kýzýl bayraklar dalgalanýyor, devrimin marþlarý yükseliyordu dört bir taraftan. 77 de bizi katledenler, bizi acýlar içine gömenler þimdi ancak göze görünmeyecek bir uzaklýktan seyredebiliyorlardý bizi. Demek ki, emekçilerin istekleri önüne set çekenler, tarihin akýþýný durdurmaya çalýþanlar yaptýklarýyla sadece kendilerini boðacak sularýn olaðanüstü birikmesine yol açarlarmýþ. O sular bir gün mutlaka önlerindeki bentleri yýkar, önlerindeki engelleri silip süpürürlermiþ. Týpký bu ün olduðu gibi. Ve iþte Taksim in önündeyiz. Heyecaným dorukta. Birkaç yüz metre sonra, yýllar önce arkamda ölüler býrakarak ayrýldýðým o alana yüz binlerle birlikte gireceðim. Taksim devrimindi artýk. Alana girdiðimde gözyaþlarýný tutamayan, birbirlerine sarýlan, birbirlerini kutlayan insanlarý gördüm. Birileri kürsüden konuþuyor ama ne konuþan ne de konuþulan þeyleri dinleyen, umursayan vardý. Yüz binlerce insan için önemli olan Taksim Alaný na girmekti ve bu hedefe þimdi varýlmýþtý. Ýnsanlarýn yüzünde burjuvaziye karþý zafer kazanmýþ olmanýn mutluluðu vardý. Sanki kazanýlan kýsmi bir zafer deðildi de ayaklanmayla iktidar fethedilmiþti, onun mutluluðunu yaþýyorlardý. Bu, gelecekte kesinlikle yapýlacak olan mutluluðun resmi nin ilk örneði idi. Alandan birkaç yoldaþýmla birlikte sessizce ayrýldým. Herhalde dedim kendi kendime emekçi sýnýflar iktidarý fethettiklerinde iþte böyle bir tabloyu yaþayacaðýz 37

40 Ýstanbul a Dair... Salkým salkým tanyelleri estiðinde Mavi patistakalarý yýrtan gemilerinle Uzaktan seni düþünürüm Ýstanbul... Hepimizin bildiði bir þarkýnýn sözleri deðildir yukarýda yazanlar. Birçoðumuzun severek okuduðu Ýstanbul þiirinin yalnýzca bir bölümüdür. En güzel Ýstanbul þiirlerinden biri kabul edilir büyük çoðunluk tarafýndan. Ama bir þi ir da ha var ki en az o nun ka dar gü zel ve et ki le yi ci... Tevfik Fikret in sisli bir Ýstanbul günü için yazdýðý þiirdir bu. Vedat Türkali Ýstanbul þiirini Sis þiirinin þairi Tevfik Fikret te ithaf etmiþtir. Neden? Çünkü, Tevfik Fikret te Ýstanbul a duyulan öfke vardýr. Ýstanbul un zulmüne isyan vardýr. Sisli bir Ýstanbul günü Tevfik Fikret baskýcý ve zorba saraya karþý tüm öfkesini kusar. Bu sarayý kendi baðrýnda taþýyan Ýstanbul a yöneltir öfkesini. Ey zulümler sahasý... Evet, ey parlak alan, ey facialarla donanan ýþýklý ve ihtiþamlý saha! Ey parlaklýðýn ve ihtiþamýn beþiði ve mezarý olan, Doðu nun öteden beri imrenilen eski kraliçesi! Ör tün, e vet ey felâket sah ne si... Ör tün ar týk ey þe hir; örtün ve sonsuz uyu ey dünyanýn koca kahpesi! Ey debdebeler, tantanalar, þanlar, alaylar; Kaatil kuleler, kal ali ve zindanlý saraylar. Vedat Türkali bizim olan Ýstanbul u anlatýr. Tevfik Fikret e... Ýstanbul un haramilerin elinden kurtulacaðý gü nü müj de ler... Ve Ýs tan bul un ne ka dar gü zel bir þe hir olduðunu anlatýr ona. Bekle der bekle o günler gelsin Bekle haramilerin saltanatý yýkýlsýn Boþuna çekilmedi bunca acýlar Ýstanbul Bekle bizi Büyük ve sakin Süleymaniye nle bekle Parklarýnla köprülerinle kulelerinle meydanlarýnla Mavi denizlerine yaslanmýþ Beyaz tahta masalý kahvelerinle bekle Ve bir kuruþa Yenihayat satan Tophanenin karanlýk sokaklarýnda Koyunkoyuna yatan Kirli çocuklarýnla bekle bizi Bekle zafer þarkýlarýyla caddelerinden geçiþimizi Bekle dinamiti tarihin Bekle yumruklarýmýz Haramilerin saltanatýný yýksýn Bekle o günler gelsin Ýstanbul bekle Sen bize layýksýn Týpký Tevfik Fikret gibi bizler de kýzdýk Ýstanbul a... Sokaklarýnda isyan ateþlerini yakanlarý korumadýðý için öfkelendik ona Birçok katliamýn tanýðý olmasýna raðmen sessiz kalmasýna dayanamadýk, isyan ettik. Yeter ar týk de dik, ye ter ayaða kalk kalk Ýstanbul at üzerindeki yorgunluðu ve di yor lar ki ye ter yeter artýk ayaða kalk kavgaya, savaþa gir Ýstanbul Savaþa girdi Ýstanbul bizimle birlikte haramilerin saltanatýný yýkmak için Neler yaþadý, neler gördü Unutulur mu Ýstanbul, Beyazýt ýn döþünde patladý bombalar, Gazi de kurþun saðnaklarý boþandý üstümüze... Unutulur mu acýlarýn payandalýðý yürek, aç gecelerin bitmezliði unutulur mu? Unutmayacaðýz Ýstanbul. Bilesin ki sözümüz baþýmýz üstünedir. Binlerce ölü versek de sokaklarýnda, Aralýksýz yaðmalansa da uykularýmýz, yetmese düþlerimiz çocukluðumuz gençliðimiz yaðmalansa da. Yi ne de i nat ve sa býr la, Kurþun yaralarýmýzdan kan taþýyacaðýz alaca þafaklarýna. Sabahlarýn maðrur olsun Ýstanbul Baþeðmez olsun yeter ki. Baþeðmedi Ýstanbul kimi zaman yalnýz kaldý kimi zaman tel örgülerle sarýldý her bir yaný yasaklandý meydanlarý, sokaklarý Ama o hep umutla açtý kollarýný kendine doðru gelenlere Meydanlar ki gamzelerindir Ýstanbul bak, göreceksin; bir mayýs gününde tutuþacaðýz elele ve sen bizlere yeniden gülümseyeceksin!.. Týpký Taksim meydanýnýn her 1 Mayýs ta gülümsediði gibi bizlere Mayýs ýndaki coþkuyu hatýrlýyorum da ne ka bý na sýð maz bir mut lu luk tu o Yýl la rýn öz - leminin bir karede somutlaþmasý 2010 da Emeðin Ýstanbul u artýk kitlesel bir þekilde kýzýl meydanda Taksim deydi Çocuksu bir coþkuyla heykelin her yanýndan sar kan in san lar na sýl da mut luy du lar o gün Bek le o günler gelsin Ýstanbul dedik ama beklemedik o günleri yaratmak için sabýrlý bir emekle ördük Ýstanbul u... Örmeye de devam edeceðiz Emeðin ellerinde yükselen Ýstanbul hep emeðin Ýstanbul u olarak kalacak... Kavgamýzýn Baþkenti olarak kalacak Sen bize layýksýn, biz de sa na Ýs tan bul Sen sermayenin kültür baþkenti deðil kavgamýzýn þehrisin Ýstanbul 38

41 SİS Sarmış yine ufuklarını bir inatçı duman, bir apak karanlık ki durmadan artmada. Basıncının altında silinmiş gibi varlık, bir tozlu ve ürkünç, ulu yoğunluk ki bakışlar dikkatle işleyemez derinliğine, korkar! Ama sana layık bu derin karanlık örtü, layık bir örtünme sana, ey zulümler alanı! Ey zulümler alanı... Evet, ey gösteriş sahnesi, ey facia süsleyen yaldızlı, şatafatlı sahne! Ey şatafatın, gösterişin beşiği ve mezarı; Doğu'nun öncesiz alımlı kraliçesi; en kanlı sevgileri nefretle titremeden besleyip büyüten zevk düşkünü göğüs; ey Marmara'nın mavi kucağında ölmüş gibi dalgın uyuyan canlı yığın; ey köhne Bizans, ey koca büyücü bunak, ey bin kocadan arta kalan el değmemiş dul; güzelliğinde daha tazeliğin büyüsü ortada, hala titrer üstüne izleyen bakışlar. Dışardan, uzaktan açılan gözlere süzgün mavi gözlerinle ne uysal görünürsün! Uysal, ama en kirli kadınlar gibi uysal; üstünde coşan gözyaşlarının hepsine hissiz Kurulurken daha, bir hainlik eli yapına katmış gibi zehirli bir kargış suyu! Hep ikiyüzlülük kiri,kıskançlık kiri, çıkarcılık kiri; yalnız bu... ve yalnız bunun yükselme umudu. Milyonla barındırdığın cesetler arasından kaç alın vardır çıkacak temiz ve parlak? Örtün, evet, ey facia... Örtün, evet, ey kent; örtün ve sonsuzca uyu, ey dünya orospusu? Ey depdebeler, tantanalar, şanlar, alaylar; kaatil kuleler, kuleli zindanlı şehirler; ey anıların sağlam mezarı, ulu tapınak; ey gururlu sütunlar ki birer bağlı dev, geçmişleri geleceklere anlatmakla görevli; ey dişleri düşmüş, sırıtan sur kafilesi; ey kubbeler, ey şanlı yakarma yapıları; ey doğruluğun sözlerini taşıyan minareler; ey çatısı çökük medreseler, mahkemecikler; ey servilerin kara gölgesinde birer yer elde edebilmiş nice bin sabırlı dilenci; Geçmişlere rahmet! diyen mezar yazıtları; ey türbeler, ey herbiri gürültülü bir anıyı uyandırarak sessiz ve durgun yatan atalar; ey çamur ve tozun savaş alanı eski sokaklar; ey her açılan gediği bir olay sayıklar viraneler, ey uykulu it kopuğun pusu yerleri; ey kapkara damlarla birer ayakta duran yası simgeleyen sessiz ve eskimiş evler; ey herbiri bir leyleğe, bir çaylağa yuva kaygılı çocuklar ki acılarla somurtmuş, yıllarca zamandan beri, tütmek ne... unutmuş; ey midelerin sıkıştıran zehri önünde her alçaklığı yutan kurumuş ağızlar; ey doğanın bağışıyla en hazır ve nimetli bir yaratılışa ulaşmışken aç, tembel ve kısır; her nimeti, her bağışı, bütün kurtuluş nedenlerini gökten dilenen katlanma alçalışı ki... ikiyüzlü! Ey köpeklerin sesi, ey konuşma onuru ile üstün insanda şu nankörlüğü kargıyan bağırtı; ey yararsız gözyaşı, ey zehir gibi gülüş; ey güçsüzlük ve elem sözleri, kargıyan bakış; ey efsanelere düşen anı; namus; ey yükselme kapısına çıkan yol: ayak öpme yolu; ey silahlı korku, ki zararları yüzünden öksüz, dul ağızlardaki her talih yakınışı; ey kişiye dokunulmazlık ve özgürlüğe yakın bir soluk alma hakkı veren yasa efsanesi; ey olmayacak söz, ey sonsuzca bilinen yalan, ey mahkemelerden sürekli sürülen hak; ey kuruntuların saldırıları ile duyguları bitkin vicdanlara uzatılan meraklı kulak; ey dinlenme korkusuyla kilitlenmiş ağızlar; ey ulusal çaba ki nefret edilmiş ve horlanmış; ey kılıç ve kalem, ey iki siyasal mahkum; ey erdem ve edebin payı, ey unutulmuş yüz; ey korku yüküyle iki kat gezmeye alışmış ileri gelenler ve adamları, koca bir ünlü kesim; ey eğilmiş baş, ki akpak, ama iğrenç; ey taze kadın, ey onu takibe koşan genç; ey ayrılık acısı çeken ana, ey kırgın eş; ey kimsesiz, başı boş çocuklar... hele sizler, Hele sizler... Örtün, evet, ey facia... Örtün, evet, ey kent; örtün ve sonsuzca uyu, ey dünya orospusu!.. tevfik fikret 39

42 Nazım Akarsu Ben bu şiiri tutsakken yazmış olmalıyım Yoksa nasıl böyle buram buram İstanbul kokar İskeleden vapur kalkar Sarayburnu'ndan biri ona bakar Tutsaklar onun gözleriyle İstanbul'a bakar Tutsaklar onun ellerinde kıpırtıyı duyar Biri sularda ateş yakar Tutsaklar onun yalımında sigaralarını yakar Biri Piyer Loti'ye çıkar Tutsaklar onunla birlikte Haliç'ten gazel okur Biri gider Kadıköy'de balık ekmek yer Tutsaklar onunla birlikte parmaklarını yer Biri atlar gemiye Anadolu kavağına gider Tutsaklar onunla birlikte maviye özgürlüğün koyağına gider Ben bu şiiri tutsakken yazmış olmalıyım Yoksa nasıl böyle sözlerimden hicap duyarım Ben bu şiiri tutsakken yazmış olmalıyım Yoksa nasıl böyle hiç yoktan İstanbul'a özlem duyarım 18 Mayıs Sis İstanbul'a yakışmıyor Perdesini indirmiş gözler gibi gizliyor güzelliğini Sis İstanbul'a yakışmıyor Gölgesini salmış gibi asfalta kendisi görülmüyor Sis İstanbul'a yakışmıyor Kimsesizlik hissi uyandırıyor Bir de bakmışsın ki dudaklarını kaçırıyor İnsan tam öpecekken gamzesinden gamzesini bulamıyor Sis İstanbul'a yakışmıyor Denizin ufkunda bile Sisler içinde bulanıyor İstanbul'un gözleri Sissiz daha güzel olan gözleri 24 Kasım 2009

43 neden geldim istanbul a Her göç bir ko puþ ve ye ni den baþ lan gýç týr. Bu ko - puþta da yeniden baþlangýçta da insanýn kendi öznel niyetlerini aþan bir zor rol oynar. Doðanýn her canlýsýnýn az yoðun ortamdan çok yoðun ortama doðru hareketinin, e- konomik, politik, askeri, kültürel zorlamalarýnýn karþýlýðýdýr göç. Ýnsan yola çýkýyorsa, bulunduðu ortamýn bir ya da daha fazla eksikliði diðer ortamdaki bu eksikliklerin karþýlýðýna doðru hareketini zorunlu kýldýðýndandýr. Yani bilinen klasik itici sebepler ve çekici sebepler di - ye baþ lar her göç ya zý sý. Ýþsizlik baþta olmak üzere, politik ve askeri baský, can güvenliði, kültürel ve ekonomik kaynaklarýn ülkenin/dünyanýn her yerine eþit daðýlmamýþ olmasý bu hareketi baþlatýr. Emeðini satmak ve karþýlýðýnda yaþamak i- çin gerekli olanlarý satýn alabilmek, yani iþ bulmak, hayatta kalma þansýný arttýrmak, insanlýðýn evrensel birikiminden faydalanmak, yani alýþýlagelen tanýmýyla yaþam kalitesini yükseltmek, eðitim alabileceði yerde olmak insanlarý yola düþürür. Kim bu hareketin baþýnda tüm sonuçlarýný hesap eder ki? Tüm hayaller umut doludur. Kaygýlarý teskin eden bir ses, arkasýndan þehre doðru i- ter her yol cu yu. Göç baþladýðýnda yola çýkan yetiþtiði topraklara sýrtýný dönmüþtür bir kere. Her adýmda yeni topraklara yaklaþtýkça eskisinden uzaklaþýr ve yenisine yaklaþýr. Gittiði yerin yabancýsý artýk geldiði yerin de yabancýsýdýr. Gittiði yere yetiþmiþ iþ gücünü, hazýr ve risksiz gücünü götürmektedir. Þehirlerin ihtiyaçlarý olduðunda çektiði ve iþi bittiðinde ittiði göçmenler, sanayileþme dönemlerinin en aðýr ve en pis bilinen iþlerini üstlenirler. Bütün þehirlerin alt yapýlarý, kaba iþleri onlar tarafýndan yapýlmýþtýr. Vasýfsýz iþ gücünün kaynaðýdýr göç. Kendini en mütevazý karþýlýkla pazara sunmaktadýr. Ne olsa yaparým, ekmek yediðimiz tekneye ihanet bizim kitabýmýzda yazmaz tam teslimiyettir. Oysa göçmen böyle karþýlanmaz. O yaþam karþýsýnda harekete zorlanmýþ olmaktan öte gittiði yerde de o- raya tam uyumu ve asimilasyonu yönünde zorlanýr. Göçmenler tüm bu zorlamalarýn ve kendi getirdiklerinin etkisi arasýnda kalmýþ olan kiþiler, toplumlardýr. Asimile Temade Çınar olduðu oranda baþarýlý, köklerine baðlý kaldýðý oranda u- yumsuz, baþarýsýz olur. Dilini unutabildiði ve þehrin dilini aksansýz konuþabildiði oranda baþarýlý kabul edilir. Þehirli gibi görünebildiði oranda þehir onu içine alýr. Yoksa þehrin en uzak köþelerine kusar onu. Ýstanbul un göç þehri olduðunu hepimiz söyleriz. Göçmenlerin yerlilerinden yerlilerin göçmenlerinden þikâyetleri ne çok yazýna konu olmuþtur. Yerliler, yüksek kültürlerinin yeni kültürle karýþmasýndan, bozulmasýndan hoþnutsuzdur. Gelenler, kendi kültürlerini devam ettirmekle karþýlaþtýklarý kültüre uyum saðlamak arasýnda gidip gelirler. Çoðunlukla da ortaya her iki kültürden de bir parça ama her iki kültüre de birebir benzemeyen ara tonlar ortaya çýkar. Bu tonlar hayatýn her alanýna yansýr. Giyim kuþam, yaþanýlan yerler, dil, davranýþlar, tepkiler, müzik, edebiyat, sanat vb. her alan bu dönüþümden etkilenir. Nice araþtýrmalara konu olmuþ arabesk mü zik ya da kül tür bu a ra lar dan bes le nir. Anadolu nun insanýnýn metropollere ve hatta baþka ülkelere yola çýkýþýyla baþlar bu hikâye. Anadolu insaný çoðunlukla yerleþik kültürün insanýdýr. Bir kýsým göçerler ve gezerler dýþýnda genellikle topraðýna baðlý bir hayat sürer. Büyük kýyýmlar dönemleri ve yöreleri dýþýnda da genellikle yüzyýllar boyu ayný kuþaklara ev sahipliði yapar. Gün gelir toprak, dünyaya gelen nesillerce paylaþýla paylaþýla o kadar küçük ve verimsiz kalýr ki kimseyi doyuramaz hale gelir. Topraðýn çalýþarak verimli hale geleceðini düþünenler tarým konusunda çok az þey bilenler olsa gerek. Topraða ekilmiþ ürününü güvenceye almak i çin çift çi baþ ta ban ka lar ol mak ü ze re pek çok yol - dan borçlanýr. Gübresinden tohumuna, tarým ilaçlarýndan iþ aletlerine her aþamasý gün geçtikçe daha masraflý hale gelen topraðýn tarým iþçilerini ya da küçük toprak sahiplerini doyurmasý imkânsýz hale gelir. Bugün aracý tüccarlardan baþka kimse topraktan kazanamaz durumdadýr. Çoðu yine toprakla ilgili iþler bulmak üzere yola çýkar. Fýndýk, çay, pamuk, tütün iþine yani sanayi hammaddesi tarým ürünlerinin iþçiliðine gider. Gün geçtikçe azalan bu üretim alanlarý da buraya yönelenleri þehirlere doðru kovar. Þehirdeki bir aylýk ne kadar küçük olursa 41

44 olsun köylünün topraðýnýn getirisinden daha garantilidir. Hatta bu garanti çoðunlukla köydeki tarlalarýn yeniden ekilip biçilebilmesi hayaliyle yola çýkar. Hesap, þehirde kazanýp köye geri dönmek yönündedir. Tersi de doðrudur ki bazý yörelerin insanlarý için koloni halinde yaþar, koli ile beslenirler denilmesi boþuna deðildir. Köy geride kalarak þehre gidenin dayanma gücünü arttýrýr. Çoðumuz biliriz. Köylerden gelen erzaklar otobüslerin bagajlarýndan boþalýrken hayret etmekten kendimizi alamayýz. Bidonlarla tuþular, peynirler, çuvallarla un, bulgur ve yörede ne varsa o. Gecekondularda emekçilerin bunca yoksulluða raðmen bugüne kadar nasýl dayandýðýný bunlar ve köyden getirdiði ürünlerle elde ettiði yan kazançlarla açýklayabiliriz. Bugün bu koþullar neredeyse tükenmiþ durumda. Ne köylerde ekilebilir toprak kaldý ne de bu top ra ðý e ke cek genç nü fus. Önce evin içinden genellikle- bir erkek çocuk þehre çalýþmaya gider. Aslýnda bu yola çýkan desteklensin ya da desteklenmesin seçilmiþ olan, en atak olandýr. Dayanýklýlýðýný ve zekâsýný kanýtlamýþ olandýr. Çoðunlukla, eðer savaþ göçü deðilse, yolculuk ailenin tümüyle baþlamaz. Neredeyse son köke kadar tutunma çabasý devam eder. Savaþ olan yerlerde bile insanlarýn tüm itici sebeplere raðmen topraklarýndan ayrýlmamasý sadece gericilik, gidilecek yerle ilgili güvensizlikle açýklanamaz. Yani göçün zoru býrakýp kolayý seçmek olduðunu iddia e- denler yanýlýyorlar. Göç imkânsýzda baþlar. Ve ilk yola çýkan kurbandýr. Bu yolculukta hedefimiz Ýstanbul. Daha önce Ýstanbul a gelmiþ olan akrabalar var ise hemen onlarýn yanýna gelinir. Biraz çökelek, biraz yufka, biraz bulgur varsa biraz kavurma sofraya konur. Yük devrilir. Gelen hemþeri ya da akrabaya iþ bulmak, ev bark sahibi olmasýný saðlamak görevdir. Zaten þehirdeki yalnýzlýðý ve güçsüzlü ðü yen me nin bir yo lu dur da bir leþ mek ve her bir par - çanýn güçlenmesini saðlamaktan geçer. Köy derneklerinin ülkemizdeki yaygýnlýklarýna ve ne kadar uzun süredir ayakta olduklarýna bakmak göçmenlerin þehir karþýsýndaki yalnýzlýklarýný anlamak için yeter. Bu dernekler cenazeleri köylerine taþýr. Bugünkü birçok gecekondu i- mece yoluyla kondurulmuþtur. Dayanýþmayý saðlayarak þehrin zorluklarý karþýsýnda ayakta kalmayý garantilemeye ça lý þýr. Ne de ol sa güç ler denk de ðil. O nun i çin dir ki dünyanýn her yerinde olduðu gibi ayný yerden gelenler ayný iþyerinde, ayný iþ kolunda çalýþýp, ayný bölgelerde otururlar. Bu mahalleler neredeyse görünmez bir kale duvarýyla kaplýdýr. Herkes birbirini tanýr. Yabancý girdiði anda anlaþýlýr. Tehdit varsa etrafý çevrilir, hali hatýrý sorulur. Yani her mahallenin getirdiði yörenin kültürüne uygun bir görünmez, yazýlý olmayan yasasý vardýr. Hatta bazý ilerici mahallelerde bu duvarý kýrmak için devlet tarafýndan mahalle içine bir takým memurlar yerleþtirilmiþtir. Bazý mahalleler mahallenin ismi ne olursa olsun orada yaþayan þehirlilerle tanýnýr. Tokatlýlarýn mahallesi, Konyalýlarýn mahallesi, Trakyalýlar, Diyarbakýrlýlar vb. insanlar da birbirlerini öyle tanýr. Ne iþ yaptýðýndan daha çok nereli olduðunu bilir komþusunun. Zamanla daðýlan bu feodal baðlar özlenir, kopmalar yadýrganýr. Ancak kapitalizm hiçbir þans býrakmaksýzýn tam teslimiyeti dayatýr. Ýþinde ilerleyen iþçi atölyede iþe aldýrdýðý köylüsü yüzünden iþinden olmak istemez. Hatta memleketinden gelen kiþinin tam asimilasyonunu, þehirli gibi yaþamasý ve davranmasý yönünde baský yapar. Köyden getirdiði her þeyi unutmasý, gömmesi ve bir daha hatýrlamamasý þarttýr. bi tane Ýstanbul var uyarýsýný bilmeyen var mýdýr? Ama ne çeliþidir ki ayný kiþi yine kendi memleketlileri tarafýndan çok asimile olduðu i- çin aslýný, neslini unuttuðu için yadýrganýr. Ortaya çýkan ikili kiþilik, iþte bu iki gelgit arasýnda kalmýþ, ikiye bölünmüþ, her iki tarafa da kendini kabul ettirmenin yolunu bulmuþ olan kiþilik deðil midir? Yani baþarmýþ o- landýr Ýstanbul un sýnýrlarýný týpký diðer metropollerde olduðu gibi dýþarýlara doðru pervasýzca taþýrtan göçmenler, bunu sadece þehir planlarý üzerinde yapmazlar. Þehrin tüm dokusu ile göçmenlerin dayatmasý arasýnda bir sabit kal ma ve es ne me sa va þý sür git de vam e der. Þe hir, yer - leþik, kurallý ve sabit bir sistem kurmaya çalýþýrken, göçmen onun tüm inatçý diþlerine çomak sokar. Gecekondu kavramý Ýstanbul un dört bir yanýna yayýlmýþ saçaklar gibi tutulmuþ yerlerdir. Seçimler dönemi bu mahalleler adaylarýn vaatlerle kurallarý seçmenler lehine esnettiði yerler haline gelirler. Yýkýmlar durur. Binalar hýzla yükselir. Ruhsatlar alýnýr. Þehrin her alanýnda eski homojenliðin yerini esnetilen yaþamýn izleri alýr. Simit saraylarý, az kepçe lokantalarý, sahillerde donla denize girenler 42

45 tartýþmalarý, duþ alýnýr, traþ olunur yazýlarýnýn asýlý olduðu pencereler, sokak düðünleri, kapý önü çekirdekli aileler, törensi bir havayla kaldýrýmlarda halý yýkayan ailenin tüm bireyleri, meydanlardaki süslü havuzlarý istedikleri gibi kullananlar, açýktan akan kanalizasyon sularýndan su içen ve ilk fýrsatta katledilen tavuklar, lüks binalarýn bahçelerinde yetiþtirilen fasulyeler, soðanlar vb.vb. Bütün bu þehrin görgülü yasalarýný esneten güruh gün gelir sükûnetin yasalarýný da bozar. Herhangi bir haksýzlýk, o güne kadar belki yýllar boyunca kendini kabullendirmek için verdiði emeðin, alýn terinin öfkesini taþýrýr. Artýk bir adým daha geriye çekilmektense göze alamayacaðý bedel yoktur. O güne kadar yaþadýðý baþkalaþýmýn, hazýr getirdiði emek gücünün sonuna kadar sömürülmesinin ve tüm bunlara zorlanmýþ olmanýn öfkesini tüm hücrelerinde taþýr göçmen. Onun içindir ki tüm dünyada olduðu gibi ilk ayaklanmalar, isyanlar, patlamalar göçmen mahallelerinde yaþanýr. Þehri getirdikleriyle zenginleþtiren ama þehrin zenginliklerinden yararlanamayan, en uzak köþelerine atýlmýþlar Kavga yola çýktým mý onu yadýrgayan, uzaklaþtýran lüks semtlerin dev meydanlarýný özgürce adýmlamanýn, tehdit edebilmenin oku yayýndan çýkmýþtýr. Tehdit edilen tehdit etmektedir. Kovulmuþlar kovmaya geldiler. Aþaðýlanan kültür dayatmalara karþý kendi deðerlerini yaþamayý aklýna koymuþtur. Yalnýz bir farkla, o artýk getirdiði kültür deðildir yalnýzca, þehirdeki entelektüel birikimle karþýlaþmýþ, kavganýn kültürüyle de yoðrulmuþ, tanýþmýþ bir kültür tarihi yazmakta Ýstanbul u kavganýn baþkenti yapan bu dev buluþmadýr. Anadolu dan kovduðu kol gücünü, Ýstanbul un kafa gücüyle buluþturur. Anadolu nun iþçisini, Ýstanbul un aydýnýyla buluþturur. Zor un baþlattýðý hareket böylece yeni zor u yaratýr. Kavel İşime karım dedim, karıma Kavel diyeceğim. Ve soluğum tükenmedikçe bu doyumsuz dünyada, Güneşe karışmadıkça etim Kavel Grevcilerinin türküsünü söyleyeceğim. Ve izin verirlerse Kavel Grevcileri, İzin verirlerse İstinyeli emekçi kardeşlerim, İzin verirlerse Kavel Grevcileri, Ve ben kendimi tutabilirsem eğer sesimi tutabilirsem O çoban ateşinin yandığı yerde Kavel'de, O erkekçe direnilen yerde, Kavel'de Karın altında nişanlanıp dostlarımın arasında Öpeceğim nişanlımı Kavel kapısında Ve izin verirlerse İstinyeli emekçi kardeşlerim İzin verirlerse Kavel Grevcileri İlk çocuğumun adını Kavel koyacağım Hasan Hüseyin Korkmazgil 43

46 44

47 Ýstanbul Her sokaðýnda yaþamýn kanat çýrptýðý, kavganýn ateþini, sevdanýn sýcaklýðýný, umudun düþlerden ötesini anlattýðý þehir. Ýstanbul gökdelenlerinin yanýndaki gecekondunda elinde küçük ekmek parçasýyla toprakta oynayan bebek, iþlek caddelerde yazýn sýcaðýna aldýrýþ etmeden su satan çocuk, elinde molotofla kavgaya koþan öðrenci, elinde çantasýyla Niþantaþý kaldýrýmlarýnda pervasýzca yürüyen genç kýz, Üsküdar da Kýz Kulesi ni seyre dalan aþýk, Galata Köprüsü nde balýk tutan yaþlý bir amca, Beyoðlu nda bir sokak çalgýcýsý, Marmara da, UPS de direniþ, Tuzla da bir iþ kazasý, Ýstiklal de eylem, 1 Mayýs ta zaferin adýmlarý ne çok þeydir Ýstanbul. Her köþe baþýnda ekmeðini kazananlarýn memleketidir Yaþamak kavgasýdýr bu þehir. Hayatýn tam ortasýnda olup yaþamak kavgasýnda olanlara sorduk Ýstanbul u, Senin için ne ifade ediyor bu þehir? diye Yanýndan belki onlarca kez geçmiþsinizdir o su satan çocuklarýn, abla, abi su ister misin? diye usulca seslenirler arkanýzdan, ya da bir otobüs duraðýnda karþýlaþýrsýnýz. Ýþte 14 yaþýndaki Mithat da onlardan biri. Taksim de, bir kaldýrýmýn kenarýnda su satýyor. Aðrý dan her okul bittiðinde babasýyla Ýstanbul a gelip ailesine yardýmcý olmak için çalýþýyormuþ. Mithat a kendi Ýstanbul unu sorduk Bu þehirde nereye baksam her gün kavga, gürültü, patýrtý görüyorum. Türkiye de birçok insan çalýþmýyor, özellikle burada. Ýnsanlarýn yapacak bir þeyleri yok ki. Ha bire kavga ediyorlar. Bu þehri ben sevmiyorum. Belki buralar temiz ama, ben Tarlabaþý nda kalýyorum, oralar pislik, çöplük içinde. Nasýl kültür baþkenti seçmiþler burayý anlamýyorum. Ben Aðrý yý daha çok seviyorum. Orada çalýþmýyorum, oranýn insanlarý daha iyiler. (O arada arabadan biri su istiyor ve biz de Mithat a hoþça kal diyerek yanýndan ayrý - lýyoruz.) Ve yine yanýndan çoðu kez geçtiðiniz çiçekçilere gidiyoruz. 60 yaþýndaki Sebahat. Tekirdaðlý, 15 yýldýr çiçek satýyor. Tezgahýnda rengarenk ve çeþit çeþit çiçekler var. Hemen kendimizi tanýtýyoruz ve ona da kendi Ýstanbul unu soruyoruz: Ýstanbul u seviyorum, çünkü burada ekmeðimi kazanýyorum. Yapacak baþka bir iþ olmadýðýndan çiçekçilikle uðraþýyorum. Çok fazla gelirimiz olmuyor bu iþten, ama yine de boyun eðmek zorunda kalýyoruz bu na. He men he men her gün bu ra da yým. Bi ze ta til yok za ten. Sos yal o la rak yap tý ðým bir þey yok, bu þehrin sevmediðim tarafý da bu. Çalýþan birçok insan gibi benim de sinemaya, gezmeye vaktim kalmýyor. 45 Röportaj: Ekinsu / Fotograflar: AFA İstanbul demek...

48 Ýstanbul da güzel yerler bizden uzak. Ama yine de Ýstanbul u seviyorum. Küçük bir sepet, içinde ise satýlmayý bekleyen sular, bu sepetin arkasýnda duran iki kiþi Halil ve Vedat. Halil 10 yaþýnda Aðrýlý, Vedat ise Vanlý 12 yaþýnda. Öylesine doðal bir gülüþleri var ki, hemen fark ediyorsunuz yanýndan geçerken. 10 ve 12 yaþlarýnda olmalarýna raðmen, epey küçük gösteriyorlar. Beslenme bozukluðunun etkisiyle olsa ki Mithat ta da durum aynýydý. Halil ve Vedat ýn yanýna oturup onlara Ýstanbul u anlatmalarýný istedik ve her ikisi de baþlýyor, birbirlerini desteklercesine ayný þeyleri söylüyorlar: Ýstanbul güzel bir þehir. Para kazanmak için çalýþýyoruz, ailemize destek olmak için, o sebeple de Ýstanbul dayýz. Burada olmak bazen iyi bazen kötü. Ýyi olan yaný arkadaþlarýmýzla sokakta, okulda oynamak, kötü yaný okuldan sonra hemen buraya gelip su satmak. Ama En çok memleketimizde yaþamak isterdik. Oralar daha güzel. Beyoðlu nun ara sokaklarýnda dolaþýrlar onlar çoðunlukla. Ellerinde demirden bir araba ve üzerinde içine kar ton koy mak i çin ko nan bir çu val. Kar ton, ka ðýt top - layan Yaþar la sohbetimize, merhaba diyerek baþladýk. Gülümsemesi hiç eksik olmadý konuþmamýz bitene kadar. Aslen Muðlalý, yýldýr ise Ýstanbul da bu iþle uðraþýyor. Yüzü gülümsüyor ama ona kendi Ýstanbul unu sorduðumuzda hafif bir duraksama ile anlatýyor: Ýstanbul benim için bir cehennem yeri. Zenginler biriken bu þeylerden rahatsýz oluyormuþ, biz de o sebeple topluyoruz bunlarý. Bu þehir benim gibilere deðil, parasý olana güzel. Avrupa Kültür Baþkenti ilan edilmiþ güya, benim için hiçbir þey ifade etmiyor. Cebime günde 20 li ra gir sin o gün dün ya nýn en mut lu in sa ný be nim bu þehirde. Hem burasý kültür baþkenti ilan edildi diye bana iyi bir iþ, hayat mý verecekler, on gündür ödeyemediðim evimin kirasýný mý ödeyecekler? Bunu ilan edenler gitsin ancak dýþarýdakilere, parasý olanlara yalakalýk yapsýnlar. Açýkçasý memnun deðilim bu þehirde yaþamaktan, ama mecburum Þimdi de belediyede çalýþan temizlik iþçisinin yanýna gidiyoruz. Mahmut Sivaslý. Belediye iþçisi olduðundan pek fazla konuþmak istemiyor, fotoðrafýný dahi çektirmiyor. Ama kýsa da olsa birkaç cümle söylemesini istiyoruz: Ýstanbul ekmek kapýsýdýr bizim için, yoksa baþka ne anlamý olabilir ki? Çalýþanlarýyla, iþçisiyle var olan bir þehir. Geçim zor bu þehirde, aslýnda her yerde öyle a- ma Ýstanbul da daha zor. Bu þehrin kültürel yanýndan pek yararlanamýyoruz çünkü her þey maddiyata dayalý. Ve daha onlar gibi daha birçoklarý var sesini duyuramadýðýmýz, ama söylenenler bir yerde onlara da tercüman oluyor: Ýstanbul yaþamak kavgasý u nu tul sun is ti yor lar ger çek li ðin, so kak la rýn, ge ce kon du la rýn, u mut la rýn ya þa ma dan kop sun is ti yor lar Ýs tan bul u. bil mi yor lar ki sus ma ya cak, ka pat ma ya cak göz le ri ni. eð me ye cek bo yun ke lep çe le re, zin dan la ra, iþ ken ce le re i çin de ba rýn sa da ve gü zel li ðin ge ti ril se de ke yif ye ri ha li ne, bi li yo ruz ki el bet bir gün a ký ta cak sýn a ký ta ca ðýz bir i rin gi bi o ser ma ye ba ba la rý ný. ve iþ te o za man Ýs tan bul, u mut lar yoð ru lup ger çek li ðin le ge çe cek düþ ler den de ö te ye 46

49 Tutsakların İstanbul Özlemi Her daim özlenen bir kenttir Ýstanbul... Ýstanbul un içinden çýkmayanlar bile ona biraz hasret çekerler. Çünkü boðazý yaþarken, ormanýný özlersin, Taksim i yaþarken, sakin bir kýyýsýný özlersin... Hele bir de demir duvarlarýn ardýndaysan öyle çok þeyini özlersin ki... anlatýlmasý zor... Þairlerimiz, yazarlarýmýz tutsaklýk günlerinde yoðunluðuna yaþamýþ Ýstanbul özlemini ve þiirle, öyküyle biraz olsun dindirmek istemiþlerdir bu özlemi... Nazým Hikmet ömrünün 15 yýlýný zindanlarda geçirdi. Ve en güzel þiirlerini Ankara, Çankýrý, Bursa zindanýnda bulunduðu dönemde yazdý. Ýstanbul a olan özlemini Ceviz aðacý þiiriyle ulaþtýrdý bize... Ben bir ceviz aðacýyým Gülhane Parkýnda/Ne sen bunun farkýndasýn/ne de polis farkýnda Sabahattin Ali tutsaklýða inat Baþýn öne eðilmesin aldýrma gönül aldýrma diyerek yazdý þiirini Sinop kalesinden... Görüþ gününün sevincini Enver Gökçe Bugün görüþ günümüz/dost kardeþ bir arada/telden tele mendil salla el salla diyerek ulaþtýrdý bize yýlýnda Ýstanbul Harbiye Askeri cezaevinde yatan þair Ahmed Arif Bir ufka vardýk ki/yalnýz deðiliz sevgilim/gerçi gece uzun/gece karanlýk/ama bütün korkulardan uzak/bir sevdadýr böylesine yaþamak diye seslenir. Kör duvarlara, demir parmaklýklara inat Hani bir dýþarda olsam/hep yürürüm durmam diye haykýrýr A.Kadir. Dýþarý çýktýktan sonra yaþanacak baþka bir mapusluktan söz eder Metin Demirtaþ dizelerinde... Gün doðar bir gün sen de/özgürlüðü bir gelin gibi takýp koluna/çýkarsýn baþlar iþsizlik/o en büyük hapishane Yaþamýn acý tatlý birçok yanýyla dalga geçmeyi baþarabilen þair Can Yücel ise þu dizelerle seslenir bize mapusluk gün le rin den, Bi sað ya ný ma yat tým, geç ti beþ yýl/bi de so lu ma yat tým, et ti mi on yýl/ha di kalk de di ler, bit ti bu fa - sýl/hay Allah kahretsin, uyanamýyorum! Hasan Ýzzettin Dinamo, Rýfat Ilgaz, Arif Damar, Þükran Kurdakul, Hasan Hüseyin Korkmazgil, Nihat Behram ve daha niceleri geçti bu ülkenin zindanlarýndan... ama umutlarýný hep canlý tuttular... Geleceðe olan inançlarýný hiç yitirmediler. Bir de mülteci ve sürgün günlerinde özlenen Ýstanbul vardýr. Öyle bir özlemdir ki bu yakar kavurur insanýn yüreðini... Ve þu dizelere dönüþür bir þairin kaleminden... Bir allý turna olsam karlý daðlarý aþsam/varsam bizim ellere kendi göðümde uçsam/þimdi Ýstanbul da olmak vardý anasýný satayým/püfür püfür bir vapurun yan tarafýnda Ama umut kesmez sürgün, bilir bir gün döneceðini ve haykýrýr... Sabret gönül bir gün olur/bu hasret biter/çekilen a cý - lar ca ným/gün o lur ge çer Dün olduðu gibi bugün de zindanlarda olanlarýmýz var. Nazým ýn yaþadýðý özlemi yoðunluðuna bugün de yüreðinde hissedenlerimiz var. Onlardan gelen þiir ve öykülerimiz var. 19 Aralýk operasyonundan sonra hücrelere zor la gö - türülen tutsaklardan birisi aylar sonra ring aracý ile Ýstanbul a mahkemeye getirildiðinde karþýlaþtýðý Ýstanbul u anlatýr þiirle... Ýstanbul yalnýzlýktan bunalýyordu/ýstanbul bir þeylere sancýlanýyordu/belli ki/deniz dalgalarýný,/kuþatýlmýþ çocuklarýný arýyordu/rüzgara,/durgun durgun bakýyordu/bomboþtu deniz kenarýnda çocuk kaydýraklarý/yalnýzdý çocukluðumun salýncaklarý Bugünün tutsaklarýndan istedik Ýstanbul özlemlerini bize ulaþtýrmalarýný ve bakýn onlardan bize neler gel di. 47

50 Ýs tan bul Ahmet Akyüz yal nýz lýk tan bu na lý yor du Ýstanbul yalnýzlýktan bunalýyordu Ýstanbul bir þeylere sancýlanýyordu Belli ki Deniz dalgalarýný, Kuþatýlmýþ çocuklarýný arýyordu Rüzgara, durgun durgun bakýyordu Bomboþtu deniz kenarýnda çocuk kaydýraklarý Yalnýzdý çocukluðumun salýncaklarý Fidanlar, yalancý baharlara küsmüþ köklerini daha derinlere salýyordu ýssýzdý sokaklar Öksüz çocuklar gibi bakýyordu Sokaklarda duvar yazýlarý Ýstanbul yalnýzlýktan bunalýyordu Ýstanbul bir þeylere sancýlanýyordu Anla iþte Ýstanbul da yaþam adam gibi yaþayacak çocuklarý Delikanlý sevdalara Yürek açacak sevdalýlarý arýyordu Ýstanbul yalnýzlýktan bunalýyordu Ýstanbul bir þeylere sancýlanýyordu. Çocuklar çýktýlar ortaya göründüler birden bire göründüler... ansýzýn. Eli ayaðý dili damaðý birbirine dolandý zamanýn Çocuklar çýktýlar ortaya bütün evren ye þil bir sey re dal dý yaþamýn gözleri yaþardý... hasretlerce aðladý Çocuklar çýktýlar ortaya göründüler birden bire göründüler... ansýzýn. Eli ayaðý dili damaðý birbirine dolandý zamanýn Çocuklar çýktýlar ortaya bütün evren ye þil bir sey re dal dý yaþamýn gözleri yaþardý... hasretlerce aðladý Çocuklar çýktýlar ortaya Duvarlarý okþadý biri Üþümüþ elleri allý, kýrmýzýlý Çiçekler açtý. Biri kaydýraktan kaydý biri salýncakta sallandý... Çocuklar çýktýlar ortaya Ýstanbul ferahladý ah çocuklar... çocuklar Bir gülümseyiþ oldular Çýktýlar meydana Haykýrdý biri: Mutlaka görüþeceðiz! Mutlaka görüþeceðiz, ey toprak fidanlar boy atacak mutlaka! ya lan bu dur gun du ruþ, rüzgarýn olup seviþeceðiz, Mutlaka görüþeceðiz ey deniz! Çocuklar çýktýlar ortaya Ýstanbul anladý... Zamaný gelseydi eðer Ýstanbul gözlerimde aðlayacaktý. 48

51 ÝS TAN BUL A MEK TUP Sen bizimsin Ýstanbul. Geçmiþ günlerde yaþadýklarýmýz, gelecek yarýnlarýmýz, yaþayacaklarýmýzsýn. Tari - himizsin Ýstanbul. Kuþattýk seni yüreðinin taa içinden Sen baþýmýzda esen kavak yelisin. Deli taylar gibi kapýlýp esen yeline koþuyoruz yarýnlara. Yarýnlar adýna ayaktayýz. Güneþin sýcaklýðýndan tutuþan bozkýrýmýzsýn. Sen Ýstanbul kanayan yaramýzsýn. Kan verdik Ýstanbul. Kanýmýzý döktük topraðýna. Yedi tepende açan sevda çiçeklerini suladýk. Yýkýlasýn Ýstanbul! diye feryadýmýzsýn. Sana oðullar, kýzlar verdik Ýstanbul. Þehitler uðurladýk sokaklarýndan ký zýl bay - raklarla. Duvarlarýna yazýlmýþ öfkemizsin Ýstanbul. Ahýmýz var, soracaðýz bir gün. Sevda oldukça Ýstanbul, be - denler yatýracaðýz topraðýna Tarlabaþý nda bir çift yüreksin Ýstanbul. Kýzýlderililerin yerdeki ahýnýn yanýna düþtü canlarýmýz. Kaný aktý canlarýmýzýn, asfalt taþlarýnýn arasýndan ince ince akýyordu. Gördün Ýstanbul, in ce ince akarken geride temiz bir ince sýzý býrakýyordun. Hüznümüzsün, ah Ýstanbul Sen Ýstanbul, gördün yenildiðimiz günleri de. Yedi kat hüzün astýn yüzüne. Boðazýn soðuk sularýnýn dibine çektin bizi. Zor, aðýr günler geçirdik seninle. Bizans a kahpe diyenlerin, kahpe pusularýna düþtük. Siren sesleri arasýna karýþtý sesimiz, nefessiz kaldýk Ýstanbul. Soðuk sularýndan, buzdan duvarlar çekildi ara mý za, di - reniþin ateþi olup ýsýttýn. Metris te hücre, Bayrampaþa da ateþ, Ümraniye de köpük, Gebze de dumandýn bize Ýstanbul. Otopsi raporlarýmýza yazýlmýþ gizlenemeyen gerçeðimizsin. Eyüp ten yükselen dua, Gazi de kavga - nýn atan nabzýsýn. Barikatsýn Ýstanbul. Sana geldik Ýstanbul. Dört bir yandan koþarak sana geldik. Kamyon kasalarýnda, otubüs yolculuklarýyla geldik sana. Boðazýndan geçtik, ama boðazýmýzdan haram lokma geçmedi. Koynun bildik sur altlarýný, usulca yattýk. Bölüp paylaþtýðýmýz simidimizsin. Mavi denize karþý boynumdaki halkasýn, özlemimizsin Ýstanbul. Se - ninle keyiflendik, karakollara düþtük, seninle falakalara yatýrýldýk. Öfkelenip öfkelenip taþan, ama yine gelip bizi vuransýn. Sen bizim çýplak gerçekliðimizsin. Söz dikiþi ile dikilmiþ, elbiseyi giyemeyen gerçek halimizsin. Biz, se - ninle, camide dua edip çýkýþta ayakkabýmýzý deðiþtirmeyi öðrendik. Cemevine uðradýðýmýzda sen önden bu - yurdun Ýstanbul. Biz seninle, Ýstanbul, fakiriz, yoksuluz. Ýþçiyiz, iþsiziz. Biz seninle Ýstanbul Ermeniyiz, Kür - düz, Rumuz, Aleviyiz, Müslümanýz, Hristiyanýz, Azýnlýðýz, Ötekiyiz. Biz baðrýnda açmýþ bin bir renkte çiçe - ðiz. Biz seninle Ýstanbul, gece yarýsý baskýnlarýnda ele geçtik. Telsiz konuþmalarýnda adýn geçmez. Operasyon haberlerinde adýn anýldýðýnda hücrede ýþýk saçýyordun Ýstanbul. Direniþti adýn, yeneceðine inandýðý mýz o nur - sun Ýstanbul. Sen gü zel sin Ýs tan bul. Su lu ku le de Ro man sýn, Ak sa ray da Rus sun, Be yoð lu nda so kak çal gý cý sý sýn, Tak - sim de tekmelenen travestisin. Coplanmýþ halimizsin, yol kenarýna býrakýlmýþ cesetsin Ýstanbul. Üstüne gazete dahi örtülmemiþ çýplak gerçeðimizsin, bizden olan her halinle kabulümüzsün. Sevda þairinin acemi aþýk ha li - sin. Boðaza karþý haykýrdýðýmýz öfkeli halimizsin A ma Ýs tan bul, sen Fa tih Sul tan Meh met Pa þa ma hal le si de ðil sin ya da Mus ta fa Ke mal ma hal le si ve ya Ý - nönü sokaðý deðilsin. Sen Ýstanbul 1 Mayýs mahallesisin. Armutlusun, Gülsuyusun, Çayan mahallesisin. Hasan Ocak Parkýsýn. Tarihsin Ýstanbul. Bizim kalemle yazýlmýþsýn beyaz sayfaya Ayak izlerini takip ettiðimiz çuvala sýðmayan mýzraksýn. Gecekondusun Ýstanbul, dýþýndasýn. Feleðin çemberinden içeri geçmiþsin. Daha yukarýdan bakmak için gökdelenler diktiler Ýstanbul. Yukarýdan bakmak Bakýnca kara cahil, kültürsüz diyorlar Ýstanbul. Medeni - yetlerinin baðrýna saplanýyor kültürsüzlüðümüz. Öðütler veriyorlar Ýstanbul. Medeni insan olmamýzý, a si li ði - mizi, barbarlýðýmýzý býrakmamýzý istiyorlar, demokrasinin nimetlerinden faydalanmamýzý öðütlüyorlar. Ta rih 49 Vedat Düşküner / Tekirdağ 2 No F Tipi

52 huzurunda düþman kesilmiþiz. Onlarýn medeniyetine, özgür bireyine tehdidiz seninle. Asiyiz Ýstanbul, e fen di - sinin sözüne gelmeyen kýrbacýndan korkmayýp Spartaküs ün kýlýcýna davranan köleyiz. Kendi þarkýlarýmýz var Ýstanbul, cenk meydanýna davet eden þarkýlar. Öðreneceðiz Ýstanbul, öðreneceðiz öfkemizi örgütlemeyi, öðreten de öðretecek her halimizle yanýmýzda olmayý. Onlarýn ak dediði bizim için karadýr Ýstanbul. Merkezlerimiz farklý Sö mü rül müþ, e zil miþ, e mil miþ ka ný mýz sýn, ça lýn mýþ e me ði miz, gasp e dil miþ hak ký mýz, ö den me miþ taz - mi na tý mýz sýn. Grev sin Ýs tan bul. 1 Ma yýs ta Tak sim de dal ga lan dý rý lan bay rak sýn, bay ra ðý ta þý yan sýn Dal - cý nýn elindeki taþsýn, tazyikli suya karþý kol kola kenetlenmiþ dirençsin. Bugün kavgasýný verdiðimiz yarý ný - mýzsýn. Se nin le bü yü dük Ýs tan bul. Çok þey ya þa dýk se nin le Se nin le ye nil dik, pe ri þan ol duk. Se nin le a ya ða di - kilmiþ kahramanlýklar. Bir gecekondu evinin penceresinden ya da bir binanýn ikinci katýndan sokaðý tutmuþ karanlýðýn bekçilerine doðru tutulmuþ bir namlusun Ýstanbul. Gazi sin, Ümraniye sin, Bostancý da vurulsan da Yýlmaz Kaya sýn. Dimdik ayaktasýn. Selamsýn dar gündeki dostuna. Kanýmýz karýþtý birbirine dedirten mayasýn Ýstanbul. Þimdi biz seninle Ýstanbul, ne geçmiþimize aðýt ne de geleceðimize övgüler dizeceðiz. Bizi yok sayýp, seni Avrupa nýn, medeniyetin baþkenti yapanlarý þaþýrtacaðýz. Atlarýmýzý haramilerin üzerine süreceðiz Ýstanbul. Tek gördükleri þey atalarýmýzýn burunlarýndan aldýklarý soluk ve barbarlýðýmýzýn yýkýcýlýðý olacak. Dünyanýn ezilenlerinin yüreklerini titretenlerin yüreðini titreteceðiz Ýstanbul. Mademki gelip meydanýmýza kur du lar sal - tanatlarýný buyursunlar, bizim meydanlarýmýz cenk meydanlarýdýr. Vuran kazanýr, vuracaðýz! Onlarýn hatýrlanmaya ihtiyacý yok, ama senin onlarý hatýrlamanda yarar var Ýstanbul. Bedrettin de atýyla buradan geçti, ardýndan niceleri geldi, deðil mi ki gidenler kavganýn kültürünü býraktýlar, kuþan, kuþana lým Ýs - tanbul. Kavganýn baþkentinde çek vur, sür atýný! Yeditepe de ateþler yanýyor. Kavga yine yeniden baþlýyor. 50

53 ÝSTANBUL KARALAMALARI Bir kuþ kanadý ses verir yakýnlarda bir yerlerde Bir çocuk gülümser kondularýn arasýndan Üstü baþý çamur Sokak çamur Direkler çamur Bir diþi çürük, ikisi yok Bir kedi miyavlar iki defa Biri açlýktan öteki korku Bir siren sesi duyulur Bir taþ gelip çarpar polis kalkanlarýna Birden patlar öfke ama kimse þaþýrmaz Ölüler en önde yürür Ellerinde taþ baltalarýyla Tüm insanlýk adýna Tüm insanlýk kavgaya girer Tomahawklarýný çekip girer harbe Apaçiler Zulüm öyle bir noktaya varýr ki Tanrýlara isyan eder Cehennem zebanileri Ve cennetin melekleri Yüreklerde mayalanan dinamit patlar. Yüzlerce defa geçilir sýrat köprüsünden Yüzlerce yaþam yener ölümü Ve varoþlar sabahlarýna baþlar Ergül Çiçekler Birazdan yýkým ekipleri dayanarak dýþ halkaya Ve yüzlerce polis vatanýn bekasý için Huzur ve barýþ için Ve emlak spekülatörleri için Ve inþaat devleri için Ve birkaç burjuva beye sunulacak On beþ odalý villalar için Tek gözlü kondular yýkýlýr Ve soracak binlerce insan vatan, vatan, vatan diyorlar Bu nasýl vatan Kendi halkýna Bir somun ekmeði Ve bir göz konduyu çok görüyor Sonra biri haykýracak Sonra gaz bombalarý ve sirenler Yine sabahlamýþtýr þehir Dumaný tüter taþlarýn Hala yanýk asfalt kokusu yakar ciðerleri Yorgun düþmüþtür polis panzerleri Askýlar, kelepçeler, nöbetçi savcýlar Bir ceza ve bir ödüldür Ýstanbul da yaþamak Bir baþkaldýrý ve kolektiftir Alevlerin rengine doymuþtur gece Sabahlayan þairler Gün atarken bitmeyen þiirlerin Kayýp imgelerinden birkaçýný bulmuþtur Ve on yedi yaþýnda býçkýn bir delikanlý Kan tükürerek ana avrat bir küfür savurmuþtur Ýþkencecisinin suratýna Ýstanbul da her gece yüzlerce kez kopar kýyamet Bir kuþ daha kanatlanýr Bir çocuk daha gelir Onun da üstü baþý sokaðý çamur Cepleri taþ dolu Daha çok duyulur siren sesleri Niþan alýr ötekiler Bir kez daha vurulur en önde giden Düþer yere bedeni Baltasý hala havada Bir dinamit patlar Bir balta bulur bedenini Bir çocuk daha gelir Sonra biri daha Bir daha Biri Daha 51

54 Daha Daha Büyür sokak, taþar kent. Ve Simsiyah saçlarýyla Delicesine esmer Delicesine genç Delicesine gece karasý gözleriyle Delicesine güzel bir kadýn militan Dikilir o duvarlardan birinin önüne Çivi gibi çakar ona sözlerini Ýlan eder Dün öldürülenlerin aslýnda ölmediðini! Sonra bir kadýn daha gelir Sonra bir adam daha Sonra sel olur Çýkar öne biri Burada bir insan öldürebilirsiniz Ama bir tek ev bile yýkamazsýnýz diye haykýrýr Yavaþ yavaþ stoklar erir, gaz tükenir Sinirler yorulur ve taþ yaðmuru altýnda Yenik bir ordu gibi Valinin emri gereði Geri çekilir yýkým ekipleri Ama yine geleceklerdir. Sonra öðlen haberleri Yýkým görüntülerinden önce Þikeci, çapkýn, futbolcu haberi Ünlü manken hiç adlý hanýmefendinin evliliði Ardýndan üniversitede çatýþma Karþýt görüþlü öðrenciler diye geçiþtirilir Peþinden baþbakanýn yeni güneþ gözlükleri Dansöz Cevriye nin kaçamaklarý Deri iþçilerin grevi Konuþan kedi tekirin hikayesi Cinnet geçiren polisin ailesini yok etmesi Kokain aleminde yakalanan ünlü þarkýcý Yani kasten karýþtýrýlýr haber olanla olmayan Yönetmenin en iyi yolu çürütmektir. Bu yüzden vurulan gençlerin haberleri Sýkýþtýrýlýr sosyete haberlerinin arasýna Oysa kurþunlara can verirken o gençler Çocuklar oyunlar oynuyordu Ýstanbul sokaklarýnda Fabrikalar, otobüsler, köprüler Askýlar, falakalar Tramvay, metro Faili belli ama inatla meçhul denilen cinayetler Ve ne mutlu T... diyenler Bilmem neye can feda edenler Ve katli vacip komünistler Ve Ve Ve Medyanýn bir görevi budur Her þeyi ve herkesi zehirlemek Oysa tersanelerde iþçiler ölüyordur Birer üçer ikiþer. Ve kahramanlar sürüsü Ýnsan avýndadýr Vatan millet Sakarya Bir de Etiler çorbacýsý Bir de trafik kazasý Yani o cenahta Bütün çiçekler küf kokar Bütün yollar kapalýdýr Bütün renkler bozuktur Ne bir dost Ne de sevgili o cenahta Her þeyi olduðunu sananlarýn hiçbir þeyi yoktur Marmara akar durur Ege ye Karadeniz e Marmara dolar durur Ege den Akdeniz e Güneþ ýþýklarýyla dans eder mavi aðustosta Cam parçalarýna döner marmaranýn yüzü Aldanmayýn derinden akar Durgunluk yalan Sorun vurgun yemiþ dalgýçlarýna Sular akar Sular gelir Sular gider Sular durmaz Ýstanbul akar Ýstanbul gelir Ýstanbul gider Ýstanbul durmaz Fen Edebiyat fakültesinde bir öðrenci Slogan atar ciðerlerini yýrta yýrta Çok geçmez çoðalýr sloganlar Fakülteye girer kalkan Cop, gaz bombasý ve ambulanslar Yine ayný yalanýn arkasýna saklanýlmýþtýr Çatýþan karþýt görüþlüleri ayýrmak Harem limanýnda demirlidir dev konteynýr gemileri Bir þehir getirir Bir þehri alýr giderler Harem limanýnda yüzlerce iþçi Her gün bir þehir yükler Her gün þehir indirir Þikayetleri yok çalýþmaktan 52

55 Hatta çok çalýþmaktan Mesele deðil kan ter içinde kalmak Mesele deðil alýnteri dökmek Zaten gurur da duyarlar Ama yoksulluk ve kursakta açlýk Büker belini Harem iþçisinin Öylece kalýrdý bu kent Her gün taþlarýna çarpmasaydý sesimiz Akþam sefalarý açmazdý Olmasaydý gülüþlerimiz Biz þarkýmýzý söylemesek sular susar Kuleler çöker Hisarlar boyun eðerdi Ve boðazýn üstünde Bir tek martý bile çýðlýk atmazdý Dinerdi serin deniz rüzgarlarý Ne Beykoz kýyýlarýný döven dalgalar Ne gemiciler ne gemi düdükleri Ne de Sirkeci banliyösüne asýlan çocuklar Siz ne sandýnýz ki Kimin kalbinden aldý rengini Bu kýzýlca gelincik Biz fabrikalarda gürleyen öfke Þehirleri aydýnlatan elektrik iþçileri Okulda öðrenci ve öðretmen Sokaklarýnda dinamit, mahþer Ve yüreði namluda militan Ona düþman ona dost Kuþatmalarýnda vurulan Kýyýlarýnda el ele yarimizle dolaþan O sevdanýn mimarlarý ve savaþçýlarýyýz Yabani güvercinler doldurur meydanlarýný Evlerin çatýlarý martýlarýn iþgali altýndadýr Sokaklarýnda kediler köpekler ve casuslar Hep deðiþir Ýstanbul ve hiç deðiþmez Yürür militanlar gecenin gözüne barut ekerek Vakti gelir ateþ boy verir Bir sarsýntý ve dehþet anýyla Sokaðýn biri yarýlýr aniden Ve yarým kalýr son devriyenin sireni Öfke hep aniden durur Bayraklar alev alýr, alevler bayrak olur Þehrin hep deðiþen yanýdýr bu, Öteki pek deðiþmez Hele o mart ayý, Kimine dert olur kimine bayram Ana caddelerinde öfke ve nefret kol gezer Caka satar bela arar Maaþlý memurdur Astýðý astýktýr kestiði kestik Sýrtý yere gelmez Yasalar ondan yanadýr ya da yasa odur. Çekip vursa birini Kim diyecek ki niye vurdun Kýsacasý kurþundan baþkasý iþlemez ona Ne de olsa Kurþunun yasasý yoktur Hala aklýn sesi diyor boþ konuþanlar Ýstanbul Laf anlatmaya çalýþýyorlar cellatlarýna Vicdanlarýna sesleneceklermiþ Varsayalým sýzladý vicdanlarý Gözünde bir damla yaþ olunca katillerin Daha mý güzel katledilmek Hala aklýn sesi diyorlar Oysa hala kurþunlar atýlýyor Hala güvercinler öldürülüyor sokaklarda Doðup büyüdüðü topraklarda yabancý Düþman sayýlmýþtý Sonra kaldýrýmda ölüsünü gördük güvercinin Yýrtýk ayakkabýlarýyla Sonra ayný tiyatro oyunu Bir katili yakalayýþ Bütün katilleri temize çýkardýlar Ama duruyor orada, Þiþli de bir kaldýrýmda Sýrtýndan vurulmuþ bir Ermeni nin kaný Akmýyor, gitmiyor soðumuyor Yas tutmuyor, aðýt yakmýyor Çýðlýk çýðlýða deðil Duruyor orada Ve insanlýðýn o onurlu sesiyle Buradayým, hep burada olacaðým diyor Kan bu hiç çekip gider mi? Nerede dökülmüþse orada kalýr Geçersiniz oradan, yolunu, düþerse Þiþli ye Dikkat edin kaldýrýmda yürürken Katledilen bir Ermeni nin kanýnda boðulabilirsiniz. O kan hala orada Bir yýl geçti Ýki yýl geçti Üç yýl geçti O kan hala orada Sel olur taþar þehrin sokaklarýndan Þarkýlar türküler söylenir Ermenice, Kürtçe ve Türkçe Sonra boþalýr sokaklar Kan döner yurduna Þiþli deki o kaldýrýma Her yýlýn 19 Ocaðýnda sel olur akar Oysa hani ölmüþtü güvercin Yine kaybetti cellatlarýn Ýstanbul. 53

56 Dostun da düþmanýn da çok Ýstanbul Ýkisini de sen yaratýyorsun Her gün kendini doðuruyorsun Her gece kendini öldürüyorsun Ne ölmekten býkýyorsun. Ne de yaþamaktan Yeter bu kadar Ýstanbul Ýyisi mi devam edeyim Seni bilmeyenlere anlatayým Seninle yaþamak bile Yetmez seni tanýmaya Fabrikalarla dolu bir þehirdir Ýstanbul Tekstil iþçilerinin beyinleri Arabesk ile zehirlenir Gazete matbaa iþçileri Yasaklanmýþ zehirli kurþunlu boyalarla Gýda iþçileri açlýkla Tersane iþçileri ölümle Sanayi iþçileri vardiya sistemiyle öldürülür. Ama yine de boyun eðmez Ýstanbul iþçisi Ve bazen yumruðunu öyle bir indirir ki Plazalarda korku daðlarý peydahlanýr Asýlmýþtýr cam iþçisinin grev kararý Boynunda ipek fular en iyisinden Dert yanýyor bir kadýn kameralara Tam altý yüz milyon dolar saymýþ Bir kez sönerse fýrýnlar Mahvolurmuþ Sýrasý mý grevin, nerden çýkardýlar bu grevi Ya çökerse fýrýnlar Fýrýnlar altý yüz milyon dolar Olsa parasý vermez mi zam mý? Çok samimi konuþuyor hanýmefendi Altý yüz milyonu bulan Bulamaz iþçiler için bir kuruþu Arttýrdý boðazýndan keserek Biriktirdi altý yüz milyon dolarý Üstüne ev, arabalar, villalar Bir televizyon ve gazete kanalý Böyle biri hiç yalan söyler mi Hani az kazanmasa öderdi istediðiniz parayý Hatta fazlasýný Yatýrdý elindekini avucundakini fýrýnlara Kalmadý bir kuruþ daha Ve sen cam iþçisi gel de inan bu sözlü yalana Ve ertelendi cam iþçisinin grevi Bakanlar kurulu kararýyla Cam iþçisi devam ediyor iþe Solgun ve yorgun Ve cehennem gibi sýcak olan O 600 milyonluk fýrýnlarýn önünde Yeter ki çökmesin diye fýrýnlar Cam iþçisine vazife biçildi Sefalet içinde yaþamak Kimileri sevda saydý sana Ýstanbul Kimileri delice sevdalandý Uðruna ne þiirler yazýldý Ne sürgünler yaþandý Ne kanlar döküldü Denizler geçti sokaklarýndan Her biri destanlaþan o genç savaþçýlar Kaç kuþatma yaþadýn, kaçýnda öldün Sokak savaþlarýna girdin Sokak savaþlarý gördün Yendin, yenildin Her defasýnda daha büyük dövüþtün Ýþçilerin, öðrencilerin Limanlarýn, kuþlarýn þehri Bayraklarýn ve ateþin þehri Söz olsun sana Henüz yeni baþlýyor bu kavga Henüz hepsi sadece baþlamak için Þimdi hazýrlan o büyük taarruza! Bil ki Ýstanbul Özlüyorsak düþmanýn merdini Yiðitliðimizin hasýndandýr Öfkemizi daha bir harlar Her alçaklýðý cellatlarýnýn Söz olsun ki sana koca kent Ant olsun ki Kapanmayacak yaralarýmýzýn bir teki bile Ama bir teki bile Tiranlýðýn son kalesi de düþene deðin Ama ant olsun ki Kurþun yaralarýndan mermi yakacaðýz Aðýtlarýmýzdan kýlýç Ve ölülerimizden süngü Þafaklar üstüne yemin ettik Yaslý analarýn, aç çocuklarýn Selvi çýnar yoldaþlarýn Denizlerin üstüne yemin ettik Ve artýk adýmýza sadece Zaferin atlýlarý dedik Bir ant içtik Þafaklar üstüne Dövüþenlere uðurlar olsun! 54

57 Hüseyin Durmaz/ Kandıra 1 No lu F Tipi Biz 12 Eylül faþist darbesi geldiðinde ilkokul çocuklarýydýk. 12 Eylül boyunca tam da istedikleri kuþaklarý yetiþtirmek için uyguladýklarý programlarla ortaokul ve liseyi okuduk. Faþizmin tornasýndan geçtik. Sonra da Ýstanbul da üniversiteye baþladýk. Üniversitede olduðumuz yýllar devrimin yenilmez olduðunu gösteren yýllar oldu. Ve Ýstanbul kavganýn þehri 12 Eylül de yaratýlmaya çalýþýlanýn hedefine ulaþmayacaðýný sokaklardaki kavgalarla gösteriyordu. Ýþte o günlerde yaþananlardan bazýlarýný paylaþarak kavganýn þehrinde kavgayý nasýl öðrenip yaþadýðýmýzý, kavganýn bir dönemden diðerine, bastýrýlandan yükselene geçiþini paylaþmak istiyorum yýlýnýn ilk aylarýndayýz. Gençliðin yeniden kavgaya girdiði günler Haber geliyor, Yýldýz Üniversitesi nde polis kurþun sýkmýþ Bu kabul edilemez. Protesto için çalýþma baþlatýyoruz. Öðrenci dernekleri Ýstanbul platformunda karar alýyor ve Yýldýz Üniversitesi ne gidiliyor. Devrimci öðrenci hareketinin olduðu o- kullardan öðrenciler Yýldýz Üniversitesi ne geliyoruz. Forum yapýlýyor. Büyük kalabalýk... bin beþ yüz kiþi toplanarak forum yapýlýyor. Faþizm teþhir ediliyor. Polisin okula girmiþ olmasý, havaya bir el ateþ etmesi teþhir edi - liyor. Bugün havaya yarýn üzerimize ateþ edilir deniliyor. Konuþmalar sonunda Yýldýz Üniversitesi nden Barbaros Bulvarý na çýkýp Beþiktaþ a yürüneceði açýklanýyor. Forum alanýndan caddeye doðru yürüyüþ baþlýyor. Caddeye yaklaþýnca dönüp bakýyorum kortejin arkasý görünmüyor. Caddeye çýkýp karþý þeride, Beþiktaþ a giden þeride geçiyoruz ve korteji geniþletmeye baþlýyoruz. Biraz aþaðýda, köprünün ötesinde, karþýmýzda polis de yerini alýyor. Bizim okuldan gelen arkadaþlar bir aradayýz. (Sonraki yýllarda bu arkadaþlarýmýzdan bazýlarý devrim mücadelesinde ölümsüzleþiyor) sloganlar atýyoruz. Saflarý sýklaþtýrýp aþaðý doðru yürümeye baþlýyoruz. Karþýmýzda dizilmiþ olan polis de bize doðru geliyor. Polisler ön taraftan ve solumuzdan, üniversite tarafýndan kuþatma yapýyor. Kenetlenmiþ halde sloganlarýmýz atmaya devam ediyoruz. Polis müdahale ediyor, bizi karþý tarafa Yýldýz mahallesi tarafýna daðýtýyor. Yol kenarýndan yukarý çýkýyoruz ve oradaki inþaatýn molozlarý ve malzemeleriyle polise saldýrýyoruz. Bizi okuldan koparýrken hazýr taþ ve sopalarýn yanýna daðýtmýþ oldular. Hemen taþlar ve sopalar kapýlýyor, polise saldýrýyoruz. Ýlk kez taþlý-sopalý kavgada yer alýyorum. Daha önceki gösterilerde polisi görünce daðýlýyor ve kayboluyorduk. (Okul içinde zaten polis yoktu) 89 baþlarýnda uygun bir mevziden polise taþlý-sopalý saldýrý sürüyor. 12 Eylül kuþaðý olarak yetiþen gençliðin ayaklanmasý gibi. Yukarýdan yoldaki polislere bir süre taþ-sopa yaðdýrýldýktan sonra diðer tarafa bir grup Fulya deresine doðru toplu olarak yürümeye baþlýyoruz. Sayýmýz o sýrada yüz kiþi kadar. Sloganlar atarak aþaðýya i- niyoruz, sonra da karþý tarafa, Niþantaþý na doðru devam ediyoruz. Sokaklarda Çavbella, Avusturya Ýþçi Marþý ve daha baþka devrimci marþlar söylüyoruz. Sloganlar ve marþlarla yürüyoruz. Apartmanlarda kimisi 60 lý yaþlarda olup bizi alkýþlayanlar oluyor. Sloganlar ve marþlarla sanki 12 Eylül ün devrimi yenemediðini ilan eder gibi dolaþýyoruz. Kahrolsun faþizm sloganýna katýlanlar, kendisi slogan atanlar oluyor. 12 Eylül yýllarý boyunca en a- ðýr baský koþullarýnda yaþayan, baskýdan sesini çýkaramayanlarýn sokaklarýn slogan ve marþlarla inlemesiyle zincirlerini kýrarak sloganlara katýlmasý biz öðrenciler i- çin de büyük moral oluyordu. Halktan yaþlýlarýn daima yapmayýn, etmeyin sözlerini duyanlar olarak bizlere destek olduklarýný görmek o günlerde bizi þaþýrtan güzelliklerdi. Akaretlere geliyoruz. Bir süredir sayýmýz a- zalmaya baþlýyor, peþimizdeki polisler de artýyor. Beþiktaþ a doðru indikçe sayýmýz iyice azalýyor. Beþiktaþ a indiðimde polis otosu arkamda, ben önde bütün gücümle koþuyorum. Ekip otosunun yanýnda koþan polisler de olduðundan atlatmak zor. Sýk sýk köþeleri dönerek polisi 55

58 atlatýyorum. Yürüyerek hemen uzaklaþmaya çalýþýyorum. Ara sokaklarda yürüyorum. Sonra ara sokaklarda bir otobüs duraðýna rastlýyorum:yýldýz mahallesi duraðý. Bir saat boyunca sokaklarda marþlar, sloganlarla dolaþtýktan, polisi atlattýktan sonra baþladýðým Yýldýz a geldiðimi fark ediyor ilk otobüsle bölgeden çýkýyorum. 12 Eylül ün en karanlýk yýllarýnýn aðýr baskýsýyla yetiþen çocuklarýn faþizmin kafasýna taþlar attýðý ilk eylem bu mu dur bi le mem a ma be nim i çin bu ey lem 12 Ey - lül kuþaðýnýn devletin kafasýna taþlar yaðdýrdýðý ilk eylem oldu. Ýstanbul sokaklarýnda inleyen sloganlar, marþlar bastýrýlmýþ, korkutulmuþ birçok insanýn devrimin sesini yeniden duyduðu bir gün oldu. Ama bu daha atýlan ilk taþlardý. Sokaklarda her gün iþçi eylemleriyle karþýlaþmaya baþlýyorduk. 89 Baharý nda iþçi sýnýfýnýn görkemli bir þekilde ayaða kalktýðý günlerdi. Çoðu zaman yürüyen iþçilerle karþýlaþýyorduk. Hiç duyulmamýþ, görülmemiþ eylem türleri ve tepkiler görülüyordu. Yalýnayak-baþýkabak diye ifade edilen eylem türlerinden kitlesel yürüyüþlere çok çeþitli eylemler oluyordu Mayýs ýnda Taksim de yaþananlar ve sonraki günlerde devam eden geliþmeler devrimci baharýn ö- nemli olaylarý oldu. 1 Mayýs tartýþmalarý sonucunda Taksim e kimlerin nereden çýkacaðý belirlendi. Saat da dört koldan Taksim e çýkýlacak. Gruplar ve tüm hazýrlýklar tamamlanmýþ halde sabah düþtük yola. Sabah saatinde eylem baþlangýç noktasýna Elmadað a geldiðimde bizden kimseyi göremeyince bizimkilerin TEK önünde buluþup oradan çýkacaklarýný öðrendim ama zaman yoktu artýk. Okuldan arkadaþlarla, ayný yerden çýkacaðýz diye oluþan grupla katýldýk eyleme. A- celeyle bazý malzemeler daðýtýlýrken bana da bir poþet dolusu misket verdiler. Kortej halinde yürümeye baþladýk. Elmadað kavþaktan Taksim e doðru slogan ve marþ söyleyerek yürüyoruz. Karþýmýzdan polisler koþarak bize doðru gelmeye baþladý. Elimdeki poþetten misketleri atýyorum üzerlerine, ama içimden bunlarýn etkisi olmaz ki diye düþünüyorum. Polis saldýrýsýyla daðýlýyoruz. Bu ilk daðýlmadan sonra misketleri býrakýyorum. Yakalanmadan ikinci çýkýþ yerine gitmem gerekiyor. Ýlk deneme dört koldan olacak, çýkýlamazsa tüm gruplar Tarlabaþý na gelecek Elmadað ýn Kasýmpaþa tarafýndaki sokaklardan dolaþýp Tarlabaþý na ulaþýyoruz. Ara sokaklarda sürekli katýlýmlarla büyüyen gruplar oluþuyor. Tarlabaþý nda bulvara çýkýp sloganlar atýlmaya baþlanýnca tanýdýðým birçok öðrenci görüyorum. Genç iþ çi yol daþ lar ve baþ ka la rý da var. Müt hiþ bir coþ ku var. Sloganlar, marþlar söyleniyor. Bu sýrada arka taraflarda, caddenin üst kenarýndaki sokak baþlarýndan sivil polisler bize doðru ateþ etmeye baþlýyor. Kalabalýk bir grup taþ atarak üzerlerine doðru koþuyoruz. Onlar ateþ ederken taþ atarak koþmaya devam ediyoruz ama sayýmýz hýzla azalýyor, 3-4 kiþi kalýnca durup yeniden Taksim meydanýna doðru ana gruba katýlýyoruz. (Ertesi gün arkadaþlarla konuþurken polisler üzerine doðru koþarken vurulup yaralananlar, düþenler olduðunu öðrenecektim.) Ellerimizde taþlar Taksim e yürürken ilk polis barikatýna hýzla saldýrýyoruz, polisleri daðýtýyoruz. Daðýlan polisler, Taksim e doðru kaçýyor. Bir süre sonra diðer polis barikatýna yaklaþýyoruz. Polislerin sayýsý artarken bizim taþlar tükeniyor. Sonra durum tersine dönüyor, polis bizi kovalamaya baþlýyor. Daðýlýyoruz. Ara sokaklarda bir süre yürüyor ve yeniden toplanmaya baþlýyoruz. Daha aþaðýlardan tekrar caddeye çýkýyoruz. Tarlabaþý Bulvarý ndan yeniden Taksim e doðru yürüyoruz. Sloganlar, marþlarla yürürken katýlýmlarla sayýmýz hýzla artýyor, çevre sokaklar ve kaldýrýmlardan katýlýmlarla sayýmýz yüzlerce kiþiye ulaþýyor. Ýstiklal tarafýndan gelen sokaklarýn baþlarýnda yine sivil polisler görülüyor. Biz Meydan a doðru yürüyüþe devam ediyoruz. Polis harekatý bu sefer daha aþaðý gelmiþ. Polisleri taþlayarak kovalamaya baþlýyoruz. Daðýlan polisler Taksim e doðru koþarken sayýlarý artýyor, bizim taþlar tekrar tükenmeye baþlýyor ve kovalamaca yine tersine dönüyor. Tekrar daðýlýyoruz. Ara sokaklarda daha küçük grup halinde toplanýp yeniden ve yeniden Tarlabaþý na çýkýlýp Taksim istikametine denemeler oluyor. (Bu sýralarda, daha aþaðýda, Þiþhane de Mehmet Akif Dalcý nýn vurulmuþ olduðunu akþam öðreniyorum.) Tarlabaþý Bulvarý ndan aþaðýya doðru sürekli çatýþmalar oluyor. Bazen Tak sim e ya kýn bir yer de yü rü yen ve ça tý þan bir grup o - lurken birkaç yüz metre aþaðýda baþka bir grup polisle çatýþýyor. Ýlk baþta da TEK önünden, Elmadað dan, Gümüþsuyu ndan ve Ýstiklal den çýkmaya çalýþan tüm gruplar sonra Tarlabaþý nda eyleme devam ediyordu. Öðleden sonra bölgeden çýkýyorum. 1 Mayýs tan sonra Ýstanbul Öðrenci Dernekleri Platformu 1 Mayýs taki polis saldýrýsýný ve Mehmet Akif Dalcý nýn katledilmesini protesto için Beyazýt Merkez bina da toplanma, eylem yapma kararý alýyor. Üniversite de toplanýyoruz. Büyük bir kalabalýk oluyor. Meydana doðru yürüyüþe geçiyoruz. Sayýmýz üç bini buluyor. (Öðrencilik yaþamýmda tanýk olduðum en kitlesel öðrenci eylemi). Beyazýt ta büyük katýlýmla anma ve protesto eylemimizi gerçekleþtiriyoruz. M. Akif Dalcý nýn cenaze töreni Zeytinburnu nda yapýlýyor. Oraya yetiþemiyorum. Zeytinburnu sokaklarý savaþ alanýna dönüyor yaþanan çatýþmalarla. Ýstanbul da bu bahar benim devrimci olmamdan sonra, daha bir yýl olmamýþken yaþadýðým ilkbahar. Bu ilkbahar benim devrimciliðimin ilk baharý olmasýnýn yanýnda devrimimizin de bir ilkbaharýydý. 89 baharý 90 lý yýllarda yükselen devrimin ilkbaharýydý. 12 Eylül le yok edilmeye çalýþýlan devrimin tekrar þahlanýþýnýn ilkbaharýydý. Ýstanbul da devrimin ilkbaharý benim de ilkbaharýmdý. 56

59 İstanbul'da Olmak Vardı İstanbul'da Olmak Şanar Yurdatapan Yayılmışız dünyanın dört bir yanına Kimisi ta Kopenhag'da kimisi Paris Bedenimiz orda burda dolanır amma Çok hemde çok uzak yerde kalbimiz Bir allı turna olsam karlı dağları aşsam Varsam bizim ellere kendi göğümde uçsam Şimdi İstanbul'da olmak vardı anasını satayım Püfür püfür bir vapurun yan tarafında Köprüde balık ekmek yemek Dolmuşa hadi gidelim demek Ver elini yeni kapı ver elini bebek tarabya Şu anda oralarda olmak vardı ya Şimdi İstanbul'da olmak vardı anasını satayım Boğazda köhne bir iskelenin yamacında Tabakta kavun peynir kadehte buz gibi rakı Dilinde yarı acı yarı tatlı bir şarkı Şu anda İstanbul'da olmak vardı Benim derdim dermanım Bilen yok Yayılmışız dünyanın dört köşesine Kiminin adresi Sidney kiminin Hamburg Yaşamaya dört elle sarılmışız da Yine de gözlerim dolu yüreğim buruk Başımı hiç bir zaman eğmedim amma Yine de yüreğim yara içimde boşluk Minnacık tohum olsam savrulsam dönümlerce Kış biter bahar gelir açılsam yüzbinlerce Açılsam milyonlarca Şimdi İstanbul'da olmak vardı anasını satayım Püfür püfür bir vapurun yan tarafında Şu anda İstanbul'da olmak vardı anasını satayım Yeni cami de mısır atmak kuşlara Köprüde balık ekmek yemek dolmuşa çek dostum demek Ver elini Kadıköy ver elini Kalamış Moda Şu anda oralarda olmak vardı ya Şimdi İstanbul'da Şu anda İstanbul'da Ah İstanbul'da Sabret gönül bir gün olur Bu hasret biter Çekilen acılar canım Gün olur geçer 57

60 16 HAZİRAN AKŞAMININ ŞİİRİ Kemal Özer Hâlâ durur o akşam, belleklerinde, mayalanır durur, birlikte bakmanın derinliğiyle, önüne geçilmez coşkusuyla, birlikte yürümenin, bir ağızdan söylemenin güzelliğiyle bir şarkıyı, birlikte sahip çıkmanın bir öfkeye bir hesabı birlikte ödetmenin düşen kalır, bırakın ağlamayı demenin kutsal ve hüzünlü aleviyle yaşayıp durur o haziran akşamı. Birlikte baktılar her şeye, tek tek bakınca göremedikleri, içine giremedikleri evlere baktılar, bir yabancı gibi sığındıkları parklara, bir ucundan geçip de yalnızlık çektikleri koca koca alanlara, tutamadıkları inceliklere baktılar ellerinin nasırıyla, kaçırılan değerlere baktılar, korunan bankalara. Önlerine çıkarılan parmaklıklar demirden değildi artık, kendi sesleriyle konuşmuyorlardı ağızlar karşılarında, ve yerlerinde başka bir şey dikilip duruyordu engellerin. Yani korunan ve kaçırılan neyse oydu yollarını tıkayan da, üstlerine çeviren de oydu namluları. Apaçık gördüler kim neyin hizmetinde, gördüler kendi eğittikleri demir düşman edilmiş ellerinin emeğine, suyuna ter kattıkları çeliğin gördüler çevrildiğini göğüslerine. Ürettiği ne varsa, daha özgür, daha yoğun, daha anlamlı yaşamak için, esirgendiğini gördüler insandan ve kavgasız elde edilemeyeceğini hiçbir şeyin. Birlikte yaratılanı birlikte devşirip evlerine dönenlerin o haziran akşamı her sokağa çıkışları bir gerçeği belirtir: Yaşamın güç ve onurlu kavgasında omuz omuza olmak verimli bir ırmak gibidir, yeni tohumlar saçar geçtiği tarlalara, yürekleri yeni zaferlerle doldurur. Ve birlikte duyulacak yeni sevinçlere kadar o haziran akşamı mayalanır durur. 58

61 Cibali Cibali dendi mi aklıma siz gelirsiniz, kadınlar, kiminizin beş çocuğu, kiminizin nar gibi yanakları var, kiminiz kocasız kalmış, kiminiz ihtiyar, kiminiz daha körpe henüz. Bana umulmadık, eskimiş türküler düşündürür siyah başörtüsü altında yüzünüz. Parmaklarda tütün kokusu. Tütün kokusu pazen entarilerde. Biriniz ekmek alır fırından, biriniz durmuş öksürüyor ilerde, geçiyor bizim mahalleden biriniz. a. kadir 59

62 Başım köpük köpük bulut, içim dışım deniz, ben bir ceviz ağacıyım Gülhane parkında, budak budak, serham serham ihtiyar bir ceviz. Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında. Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane parkında, Yapraklarım suda balık gibi kıvıl kıvıl. Yapraklarım ipek mendil gibi tiril tiril. Koparıver, gözlerinin, gülüm, yaşını sil Yapraklarım ellerimdir tam yüz bin elim var, Yüz bin elle dokunurum sana, Istanbul'a. Yapraklarım gözlerimdir.şaşarak bakarım. Yüz bin gözle seyrederim seni, Istanbul'u. Yüz bin yürek gibi çarpar, çarpar yapraklarım. Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane parkında, Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında N. Hikmet 60

63 İstanbul Sekiz bin yıldan beri Tanırsın nice insan izlerini Kimler gelip Kimler geçmedi ki Bu altın topraklarından Kaç uygarlık kuruldu Yıkıldı gölgende Sana sormadan Bir yanında Kilise Diğer bir yanda Cami Aralarda Havra, Şapel Bir de Zülfikarlı Allahın aslanı Hz. Ali nin ışıldadığı Cem evi Yükselir semalarında Ara sokakların nice evsize ev Ve kim bilir kaç cinayete Faili meçhule tanıklık yaptı Konuşamamanın acısı Aşındırır kaldırımlarını Eylül sonbaharın başlangıcı Altısı ve yedisi Soldurdu nice Rum un Ermeni nin ocağını 61 Hey İstanbul Bunca acıyı nerende saklıyorsun Yüreğin taştan mı senin Taksim meydanında Kızıl bir Mayıs kıyımına Gözlerin nasıl bakabildi Beyazıt meydanında ki kanı Hangi güneş kuruttu gördüm mü? Asırlar boyu Kaç acı geçti bentlerinden Nice kıyımlar Nice zaferler, gördü gözlerin Henüz gelmedi En şanlı zafer günün Nasırlı ellerde şekilleniyor En son zaferin Bekle Biz Bekledik binlerce yıl Ha gayret sende bekle Bekle o görkemli gelişimizi. Atila Oğuz

64 Galata Köprüsü tir tir titriyor Bunlar beni de asma köprü yaparlar diye Yüreğinin dubalarını geniş tut, ihtiyar! Sen böyle sürüye sürüye ayılarını Senin üstünden nice dayılar gördün bugüne kadar Hepsi de yedeklerinde azamet-i böbrekı ve kalpak-ı pöstekıyle geçip Tarih in hayvanat bahçesini boyladılar 62

65 Hoþ ça kal Ha kan... Ha kan Ka ra dað ý son suz lu ða u ður la dýk. Ýs tik lal Cad de si nde, Ýs tan bul Ba ro su ö nün de top lan dý Ha kan ýn dost la rý. Bu ruk bir bek le yiþ, bu za man sýz ve bi çim siz gi di þin hü zün ve dur gun lu ðu ha kim di ha va ya. E mek dos tu, e me ðin sa vu nu cu su bu ka ra ço cuk bi zi bir par ça ha zin ve si tem kar bý - rak tý ge ri de. Se ven le ri çok tu. Es na fýn dan po li tik tut sa ðý na, mes lek ta þýn dan dost-ar ka da þý na... hep si o ra day - dý. Al kýþ lar la gel di kýr mý zý lar i çin de ta bu tu. Ka ran - fil yað mu ru eþ li ðin de gel di. Yi ne al kýþ lar la u ður lan - dý. Dost la rý, ar ka daþ la rý ko nuþ ma lar yap tý lar. Be - yoð lu es naf la rý Bey-Der o la rak ko nuþ tu. Ba ro baþ ka ný, ÇHD yö ne ti mi, A yý þý ðý Sa nat Mer ke zi yö ne ti ci si, þa ir... ar ka ar - ka ya söz a lýp ko nuþ tu lar. Ký sa cýk, sý ca cýk. Mes lek taþ la rýn dan o lup da þa þý ran lar var dý bun ca il gi ve sý cak lý ða. Çün kü hiç po li tik da va la ra bak ma mýþ, dev rim ne fer le riy le o muz o mu za bu - lun ma mýþ, vu ruþ ma mýþ a vu kat lar dý on lar. Böy le si dost luk, böy le si ve fa o la bi le ce ði ni dü þün me miþ ler - di ya þa dýk la rý dün ya da. A ma var dý iþ te! Ha kan, öy le sý cak, sým sý cak dost luk la rýn o muz la rý ü ze rin - de gi di ver di son suz lu ða. Hoþ ça kal Ha kan, Hoþ çakal dost in san. Yaz 10 63

66 Te le fon da ki ses Telefondaki ses aðlýyor avukat Hakan diyor Hakan Karadað diyor. Bense anlamýyorum ne diyor!!!. Hakan Karadað intihar etmiþ diyor. Yok caným diyorum. Nasýl olur, olur mu öyle þey. Mutlaka bir yanlýþlýk olmalý. An - lamýyorum kelimeler yüreðimde, beynimde donup kalýyor. Avukat Hakan. Evinde ölü bulunmuþ Anlamýyorum, anlayamýyorum, anlamak da mümkün deðil zaten. Ne demek þim di bir þa ka mý bu? San ki her þey bir þa ka gi bi Þa ka! Na sýl bir þa ka bu? Ah Ha kan doð ru mu bü tün bun lar? Ger çek ten doð ru mu söy lü yor bu ses. Hemen baþka birini arýyorum, cevap vermiyor, veremiyor. Telefonu dahi a- çamýyor. Ben hala olayýn þokundayým. Bir yoldaþa söylemeye çalýþýyorum. Çenem titriyor, konuþmakta zorlanýyorum. Ölüm kelimesini söyleyemiyorum Hakan a þey olmuþ. Hakan ölmüþ diyorum. Sanki her þey düðümlüyor boðazýmý. Gözlerim dolu dolu oluyor ve gözyaþlarým yanaklarýmdan aþaðýya doðru yavaþça süzülüyor. Çýkýyorum evden önce nereye gideceðimi bilmeden. Aklýmda hep sen, ger çek ten doð ru mu? O la bi lir mi? Da ha çok da þaþ - kýnlýk! Nasýl olur þaþkýnlýðý. Telefon ediyorum. Guraba hastanesinde olduðun söyleniyor. Hemen oraya gitmek için metroya biniyorum. Gözyaþlarým doldurmuþ gözlerimi, anýlar birer birer canlanýyor. Ýçimden seninle konuþmaya baþlýyorum. Beni ilk görmeye geldiðin zaman geliyor aklýma. Bakýrköy kadýn ve çocuk tutukevinde idim. (19 Aralýk 2000 Cezaevleri operasyonundan sonra Bayrampaþa daki kadýn tutuklularý oraya koymuþlardý.) Gelir gelmez seninle çok sýcak candan iki dost oluvermiþtik hemen orada. Tutsaklýk koþullarýnda bir merhabanla, dost selamlarýyla küçücük dört duvar arasýna kocaman mutluluklar, heyecanlar getirmiþtin. Sanki dýþarýnýn bütün coþkusunu taþýmýþtýn cezaevine Artýk düzenli olarak geliyordun ziyaretime. Senden önce a- vukat ziyareti diye bir þey yoktu benim için Bakýrköy de. Sen gelmeye baþladýktan sonra avukat günlerini beklemeye baþlamýþtým. Her geliþinde içten kahkahalarýmýz eksik olmazdý. Buranýn müdürü sen olmuþsun, sana sormadan hiçbir þey yapmýyorlar! diye takýlýrdýn bana arada bir Sanki her þey bir filmmiþ gibi. Sohbetlerimiz þakalaþmalarýmýz nasýl bir film bu? Telefon geliyor, Vakýf Gurebadan adli týpa götürüyorlar diye. Ben hemen yolun yarýsýndan geri dönüyorum ve Yenibosna da bulunan adli týp a gidiyorum. Oraya gelene kadar hala içimde bir kuþku var. Acaba (?) gerçekten doðru mu sorusu dolanýp duruyor beynimde. Devam ediyor seninle sohbetimiz. Kýzýyorum sana, sanki karþýmdaymýþsýn gibi, ölünür mü, bu yaþta ölünür mü? diye kavga ediyorum seninle. Ama beynim ve yüreðim ölümü kabul etmiyor, yakýþtýramýyor sana hele de senin gibi tüm devrimcilerin dostu, devrimci bir avukata olmaz böyle þey, olmaz, olmamalý, haksýzlýk bu kendi kendimle böyle konuþarak adli týpa geliyorum. Ýþte o zaman anlýyorum, sensin bu. Telefondaki ses yanýlmýyor, doðru söylüyor, þaka deðil, gerçek. Nasýl bir gerçek bu! Sen ar týk yok mu sun? Sen öl dün mü? Ne de mek bu þim di? Da ha bir kaç gün ön ce mah - kememe gelmiþtin. Kýsacýk sohbetler edip, þakalaþmýþtýk. Hatta, mübaþire müvekkille- 64 Yaz 10

67 rimi mahkemeye erken alýn, eyleme yetiþecekler demiþtin. Hep birlikte gülmüþtük. Tüm dostlarýný, birlikte çalýþtýðýn avukatlarý görüyorum, amcaný görüyorum herkes aðlamaklý. Herkes orada, adli týp ýn önünde bekliyor. Herkes þok olmuþ, herkes þaþkýn durumda. Dostlarýnýn hepsinin yüzünde olmaz böyle þey ifadesi. Hepimiz, seni seven bütün dostlarýn, arkadaþlarýn, müvekkillerin hepimiz oradayýz. Her birimiz kendi içimizde ayrý ayrý yaþýyoruz acýmýzý. Senin gibi bir dostu, arkadaþý kaybetmenin ve son kez görecek olmanýn a- cýsýný... En son görüþtüklerin, konuþtuklarýn herkes bir þeyler anlatýyor, son görüþmelere dair. Nasýl olmuþ, ne olmuþ anlamaya çalýþýyoruz, adli týp sonucunu bekliyoruz. Neyi deðiþtirecekse bu! Seni geri mi getirecek! Acýmýzý mý dindirecek? Ne iþe yarayacak? Baro da akþam gibi tören düzenlenecek. Baro daki törene kadar Bakýrköy e gidiyorum. Tek gitmek istemiyorum. Yanýma birini de alýp öyle gidiyorum. Kimseyle konuþmak istemiyorum. Ama gitmeliyim Bakýrköy e... Akþam baro daki törene yetiþiyoruz. Ýstiklal e getirilmiþ Hakan ýn cenazesi kýrmýzýya sarýlmýþ bir tabut içinde. Cenaze töreni çok kalabalýk. Beyoðlu esnafý, avukatlar ve Hakan nýn dostlarý, ailesi, müvekkilleri...çeþitli konuþmalar yapýlýyor. Ayýþýðý sanat merkezinden arkadaþýmýz da Hakan ýn Önsöz çýkarken ilk sayýsý için yazdýðý yazýyý okuyor... Ölümün pek çok çeþidini gördüm. Hele o 19 Aralýk zindan katliamýnda diri diri yananlarý gördüm. Yanýk insan eti kokusunun nasýl çýkmaz bir koku olduðunu bilir misiniz siz? Her nefes alýþýnýzda hissettiðiniz, asla silinmeyen. Ruhunuzda derin tahribatlar yaratan ölümler!... Katledilen canlarý gördüm. Ölüm oruçlarýnda hücre hücre eriyenleri gördüm hiçbiri ama hiçbiri ölüme alýþtýramadý beni. Alýþýlmýyor ölüme. Kabullenemiyorum. Her birinin acýsý yüreðimde saklý ama sen Hakan, senin ölümün kanatýyor içimi. Telefondaki ses gitmiyor kulaklarýmdan. Avukat Hakan Karadað evinde ölü bulunmuþ diyen ses. Bazen rüyalarýma giriyor. Hala inanmakta zorlanýyorum. Gerçekten mi?...doðru mu? Sen öldün mü? Þim di sen siz mi kal dýk? Sevgili avukatým, sevgili Hakan hoþça kal, seni asla unutmayacaðým. Ýnan sadece ben deðil, hiçbir müvekkilin unutmayacak seni... diyorsun ya,...son sözü direnenler söyler son sözü seninle birlikte söyleyeceðiz Hakan. Iþýltýlý yarýnlarý kurma mücadelemizde sen hep bizimle olacaksýn....daima! Hoþçakal, görüþmek üzere... Yaz Bir Ayışığı nın Doğumuna Önsöz Av. Hakan Karadağ Bu Önsöz Ayýþýðý ndan, ayýþýðý da ekin ve sanattan doðdu. Soylu bir kalýtým bunu biliyorum. Telefonda bir ayýþýðýnýn daha doðacaðýný söyleyen ses, Önsöze yazmamý istediðinde kendime yine tanýk yazmýþlar dedim.esasen kaçýnýlan, sakýnýlan bir durumdur tanýklýk. durmayalým burada þahit yazarlar cümlesini ne kadar sýk duymuþsunuzdur. Yazsalarda görmedim, duymadým, bilmiyorum da diyebilirsiniz. Ama; gördüm, duydum, biliyorum. Çaresi yok anlatacaðým. Ve özelliklede fýrsat bilip içimi dökeceðim. Bölük pörçük, daðýnýk düþüncelerim ve sözlerimi mazur görün, zira maruzatým var! Rumeli Han ýn merdivenleri Ýstiklal koridorunun yabancý tekilliðinden sýyrýlýp, sizi Ayýþýðý nýn aþina çoðulluðuna götürecek Rumeli Han ýn cümle kapýsýna ulaþtýðýnýzda, içinizi saran sevince teslim olmamak gerekir. Bilen bilir Zorlu ve uzun bir týrmanýþýn eþiðindesinizdir çünkü. Aslýnda son kattaki Ayýþýðý na mý yoksa ayýn ýþýðýna mý týrmandýðýnýz tereddüdünü yaratacak kadar yorucu ve zorludur bu merdiven. Katýlacaðýnýz etkinliðin icra edileceði Ayýþýðý na ulaþtýðýnýzda artýk; hiçbir etkinliðiniz kalmamýþtýr. Son soluðunuzu vereceðiniz vehmine kapýlmak üzere iken; açýlan kapý yeniden yaþama açýlan bir kapý gibidir. N olur Ayýþýðý na bir yürüyen merdiven!.. Önsöz e, yürüyen merdivenli Ayýþýðý düþümle hoþ geldin diyorum. Ayýþýðý Önsöz le sanat ve hayatýn üzerine düþen koyu gölgeyi aydýnlatsýn. Bir haksýzlýða da deðinmeden geçmemek gerek. Bu bir kinaye mi? Önzöz e ilk sözü bize söylettiniz. Ne de olsa son sözü direnenler söyleyecek deðil mi?

68 düþ ma na i nat bir gün faz la ya þa mak Sevgili Hakan, Ayýþýðýnýn merdivenlerini çýkýyorum Merdivenlerle ayýþýðýna çýkýyorum. Düþ mü gerçek mi ayýrt edemiyorum. Doðru mu gerçekten? Sen yok musun artýk? Gülmüyor, konuþmuyor musun? Gözlerin her an yaðacak yaðmur yüklü bulutlar gibi bakmýyor mu artýk? Faþizmin mahkeme salonlarýnda, zindanlarda devrimci tutsaklarý, devrimi savunan o kararlý ses sus tu mu? O, in san lýk i çin çar pan gü zel yü rek dur du mu? Nerede olursan ol, dostluðun, yoldaþlýðýn kadrini kýymetini iyi bilen, öðrenme merakýyla dolu aklýn, pen ce re le ri ni dün ya ya ka pat tý mý, o gü ze lim ý þýk sön - dü mü?... Ah Hakan, sevgili Hakan, nasýl bizi kendinden mahrum edebildin? Nasýl bizi o cesur sesinden, o güzelim yüreðinden ayrý koyabildin? Buna hakkýn var mýy dý? Bu ka dar ko lek tif bir ya þam, bun ca in sa ný il - gi len di ren bir ya þam, bi rey sel bir ter cih le son lan dý rý - la bi lir mi?... He le de ö lü mü nün ü ze rin de ki sis per de - si olduðu yerde dururken bunlarý yazmak kolay deðil. Sana kýzmak kolay deðil sevgili Hakan Hala kendi elinle devrimciler için, devrimi için önemli hem de çok ö nem li o lan bir ya þa ma son ver di ði ne i na na mý yo - rum. Bunu ancak sana düþman olan ellerin yapabileceðini düþünüyorum. Herkes böyle düþünüyor. Hele de Hrant Dink davasýnda Ogün Samast denilen faþistin a vu ka tý ta ra fýn dan teh dit al mýþ ol man dü þü nül dü - ðün de... He le de tam da Na zým ýn de di ði gi bi düþ - mana inat birgün fazla yaþama nýn bu kadar önem kazandýðý bir dönemde ve senin gibi sýnýf bilinci sað lam bir a vu ka týn bun la rý her kes ten faz la du yum sa - yabileceði bir zamanda Sevgili Hakan, Belki bahtiyarlýk deðildi artýk; ama boynunun borcu idi düþmana inat bir gün fazla yaþamak 66 Seni o karar anýna getiren her ne olursa olsun, ken di ken di ni son de fa din le di ðin de, ka fan la ki tap la - rýn a ra sýn dan gel di ðin kav gan dan se ni hiç bir þey a yý - ramamalýydý. Yeniden dünyaya gelsem, yine ayný yolu yürürdüm diyebilmeliydin. Sen, bunu yapabilecek güçte ve kararlýlýkta bir insandýn. Zaten bu yüzden kimse yakýþtýramýyor sana bu ölümü. Ölümünün üzerindeki sis perdesi mutlaka aydýnlatýlmalý Tüm bulgular aksini söylese bile bilimsel kuþ ku cu luk el den bý ra kýl ma ma lý ve se nin gi bi dev - rimci bir avukatýn soluk alýp vermesini istemeyecek olan herkes, her kurum zan altýnda tutulmaya devam edilmeli Bu sý ra dan bir ö lüm de ðil; ken di e lin le ken di ya - þa mý na son ver miþ ol san bi le de ðil Bu nu ka bul len - mek öy le zor ki Ta ný dý ðý mýz, bil me di ði miz, dos tu - muz yoldaþýmýz olan sen böyle bir þey yapmazdýn. Denizleri, Mahirleri, Ýbrahimi düþünür yapmazdýn Sevgili Hakan, Biz seninle öyle dostlardýk ki yazýsýz ve sözsüz anlaþýrdýk þöyle bir göz göze gelmemiz yeterdi duygularýmýzý anlamaya Birbirimizden güç alýrdýk. Bilirdik nerede ve nasýl olursak olalým, devrim cephesinin bir siperinde çarpýþanlarýn arasýndaydýk. Baþka türlü bir yaþamý düþünemezdik bile. Zaman zaman ken di mi ze de ký zar, öf ke le nir dik a ma faz la za ma ný - mýz yok tu; faz la sö ze ge rek yok tu; yü rü mek ge re ki - yordu; yürürdük Ve sen þimdi koyverdin gittin bizi Dostluðumuz her zaman baki, ona þüphen olmasýn. Anýlarýmýz hep içimizde yaþayacak, ona da þüphen olmasýn. Seni hep özleyeceðiz, biliyorsun sitemim terk ediþine! Bizi sensiz býrakmýþ olmana. Sen artýk fiziken aramýzda olmasan da biz seni yanýbaþýmýzda hissetmeye devam edeceðiz sevgili Ha kan. Ve e min o la bi lir sin bu des ta nýn so nu i na nýl - mayacak kadar güzel olacak. Yaz 10

69 Ka zým Demir BÝR ÝÞ ÇÝ NÝN GÜN LÜ ÐÜ Yaz Parça, parça alýyorlar etimizden. Ýnsanýn yedek parçasý yok. Ýki elim var. Dört ameliyat geçirdim ve yine kaptýrdým makineye. Sabah sekizde baþladýk iþe. Benimle beraber çalýþan arkadaþla birlikte mýknatýslý matkabý deleceðimiz demir zemine oturttuk, önce küçük matkap ucuyla i- þaretli yerleri deldik. O sýrada diðer bölümden gelen elelektrikçi matkabý istedi. Ben de büyük delikleri delip vereceðimi söyledim, acelesi olmadýðýný belirtti. Büyük týðý matkaba baðlamaya çalýþýrken genç arkadaþ matkabýn þar teline bastý. Ani bir refleksle elimi çektim ama çok geçti, parmaðýmdaki etleri sýyýrmýþtý. Acýsýný önce hisetmedim. Elimi kalbin hizasýndan yukarý kaldýrdým. O panikle arkadaþa baðýrdým, ne acelen var dikkat etsene, elim elim gitti, diyerek muhasebeye ve müdürün odasýna doðru ilerledim. Patronun kardeþi ayný zamanda mekanik bölüm sorumlusuydu. Arkadaþlar hemen hastaneye götürülmemi söyledi. Patronun kardeþi, ben götürmem, dedi. Sonunda muhasebeci götürmeye karar verdi. Önce saðlýk ocaðýna uðradýk, aðrý kesici iðne yaptýrdýk, yarayý pansuman yapýp sardý. Sonra hastaneye doðru i- lerledik. Evet özel hastaneydi burasý. Acaba neden buraya getirildim? Muhasebeci doktorun tanýdýk olduðunu ve çok iyi bir doktor olduðunu söyledi, ama bunlar yeterli sebep deðildi. Muhasebeci sürekli bir yerlere telefon ediyordu. En son telefon konuþmasýndan anladým ki bu ayýn sigorta priminini yatýrmamýþlar. 300 TL ödediðini gördüm. Birden tedirgin oldum, aylýðýmdan keserlerse diye bu bedeli. Bu tedirginlik elimin acýsýný bile unutturmuþtu. Kayýtlar yapýldý, beklemeye alýndým. Ýþ kazasý olduðundan dolayý polis hastaneye gelecekmiþ, polis gelmeden hiçbir iþlem yapýlmazmýþ. Bir süre bekledik sonra polisin gelmeyeceðini söylediler. Biz karakola gidecekmiþiz. Tedaviye alýndým. Elimi uyuþturmak için yaranýn çevresine iðneler batýrýyorlardý. Elim balon gibi þiþmiþti. Yüzümü dönmemi söylediler. Beþ kiþi elimin çevresinde; iki hemþire, doktor ve doktor yardýmcýsý bir de temizlikçi. Doktor gayet soðukkanlý sanki bir bez parçasýný diker gibi dikiyor elimi. Bu arada da hastanede yaþanan sorunlarý anlatýyorlardý birbirlerine. Genç hemþire izin istemiþ; vermemiþler, o da iþten çýkma kararý almýþ. Doktor uzun uzun öðütler vererek kendine pay çýkarma çabasýndaydý. Genç hemþireyle konuþurken diðerlerine de onaylatýyordu, ayný anda e- limi dikiyordu. Bunca konuþmayý onbeþ dikiþe sýðdýrabildi. Elimi sardýlar, ilaçlarý yazdýlar. Karakola gitmemiz gerekiyordu. Muhasebeciyle karakola gittik. Ý- fademizi alacak polisler yoktu. Bizi bekleme odasýna al dý lar. 18 ya þýn da bir genç, þiþ man bir a dam, or ta yaþ - lý, yüzü kýrýþmýþ, elbiselerinden anlaþýlan iþçi biri. 18 yaþýndaki genç, serseri, kabadayý tavýrlarla asarým keserim havasýnda. Anlaþýlan lisede aþk mevzusu. Ýçerdeki atmosfer beni bayaðý germiþti. Biran önce kurtulmak istiyordum. Muhasebeci de sýkýlmýþtý, ikide bir e- zile büzüle soruyordu ama cevap olumsuzdu. Polislere telefon etti, geliyoruz, dediler. Tam iki saat yaralý parmaðýmla bekledik gelmelerini. Bir polis, muhasebeciye, iþ kazasý olarak göstermeyin ne olacakki sanki diyerek akýl veriyordu; beklemek zorunda kalmazsýnýz. Muhasebeci, biraz daha bekleyelim, dedi. Ýki polis þakalaþarak geldiler, ifademi aldýlar. Kazaya sebep olan iþçi inþaatta çalýþýyor göründüðü için baþka bir isim vermemiz gerektiðini söyleyerek muhasebeci beni uyarmýþtý. Bende baþka bir isim verdim. Ýþyerine gittik. Vizite kaðýdýný alýp tekrar hastaneye döndük. Rapor verild, 10gün raporluyum. Eve geldim. Elim sarýlý. Eþim paniklemesin diye gayet rahatmýþým gibi davrandým. Ama sabaha kadar uyuyamadým, sancýdan kývrandým durdum. Hastane parasýnýn yarýsýný kazaya neden olan iþçiden kesmiþler diðer yarýsý Muhakkak sakýndýklarý bir þeyler var ki böyle yaptýlar muhasebeci, SSK iyi bakmaz özel hastane daha iyi, hem doktor arkadaþým, diyor ama elimi çuval gibi büzerek diktiler. Ben varoþlarda oturuyordum. Hastane lüks bir semtteydi. Pansumana giderken dolmuþ parasý gidiyor, aylýðýmý eksik verdiler, bankaya borçlandým, elimi çoktan unuttum. Elim iyileþmedi. Tekrar bir 10 gün rapor verdiler. Dikiþleri aldýlar, ama elimi hala kullanamýyordum. Rapor bitti elim iyileþmedi. Ýþyerine gittim. Sabah patron geldi. Bu elle çalýþ-

70 týrmayacaðýný, tekrar rapor almamý söyledi. Tam gidiyordum muhasebeci beni çaðýrdý vizite kaðýdý verdi ve iþ güvenliði eðitimi aldýðýma dair kaðýt imzalatýp altýna okudum diye yazmamý söyledi. Oradan ayrýlýp hastaneye gittim. Ýþyerinden gönderdiler, raporun uzatýlmasý için geldim, dedim. Bugün olmaz birkaç gün sonra gel, dediler. Ce bim de bir ku ruþ bi le yok. Dol muþ la bir sa at sü - ren yolu yürüyerek eve gitmek zorunda kaldým. Eve vardýðýmda ayaklarým þiþmiþti. Yarýn tekrar gitmeliyim, çünkü araya hafta tatili giriyor ve 4 gün çalýþmýyor olacaðým. Ýþyerini aradým, çalýþtýrmayýz, dediler Cuma günü sabah erken yola çýktým kilometrelerce yolu yürüyerek gittim. Ýþyerinin çalýþmamý kabul etmediðini söyledim. Tamam rapor veririz dediler, muayene giriþi yapmamý söylediler. SSK katký payý olarak 12 li ra is te di ler, ben de ku ruþ yok tu, du ru mu an la - tým anlamadýlar. Muhasebeciyi aradým doktor arkadaþýna durumu anlatsýn diye. Muhasebeci böyle ufak þeyler için aramam doðru olmaz, dedi. Yanýna niye para almadýn, dedi. Elimin bu hale gelmesinden dolayý maddi sorunlar yaþadýðýmý söyledim, rica ettim, tamam, dedi. Doktoru aramýþ. Doktor, yapabilecek bir þey yok, demiþ. Kayýt iþlemlerini yapana kredi kartlarý mý u zat tým, bun la ra bir bak de dim. Ý ki si de boþ çýk - tý. Kayýt iþlemlerini yapan durumuma acýdý, ben veririm sen bana sonra getirirsin, dedi. Tamam, deyip teþekkür ettim. Ýþlemler için beklememi söyledi, bekledim. O sýrada varlýklý bir akrabamýz geldi. Beni görünce selamlaþtý, yanýma geldi. Durumu anlattým. Çýkarken seni de götüreyim dedi. Buna çok sevindim, kilometrelerce yolu yürümekten kurtulmuþtum. Araya öðle tatili girdiðinden beklememiz gerekiyordu. Yemek yiyip çayýmýzý içtik. 13:30 da yemek saati biti. Akrabam tahlil sonucunu aldý. Birlikte çýktýk hastaneden. Birkaç gün sonra rapor parasý için iþyerinden vizite kâðýdý aldým. SSK kurumuna para almak için baþvurdum. Yaklaþýk bir saat sýra bekledim. Ýþlemi yapan memur iþyerinin raporu bilgisayara aktarmadýðýný bildirdi, raporlarý bana verdi. Ben muhasebeciyi aradým, durumu bildirdim, muhasebeci bürosunu bana tarif etti. Ben koþar adýmlarla muhasebe bürosuna gittim, sora sora buldum. Durumu anlattým. Muhasebeci rapor örneklerini aradý bulamadý. Fabrikaya telefon etti, faksla gönderdiler. Bilgisayara girdi ama bu sefer de sistemyok. Ben diþlerimi sýkmaya baþladým, olacak gibi deðil, derin bir nefes aldým. Yaklaþýk 50 dakika sonra sistem geldi, tamam dedim paramý alacaðým, koþa koþa SSK kurumuna gittim. 20 günü aþtýðý için heyet raporu istedi. Artýk çýldýracaktým. Tekrar derin bir nefes alýp hastaneye doðru gidecektim ama param yoktu. Bir arkadaþa uðrayýp 20 lira aldým. Hastaneye 68 gidip durumu anlattým. Görevli bir telefon görüþmesinden sonra bana döndü, þuan doktorlarýmýz yok telefon numaranýzý verin ben sizi ararým, dedi. Benim e- vim çok uzak eve gitmek zamanýmý alýr, dedim. Yapabi le cek bir þey yok bek le yin, de di. Hastanenin etrafýnda bir süre turladým, sýkýldým. Görevliye doktorlar gelmedi mi diye sordum. Gelseydi sizi arardýk, ne zaman gelecekler belli deðil. Bakýn benim zamaným burada boþa gidiyor. Telefon görüþmesi yaptý. Bana dosyamý uzattý. 4.kattaki görevliye götür dedi. Asansör doluydu, merdivenlerden koþarak çýktým, nefes nefese kalmýþtým. Görevliye verdim. Benden üç adet resim istedi. Birden panikledim, eyvah, dedim. Sonradan aklýma geldi. iþe giriþ için çektirdiklerimden cebimde olacaktý. Resimleri verdim. Ý- þim bu sefer kesin olur diye düþünüyordum ki görevli, gidin sizi ararýz, dediðinde nutkum tutuldu; söyleyecek bir kelime bulamadým. Kendimi zor dýþarýya attým. Biraz parkta oturdum. Bir arkadaþýn iþyerine gittim. Emlakçýda çalýþýyordu. Biraz sohbet ettik, sakinleþtim. 2 saat geçmiþti tekrar hastaneye gittim. Tam üst kata çýkýyordum görevli beni gördü, doktorlar geldi, dedi. Nihayet dedim. Bekleyin dedi. Bekledim. Bir sonuç alamadým. Görevli orta kata çýktý, ben de çýktým. Nasýl oldu diye sordum. Biraz oturun gelecek dedi. Biraz sonra geldi beni çaðýrdý. 20 lira ücret istedi. Arkadaþtan borç aldýðým parayý verdim. Heyet raporunu alýr almaz SSK kurumuna koþar adýmlarla ilerledim. Bugün para almalýydým; çünkü cebimde kuruþ bile yoktu. Özel hastaneyle SSK kurumu arasýndaki u- zun mesafeyi aç karýnla koþar adýmlarla gittim. Son anda yetiþtim. Oradaki memur raporu aldý bilgisayara baktý, ödemeyi þimdi yapamayýz dedi. Neden dedim. Bütün raporlar birleþtirilmiþ ancak bir hafta sonra dedi. Cebimde hiç para olmadýðýný son paramý heyet raporuna verdiðimi söyledim. Heyet raporu ücretsiz olmalý dedi. Özel hastane deyince bazýlarý alýyor dedi. Durumu anlattým. Yapabilecek bir þey yok dedi. Yine kilometrelerce yolu bu yorgunluðumla gitmek zorundaydým. Beþ gün sonra iþe baþlayacaðým. Bu kadar berbat bir saðlýk sistemi iyice saðlýðýmý bozmuþtu, ama umudumu yetirmedim. Ardýndan arkadaþlar beni aradý o yorgunluðun üzerine müjdeyi verdiler. Çemen tekstil iþçileri 74 gün direniþin ardýndan zafere ulaþtýlar. Ýçim kýpýr kýpýr oldu. Bu grev bize çok þey öðretti. Ýþçilere çok þey öðretti. Umarým tekel iþçilerine de yansýr. Sýrada birçok sendikasýz fabrika var. Direniþe hazýr niceleri ve benim çalýþtýðým fabrika Ýþe baþlar baþlamaz hemen anlatacaðým bu zaferi. Daha önce anlatmýþtým grevi. Hemen sendikaya üye olmalarýný saðlamalýyým. Kim bilir belki zafer coþkusunu yaþama sýrasý bizde Yaz 10

71 Þi ir de Ým ge... A dil O kay Hatay Ayýþýðý nda yapýlan Þiirde imge konulu panele Adil Okay ýn sunduðu tebliðdir. Yaz Ýlk kez Hegel in dile getirdiði imge ve imgenin ne olduðu sorusu, Aristotoles ten beri süren, öz ve biçim tartýþmasýnýn yerini almýþtýr. Þiir yazan büyük çoðunluk imge ile kurguyu, imge ile þiirin amacýný karýþtýrmaktadýr. Avrupa da Rimbaud ve Lautreamont dan, Türkiye de Nazým dan beri þiirde artýk ölçü, uyak, hece sayýsý, koþuklama kurallarý kullanýlmýyor. Ama imge aranýyor. Roger Caillos un belirttiði gibi, Doðuþtan kör bir þiir dizesi imge deðildir ama Bahar geliyor ben göremeyeceðim, mýsrasý bir imgedir. Çünkü yan anlamlar yaratýyor, düþündürüyor, çaðrýþýmlara yol açýyor. Dinleyici-okuyucu tarafýndan yeniden üretiliyor. Öyleyse imgeyi yeniden üretilen þiir birimi olarak görebiliriz. Zaten R. Caillos da ister düz yazýda, ister þiirde olsun, dilin yeni bir biçimde kullanýlýþýdýr imge der. Ona göre þiir, imge ve dizge sanatýdýr. Tek baþýna imgelerin varlýðý yazýyý þiir yapmaz. Bir de þiir dilinin imgelenmiþ dile dönüþmesi tehlikesi de vardýr. Yani kimsenin konuþmadýðý, yazmadýðý, yaþamadýðý, solumadýðý bir imgesel-simgesel dile dönüþme tehlikesi. Bir imge ancak dolaylý da olsa bir anlama baðlýysa bizi heyecanlandýrýr- sarar- dönüþür. Cemal Süreya nýn dediði gibi: Þiir dil içinde yaratýlan ikinci dildir ama kuþ dili deðildir. Bir þiiri özgün kýlacak temel unsur, dönüþmüþ dil ve belirli olmuþ biçemdir. Þiirin özüne imgelerin saðlam dokusundan varýlacaðý gibi, yapýnýn bütünü de bir imgeye ulaþtýrýlabilir. Sadece þiirde deðil, düz yazý ve konuþma sanatýnda da düþünceyi renklendiren, etkili kýlan, kývraklýk kazandýran imge en azýndan biri somut olmasý gereken iki sözcükle üretilir. Ýmgede çeþitli söz sanatlarý kullanýlýr. Bunlara deðiþmece (mecaz), benzetme (teþbih), eðretileme (metafor, istiare) vb. deniyor. Artýk çaðdaþ þiirde aþk, sadece aþk sözcüðüyle, barýþ, barýþ sözcüðüyle, yaðmur, yaðmur sözcüðüyle anlatýlmýyor. Bunlarýn yerini imgeler, simgeler ve semboller aldý. Örneðin Picasso nun beyaz güvercini güvercin deðildir. Barýþýn simgesidir. Þiirde imge örnekleri Ruhan Mavruk, yaðmuru bakýn hangi imgelerle çaðrýþtýrýyor: Karda yitmiþ kaþiflerin ayak izleri seslenir/ daðcý bir bulut saðar yüreðini ovaya/ günler tozar Simonov bekler beni Adnan Yücel den bir örnek verelim: Anýlarýn neyzen dudaðýnda bir neydi / Yollarý hep umuda çýkýyordu hüznün / Islýklý rüzgârlar koþuyordu saçlarýnda / Sesinde turnalar geçiyordu bölük bölük/ Demir attýðýn umut adalarý / Yüzündeki denizlerde vardý yalnýzca Adnan Yücel, Yüzdeki denizlerden söz ediyor. Ýþte bu bir imgedir. Keza Adnan Yücel in bilinen Yeryüzü aþkýn yüzü oluncaya dek mýsrasýnda geçen aþk: mutluluk, barýþ ve özgürlüðün yerini tutan bir imgedir. Osman Erkan da imge: Fýrat tan öte Fýrat tan öte/ kýrýk kanatlarýn açtýðý tuz çiçekleridir yaralarýmýz. Yusuf kaptan da imge: þafaðýn rahminde doðar/ dolunayým/ ateþ yakar, sevgi çoðaltýrýz/ halay çeker, nöbet tutarýz/ barajlara boðulmasýn diye Munzur Benim yazýn serüvenimde büyük etkisi katkýsý olan babam þair yazar Süleyman Okay dan bir örnek vereyim. Þimdilerde/ aðaçlarýmýzý taþlayanlar çoðaldý kirvem/ hýzlý koþan atlarýmýzýn sýrtýnda kocaman yaralar/ çember daraldý kirvem/ geçitler azaldý/ kalk kirvem/ u- yan ve yaklaþ bana/ kimseler duymasýn anlamasýn/ sana yeni ve sýcak aþklardan söz edeceðim Burada O- kay ýn yasak aþk la anlatmak istediði, darbe sonrasý yeni mücadele yöntemleridir. Bir ör nek de A dil O kay dan: Düz yol lar da yan yürütüyor beni küskün ayaklarým/ Bu ben miyim prangasýz sokaklarda avare/ Cebimde polisten kaçýrdýðým ilkbahar sonatý/ Baðýrdýkça saðýrlaþýyor dilsiz evler/ Býkmadan çalýyorum kapýlarý seni soruyorum/ Aldýðým cevaplar hep sus iþareti/ Yuhalýyorum kafa kâðýdý erken eskimiþ kullarý/bir ömür sonra hâlâ kýrmýzý ýþýklarda hazýr ol. Örnek verdiðim bu imge yüklü þiirler okuyucuya da görev veriyor. Eðretilemeleri, mecazý, çaðrýþýmlarý anlamak için düþünmek ve sorgulamak gerekiyor. Örneðin Kostantin Simonov un meþhur Bekle beni þiirini bilmeden Ruhan Mavruk un yukarýdaki mýsralarýný anlamak zor olabilir. Yahut Munzur a baraj konusundan haberdar deðilsek Yusuf kaptan ý anlamak zorlaþabilir 1980 Sonrasý Þiirde Yeni Arayýþlar Özellikle Türkiye de 1980 sonrasý baský ortamýnýn da etkisiyle þiir de bir sapma ve zorlama görüldü. Bu yeni þairler, yenilik diye okuyucuya Marcel Duc-

72 hamp ýn sidik ördeklerini yutturmaya kalktýlar. Toplumsal Gerçekçi þairleri yok saydýlar. Sürrealistlerden, Dadacýlardan ve onlarýn ülkemizdeki izleyicisi-izdüþümü sayýlan Garip çilerden, özellikle 2. Yeni cilerden istediklerini cýmbýzla çektiler. Ece Ayhan ýn Meçhul Öðrenci Anýtý ný, Turgut Uyar ýn Toplandýlar ýný, Ýlhan Berk in Hüseyin Çapkan Ýçin Aðýt adlý öldürülen bir iþçiye aðýdýný ve diðer, insaný merkezine alan, mükemmel toplumcu þiir örneklerini görmezden geldiler. Bu geçmiþi toptan inkâra kadar gitti. 80 öncesi toplumcu þiire tepki olarak anlamsýz, sadece yazarýný ilgilendiren, avutan þiirler yazýlmaya baþlandý. Sonra da neden þiir okunmuyor anketleri baþladý. Yani þiiri önce öldürüp arkasýndan aðýt yakmak moda oldu. Neo liberalizmin felsefi söylemi olan postmodernizm göklere çýkarýldý. Ama onun da modasý çabucak geçti. Þimdilerde þiir yeniden insaný ve hayatý aramaya baþladý. Unutmamalý ki her þiir (sanat) akýmý ve onun öncüleri dünya kültür hazinesine katkýda bulunmuþtur. Þiirin okunmadýðý, geriletildiði tarihsel kesitler olmuþtur. Ülkemizde de, 1980 darbesini izleyen karanlýk günlerde, þiir de karanlýða gömülmek istenmiþtir. Çeyrek yüzyýl sonra, tüm engellemelere raðmen þiir yataðý kendine bir yol bulmuþ ve akmaya baþlamýþtýr. Son günlerde imge salatasý- fotokopi þiirlerin yaný sýra, insaný merkez alan toplumcu þiirler, kurutulmuþ þiir bahçesini yeniden umut rengine dönüþtürmeye baþlamýþtýr. Son söz Ayýþýðý Sanat Merkezi ne bizi buluþturduðu için teþekkür ediyor, hepinizi sevgiyle selamlýyor, þiirden kopmayýn diyorum. Sevgilinizin elini tutarken veya barikatta, üniversite amfisinde veya iþ molasýnda, grev çadýrýnda veya zindanda þiir yaný baþýnýzda olsun. Ýþte o zaman þiirin saðaltýcý gücünü görebilir ve düþ ülkesine doðru yol alabilirsiniz 16 Mayýs Kayýplar Haftasý nýn ilk günü. Son olarak Kayýplarý hatýrlatan bir þiirimi okumak istiyorum: Bir den rad yo lar sus tu/si ren ses le ri nin/pos tal ses le ri ne ka rýþ tý ðý,/ka rart ma lý bir ey lül ak þa mý,/o çýl gýn de li kan lý lar sýr ol du/tank lar a yak iz le ri ni sil di Yý kýl dý ba ri kat lar./dað lar düz ol du/ne hir ler kan ký zýl/stad yum lar ha pis ha ne av lu su/hüz ne bo yan dý An ka ra,/hüz ne bo yan dý Di yar-ý Be kir/so kak lar ök - süz kal dý,/ba kýþ lar sol du pen ce re ler de Kaynakça: 100 So ru da E de bi yat Bil gi le ri. /Ra uf Mut lu ay. Ger çek Ya yý ne vi./a dil O kay. Þi ir. 25. Sa at. /Ü top ya ya yýn la rý. An ka ra /Es te tik. Af þar Ti mu çin. /BDS Ya yýn la rý./sa nat E de bi yat ve E ði tim de Yo ðun luk. /Sa yý An ka ra./þi ir ta - sa rý mý ve sü reç ler. Nu ray Gök Ak sa maz. /Ger çek Sa nat Ya - yýn la rý./þi ir ve ger çek lik. Ö. Ýn ce. Can ya yýn la rý./ön söz, E - kin/sa nat/e de bi yat, Güz AY IŞIĞI Biliyorum Sen de emek ile yoğruldun Yıldızların eşliğinde Soğuk kış günlerinde çatlak dudaklarımı Demiri bükerken kesilen avuçlarımdan sızan kanı Kömür ocaklarından çıkarken Benden korkan çocuklarımı Biliyorum Sen de biliyorsun Teneke sobanın üzerinde kızartılan ekmeği Sıcacık yorganında Emeğine ortak karına sarılırken bile Beyninde zonklayan çekiç sesiyle gözyaşları döktüğümü Biliyorum Sen de biliyorsun Koskoca dünyanın Bütün toprakları Benim gibi sana da dar geldi Belki de ondandır uzayın derinliklerinde Gecenin en korku verici saatlerinde O hüzünlü ışığında bütün dertlerimi unutuyorum Biliyorum sen olmasaydın Bu dünyanın hiçbir derdini çekemezdim Öylesi masum Öylesi tertemiz Işığınla dertlerimizi aydınlatmaya çalışıyorsun Yıldızların eşliğinde Biliyorum Gecenin karanlığından korkmuyorum artık Geceleri daha çok seviyorum Ay ışının aydınlattığı geceleri MÜSLÜM TAŞ Yaz 10

73 Bahar Derin ah insanlarım benim güzel insanlarım To kat tan köy den ev len di rip ver di ler. O nun sa - týn al dý ðý bir eþ ya gi bi ba vul la rýy la bir lik te Ýs tan bul a gel dik. Bir a part ma nýn ka pý cý lý ðý ný ya pý yo ruz, ya ni ka pý cý da i re sin de yiz. Bir kü çük o da, pen ce re si el ka - dar, ru tu bet li, pis Bi zim a hýr on dan i yi dir. Kom þu - lar bir çek yat bir de bi raz eþ ya ver di. Ben üç e vi te - miz li yo rum ya þa dý ðý mýz a part man da Bi zim ki bak - kal, bah çe, a part ma nýn te miz li ði, ka pý nö be ti vb. Yö - ne ti ci yaþ lý bir ka dýn tek ya þý yor. A ma be ni hiç o turt - mu yor. Ver dik le ri pa ra yý i lik le rim den ku ruþ ku ruþ çý - kar tý yor san ki. Ýlk ký zý mý do ður dum da ha kýrk gün - lük. Hiç em zi re me dim. Te miz li ðe, i þe de vam. Ev de, ya ni bi ze ve ri len o da da te le viz yon yok. Ýlk yýl çok sý - kýl dýk, boþ boþ o tu ru yor duk ak þam la rý Son ra kom - þu lar es ki kü çük bir te le viz yon ver di ler. Si yah be yaz, i ki ka nal çe ki yor, on la rý da tam gös ter mi yor. Ký zým ba na hiç sa rýl maz dý. Çün kü ça lýþ mak tan o nun la hiç il gi le ne mez dim. Ba ba sýn dan bir an ol sun ay rýl maz dý. Ba na kaç yýl an ne de me di. Çün kü ta ný - mý yor du. O na bir an ne sev gi si, il gi si, za ma ný a yýr - ma dým. Tüm gün a part man da ki le rin te miz li ðiy le ge - çi yor du. Yö ne ti ci o lan yaþ lý ka dýn ak þam la rý da o nun la kal ma mý is te yip ýs rar e din ce ve ta bi ki biz de ha yýr de yin ce bir sü re son ra bi zi çý kar dý lar. Tek yü zük le git ti ðim ev de bul du ðum ka pý cý lýk ve çok tan vaz geç - ti ðim ev li lik ha yal le rim Bi zim ki nin am ca sý nýn bir ge ce kon du su var dý. Pa ra faz la ver me ye lim di ye o ra ya çýk týk. Za ten faz la bir pa ra mýz da yok tu Ge ce kon du nun ça tý sý nýn da þa pý dö kül müþ. Bir ge ce bir yað mur bir fýr tý na Di - zi me ka dar su i çin de kal dým mý? Za ten ký rýk dö kük o lan eþ ya lar da böy le lik le git ti. Ben de de ne ka fa var a ma, ça ma þýr ma ki ne si ni çe ki yo rum. Ha lý lar, kol tuk - lar, ký ya fet ler de mi yo rum. Hal bu ki ça ma þýr ma ki ne - si ne ne o la bi lir? Ýþ te a kýl! Bu ge ce kon du da ça tý ve þap dý þýn da da so run lar var dý. Ne re si ne git sem fa re ler Her yer de, çöp te, tu va let te, ka pý da Ge ce le ri u yu maz dým, ço cu ðu - mun ba þýn da nö bet tu tar dým. Çün kü ge ce or ta ya çý - kar lar dý. Hiç gö zü mü kýrp maz dým. Bir ge ce ka yýn pe - de rim bi ze gel miþ. O ak þam o var di ye bi raz dal mý - þým, a da mýn üs tün de ki yor ga nýn ip le ri ni (fa re ler) sö - Yaz küp sö küp da ðýt mýþ lar. Ta bi o yor ga ný at tým. O ev - den ar týk çok huy lan mýþ týk. So nun da bu ra ya gel dik. 180 YTL ye ki ra da yýz iþ te, i ki o da, ru tu bet li e vi - miz Ney se ki fa re ler yok. Bir o da hiç dý þa rý gör - mü yor. Biz ka pý cý lýk dý þýn da bir þey yap ma dýk. E þim u zun sü re iþ siz gez di. Þim di bul du. Ýþ i çin ge rek li ev - rak la rý a lýr ken mu a ye ne de ve rem baþ lan gý cý ol du ðu - nu öð ren miþ. Dok tor 3 ay ra por ya za cak mýþ, ko cam yal var mýþ, a man dok tor bey siz a sýl ba na sað lam ra - po ru ver mez se niz be ni öl dü rür sü nüz di ye. Son ra da de miþ ki Ev sa hi bi ki ra bek li yor, ço cuk lar ye mek is ti yor. Ba na bes len men la zým di yor su nuz, bu iþ ol - maz sa pa ra da ol maz ve hep ten aç ka lý rým. Siz sað - lam ra po ru ve rin ben he men i yi le þi rim. Dok tor bu - ruk bir gü lüm se mey le ra po ru ver miþ. O þim di ça lý þý - yor. Üs tü ne de esp ri ya pý yor. Ýs tan bul un su so ru nu bi te cek be nim ci ðer ler su top lu yor ne de ol sa A ra mýz da kal sýn bir gün ko cam de di ki iþ te bu yüz den ar týk hiç bir þe ye i na na sým gel mi yor. E ðer ger çek ten ol say dý bi ze yar dým e der di. Bu ka dar zor - luk, so run, has ta lýk bir a i le ye ve ril mez ki, ben ne yi yan lýþ yap tým! Ki me kö tü lü ðüm do kun muþ Ý nan - mý yo rum. Ý nan cý mý kay bet tim. Ben te sel li e di yo - rum, öy le de me mut la ka bir gün gös te rir o gü zel lik - le ri de bi ze Di yo rum a ma ben de de pek u mut kal - ma dý. Ben de o na be nim u mut la rý mý ve ri yo rum. Her - ke sin gü zel, sý ca cýk bir e vi o la cak. Sað lýk lý, sað lam, te miz bir ev Sað lýk be da va, dok tor lar çok i yi dav - ra na cak. E ði tim be da va, tek ku ruþ ver me ye cek si niz. Ço cuk la rýn bes len me si, her þe yi, ba ký mý dev le te a it o la cak. Yaþ lý la rýn da öy le. Ta til ya pa cak sý nýz, de ni ze gi de cek si niz, si ne ma ya, ti yat ro ya Ge zip do la þa - cak sý nýz. Ço cuk la rý nýz mut lu ve sað lýk lý bü yü ye - cek Kay gý sýz ve hu zur lu o la cak sý nýz Yü zü me öy le ba ký yor ki i nan mak is ti yor gi bi... San ki o na bir ma sal an la tý yo rum. A ma dal mýþ git - miþ O za man da ha çok sa va þa sým ge li yor düþ le rim i çin. Bir an ir ki li yor ve Bir e vim ol sun þu dün ya da tek is te di ðim, baþ ka hiç bir þey is te mi yo rum. Al - lah ým ne o lur! i çi bu ruk, se si kýr gýn, göz le ri do lu

74 Söylenceler... Mavronis in Ecinnisi Derleyen / Atila Oğuz Mavronis uzun boylu ve iri yapýlý, gözü pek ve çekinilen bir kimseydi. Gö zü ka ra lý ðýy la da ta ný nýr dý. Mav ro nis i çin ha - yat ta en gel yok tu, o ne za man ne is ter se ya par dý en - gel tanýmazdý. Günlerden bir gün Mavronis Gadohora koyunlarýndan birkaç tanesini satmak için gider. Godohor pazarýnda koyunlarýný satmýþ ve köye dönmek için yola koyulur. Ancak vakit geç olmuþtur ama Mavronis bir kere yo la gir di bir da ha ge ri dön mez. Kö yün sý nýr la rý na gel di ðin de va kit bir hay li i ler - lemiþti, ortalýk zifiri karanlýk ve sessizdi. Mag re ya kur çe ye (U zun ka ya lar) gel di ðin de yo lu - nu yayýða benzer bir þeyin kestiðini gördü. Saðýnda solundan geçmeye çalýþtý ama yayýk izin vermiyor ne yana gitse o da gidip yolunu kesiyor. Ca ný fe na hal de sý ký lan Mav ro nis be lin de ki si la - hý na dav ra nýr, bir kaç el a teþ e der fa kat hiç bir þey ol - maz ve yayýk yolunu kesmeye devam eder. Bu se fer si la hý ný sol e li ne a lýr ve bir el a teþ e der. Yayýk ortalardan kaybolur, ancak ortalýðý müthiþ bir gürültü alýr, Mavronis in kulak zarlarý delinecek neredeyse. Seslerden yönünü þaþýrýr gibi olur. Bi raz dik kat et tik ten son ra se sin kar þý ki ha le vo - di den (taþ lýk a lan) gel di ði ni an lar ve ko þa rak ser sem - lemiþ bir halde evine varýr. E vi ne gi rer gir mez nem bo lo da (e vin gi ri þi) yý ðý - lýp dü þer. Bir kaç sa at i çin de ken di ne ge lir ve o lan la rý a i le - sine anlatýr. Hangi zamandan çýkýp geldiðini tam olarak bilen yok, fakat birçok sohbetlerde anlatýlýr ve birçok insan o taþlýk alandan yükselen seslerin olduðunu söylerler. Kim bilebilir kimin sesidir taþlýk veya baþka bir yerden yükselen sesler, ama bilinen bir gerçek var ki o da ar týk cin le re, pe ri le re rast la yan kim se nin ol ma - masý. Belki de cinler, periler artýk kendilerine gerek kalmadýðýný düþünüyorlar, ortalýkta bu kadar ecinni do la þýr ken ve mem le keti i da re e der du ru ma gel miþ - ken. 72 Yaz 10

75 Geçmişe Yolculuk * Özgün Denizci İmkansızlık Çalýþma odasýna doðru giden koridor üzerinde ilerlerken düþüncelere dalmýþtý: Yani bu bant geriye doðru gidecek, bittikten sonra ise bant üzerindeki insanlar adýmlarýný geriye doðru atacaklar. Vücutlarý gittikçe küçülecek, büyükken çocuk olacaklar. Aðaçlar küçülerek topraða girecek ve tohuma dönüþecek, nehirler yukarý akacak, yaðmurlar gökyüzüne doðru yükselecek. Üftade, yüzbinlerce yýllýk bilim tarihinin bugüne kadar geldiði noktada gerçekleþtirilecek en ileri deneyi kafasýnda canlandýrmaya çalýþýyordu. Sabah evinden çýktýðýnda öðrencilerinden biriyle karþýlaþmýþtý. Berkant felsefe i- le çok il gi li bir genç ti ve bir kaç yýl ön ce Üf ta - de ile farklý konularda birçok tartýþma yapmýþlardý. Bu sabah karþýlaþtýklarýnda Üftade Berkant a yeni projesinden kýsaca bahsetmiþti. Elbette bu kýsa sohbet tüm evrenin deney laboratuvarý haline geldiði bir projeyi konuþmaya yetmezdi. Ýþlerini bitirip birkaç saat sonra yeniden buluþmak üzere sözleþerek ayrýlmýþlardý. Üftade nin çalýþma alaný kilometrelerce geniþlikte bir saha ü- zerine kurulmuþ olan laboratuvarýn bir parçasýydý. Yapýlacak deneyde çalýþma yürüten bilim insanlarýndan birisiydi ve bu deney bütün insanlýðýn, hatta bütün evrenin geleceðini belirleyecek bir deneydi. Ýþlerini tamamladýktan sonra Üftade Berkant la buluþacaðý yere geldi. Deniz manzaralý ve yeþillikler arasýnda güzel bir bahçeydi burasý. Bahçedeki görevliden birer meyve suyu istediler. Berkant, bu deney çok ilgisini çektiði için hemen bilgileri öðretmeninden almak istiyordu. Sorularýný sýralamaya hazýrlanýyordu ki Üftade söze baþladý: Seninle bol bol felsefi tartýþma yaptýðýmýzý hatýrlýyorum. Sanýrým deneyden bahsetmeden önce yine böyle bir sohbet yapmamýz gerek. deyip sordu: Zaman kavramýný bi lir mi sin? Berkant duraklamadan cevap verdi: Evet; tabii ki biliyorum. Peki zaman nedir? Tanýmlayabilir misin? Berkant biraz düþündü, sonra Böyle bir taným yapmak için hiç uðraþmamýþtým. dedi ve düþünmeye devam etti. Üftade söze girdi: Zamanýn geçtiðini nasýl anlarsýn? Mesela saate bakarak anlayabilirim. Saatin ibrelerinin ne þekilde ve ne kadar ilerlediðine bakarak geçen zaman hakkýnda bilgi edinebilirsin. Peki yanýnda saat yoksa? Biraz durakladýktan sonra devam etti: Ya da þöyle bir örnek verelim: Kapalý bir odada tek baþýnasýn. Hiçbir yerde pencere yok, sadece lamba yanýyor. Bir süre burada kaldýðýnda geçen zamaný ölçebilir misin? Bu çok zor. Yaz 10 73

76 Þimdi bir de ayný odanýn bir penceresi olduðunu düþün. Ama pencereden bakýnca herhangi bir manzara görünmüyor, sadece gündüz veya gece olduðunu fark edebiliyorsun. Bu durumda nasýl olur sence? O zaman kaç gün geçtiðini anlayabilirim. Ama yalnýzca günleri sayabilirim tabii, saatleri ve dakikalarý tam olarak ölçemem. Öyleyse þöyle diyebilir miyiz: Zaman, çevremizdeki deðiþimleri gözlemleyip ölçerek algýladýðýmýz bir kavramdýr. Evet, galiba doðru. Konuyu þöyle toparlamaya çalýþayým: Zaman, deðiþimle, daha doðrusu hareketle iliþkilidir. Hatta diyebiliriz ki hareket olduðunda zaman vardýr. Eðer hiç hareket yoksa, hiç deðiþim olmuyorsa akýp giden bir zamandan da bahsedemeyiz. Üftade biraz durdu. Meyve suyundan bir yudum aldýktan sonra devam etti. Burada bir parantez açýp þunu belirtmem gerekiyor. Madde sürekli hareket halindedir. Biz algýlamýyor olabiliriz ama evrende hareket asla durmaz. Mesela þuradaki insanlarý görüyor musun? Baþýyla yoldan geçenleri iþaret ederek konuþmasýný sürdürdü. Yürüyorlar. Bu bir harekettir ve biz bu hareketi algýlayabiliyoruz. Fakat þuradaki masa yerinde sabit duruyor. Aslýnda o da hareket halinde ama biz algýlayamýyoruz. Algýlayamayýþýmýzýn sebebi ise duyu organlarýmýzýn bu hareketi algýlayacak düzeyde geliþmemiþ olmasý. Çünkü o masanýn þu anki hareketi atomik düzeyde. Ciddi bir tavýrla Berkant ýn gözlerine bakarak Fizik derslerindeki atom yapýsýný hatýrlýyorsun deðil mi? Evet dedi Berkant. Protonlardan oluþan bir çekirdek ve onun etrafýnda çeþitli yörüngelerde hareket e- den elektronlar var. Aynen öyle. Ve iþte bu hareketler tüm atomlarýn, dolayýsýyla da tüm maddelerin var oluþlarýný saðlýyor. Yani elektronlar olmadan madde de olmuyor öyle mi? Elektronlar var olsa bile atom çekirdeðin etrafýndaki yörüngesel hareketlerini gerçekleþtirmedikleri taktirde yine o madde var olamýyor. Elektronlarýn ve protonlarýn atom içerisindeki hareketleri atomun ve o a- tomlardan oluþan maddenin var olmasýný saðlýyor. Berkant konuyu anladýðýný belirten bir ses tonuyla Ve bu hareket zaman kavramýný da ortaya çýkarýyor öyle mi? Kesinlikle. Peki bu durum sizin projenizde nasýl deðerlendirilecek? Biliyorsun evrendeki her þey atomlardan oluþur. Çevremizdeki eþyalarý düþün; veya insanlarý Her þey bu atomlardan ve atomlardaki proton, elektron ve nötronlardan oluþuyor ve atom altý parçacýklarý denilen bu küçük yapý taþlarýnýn durmaksýzýn süren hareketleri 74 maddenin var oluþunun ve zamanýn en önemli belirleyici rolünü oynuyor. Üftade, Berkant ýn gözlerine bakýp ne kadar dikkatli dinlediðini kontrol ettikten sonra devam etti. Bahsettiðimiz bu hareketin bir özelliði de hep ayný yönde oluþu. Yani mesela elektronlar kendi yörüngeleri üzerinde hep ayný yöne doðru hareket ediyorlar ve a- tomlar düzeyindeki bu hareket diðer tüm hareketlerin de belirleyicisi oluyor. Örneðin elini havaya kaldýrýþýn, yürürken adým atýþýn, bir kuþun kanat çýrpmasý, bir taþýn aþaðý doðru yuvarlanmasý, denizin dalgalanmasý, bulutlarýn gökyüzünde yer deðiþtirmesi, yani aklýna gelebilecek her þey; ve elbette ki düþüncelerin, yani beynin ve onu oluþturan atomlar için de bu durum geçerli. Berkant pür dikkat Üftade yi dinliyordu. Üftade i- se onun konsantre olup dinleyiþinden hoþnut bir þekilde anlatmayý sürdürdü. Tüm maddeler hareket halinde ise ve bu hareket zamaný ortaya çýkarýyorsa atomlar düzeyindeki tüm hareketi tersine çevirdiðini düþünürsen ne bulursun? Berkant irkildiðini hissetti. Üftade nin anlattýðý konu alýþýlmýþýn çok dýþýnda bir durumdu ve bu durum zamanýn geriye doðru akmasý anlamýna geliyordu. E- min olamayarak sordu. Yani zaman yolculuðu denemesi yapýyorsunuz öyle mi? Ama bu gerçekten mümkün olabilir mi? Olabileceðini düþünüyorum. Fakat asýl sonucu bu ilk denemeden sonra göreceðiz. Yine de böyle bir þeyin olabileceðine hala inanamýyorum. Biliyorsun bugüne kadar pek çok bilim insaný bunun olamayacaðýný söylemiþti. Bu konuyla ilgili çok sayýda araþtýrma yapýldý elbette. Ancak bugüne kadar olumlu sonuç alýnamamýþ olmasý bundan sonra da baþarýlamayacaðý anlamýna gelmez. Zaten bilim insanlarý da hiçbir zaman imkansýz kelimesini kullanmazlar. Üftade derin bir nefes aldýktan sonra Neyse, konumuzun dýþýna çýkmayalým diyerek devam etti. Biliyorsun bugüne kadar çeþitli yöntemlerle geçmiþten geleceðe yolculuklar gerçekleþtirilebildi. Özellikle uzayda seyahat olanaklarýný saðlayan uzay gemileri yapýldýktan sonra bunlarýn çok yüksek hýzlarda seyahat edebilmesi de saðlanýnca zaman atlama yani geleceðe gitme sýradan bir olay haline geldi. Berkant bunu tam olarak anlayamamýþtý. Ben bu konuda da fazla bilgiye sahip deðilim. Yani böyle durumlarýn yaþandýðýný biliyorum ama nasýl o- lup da uzayda seyahat edenlerin seneler geçmesine raðmen hiç yaþlanmadan dünyaya döndüklerini çözemiyorum. Üftade, Tamam o zaman. Öncelikle buradan baþlayalým dedi ve devam etti. Yaz 10

77 Albert Einstein ýn izafiyet teorisini duymuþsundur. Bu teori uzay teknolojisinin geliþmesi sonucu deneylerle ve yaþananlarla ispat edilmiþ oldu. Einstein, çok yüksek hýzlarda seyahat edildiðinde zamanýn daha yavaþ aktýðýný söylemiþti. Ýlk baþlarda dönemin sinemacýlarý bu konuyu bilim kurgu filmlerinde defalarca iþlediler. Günümüze gelene kadar teknolojinin ilerlemesi bu durumu kurgu deðil gerçeklik haline getirdi. Konuþurken bir yandan da elindeki bardaðýný döndürüyordu. Zaman kavramýnýn atom altý parçacýklarýnýn yani proton, nötron ve elektronlarýn hareketleri sonucu oluþtuðunu söylemiþtim. Eðer bu parçacýklarýn hareketi yavaþlarsa onlarýn oluþturduðu atomlarýn ve o atomlardan oluþan cisimlerin ki buna canlýlar da dahil zaman kavramý da yavaþlamýþ olur. Ýþte yüksek hýzlarda seyahat eden cisimlere ve canlýlara olan da budur. Iþýk hýzýna ne kadar yaklaþýlýrsa o ortamdaki zaman da o kadar yavaþ iþler. Anladým dedi Berkant; ve bilgiç bir edayla devam et ti. Uzay yolculuðuna çýkan insanlar yýl sonra geri döndüklerinde 2 veya 3 yýl yaþamýþ olarak geliyorlar. Bu yüzden de bizim dünyada yaþamýþ olduðumuz onlarca yýlý atlamýþ ve geleceðe gitmiþ oluyorlar. Üftade baþýyla onayladý. Berkant sorulara devam ediyordu. Ama kendi zamanlarýna geri dönemiyorlar tabii de ðil mi? Þu güne kadar bu gerçekleþtirilebilmiþ deðil. Ancak bizim çalýþmamýzýn amacý da tam olarak bu. Zaman yolculuðunu uygulanabilir bir fikir haline getirmek. Ama bu nasýl olacak? Evrendeki tüm atomlara etki edebilecek misiniz? Bütün evreni etkileyebilecek olanaklara ve enerjiye sahip deðiliz. Planýmýz tam olarak þu: Bir uzay gemisi güneþ sisteminin dýþýna çýkýp oradan güneþ sistemini etkileyecek kadar enerjiyi sisteme yönlendirecek ve buradaki tüm cisimler üzerinde atomik bir reaksiyon baþlatarak atom altý parçacýklarýnýn hareketlerini ters yönde gerçekleþtirmelerini saðlayacak. Bu þekilde dünyadaki zamaný birkaç yüzyýl geriye alabileceðimizi düþünüyoruz. Çok kafa karýþtýrýcý. Ýnsanýn aklýna bir sürü soru geliyor. Senelerdir bu projenin üzerinde çalýþan bilim insanlarýnýn bile kafasýnda hala sorular var. O yüzden senin karmaþýk olarak görmen gayet normal. Bütün bu sorularýn cevabý deney bittiðinde bulunmuþ olacak. Gerçekten çok ilginç. Yani zaman yolculuðu böyle mi oluyor gerçekten? Filmlerde izlediðimiz çok daha farklýydý. Yaz Filmlerde bilimsel verilerden faydalanýlýyordu elbette ama yeterince deðil. Mesela o filmlerde hep zaman makinesi diye bir araç olur ve bu araç kullanýcýsýný istediði tarihe taþýr. Öyle ki zaman yolcusu geçmiþe gidip kendi çocukluðunu görebilir. Fakat gerçekte böyle olmasý mümkün deðil. Nasýl yani? Söz ettiðimiz filmler tarihi yaþanmýþ ve yaþanacak bir dizi olaylar bütünü þeklinde algýlar ve zaman yolcusu bu sýralanmýþ tarih üzerinde hareket eder. Mesela bu zaman yolcusu kendi geçmiþine gidip, geçmiþteki kendisini bulup öldürse ne olur? Bu, zaman yolculuðu üzerine düþünüp kafa yoran pek çok insanýn düþünüp içinden çýkamadýðý bir kaos olmuþtur. Yani geçmiþteki Sen i bulup öldürüyorsun. Bu durumda gelecek te se nin var ol man müm kün o la maz. Pe ki a ma o za - man tetiði kim çekecek? Sorudan sonra cevap beklemeden devam etti. Elbette bu tamamen bilimselliðin dýþýnda bir varsayým. Bunu çizerek anlatmaya çalýþayým. deyip çanta sýn dan bir not def te ri ve ka lem çý kar dý. Ya tay bir çiz - gi çekti. Ve konuþmasýna devam etti. Diyelim ki bu tarih süreci. Biz bu noktadayýz. Çizdiði doðru üzerine bir nokta koydu. Sað taraf geçmiþ za man ol sun, sol ta raf da ge le cek. Ve bu doð ru her iki yönde de sonsuza gidiyor. O filmlerdeki senaryoya göre zaman yolcusu geçmiþe ya da geleceðe giderken bugünden hareket eder ve gittiði tarihte yeniden zaman akýþýna dahil olur. Bunlarý anlatýrken bir yandan da çiziyordu. Bugün olarak belirlediði noktadan baþlayýp doðrunun sað tarafýnda baþka bir noktaya kadar giden bir yay çizdi ve anlatmayý sürdürdü. Ýþte dahil olduðu bu noktada yaþamýný sürdürür. Ancak senaryolarda anlatýlan bu durum gerçekte böyle olmuyor. Daha doðrusu bizim projemizdeki tasarým böyle deðil. Zaman yolculuðu az önce anlattýðým þekilde, güneþ sisteminin dýþýna çýkýlarak gerçekleþecek. Deftere çizdiði þekli göstererek Buradaki gibi bir dýþarý çýkýþ var. Zaman yolcularý uzay gemisiyle birlikte güneþ sisteminin dýþýna çýkacak ve geriye kalan her þey o ana kadarki hareketlerinin tam tersini yapacak. Yani kuþlar geriye doðru uçacak, insanlar adýmlarýný geriye doðru atacak, bugüne kadar inþa edilen tüm yapýlar ayný þekilde yýkýlacak ve zaman geriye doðru iþlemiþ olacak. Bu anlattýklarýn gerçekten de ütopik geliyor. Güneþ sistemindeki tüm atomlarý etkileyecek olan nasýl bir teknoloji olabilir ki? Bu iþlem daha küçük boyutlarda ve kýsa süreli o- larak birkaç defa denendi. Küçük bir deney küresi içerisine kobay olarak hayvanlar yerleþtirildi ve birkaç saniyeliðine deney uygulandý. Sonuç baþarýlýydý.

78 Bu son sözleri söylerken yüzünde gülümseyiþ belirdi. Þimdi söz konusu olan bütün güneþ sistemi olunca, gerekli olan enerjinin ne kadar olduðunu sen tahmin et. Peki bu sorun nasýl çözülecek? Yani bu kadar e- nerji nereden bulunacak? Güneþ sisteminin dýþýnda Sirius yýldýz sistemine dahil olan ve yüksek miktarda plutonyum rezervine sahip bir gezegen üzerinde çok sayýda nükleer santral ve güç depolama ünitesi inþa edildi. dedi ve ekledi. Biliyorsun, plutonyum nükleer enerji elde etmek için en uygun ve verimli elementtir. Açýklamalarýna devam ediyordu. Atomlar üzerindeki reaksiyonu baþlatmak üzere ýþýnlar yayacak olan devasa cihazýmýz ise ayný gezegenin hemen dýþýnda kurduðumuz bir uzay istasyonu üzerinde bulunuyor. Anlaþýlan her þey çoktan hazýr. Evet, bugünlerde son kontrollerimizi yapýyoruz. Birkaç gün içinde ekibimiz uzay gemisi ile yola çýkacak. Ama kendimizi istenmeyen olasýlýklara da hazýrlamalýyýz tabii. Geri dönüþe imkan býrakmayacak senaryolar gerçekleþebilir ve hatta bugüne kadar üretilmiþ kaos teorilerine benzer durumlar bile ortaya çýkabilir. Nasýl yani? Kaos teorileri ne diyorlar? Bugüne kadar zaman yolculuðuyla ilgili çok sayýda teori ortaya konuldu ve bunlar içerisinde böyle bir o- layýn kaotik sonuçlar doðuracaðýna dair düþünceler de vardý. Örneðin az önce konuþtuðumuz geçmiþe gidip, kendi gençlik halini gören ve onu öldüren zaman yolcusunu hatýrla. Buna benzer çok senaryo var. Bu kaos teorilerinden birisi gerçekleþtiði taktirde insanlýk tarihi deðiþebilir. Ve hatta insanlýk tarihi yok olabilir. Bu son sözleri sesini ciddileþtirip, kelimeleri tek tek vurgulayarak söylemiþti. Berkant anladýðýný belli eden bir ses tonuyla Ve bu ihtimal sizin projenizde gerçekleþebilir, öyle mi? dedi. Tam olarak verdiðim örnekteki þekilde deðil elbette, ama sonuçta tüm sistemin atomlarýný etkileyecek bir tepkime gerçekleþecek. Gezegenlerin atomlarýna ayrýþmasý bile olasý bir durum. Yani her þey paramparça olabilir. E vet bu bir risk. Ý þin za man la il gi li o lan, ya ni ka - osa yol açabilecek kýsmýný ise bilemiyoruz. Bilim kurgu filmlerindeki senaryolarýn gerçekleþeceðini düþünmüyoruz elbette. Ama bunlar dýþýnda bir durum da karþýmýza çýkar mý, onu da bilemiyoruz. Yaþayýp göreceðiz. Üftade saatini kontrol etti ve gülümsedi. Zaman akýp gidiyor. Artýk gitmeliyim. Malum, yakýnda yolculuk var. dedi ve vedalaþýp ayrýldýlar. Yolculuk günü geldiðinde Üftade yine ayný koridordan laboratuvarýna doðru ilerlerken kafasýndan her günkü düþünceler geçmeye baþladý. 76 Yani bu bant geriye doðru hareket edecek, bandýn bitiminde insanlar adýmlarýný birden durdu. Artýk bugün de böyle düþünmemeliyim diyerek kendini motive etmeye ve rahatlamaya çalýþtý. Çalýþma odasýna girip son kontrollerini yaptý. Hiçbir þey unutmamasý gerekiyordu. Bu son kontrollerden sonra odasýný terk etti ve kendisini uzay gemisine götürmek üzere bekleyen taþýta kadar yürüdü. Diðer ekip arkadaþlarý da kendisi ile birlikte ayný araca gelmiþlerdi. Araçtakiler operasyonun genel iþleyiþini yürüten e- kibi oluþturuyorlardý. Gidecekleri gezegendeki enerji santrallerinde ve uzay istasyonunda çalýþacak diðer görevliler daha önceden yola çýkmýþlardý. Uzay gemisinin mürettebatý ise doðal olarak bilim insanlarý gelmeden önce gemideki yerlerini almýþlardý. Üftade ve ekip arkadaþlarý da gemiye yerleþtiler. Artýk yolculuk baþlamak üzereydi. Ve gemi yavaþça hareket etti. Aylarca sürecek olan yolculuk baþladý. Dünyayý belki de son kez canlý olarak izliyorlardý ve onlar yükseldikçe gezegenleri küçülüyordu. Dünya gözden kayboldukça evrenin diðer görsel güzellikleri karþýlarýnda beliriyordu. Rengarenk yýldýz sistemleri uzay boþluðundaki tüm güzellikleri görmelerini saðlayan pencerelerinden sunuluyordu önlerine. Aylar sonra yolculuðun sonuna gelinmiþti. Sirius yýldýz sisteminin en dýþýndaki gezegen olan Simpus ü- zerinde canlý yaþamýna uygun atmosfer bulunmuyordu. Bu yüzden buradaki enerji santrallerinde insanlarýn yaþamalarýna elveriþli yapay bir atmosfer sistemi kurulmuþtu. Binalarýn dýþýna ise özel uzay giysileri olmadan çýkýlamýyordu. Yapýlacak denemenin zamanlamasý son derece detaylý hesaplamalarla belirlenmiþti. Çünkü deney, Sirius yýldýzlarý etrafýnda dönen gezegen, güneþ sistemine en yakýn konuma geldiðinde yapýlmalýydý. Uzay gemisi, Simpus gezegeninin atmosferinin hemen dýþýna kurulmuþ olan uzay istasyonuna yanaþtý. Çalýþmayý yapacak olan bilim insanlarýnýn bu istasyonda bulunmalarý gerekiyordu. Simpus kendi ekseni etrafýnda döndüðü için güneþ sistemini enerji bombardýmanýna tutup atomik reaksiyonu baþlatacak olan Enrot isimli enerji yönlendirme sistemi gezegen üzerinde sabit bir noktaya kurulamamýþtý. Çünkü Enrot un deneme baþladýðý andan itibaren sürekli olarak güneþ sistemine dönük kalabileceði bir pozisyonda olmasý gerekiyordu. Bu yüzden bu uzay istasyonu kurulup Simpus dýþýndaki yörüngesine oturtularak güneþ sistemine karþý olan konumu mümkün olduðunca sabitlenmiþ oldu. Deneme baþladýktan sonra Enrot cihazýnýn aktif o- larak kalmasý ve iþlemi gerekli süre boyunca devam ettirebilmesi için sürekli olarak yüksek miktarda enerji i- Yaz 10

79 Yaz le beslenmesi gerekiyordu. Bu çok yüksek miktardaki enerji Simpus üzerinde kurulmuþ olan enerji santralleri tarafýndan saðlanacaktý. Fakat bu enerjinin gezegenin dýþýnda bulunan uzay istasyonuna nakledilmesi ayrý bir zorluk oluþturuyordu. Yerden yüzlerce kilometre uzaklýktaki istasyona kablolarla enerji taþýnmasý mümkün deðildi. Bu, kablolarýn imal edildiði iletken nedeniyle enerji kaybýna neden olurdu. Ancak asýl zorluk bu deðildi. Gezegen kendi etrafýnda dönerken uzay istasyonu güneþ sistemine karþý olan konumunu sabit tutuyordu. Baþka bir deyiþle istasyon gezegenin etrafýnda dönüyordu. Bu yüzden kablo kullanmak olasý deðildi. Enerjinin nakil sorununu çözmek için 2000 li yýllarýn baþýnda icat edilen ve sonraki dönemlerde geliþtirilen Kens isimli kablosuz enerji nakil sistemi kullanýldý. Bu sistem ilk bulunduðu zamanlarda dizüstü bilgisayarlar için tasarlanmýþtý ve elektrik prizinden ancak 50 cm uzaklýða enerji taþýyabiliyordu. Kens teknolojisinin gelmiþ olduðu son nokta Simpus taki kullaným þekli olacaktý. Bir hayli aþama kat e- dilmiþ olmasýna raðmen gezegen yüzeyinden atmosfer dýþýndaki uzay istasyonuna doðrudan taþýma yapmak mümkün deðildi. Bu yüzden aradaki mesafe boyunca i- ki adet tekrarlayýcý kullanýlýyordu. Tekrarlayýcýlar havada asýlý kalabilecek þekilde dizayn edilmiþlerdi. Santrallerde sürekli olarak üretilen e- nerji, göndericiler sayesinde önce birinci tekrarlayýcýya yollanýyordu. Tekrarlayýcýya alýnan enerji daha yüksekte ve dolayýsýyla uzay istasyonuna daha yakýn konumda bulunan ikinci tekrarlayýcýya gönderiliyor ve buradan da son olarak istasyona ulaþmasý saðlanýyordu. Tüm teknik altyapý hazýrdý. Ýþ artýk denemeyi gerçekleþtirecek olan ekibe kalýyordu. Ýstasyondaki son kontroller de yapýldý. Artýk tarihi deneme baþlatýlabilirdi. Üftade yine duygusal bir ruh haline bürünmüþtü. Þu anda karþýmda gördüðüm bu gezegenler birazdan geriye doðru hareket etmeye baþlayacaklar. Ýçlerindeki milyarlarca canlýnýn yaþamý geriye doðru akacak. Týpký bir filmi geriye sarmak gibi. Üftade Ekibin deneyimli üyelerinden Elin in sesiyle kendine geldi. Hazýrýz Üftade. Ýþlemi baþlatabiliriz. Tamam o zaman. Hadi baþlatalým. Üftade iþlemi baþlatmak üzere Enrot un yönetim panelinin önüne geldi. Karþýsýndaki pencereden güneþ sistemindeki gezegenleri görebiliyordu. Ve düðmeye bastý. Paneldeki göstergeler hareketlendi. Güneþ sistemine doðru dönmüþ olan enerji panelleri parlamaya baþladý. Simpus tan gelen enerji Enrot tarafýndan yoðunlaþtýrýlarak güneþ sisteminin bulunduðu tarafa yönlendirildi. Birdenbire gözlerini kamaþtýran bir parýltýyla irkildi Üftade. O anda en kötü olasýlýklara kendini hazýrlamaya çalýþýyordu. O göz kamaþtýrýcý parlaklýk gözlerini aldýðýnda büyük bir korku ile güneþ sisteminin atomlarýna ayrýþtýðýný düþündü. Ancak birkaç saniye süren parlaklýk ortadan kalkýp gezegenleri gördüðünde rahatlayabildi. Gözü ilk olarak dünyayý aradý elbette. Minicik mavi küreyi gördüðünde ise artýk iyice ferahlamýþtý. Durakladý ve gelen verileri incelemeye baþladý. Ýlk ve canlý sonuç karþýsýndaki penceredeydi. Gezegenlerin yörüngelerinin tersine döndüðünü fark etti. Kendini tutamadý. Baþardýk! Geriye Dönüyor! Benzer tepkiler ayný anda verilmiþti. Ekibin tamamýnda þaþkýnlýk ve sevinç bir arada yaþanýyordu. Birbirine sarýlanlar, zafer þarkýlarý söyleyenler Uzay istasyonunun içi karnaval yerine dönmüþtü. Bir süre sonra ilk heyecan atlatýldý. Herkes görevinin baþýna geçmiþti ama yine de hala insanlarýn içi içine sýðmýyordu. Hepsi insanlýk tarihini deðiþtirdiklerinin farkýndaydý. Dünyadaki zamanýn bu geriye akýþýnýn belirli bir süre daha devam etmesi gerekiyordu ve bu süre bir insan ömründen daha uzundu. Yapýlmak istenen zamanýn birkaç yüzyýl geriye a- lýnmasýydý. Bu sürenin sonunda Enrot yeniden güneþ sistemine müdahale edecek ve zamanýn geriye doðru deðil de yeniden normal akýþýnda ilerlemesini saðlayacaktý. Bu sayede zaman birkaç yüzyýl geriye alýnmýþ ve o tarihten itibaren tarihin akýþý yeniden saðlanmýþ olacaktý. Þu durumda her þey olaðan seyrinde, planlandýðý gibi gidiyordu. Aþýlmasý gereken tek engel vardý, o da beklenmesi gereken yüzyýllardý. Bir insanýn bu kadar süre yaþamasý mümkün deðildi elbette. Alber Einstein ýn ünlü rölativite kuramý bu sorunun çözümünü oluþturuyordu. Bu kurama göre ýþýk hýzýna yakýn süratlerde hareket edildiðinde zaman, duran cisimlere göre çok daha yavaþ ilerliyordu. Ellerindeki imkan bunu saðlayabilecek düzeydeydi. Deneyin bu ilk bölümü bitirildikten sonra araþtýrma ekibinin üyeleri uzay gemisine geri döndüler. Bu gemi ile uzayda seyahat ederek istasyona geri döneceklerdi. Bu sayede istasyonda yüzlerce yýl geçmesine karþýn kendileri sadece birkaç sene yaþlanmýþ olacaklardý. Uzay gemisi istasyondan ayrýldý ve Sirius çevresinde belirlenen yörüngesine girmek üzere havalandý. Sirius yýldýzlarýnýn etrafýnda dönmeye baþlayarak hýzýný giderek artýrdý ve sonunda hýzý saniyede kilometreyi buldu. O güne kadar bilimin ve mekaniðin geldiði son noktada ulaþýlabilecek en yüksek hýz buydu ve bu ýþýk hýzýna çok yakýn bir süratti. Dolayýsýyla bu hýza eriþen bir gemideki zaman normalden çok çok yavaþ olacaktý.

80 Ve öy le de ol du. Yol cu luk baþ la ya lý 4 yýl geç miþ - ti ve artýk istasyona geri dönme zamaný gelmiþti. Tüm hesaplamalar çok ince yapýlmýþtý. Gemide geçen 4 yýla kar þý lýk En rot ve Sim pus ta yak la þýk 300 yýl geç miþ ol ma lýy dý; ve el bet te Dün ya da da öy le. Ta bi - i burada önemli bir detay var. Dünyadaki zaman, atom hareketlerinin yönü deðiþtirildiði için ileri deðil geriye doðru akmýþtý. Üftade ve diðer ekip üyeleri Enrot a döndüklerinde ilk olarak buradaki yeni personelle tanýþtýlar. Evet, yeni personel. Çünkü aradan geçen 300 yýlda uzay gemisi Enrot tan ayrýlýrken burada görev yapan insanlar çoktan ölmüþlerdi. Þimdiki çalýþanlar ise öncekilerin torunlarýydý. Ancak önceki nesil tarafýndan son derece donanýmlý ve eðitimli olarak yetiþtirilmiþlerdi. Doðal olarak yapýlan deneme hakkýnda da bilgi sahibiydiler. Tanýþma safhasýndan sonra deneyin ikinci aþamasý için hazýrlýklara giriþildi. Üftade yeniden kontrol panelinin baþýna geçti. Normalin tersi yönde hareket e- den güneþ sistemi yeniden eski düzenine döndürülecekti. Enrot un enerji yönlendirici panelleri yeniden a- çýldý ve güneþ sistemine doðru yöneldi. Yönlendirilen ýþýnlar atomlar düzeyindeki hareketleri yeniden tersine çevirmek üzereydi. Ve Üftade yeniden düðmeye bastý. Karþýsýndaki pencereden gezegenleri izleyebiliyordu. Geçen defa ki göz alýcý parlaklýk yine karþýsýndaydý ve yine hiçbir þey göremiyordu. Saniyeler sonra gezegenler tekrar karþýsýndaydý ve hareketleri normale dönmüþtü. Bu kez hissedilen heyecan birinci aþamadaki kadar büyük deðildi. Ýlk denemede duyulan korkunun da etkisi ayný þekilde azalmýþtý. Ama sýfýr düzeyinde de deðildi elbette. Üfdade nin hisleri bu kez daha çok bir bilim insaný olarak iþliyordu. Ýlkindeki duygusallýðýn yerini daha gerçekçi bir bakýþ almýþtý. Eðer olumsuz bir durum olacaksa bile zaten ilk aþamadan sonra ok yaydan çýkmýþ oldu. Bu aþamadan sonra yapýlmasý gereken denemeyi tamamlamak. diye düþünüyordu. Enrot un iþi bittiðinde güneþ sistemini yeniden incelemeye baþladýlar. Görünüþe göre her þey eski haline dönmüþtü. Dünyadan gelen veriler incelendiðinde ise yaþamýn normal seyrinde aktýðý ve insanlýðýn 2000 li yýllarýn baþýnda olduðu görülüyordu. Bu önemli bir baþarý anlamýna geliyordu. Kitaplardan okuduðu tarih þimdi yeniden yazýlýyordu ve buna müdahale etme, o tarihin içinde yer alma ve hatta tarihi deðiþtirme þansý vardý. * Hikayede geçen bilimsel olaylar, günümüzün teknolojik koþullarý uygun olmadýðý için sonuçlarý bilinemeyen denemelerdir. Bu yüzden olaylarýn sonuçlarý kurgu olarak karþýmýza çýkmýþ ve bütünlüðün saðlanabilmesi için bazý fiziksel detaylar ihmal edilmiþtir. 78 BİR CAN Bir can taşır bir bedende Umuda yolculuğunun vakitlerinde Umuda taşır belki, yorgun bacaklarında Gülümser yarına inat bir başka Geleceğini yüklemişti doğmasına Belki her şey değişir anlamında Yarına bir başka bakardı Yeni doğan güne merhaba diyerek Bir can taşır bir bedende Yüreği kocaman bir halde Umut olsun yarınlarına Güzel düşlerinin kahramanlığına Doğacaktı oysaki o Ne olacağını bilmeden ağlayarak Gözlerini şaşkın bir şekilde dikecekti Onu var eden güzel varlığa Kah ağlayacaktı kah gülecekti Nasıl büyüdüğünü bilmeden Kocaman gözleriyle bakacaktı dünyaya Anasının kucağından daha soğuk Şefkatsiz bir atmosfere doğru Ne olacağını bilmeden yürüyecekti Oysaki ne umutlar yüklemiştik ona Geleceğimizin büyük ufku diye Umudumuzun güzel heyecanı olarak Bir başka zamana akardı Ne olacağını bilmeden Zaman akıp gidecekti yaşamından Oysaki anası hep bakacaktı ona Dünyanın zalim hükümlerine Karşı durmayı bilecekti kendinde Dört duvar arasına düşecekti Sırtına inen coplara inat Yine de gülecekti zalime karşı Anası gözyaşlarını dökecekti Yavrum nerde diye Oysaki anası hiç kıymamıştı ona Hep fedakar hep korumuştu Nerden bilecekti olacakları Umut yüklemişti küçücük bedenine Küçücük bedeni kaldıramadı işkenceyi Onursuzluğa karşı durmayı bilecekti Haykıracak ölümüne özgürlük diye Anasının umudunu verecekti Güzel ve onurlu bir yaşamı Anasına hediye edecekti Onurlu tüm insanların Unutulmaz bir kahramanı olacaktı Yarınlarımız bir can bir bedendedir Ne mutlu onurlu bir yaşama Amed li Orhan Yaz 10

81 Kemanger in mektubu: Kalbimin bir çocuğun göğsünde atmasına izin verin Aylardýr hapishanedeyim. Hapishanenin benim irademi, sevgimi ve insanlýðýmý ezeceði ve beni ehlileþtireceði sanýldý. Tarih kadar uzun, sonsuzluða uzanan duvarlarla çevrili bir koðuþta tutuldum. Beni, sevdiklerimden, ülkemin çocuklarýndan ayýracaðý sanýldý. Fakat, her gün hücremin ufak penceresinden uzak yerlere doðru yolculuða çýktým ve kendimi onlar arasýnda ve onlar gibi hissettim. Buna karþýlýk, onlar bende hapsedilmiþ kendi kederlerinin yansýmasýný göreceklerdi; böylece hapishane birbirimizle olan baðlarýmýzý derinleþtirdi. Hapishane karanlýðýnýn güneþin ve ýþýðýn anlamýný zihnimden sileceði sanýldý, fakat karanlýk ve sessizlikte alaca menekþelerin büyüdüðüne tanýk oldum. Hapishanenin, zihnimin zamaný ve onun deðerini unutmaya terk etmeye zorlayacaðý sanýldý. Ancak hapishane dýþýndaki anlarý yeniden yaþadým ve yeni bir yol seç mek i çin ye ni bir ben do ður dum. Ayný zamanda, benden önceki tutuklular gibi, yeni bir þafaðý görme umu - duyla hapishanenin karanlýðýna dayanmak zorunda kalan iþkence görmüþ bir neslin son kiþisi olacaðýmý umarak, yoluma çýkan bütün aþaðýlama, hakaret ve zulmü tüm kalbimle kucakladým. Bir gün, onlarýn Allahýna karþý savaþ yürütmekten dolayý kafir olarak damgalandým. Böylece, adaletin ilmiði yaþamýmý almak üzere dokundu. Yaz 10 79

82 E vin zin da nýn da Ý dam Ý ran ýn iþ ken ce mer ke zi o la rak bi li nen baþ - kent Tah ran da ki E vin ce za e vin de i i dam e di - len ler: Þi rin E lem Hu lu: Tah ran da tu tuk la nan Þi rin E lem Hu lu hak kýn da ö mür bo yu ha pis ce za sý ve ril di ði a i le si ne bil di ril miþ ti. An cak a vu - ka tý PJAK ü ye si ol mak la suç la nan mü vek ki li Hu lu hak kýn da ki ce za nýn i dam ol du ðu a çýk lan - dý. Ý ran ýn Ma ko ken ti nü fu su na ka yýt lý o lan 28 ya þýn da ki Hu lu, iþ ken ce si i le ün lü Tah ran da ki E vin ce za e vin de tu tuk lu bu lu nu yor du. Fer zad Ke man ger: Kürt öð ret men Fer zad Ke man ger, Tem muz 2006 da tu tuk lan dý. Tu - tuk lan dý ðý 11 yýl dýr bir tek nik ko le jin de öð ret - men lik ya pý yor du. Ýþ ken ce al týn da ba ca ðý ký rýl dý ve ko lu yan dý. Ay ný za man da saç la rý nýn bir kýs - mý da iþ ken ce al týn da kop tu. Çe ne si a ðýr ya ra al dý, a ðýr sað lýk so run la rý ya þý yor du. Dev rim mah ke me si ta ra fýn dan Þu bat 2008 de hak kýn - da i dam ce za sý ve ril di. En az 16 ay bo yun ca tek ki þi lik hüc re ler de tu tul du. 33 ya þýn da Fer - zad Ke man ger, Tah ran da ki hüc re sin de i da mý bek ler ken or gan la rý ný ba ðýþ la mýþ tý. Fer had We ki li: Tem muz 2006 da Fer - zad Ke man ger ve E li Hey de ri yan i le bir lik te tu - tuk la nan Kürt öð ret men Fer had We ki li, mes - lek taþ la rý gi bi a ðýr iþ ken ce ler gör dü, ay lar ca hüc re ler de tu tul du. Ý dam ce za sý al dý ðýn da Tah ran da ki E vin ce za e vin de tu tu lu yor du. Ý - dam ce za sý al dýk la rý du ruþ ma 7 da ki ka sür müþ - tü. E li Hey de ri yan: Fer zad Ke man ger ve Fer had We ki li i le bir lik te Tem muz 2006 da tu tuk lan dý ve i dam ce za sý na çarp tý rýl dý. Tah ran ya ký nýn da ki Ke rec Ce za e vi nde tu tu lu yor du Ve bugünden beri istemeyerek idamýmý bekliyorum. Ancak, bütün sevgili insanlarýma olan sevgimle, eðer yaþamýmý kaybedeceksem, bütün organlarýmýn onlarý alýnca yaþam bulacaklara gitmesine izin vermeye karar verdim. Ve kalbimin, ondaki bütün sevgi ve tutkuyla birlikte bir çocuða baðýþlanmasýna izin verin. Nereden olacaðý hiç fark etmez; Kaaron banklarýnda, Sabalaan Daðý yamaçlarýnda, Doðu Sahara kenarlarýnda veya Zaðros Daðlarý ndan güneþin doðuþunu seyreden bir çocuk. Tek istediðim isyankar, kýpýr kýpýr kalbimin, benden daha isyankarca kendi çocukluk arzularýný aya ve yýldýzlara ifþa e- decek ve onlara sonradan bir yetiþkin olarak ihanet etmeyeceðine dair onlarý tanýk tutacak bir çocuðun göðsünde atmaya devam etmesidir. Tek istediðim, kalbimin yataða aç giden çocuklar üzerine sabrýný kaybeden birinin göðsünde; bu yaþamda en küçük arzum bile gerçekleþmeyecek diye yazan ve kendisini asan Haamed in benim on altý yaþýndaki öðrencim- hatýrasýný kalbimde canlý tutacak birisinde atmaya devam edebilmesidir. Hangi dili konuþuyor olursa olsun, kalbimin bir baþkasýnýn göðsünde atmasýna izin verin. Tek istediðim, onun, nasýrlý ellerinin kalýnlýðý eþitsizliklere karþý öfke kývýlcýmlarýný canlý tutacak bir iþçinin çocuðu olmasýdýr. Kalbimin, çok uzak olmayacak bir gelecekte, çocuklarýnýn onu her sabah güzel gülümsemeleriyle selamlayacaðý ve birlikte bütün neþe ve oyunlarý paylaþacaklarý bir köy öðretmeni olacak bir çocuðun göðsünde atmasýna izin verin. O zaman, çocuklar yoksulluk ve açlýk gibi kelimelerin anlamýný bilmeyecektir; hapishane, iþkence, baský ve eþitsizlik terimleri, onlarýn dünyasýnda bütün anlamlarýndan yoksun olabilecektir. Uçsuz bucaksýz dünyanýzýn ufak bir köþesinde kalbimin atmasýna izin verin. Sadece ona özenli olun, çünkü o, tarihi acý ve eziyet ile dolu ülkesinin insanlarýnýn anlatýlmamýþ hikayeleriyle dolu bir kiþinin kalbidir. Kalbimin bir çocuðun göðsünde atmasýna izin verin ki bir sabah yapabildiðim kadar yüksek sesle ve anadilimde Kürtçe-, haykýrabileyim: Bu uçsuz bucaksýz dünyanýn bütün köþelerine, bütün insanlýðý sevme mesajýný taþýyan bir rüzgar olmak istiyorum. 80 Yaz 10

83 Çýp lak A yak lar Yüzden fazlasý öldü. Altý yüzden fazlasý sakat kaldý. Ne yenildiler ne boyun eðdiler ne de vazgeçtiler amaçlarýndan. Sað kalabilenleri, yaptýklarý baþka þeylerin yaný sýra 10 yýldýr süren tecrit koþullarýný protesto etmek için ayakkabý giymiyorlar. Bilekleri zincirli, ayaklarý çýplak hastanelere ve mahkemelere götürülüyorlar. Baþta görenler þaþýrýyor hatta insanlar onlarý bazen parasýzlýktan a- yakkabý alamayan tutuklular olarak görüyor bir yerlerden terlik vs bulup getiriyorlardý. Ama çok geçmeden bunlarýn siyasi tutsaklar oluðunu anladý bu çevrede bulunan insanlar. Böylece ayaklarýn konuþmasý baþladý. Basýn ve televizyonun sansürlediði, devletin bir türlü kabul etmediði zindanlarý, tecridi, iþkenceyi anlatýyorlar, hatýrlatýyorlar. On yýldýr hiç susmadan. Bir gece ani bir baskýnla bu çýplak ayaklar sürgün sevklere yollanýyorlar, bileklerinde zincir ve çýplak ayaklý uzun bir yol. Uzaklara bir yerlere nakil ediliyorlar. Sürgünün yeni ismi nakil ya da sevk. Gittikleri yerde zorla çekiþtirip üstlerini yýrtarak, iterek, döverek, çýrýl çýplak arandýktan sonra hücrelere atýlýyorlar yeniden bir kez daha. Soyun deniyor onlara, çýrýl çýplak soyun. Onlar da reddediyor, sonrasý malum, kollarý morarmýþ suratý yara bere içinde ve çýrýl çýplak aranmýþ olarak doktora çýkarýlýyorlar. Doktor bazen onlarý kýrýlmýþ kaburga ya da morarmýþ göz için hastaneye yollar. Böylece bir baþka þehirde bir baþka þehrin insanlarýna baþlar anlatmaya gerçeði çýplak ayaklar. Duruþmalara götürüp getirirler onlarý. Bu duruþmalarda mahkeme heyetleri, sanýklarýn savunmalarýnda neler söylediklerine kulak asmazlar. Dosyalarýnda ne yazdýklarý da önemli deðil. Zira artýk masumiyetin ve suçun delili bu çýplak ayaklardýr. Yargýçlar da sanýk larýn sözlerine deðil ayaklarýna bakar. Ayakkabýlýysa bir defa suçlu ya da masumdur. Ama ayaðý çýplaksa iki defa suçlu, örgüt üyesi ve idamlýktýr. Gerçi yargýçlar karar verir gibi yaparlar oysa karar çoktan baþka mercilerce verilmiþtir. Yargýçlarýn görevi karar kendilerininmiþ gibi rol yapmak. Bu merciler çýplak ayaklara dikkat demiþtir. Ýþte bu nedenle yüksek mercilerin býrakmak istediði biri çýplak ayaksa baðýmsýz yargý tavrýný koyar ve onu býrakmaz! Çýplak ayaklýlar, iþkence gördük görüyoruz der. Morarmýþ kollarý gözleri, kýrýlmýþ diþleri gösterirler. Ýsim verirler, tarih verirler. Mahkemelerse bu bizi ilgilendirmez savcýya suç duyurusunda bulunun der. Savcý ise bakar çýplak mý ayaklarý ve çýplaksa kovuþturmaya yer yoktur der. Hatta bir keresinde baðýmsýz yargý korkunç bir hata yaptý, bu defa duruþma salonundaki tutuklular kalabalýktý, heyet üyeleri ön sýradaki tutsaklarýn ayaklarýný görebiliyordu ama arka sýradakilerin çoðu görünse de bir kaçý görünmüyordu. Yargýçlar baþlarýný saðdan soldan u- zatýyor, yýlan gibi kývrýlarak arka sýradakilerin hepsinin ayaklarýný görmeye çalýþýyordu. Fakat yine de bir kaçýnýn ayaklarýný göremediler. Onlar da riske girip ayaklarýný göremediklerinden birini, yetkili mercilerin hukukun baðýmsýzlýðý na büyük bir saygý duyarak ve saygý çerçevesinde istedikleri tahliye kararý doðrultusunda býraktýlar. Sonra duruþma bitti ve ön sýradaki tutsaklar çýkarýlýnca arka sýradaki tüm ayaklar görüldü, o an heyetin suratý asýldý ve heyetin baþkaný öfkesini dizginleyemedi veya buna gerek bile duymadan diþlerinin arasýndan týslayarak yeni tahliyeciye ben senin ayaklarýnýn çýplak olduðunu görmemiþtim yoksa seni tahliye etmezdik dedi. Böylece yargýnýn baðýmsýzlýðý ilk aðýzdan tartýþýlmaz bir biçimde bir kez daha ortaya kondu. Çýplak ayaklar mý, onlar hala anlatmaya devam ediyorlar. Yaz 10 81

84 Mezartaşı Olmayan Adam Birazdan karanlýk çökecek. Gece yarýsýndan önce köye varamazdým. Ne deðiþecekti sanki, ha biraz evvel eve ulaþmýþým ha biraz sonra. Beni bekleyen, benim i- çin kaygý duyan kimsecikler yoktu ya. Stresten uzak bir düþünceyle patikadan az ötede büyükçe, sýnýr taþlarý gibi yere dikili bir taþa doðru yürüdüm. Çýkýnýmý yere bý - rakarak bir an taþa dayadým kendimi. Belki benden önce bu taþýn dibini bir canlý kendine mesken etmiþti. Taþta deri sürtünmesi izlerini farkettim. Bir hayvanýn kendi için emniyetli bulduðu yer benim içinde hayhay emniyetli olabilirdi. Hayvanlarýn sezgilerinin insanlarýn sezgilerinden daha güçlü olduðuna inanmýþýmdýr. Oturdum ve taþa yaslandým. Aðaçlar arasýndan güneþin batýþýný görebiliyordum, ufuklarý kan kýrmýzýsý bir renge bürümüþtü. Günün vedasý böyle aðlayýþlýydý iþte. Acýkmýþtým. Çýkýnýmý açtým, karýþtýrdým. Önceki sabahtan kalan kuru bir ekmek parçasý elime deðdi. Çýkarýp aðzýma götürdüm. Ama o kadar kuruydu ki bir taþý diþliyordum sanki. Yine de o kuru ekmekleri kemirdiðim ufacýk kýrýntýlar dilime öyle bir lezzet veriyordu ki anlatamam. Bir yandan ekmeði kemirirken öte yandan uzamýþ daðýn gölgesinde kalan meyve aðaçlarý arasýnda tedirgin hayvanlar gibi etraflarýmý kolaçan ediyordum. Geldiðim yolun ters tarafýna bakýnca bir karartý gözlerime takýldý. Ýn midir cin midir diye düþünürken i- ki a ya ðý ve bü yük bir ba þý o lan be nim tü rüm den bir canlý belirdi. Bana yaklaþan þey bir insandý iþte. Nedense o akþam hiç kimseyle karþýlaþýp konuþmak istemiyordum. Yalnýz kalma duygusu her þeyden daha aðýr basýyordu. Gelip geçer diye düþündüm. Yine de beni görmesin diye iyice yere sindim. Artýk taþýn bir parçasý olmuþtum. Beni fark edebilmesi için gaybi bilen bir e- ren kiþi olmalýydý. Öyleydi. Bakýþlarýma odaklanan insan tam hizama geldiðinde yoldan saparak bakýndýðým yere doðru yürüdü. Biraz sonra tam da karþýmda bir insan müsveddesi, paçavralara bürünmüþ, yalýn ayak, karýþýk uzun saçlarý gözlerine dökülen, býyýklarý sakallarý bir olmuþ, kirli ten li, bir de ri bir ke mik ka lan bir a dam ö nüm dey di. Aðýr bir korku duygusu üstüme çöktü. Ýlkin nasýl davranacaðýmý bilemedim. Ama o bir heykel gibi öylece ö- nümde durdu. Sadece acý ifadeli olan bakýþlarýný bana dikerek derinde kalan gözbebekleriyle bir þey anlatmaya çalýþýr gibi bakakalmýþtý. Gözbebekleri korkunç donuktu, ýþýk diye bir þey yoktu içinde. Öylece yerimde kalmaya dayanamazdým. Zorlukla elimi taþa dayayýp a- yaða kalktým. Korkudan kesik kesik çýkan sesimle bir þeyler söylemeye baþladým: 82 Ah met Os man / H Ti pi Ce za e vi-g.an tep Hoþ geldin kardeþ! Oturmaz mýsýn? dedim. Gözlerimi, diken gibi gözlerime batan bakýþlarýndan kaçýrmak istedim, yapamadým. Bir güç bakýþlarýmý da ona mahkum ediyordu. Kýsa bir sessizlik ardýndan a- dam tiz ve zor du yu lan bir ses le: Al lah sen den ra zý ol - sun kardeþ dedikten sonra düþen çuval gibi kendini ye re bý rak tý. Ý yi ki sa na rast gel dim kar deþ di ye ko - nuþmasýný sürdürdü, Hep aradým insanlarý. Acý çekmiþ, zulüm görmüþ bir insana benziyordu. Konuþurken bile aðlar gibiydi. Her kelimesinde bir çöküntü, bir umutsuzluk hissediliyordu. Onun sesini ilk duyduðumda ona karþý içimdeki korku duygusu yerini yavaþ yavaþ saygý duygusuna býrakýyordu. En iç ten se siy le, çok yor gu num çok de di ve son - ra gözlerini yere dikerek, her toprak zerresini inceler gibi bakýyordu. Kuru ekmek parçamý hatýrladým. Hala elimde tutuyordum ekmeði. Ona uzattým. Çok açýkmýþ olmalýsýn dedim. Kutsal bir taþý süzer gibi ekmeði göz uçlarýyla inceledi. Baþýný iki tarafa salladý, öncekinden daha üzgün bir ses le, hiç aç de ði lim de di. Yaz 10

85 Donup kaldým. Uzun bir zamandan beri insanlarý arayýp duran, kemikleri derisinden fýrlamak üzere olan bu yorgun insanýn aç olmamasý mümkün müydü? Anlamamýþtým. Adam düþüncelerimi okudu. Kelimelerini vurgula ya rak ko nuþ tu: E vet, hiç aç de ði lim! Bir an dur du. Zaten hiç acýkmam da Hala ne demek istediðini anlatmamýþtý ve ondan sonra ekledi, çünkü ölüyüm ben! Birden bakýþlarým ona yöneldi. Korkmuþtum. A- dam elini omzuma koyarak konuþmasýný sürdürdü: Hiç kork ma kar deþ, bir ö lü den sa na ne gi bi za rar gelebilir ki? dedi ve durdu. Alaca karanlýðýn düþtüðü çevremizi elleriyle göstererek devam etti konuþmasýna: Yýllar önce buralarýn bir yerinde öldürülmüþtüm. Arkadaþlarým ölü bedenime bir çukur açýp sakladýlar. Ü- zerimde aðlayacak zamanlarý yoktu. Üstüme de bir toprak tümseði koyup ivedilikle uzaklaþtýlar. Benim i- çin dua edecek zamanlarý bile yoktu. Ve hemencecik u- nutuverdiler beni. Zaten ne yapabilirlerdi ki, yükleri a- nýmdan daha aðýrdý. Kimbilir, çoklarý benim gibi toprak altý olmuþ, unutulmuþ, yadsýz, duasýz. Yine durdu, sessizce etrafýna baktý, baktý... Yüreði yaralýydý. Ve tekrar konuþtu: Bir gün bir þey uyandýrdý: Annemin aðlayýþý. Onu býrakýp savaþa katýldýðým günden beri o aðlayýþ benimleydi. Bir an bile beni býrakmamýþtý. Toprak altýnda kaným ayrýk otu damarlarý gibi derine aktýðý anda bile her aðlayýþ kuru etime girip beni uyandýrýyordu. Çürüyüp gitmeme hiç izin vermedi. Ve bir gün dayanamayýp topraktan baþýmý kaldýrdým, dýþarýya çýktým. Vampir gibiydim, güneþ ýþýðý beni yakýyordu. Bir gölgeliðe sýðýnýp karanlýk çökmesini bekledim. O andan sonra hep karanlýkta yolculuk yaptým. Gündüzleri gölgeliklerde geçirdim. Ta ki köyüme ulaþana kadar. Bir de ne göreyim, köyüm yýkýlmýþtý. Ýçimde bir ses, annen öldü demeye baþladý. Bu sese inanarak annemin mezarýný aradým. Bir mezar taþýnda büyük harflerle yazýlmýþ annemin ismini gördüðümde yýkýlýp kaldým. Annem gitmeme dayanamamýþtý. Annemin ismi yazýlmýþ olan mezar taþýna sarýldým ve aðlamaya baþladým. Yüzümü annemin ismine sürdüm. Sabah, güneþ ýþýðý te ni mi ya ka na dek o harf le ri öp tüm. Ýþ te o an an nem beni affetti. Birden bir sessizlik çöktü üstüme. Annem aðlamýyordu artýk. Gölgelik bir yere çekilip saklandým. Karanlýk çöktüðünde yola koyuldum, ta buraya kadar geldim. Ama mezar olmadýðýndan gömüldüðüm çukuru bulamýyordum. Ýþte hala arýyorum... Sustu. Çöken karanlýktan yüz ifadelerini fark edemiyordum. Kelime bulsaydým belki bir þey söylerdim ama hiçbir þey aklýma gelmiyordu. Ölü adamýn sesini yine duydum: Beni bir çukura koyup baþýma bir taþ dikebilir misiniz? Yarın Adına Recep Çitikbel/ Bolu F Tipi He ya Demesi kolay Bi huzme ışık umut Ta karanlığın ortasında Vurup yumruğunla Açmak karanlığın kapısını beraber Nefes almak Bulutlanmak mavilikte Ve sonra Yağmak Özlem özlem Bereketli toprağına Sevda da hastan Büyümek boylanmak toprakla Yarın adına Boy boy Aya, güneşe değercesine başın El ele can cana sarılarak Zulme karanlığa inat Yıkarak karanlığın duvarlarını Aydınlık bir dünya için Sevdada hastan Aşktan yana Yaz 10 83

86 Güler Zere Ölümsüzlüğe Uğurlandı Uzun yıllar zindanlarda devrimci mücadelesini sürdüren Güler Zere, son savaşımını kanser hastalığına karşı verdi. Hastalığının ilerleyen son evresinde kamuoyu baskısı ve yoldaşlarının, siper yoldaşlarının mücadeleleri ile serbest bırakıldı. Ancak ilerlemiş hastalığı, artık tedavi edilemeyecek aşamadaydı. O'na, dışarıda ölebilme özgürlüğü tanınmıştı. Güler Zere nin dışarıda yazdığı mektubu yayınlıyor ve onu saygıyla anıyoruz Öncelikle selam ve sevgilerimi gönderiyorum. Biliyorum ki þu anda içinde bulunduðum ruh halim, düþüncelerim merak ediliyor. Doðrusu hala duygularým tek bir tarafa doðru akmýyor. Karýþýk. Þimdi dýþarýdayým. Yani özgür. Özgür bir ortamda tedavi edilmeye çalýþýlýyorum. Bugüne nasýl geldik? Elbette emekle, özveriyle, fedakarlýkla, azimle, biz im gücümüzle geldik. Zulmün elinde býrakýlmadým. Mücadele dalga dalga yayýldý. Ýmzadan afiþlere, afiþlerden oturma eylemlerine kadar büyüdü. Kararlýlýkla devam edildi. Öyle ki adýmý duymayan neredeyse kimse kalmadý. SENÝN KARÞINDA ÖLMEKTEN UTANIYO- RUM Gün oldu soðukta, yaðmurda kaldýnýz, gözaltýna a- lýndýnýz. Bunlarý duyunca her defasýnda ben daha çok hayata sarýldým. Yatmaktan utandým. Hani þair demiþ ya; senin karþýnda ölmekten utanýyorum öyle bir þey benimki de. Adeta bir kapýydý zorlanan ve o kapý açýldý. Mücadele zorladý o kapýyý. Mücadele açtý o kapýyý. Bugüne 84 mücadele ile geldik. Ben ne diyeceðimin zorluðunu yaþýyorum aslýnda. Teþekkür etsem... Bu mücadeleyi baþlatan, yükselten, canlarýma, emek verenlere, omuzlayanlara, destek verenlere, basýn emekçilerine teþekkür ediyorum. GEÇ BIRAKILDIM Geç býrakýldým. Fakat bunun sorumlusu mücadele deðil. Aþikar olan düzenin ta kendisidir. Beni ölümün kýyýsýna getirip öyle býraktýlar. Yaþam hakkým gasp e- dildi. Dýþarýda ölme hakký verildi. Bunu da unutmayacaðým. Henüz içeride hasta tutsaklar var. Hala tecrit var. Ki tecridin ta kendisidir ölüm. Be nim bir ya ným bu ruk. Has ta lýk þu bu de ðil bu burukluðun sebebi. Sebep tutsak yoldaþlarým, dostlarýmdýr. Onlarý çok özlüyorum. Beni teselli eden tek þey ise, ne yapýyorsam onlara yapýyorum. Kimin elini tutuyorsam onlarýn sýcaklýðýný da parmaklarýmýn arasýna yüklüyorum. Ve yüreðimdeki gücün sebebi onlar, tüm sevdiklerim... Sizleri çok seviyorum... Sevgi ve saygýlarýmla Güler Zere Yaz 10

87 Herokol un Asi Yüreği Ayaklarý onu yine aramaya götürdü. Þafaktan önce uyanan Apê Ehmo yüzünü Herekol un yüksek tepelerine çevirmiþti. Bugünlerde bir fýsýltý dolaþýyordu Erkendliler a- rasýnda; gerillalar köye yakýn bir yerlerdedirler. Herkes heyecanlýydý. Apê Ehmo da saðda solda çoban arar gibi gerillalarý arýyordu. Aramaktan yorgun düþtüðü bir an oturup sýrtýný bir taþa verdi. Umudu kýrýlmamýþtý. Hele bir sigara içeyim, bu yaþlý ayaklarýma biraz güç gelsin, Allah büyüktür o zaman diye düþündü. Terini elinin tersiyle sildi, baþýna sardýðý kefiyeyi çýkarýp sýkýca sýrtýna doladý ve tekrar tozlu patikaya koyuldu. Herekol serindi. Hala güneþ, istediði kadar bu daðý ýsýtmamýþtý. Bölgenin en serin yaylalarý, en sarp kayalarý ve binbir çeþit dað çiçekleriyle nam salmýþ Herekol. Bir de kýþ günlerinde kulaklarý saðýr eden, baðrýþlarý bile yutan uðultusuyla yüreklere korku saran fýrtýnasý ve boranýyla bilinirdi. Burada kýþ mevsiminde yaþam dururdu. Yaz oldu mu, yüzlerce köçer çadýrý yamaçlarýnda kurardý. Köçerlerle beraber gerillalar da hareketleniyor, doðal yaþamýn ve savaþýn kanunu garip bir þekilde iç içe geçiyordu. Apê Ehmo yýllardan önce gerillalarla tanýþmýþtý. Ýlk buralara uðrayan gerilla gruplarý onun kapýsýný çalmýþ, ona güvenmiþlerdi. Apê Ehmo her zaman sevgiyle onlarý yüreðine basmýþ, canýný diþine takarak kapýsýný onlara açmýþtý. Zorlu anlarda onlarýn yanýnda bulunmuþtu. Ýki çocuðu; oðlu Þahin ve küçük kýzý da gerillalara katýlmýþlardý. Apê Ehmo çocuklarý için çokça kaygýlanýyordu. Öyle günler olurdu ki sadece onlarý düþünür onlarý merak ederdi. Gurur da duymaz deðildi. Ýki çocuðunu da bu topraklar uðruna veren bir babaydý o. Ýþte þimdi Apê Ehmo bunun için merak ettiði, üzüldüðü ve gurur duyduðu çocuklarý için buralardaydý. Buralara gelen bir grup gerilla içinde oðlu Þahin de var diye duymuþtu. Þahin in yüzünü görmeyeli kaç yýl olmuþtu! Þahin i görenler; oðlunuz öyle bir boylu poslu olmuþ ki, görürsen çýnar sanýrsýn. Sakal da býrakmýþ, konuþunca, bildiðimiz çocuk Þahin deðil de büyücek bir adammýþ konuþur diye sanýrsýnýz derlerdi. Apê Ehmo taþ dibinde iþte bu söylenenlere dalmýþtý. Ah bir görseydim diye düþünmekteydi. Önce bir tokat yapýþtýrýp niye hiç bizi sormadýðýný sorardým, sonra da yüreðime basardým. Bir de Þahin de buralarda onun yürüdüðü yollarda yürümüþ, onun oturduðu taþ diplerinde oturmuþ diye hayal etmekteydi. Bir an bu hayalle Þahin i görmüþ olup seviniyordu. Apê Ehmo o gün ikindiye kadar gerillalarý aradý. Kanýya Tûyê civarýnda uzun uzun dolaþtý. Ormanlara, kayalýklara ve hala karýn erimediði tepelere baðýrdý, ýslýk çaldý. Cevap veren çýkmadý. Bir patikada belli belirsiz ayak izleri fark etti. Kaný daha bir kaynadý. Evet, onlarýn ayak izleri diye kendi kendine söylendi. Sonra bir çobana rastgeldi. Hemen sormaya baþladý. Hiç kimseyi gördün mü buralarda? Çoban Apê Ehmo yu tanýrdý. Kimse den neyi kastettiðini anladý. Gerillalar mý? dedi ha evet, akþam köye geliyorlar. Ak þam mý de din? Akþam akþam. Biraz durdu. Azýcýk sabýrlý ol Apê Ehmo, e- vine de uðrarlar muhakkak Demek öyle ha, gelecekler! Apê Ehmo nun sesi heyecandan deðiþivermiþti. Eðer akþama gelecekler dedi ve sözünü tamamlamadan çobaný orada býraktý. Köy yolunu tuttu. Apê Ehmo köye vardýðýnda güneþ Herekol un karlý tepelerini kýzýla boyamýþtý. Gökteki bulutlar gri, pembe ve morun deði- Yaz Meh met Bað rý ya nýk /H Ti pi Ce za e vi / An tep

88 þik tonlarýyla alacalanmýþtý. Kapýdan girer girmez eþine ve kýzýna seslendi. Muhbet! Selma! Ýkisi de Apê Ehmo nun bu telaþýný gördüklerinde koþup yanýna geldiler. Eþi Muhbet. Xêr e, çi bû? di ye sor du. Apê Eh mo; Ne mi olacak? Bir müjde verir havasýndaydý. Acilen güzel bir þey hazýrlayýn, bu akþam misafirimiz var. Misafirimiz de kim olacak? diye sordu eþi. O da ayný telaþý kapmýþtý. Apê Eh mo gü ler bir yüz le müj de yi ver di. Kimler olacak yani, bizimkiler iþte. Durdu. Sesini kýsarak, belki de Þahin imiz dedi. O akþam Apê Ehmo nun evinde bayram havasý vardý. Sevinç dolu üç yürek ayný heyecanla çarpýyordu. Evde en güzel yiyecekleri hazýrladýlar. Kapýyý sonuna kadar açtýlar. Beklediler. Gecenin ortasýna doðru köyün yukarý tarafýndan köpekler havlamaya baþladý. Apê Ehmo yerinden fýrladý, ay ýþýðýnda dýþarýyý süzdü. Köpek havlamasý geldiði tarafa bakýnca patika üstünde karartýlar fark etti. Yer yer karartýlara asýlý parlayýþlar, silahlar ay ýþýðýnda ýþýldýyordu. Karartýlar Apê Ehmo nun kapýsýnda uzun gölgeler gi bi dur du. Tokalaþýp sarýldýlar. Apê Ehmo onlarý içeriye aldý. Gaz lambasýnýn loþ ýþýðýnda uzun uzun süzdü onlarý. En çok bir sakallýyý arýyordu gözleri. Sonra içinde hayýr, Þahin im yoktur aralarýnda, yoksa gelip sarýlmaz mýydý bana diye düþündü. Haklýydý, oðlu gelmemiþti. Gelenlerden biri oðlunuzu merak etmeyin. Size selamlarý var. Bir iþi çýktý da gelemedi. Önümüzdeki gece hep beraber geliriz dedi. Gerillalar biraz sohbet ettikten sonra gitmeleri gerektiðini söylediler. Apê Ehmo ile eþi ve kýzý onlarýn gereken ihtiyaçlarýný tamamlayýp yolcu ettiler onlarý. Yýllardýr özlemle bekleyen Apê Ehmo, ona bir yýlmýþ gibi gelecek olan bir günün nasýl geçeceðini düþündü. Yakýn ve uzak zaman sýnýrlarý belirsizleþmiþti; oðlunu yarýn göreceðine seviniyordu, ama bunca zaman beklemeye dayanamýyordu. *** Sabah olduðunda Apê Ehmo eþine; Ben bahçeye gideceðim dedi. Biraz sebze meyve toplayýp geleceðim. Siz de birkaç tavuk kesin, akþam evladýmýzý çok iyi karþýlamalýyýz. Apê Ehmo bir sepet eline alýp köyün dýþýndaki bahçesine yollandý. Su kenarýndaki uzun kavaklara vardýðýnda hava oldukça serinlemiþti. Dere gürül gürül a- kýyor, nefis sesi Apê Ehmo nun içini dinlendiriyordu. Öðlene kadar bahçede gezip dolaþtý. Öðlen vakti olunca sepetini doldurdu, eve doðru yola çýktý. 86 Apê Ehmo köyün uzaðýndayken uzaktan araba u- ðultusu duydu. Hayra alamet deðildi bu. Kim köye arabayla gelir ki. Asker olmasýn diye düþünürken, top sesleri de motor uðultusuna karýþtý. Nava Bêra tarafýndan korkunç patlama sesleri duyuldu. Çatýþmaydý bu. Apê Eh mo nun i çi ne bir kay gý, bir kor ku se li ak tý kö tü bir þey olacaðýný seziyor gibiydi. Sepetini yüklenip hýzlý a- dýmlarla köye doðru yürümeye baþladý. Korktuðu baþýna gelmiþti. Köyün içi asker ve korucularla doluydu. Her yer tutulmuþ, mevzi haline sokulmuþtu adeta. Apê Ehmo nun bir sepetle eve geldiðini gören karakol komutaný onu durdurup alaylý bir gülüþle. Mi sa fir mi var? Yok sa o ka dar seb ze yi sen mi yi - ye cek sin? di ye sor du ve Apê Eh mo yu bir tek mey le yere devirdi. Sepetteki sebze ve meyveler yere döküldü. Apê Ehmo acý içinde kendini doðrulttu, ayaða kalktý, komutana yüksek bir sesle: Neden vuruyorsun? diye sordu. Ortada bir þey yokken bu zulmünüz niyedir? Bu esnada köylülerin kimliklerini toplayan bir asker elindeki tüm kimlik kartlarýný komutana uzattý. Komutan Apê Ehmo yu göstererek, askere; þunun da kimliðini al dedi. Sonra Apê Ehmo ya döndü. Ayrýca sana bir sürprizm var, bekle biraz, göreceksin! dedi. Apê Ehmo hiç aldýrmadý. Kaygýsýzdý. Ne yapacaklarsa yapsýnlar, her þeye hazýrdý zaten. Nice defa iþkenceden geçmiþ, olmayan zulmü görmüþtü. Her zaman da alný açýk, düþmanýna boyun eðmeyen biri olarak halký arasýna dönmüþtü. Bu çevrelerde Apê Ehmo yu tanýmayan yoktu. O, yaþýný aþan iþlerle uðraþan, baþarýlmayaný baþaran biriydi. Nasýl ki Erkend Herekol da sivril - miþse Apê Ehmo da Erkend de sivrilmiþti. Okuryazar deðildi. Sözünün eri, herkesi dinletebilecek meziyetlere sahip, aðýrbaþlý bir kiþiydi. Acýlarýn biçimlendirdiði yaþlý yüz çizgileri biraz daha belirginleþmiþ, parlayan gözleri biraz daha çukura kaçmýþtý. Hiç olmadýðý gibi derin düþüncelere dalmýþtý. Neyi aklýndan geçirdiðini hiç kimse kestiremiyordu o an. Apê Ehmo bir ara gözleriyle eþini ve kýzýný aradý. Eþi kapýnýn önündeydi, ama kýzý ortalýkta gözükmüyordu. Eve doðru gidip kýzýna bakmaya yeltenecekti ki, i- ki asker kollarýna sýkýca yapýþtý. Yaþlý adam, bedenini onlarýn elinden kurtaramadý. Herekol un tepelerinde çatýþma hala sürüyordu. Yol boyunca dizilmiþ askeri araçlar dað yoluna týrmanýyor du. Her taþ di bi bir mev ziy di, ta þýn ar ka sýn dan bir si - lah namlusu daðýn zirvesine doðrultulmuþtu. Ýkindiye doðru bir ara silahlar sustu. Çatýþma durdu. Biraz sonra askeri araçlar geri dönmeye baþladý. Ö- tede patika üstünde askerler katýr sýrtýnda bir þeyler taþýyorlardý. Ýnsan cesetleriydi bunlar. Yaz 10

89 Gün batýmýna doðru yüzlerce asker patikadan köye indi. Gergindi suratlarý. Sonra bir grup Apê Ehmo nun e- vi ne doð ru yü rü dü. Sýr týn da bir ce set o lan bir ka týr da on - larlaydý. Cesedin elleri, ayaklarý yere doðru sarkmýþtý. Ü- zerinde gerilla elbiseleri olan bu ceset, her yerinden kurþunlanmýþtý. Ýnsaný huzursuz eden bir görüntüydü bu. Katý rý Apê Eh mo nun e vi ö nün de dur du rup, bir kum tor ba - sýymýþçasýna cesedi yere yýktýlar. Ölü gerillanýn yüzü yukarýya doðru döndü. Sakallarý uzamýþ bir gençti. O an da Apê Eh mo nun e þi Muh bet bir çýð lýk ko par dý, cesedin üzerine koþtu. Cesede ulaþýr ulaþmaz yürekleri parçalayan, öfke dolu bir baðýrtýyla haykýrdý: Ev Þa hinê min e! Ev Þa hinê min e! O an da ko mu tan Apê Eh mo ya dön dü. Sin si bir gü - lümsemeyle Apê Ehmo nun yüzüne baktý. Sonra konuþtu. Hemen karakola gel, gereken iþlemleri yaparýz, kimliðini de alýp dönersin dedi. Askerler köyden çýkar çýkmaz köylüler Apê Ehmo nun evine koþtular. Aðýtlar, zýlgýtlar ve gözyaþlarýyla kö ye bir yas çök tü. Apê Ehmo o gün acýlarýn en büyüðünü yaþýyordu. Yýllardýr görmeye hasret kaldýðý evladýnýn yüzünü, kan i- çinde görünce çaresizlikten yere yýkýlmýþtý. Ama kýzý Selma neredeydi þimdi? Þahin in cesedi katýr üstündeyken gözleri Selma nýn öfkeli yüzüne çarpar gibi olmuþtu Apê Ehmo nun. Belki de o an bir hayaldi gördüðü. Hayýr oydu. Daðýlmýþ saçlarý, hýrpalanmýþ elbiseleri Belki de o zaman bir çýðlýk atmýþtý katýr sýrtýndaki kurþunlanmýþ genci gördüðünde Apê Ehmo ayaða kalktý. Ölmüþ evladýný unutmuþtu, yaþayan evladýný merak ediyordu. Eve doðru yürüdü. Kapýyý iteledi, evin içine girdi. Evin tüm bölümlerini deliler gibi aradý. Selma yý bulamýyordu. Büyük bir korkuya kapýldý. Ne yapacaðýný bilmiyordu artýk. Samanlýðýn önünden geçerken Selma nýn ayakkabýlarýný yerde fark etti. Samanlýðýn tahta kapýsýna yaklaþtý. Tüm vücudu korkudan titriyordu. Avucunun ortasýyla kapýyý araladý. Kapýnýn a- çýlmasýyla gün ýþýðý da onunla birlikte içeriye daldý. Apê Ehmo nun gözüne çarpan ilk þey kendini tavana asan ve boþlukta aðýr aðýr dönen Selma nýn bedeni oldu. Apê Ehmo gözlerini kör edercesine kapattý. Dizlerinin baðý çözüldü, yere yýkýldý. Kafasýný kaldýrýp bir kere daha samanlýðýn tavanýna baktý. Selma hâlâ boþlukta dönüyordu. Selma nýn daðýnýk saçlarý sararmýþ yüzü ve yýrtýlmýþ elbisesinden çýkan çýplak omuzlarýný örtüyordu. *** Apê Ehmo nun acýsý hala yerdeyken karakoldan çaðýrdýlar onu. Gittiðinde kimliðini ve diðer iþlem evraklarýný ona verip köyüne yolladýlar. Ama Apê Ehmo köyüne ulaþamadý. Onun kurþunlarla delik deþik olan bedenini köylüler köye taþýdýlar. Dün Þahin için kazdýklarý mezar yanýnda bugün babasýna bir tane kazdýlar. Yaz PEPÛLA HELEPÇÊ Adnan Çelebi Antep H-Tipi Cezaevi Ezim ji pênc hezar pepûlekan yek Kimyabaran dibim Her salvegera Helepçê Dibim dayîkek kezebşewitî Xwe bi ser zarokan de tavejim Li ser devki bi erdê ve dimînim Dibim pitikek dev di pêsêra dê de Bernadim Dimijim hetani Em bi hev re bê can dibin Her şev di xewna xwe de Kimyabaran dibim li Helepçê Ji şaxebiyana jiyane diweşim Û Her sibe Bi birînen kimyebaranî Dest bî rojê dikim Pepûlekek birîndar im ez Li nava jarbajarê qirkiri Di dilê welate wêrankirî de Heviyên xwe av didîm Ji bo kwlîlkên Pepûle xwe li ser deynin Da ku şîn bên xeyalên zarokan Lı pêpula diyerim Çol bi çol Deşt bî deşt Çiya bî çiya Ji bona wan Careke din li Helepçê bicivînim Can didim

90 Koşuyorum olanca gücümle Ayaklarımda derman kalmamacasına Duraksamadan Kulaklarımda Gökkuşağını boyayan işçilerin Naif şarkıları Koşuyorum duraksamadan Kafamı kaldırdığımda gökyüzüne Yeni doğan güneşin üstünde Çocuk gülüşleri görüyorum Tanrım ne zor! Bir tarafta yeniden yaratılan bir dünya Öbür taraf kan revan Sarmalıyım Yaraları illa sarmalıyım Ve yazmalıyım her şeyi atlamadan Bir çocuğun gülüşünü Bir askerin ölüşünü Bu koşuda ilk önce ayaklarım Bıraktı beni Lanetli et parçalarıydı sadece Ama iş çok Durmamak gerek Her yer kan revan Aldım kalemi elime Her satırım Beni yukarıya taşıyan bir merdiven Ayaklarım yerde Ayaklarım oldu kelime ve harfler Çünkü eskisinden çok daha hızlı yürüyordum. Yazmalıydım. Yeni bir dünya kuruluyor ve ben içinde olmalıyım Ayaklarım yok biliyorum Ama yinede koşmalıyım Karabasanlar bırakmadı peşimi Sinsi Yavaş ve ölümcül Geliyor. Ondan daha hızlı olmalıyım Adım Ostrovski Ölüme inat yaşamak 88 Tutkuyla Sevmek Umutla Sinsi katil gözlerimi alıverdi birden Karanlık Ne ağır geldi görememek kağıdı ve kalemi Ne ağır yazamamak içindekileri Neden sonra Döküleverdi gökyüzündeki yıldızlar Dokunuyordum Hissediyordum Yaşıyordum Körlük Gerçekten görmemek değil Gerçek körlük Elinin altındaki öyküyü görmemek Evet kızıyordum Elinin altındaki öyküyü görmeyenlere Yanındayım Ateşi çalanların yanındaydım Yazmalıydım çocukların hikayelerini Yazmalıyım ellerim güçsüz Gözlerim Gözlerim karanlık Ayaklarım yok Sanmayın size sızlandığımı Ben biliyorum siz de bilin Birçoğunuzdan daha güçlüyüm Dün akşam hemşirem başımda ağladı Biliyordu sonu Dili varmıyordu söylemeye Ne olurdu bir senem daha olsaydı ve çalışabilseydim Gökkuşağını boyayan işçiler için. Güneşi aydınlatan gülüşler için yazabilseydim. Sen Şu anda bu satırları okuyan sen En çok da sana kızıyorum En çok senin için ağlıyorum Ölüm Kara bir gölge gibi sararken bedenimi En çok senin umursamaz Anlamsız Acınası haline. Bahri Hazer 25 Ekim 07 Yaz 10

91 Ayışığımızı Andık 181 günde / Zayıf kadına / Beyaz ölümü / giydiremediler / Ve ölü Partizan / Gitti / Gitti Denize / Ufka / Zafere / Gitti / Gık bile demeden / Sevdası bizde kaldı. Bu sevdanın yol göstericiliğinde 26 Haziran günü tüm Ayışığı Sanat Merkezleri olarak Aysunumuzu anarken ona dair anıları paylaştık ve bizlere bıraktığı mücadelesini devam ettirme kararlılığımızı bir kez daha açıkladık. Aysun Bozdoğan Ölümsüzdür 26 Haziran Taksim 27 Haziran Adana 26 Haziran Taksim 26 Haziran Adana 26 Haziran İzmir Yaz 10 89

92 Vicdanımızın yitik yanı: Güldünya Tören Bu bir hikâyedir. Ürkek adýmlýlarýn hikâyesi. Bu bir aðýttýr. Gözyaþýný içerisine akýtanlarýn aðýdý. Bu adsýz kara yazgýlýlarýn hikâyesidir. Her daim kardeþimiz olarak an dý ðý mýz a ma yü re ði miz den ve ne fe si miz den u zak top rak la rýn hikâye si. Vic da ný mý - zýn yitik yanýdýr onlar. Sessiz haykýrýþlar, mezarsýz ve kefensiz ölülerdir. Bir gülüþe fýr sa tý ol ma yan ha yat lar... On lar ad sýz ö lü le ri miz. Fe mi nist þov men le rin her da im að - zýna sakýz ettiði, tenimizde ýslaklýk hissi uyandýrmayan gözyaþlarýmýz. On lar rad yo dan þar ký is te di ði i çin öl dü rü len, on lar Si irt te 6. kat tan a þa ðý ya at - layýp ölmediði diye düþtüðü yerde býçaklananlar, onlar diri diri topraða gömülen Medine ler Onlar vicdanýmýzýn yitik yanlarý iþte. Kardeþ elin tuttuðu tetikle can verenler. Babasýnýn üzerine attýðý kumla hayata veda edenler. Bir el uzanmaz onlara sadece bir el kalkar ve bir yumruk olur, iner hayat tepelerine. Öldüklerinde adlarýný hiç dü þür me yiz di li miz den a ma ya þar ken an ma ya bi le ce sa ret e - demeyiz onlarý. Gö rün mez di ken li tel ol muþ vic dan lar. Ve ay rýl mýþ, ay - ný coðrafya üzerinde insanlar. Vicdanlar ve geçit vermeyen teller. Ve telin öte yakasý ölüm. Telin öte yakasýna atýlan ölülerin yasý tutulur burada. Vicdanýný yitirmemiþ azýnlýk að lar on lar i çin. Ve tel le re ta ký lý bin ler ce yi tik vic dan san - ki sahibini bekler. Beden, ruh ve vicdan kavuþur, aðlar. Biz si zin le að la ma ya bi le ce sa ret e de me dik der ce si ne ö - lü vicdanlarýmýz aðlar onlar için. Acýnýn, hüznün, gözyaþýnýn diðer adý onlar. Hani bir tür kü der ya A na be ni bir ço cu ða ver di ler/ Ver - diler de günahýma girdiler Ýþte basit gibi görünen bir türkü dizesine konu olan yüzlerce, binlerce haykýrýþ onlar. Çeþitli dil, din ve halkýn kadýnlarý, kýzlarý onlar. A cý nýn ve ö lü mün or tak pay da ol du ðu coð raf ya da ad - sýz, dinsiz, kimliksiz ve gülüþsüz tek vücut kadýnlar, kýzlar onlar. Bütün hayatý -ki aslýnda yoktur onlarýn bir hayatý. Her daim birileri sahip olmuþtur onlarýn hayatýna- elinden alýnmýþtýr onlarýn. Sevmek... yoktur öyle bir lüksleri ya da sevseler bile birini bir günah iþledik sanar, susar onlar. Yoktur dudaklarýna bir türkü takýp, kötü sesine aldýrýþ etme den el le ri ce bin de, bir ne hir ke na rýn da gü ne þi ve çi çek - leri koklama lüksleri. Hayalden öte tarifsiz bir arzudur bu onlar için. Dedim ya sevmek, yoktur öyle bir lüksleri. Bir gün falancanýn oðlu gelir. Rýza-gönül sormadan verirler o- nu. Ve bir günyi ne da yak la süs len di ðin de ha ya tý, gök yü zü - ne takýlýr düþleri ve sorar boþluða sorusunu Peki Tanrým sevdiðim de döver miydi beni? Cevapsýz ve yanlýþ kiþiye sorulan bir soru olduðunu anlar. Kalkar ayaða. Siler burnunun kanýný. Ve baþlar akþam yemeðine. 90 Ciran Yıldırım Yaz 10

93 Ýþ te böy ley miþ va zi yet. Ve böy le bir za man da 1982 yý lýn da Bit lis in Mut ki il çe sin de bir kýz ço cu ðu doð - muþ. Bel ki ba ba sý o an Kýz ol du, u lan ben böy le þan sýn... de miþ tir. A ma her ye ni do ðan gi bi il la bir ad ge - rekti... Kýza isim takýlýrken, sanki bütün bir coðrafyanýn kara yazgýlý kadýnlarýnýn feryatlarý boynuna bir kol - ye gibi asýlmýþtý. Ve kulaðýna okunan ezanla bütün kara yazgýlýlarýn çýðlýðý iletilmiþti sanki. Kýzýn a dý GÜL - DÜN YA kon muþ tu. Ve Gül dün ya bü yü müþ, ko ca kýz ol muþ tu. Bir gün tey ze si nin oð lu Ser vet Taþ ýn te ca vü - züne uðramýþ. Korkmuþ, diyememiþ hiçbir þey. Ama hamile kalmýþ bu tecavüzden sonra. Karný büyüyünce, a þi ret sor gu ya çek miþ Gül dün ya yý. O da an lat mýþ her þe yi. A þi ret Gül dün ya nýn Ser vet e ku ma o la rak git me - sine karar kýlmýþ. Ancak Güldünya kabul etmemiþ. Ve Servet köyden kaçmýþ ama Güldünya nýn türkülerden baþ ka gi de cek ye ri yok muþ. A þi ret o nu Ýs tan bul a gön der miþ. Ar dýn dan a bi si düþ müþ yo la. A ma cý Gül dün - ya yý öldürmekmiþ. Güldünya Ýstanbul da bir tanýdýklarýnýn evinde, bir odada mahpusluk yaþýyormuþ. Abisi o da ya gir miþ, si la hý ný doð rult muþ a ma vu ra ma mýþ Gül dün ya yý. Bir ip at mýþ Gül dün ya nýn ö nü ne Ken di i - þini kendin bitir der gibi. (Burada herkes Mutluluk filmini hatýrlýyor deðil mi? Ama bunlar batýda film o - labilir. Oysa Doðu da gerçeðin ta kendisidir.) Güldünya kaldýðý odadan kaçmýþ. Polise sýðýnmýþ. Polis Güldün ya yý ka dýn sý ðýn ma ya ver mek ye ri ne köy le rin de i mam lýk ya pan bi ri nin ya ný na gön der miþ. Gül dün ya bu - ra da gö re ce ra hat mýþ. Do ðum yap mýþ. Bir er kek ço cu ðu ol muþ. Be nim ge le cek ten u mu dum yok, ba ri ço cu - ðum u mut ol sun, ba ri ço cu ðum ge le cek ol sun de miþ ve oð lu nun a dý ný U mut koy muþ. Oð lu nun öl dü rül me - si korkusuyla evladýna doyamadan evlatlýk vermiþ onu. Güldünya bu evlatlýk olayýndan sonra çökmüþ. Yemeden içmeden kesilmiþ. Bu sýrada Bitlis de Güldünya nýn hikâyesi kulaktan kulaða yayýlýr olmuþ. Güldünya nýn abisi ve küçük kardeþi Ýstanbul a gelmiþ yeniden. Güldünya yý kaldýðý evden Bursa ya götürme bahanesiyle almýþlar. Küçük kardeþ yolda pusuda bekliyormuþ. Güldünya yý görünce silahýný ateþlemiþ ve Güldünya yaralanmýþ. Hastane - ye kal dýr mýþ lar. Po lis gel miþ Gül dün ya kim se den þikâyet çi ol(a)ma mýþ. Ve po lis has ta ne ye nö bet çi bý rak ma - dan gitmiþ. Gece iki kardeþ Güldünya nýn odasýna girmiþler ve kafasýna iki el ateþ ederek öldürmüþler onu. A i le ön ce ka bul et me miþ ce na ze yi, son ra o lay ba sýn da yer bu lun ca ka bul et mek zo run da kal mýþ lar. Bin - lerce kiþi cenazesine katýlmýþ. 60 araçlýk konvoy oluþmuþ onun için. Adýna Aylin Aslým ve Zülfü Livaneli þar - kýlar yapmýþ. ( ki onu yaþatmayý beceremeyen devlet onun adýna yapýlan þarkýyý müstehcen bulup yasakla - mýþ.) Kadýn dernekleri açýlmýþ onun adýna ve parasýzlýktan çoðu kapanmýþ. Artýk o bir slogan olmuþ. Artýk o her dil de a ný lýr ol muþ. Di ya net Ýþ le ri Baþ ka ný ta a ABD den gel miþ o nun i çin! Ba kan lar ço cu ðu na sa hip çý - ka ca ðý na söz ver miþ! vs vs iþ te. Ama ölmüþ o. Evladýnýn sesine ve kokusuna doyamadan. Ama ölmüþ o. Sevmeye bile fýrsat bulamadan. Yaþarken deðersizmiþ ama en deðerli ölü olmuþ o. Yaþarken kimlikte yazýlý olan adýnýn mürekkebi bile uçup gitmiþ ama adý en çok anýlan ölü olmuþ. Yaþarken deðeri bilinmeyenin ölürken attýðý çýðlýk her yüreðe sap - lan mýþ. A ma öl müþ o. Týp ký di ðer le ri gi bi. Öl müþ ve öl me ye de vam e di yor. Bir þey ler de ði þe ne dek. Bir þey - ler olana dek. Þim di so ra cak lar ya ö te di yar da di ye cek ler: Sen kim sin? Ben Bit lis de baþ la yýp, Ýs tan bul da bi ten bir tür kü yüm di ye ce ðim. Ya þa mak ne dir? di ye cek ler. Ben de : Kaç mak di ye ce ðim. En bü yük öz le mi mi so ra cak lar. Ben de: Kar ným da bü yü yüp ku ca ðý ma a la ma dý ðým oð lu mun ko ku su di ye ce ðim Pe ki, sev din mi hiç? der ler se. Fýr sat ol ma dý de rim. Pe ki, Gül dün ya kýz dýn mý bi ze der ler se de Ýþ te o za man sa de ce gü le ce ðim. Yaz 10 91

94 Siyasi değildir siyahîdir benim özgürlüğüm 82 Anayasasında yasadışıdır benim sesim Düşünce suçtur çünkü sivil(!) anayasada Suskunluktur benim sesim, Konuşsam da anlayamazlar dilimi, yasak dilimi... Düşünmek var eder siyahî suçlarımı Sınıfta inkılâp tarihinin pürüzsüz zemininden kalmış Haklarım, siyahî haklarım. Der ve yutkunur yaşlı çocuk. Halkımın siyahî çocukları... Yorgun çocukları... Buğulu gözlerinde siyahî demir parmaklıklar Çocuk koca adamdır dağların diyarında Toplum bilimi suskun siyahî halkımın karşısında Kaçıyor tarih, kaçıyor toplum bilimleri Kendini kapatıyor karanlık Ortaçağ Avrupası'na Övünüyor resmi tarih dökülen kanlarla Övündükçe dili güneş dil oluyor, Balçıkla sıvanıyor siyahîlerin dili Kart Kurt oluyor, susuyor Sustukça çoğalıyor sesi adam çocukların Ve der ki çocuk, Güneş balçıkla sıvanmaz, dilim de susmaz Güneş dilin yavan ışığıyla... Siyasi değildir yasaklanmış sloganlarım Çocuk bahçeme atılan mermilere isyandır Taşlarım var dağlar diyarımda, şimdi avuç içimde Korkar üstün ırkın(!) güçlü, silahlı elleri, Avuçlarımda saklı dağlarımın çakıl taşlarından. Korktukça övünür kanlı destanlarındaki kusursuz liderleriyle Esmer halkıma yaşam hakkı bir lütfüdür devletin Ah benim siyahî suçlarım, küçük bedenime sığmayan İsyanlarım, yutkunmalarım... Ve susar yaşlı çocuk, yutkunur. Kardeşlik eritmekse sarı, yeşil ve kırmızımı Zincire vurmaksa haklarımı devlet lütuflarıyla Sınıfta bırakmaksa halkımın tarihini Siyahîleştirmekse dilimi... Ah güneşin üstün ırkı, Daha nice yağmurlar yağar, nice güneşler açar göklerde Süsler daha nice gökkuşağı renkleri nazlı dorukları, Buğulu gözlerinde parlar, sürgün edilmiş gözlerinde Ve yok edemez ne mermi ne de zincir Doğanın tebessümünü. Şebnem Tan 92 Yaz 10

95 Ön söz ün 5. yý lý ve si le siy le sa nat pra ti ði ü ze ri ne bir de ne me ya zý sý Ve dat Düþ kü ner Yaz Önsöz ün varlýðýný duyurduðu ilk sayýsýnýn üzerin den beþ yýl gi bi bir za man geç ti. Ön söz ay ný kul va - rý paylaþtýklarýyla arasýndaki farký belirgin bir þekilde ortaya koydu. Bu fark geride býraktýðý beþ yýl içinde da ha be lir gin bir hal al dý. Kül tür sa nat ya yýn la rý bü - yük bir iddia ve heyecanla yayýn hayatýna baþlarlar fakat kýsa süre sonra kendini tekrara düþerler. Daha son ra ya sý nýr lý bir ya yýn o la rak ka lýr lar ya da ta þý ma - sý zor olan bir yük. Nihayetinde de kapanmayla sonuç la nýr bu se rü ven ler. An cak Ön söz sa býr lý bir ça lýþ - may la beþ yý lý ge ri de bý rak tý. Ön söz cü ler ya rat mak is - te dik le ri top lum sal dü ze nin, kül tür sa nat ça lýþ ma la rý - ný ken di le ri ne ye ri ne ge ti ril me si ge re ken yü küm lü - lüklerden biri olarak görüp Önsöz ü hazýrlýyorlar ve bu amaca yönelmiþ bir çalýþma içindeler. Ön söz ya yýn ha ya tý na baþ la yýp ilk sa yý sýy la o - kurlarýyla buluþtuðunda, bu dönemde sanat cephesinde duraðan bir dönem yaþanýyordu. Varolan kültür sanat çalýþmalarý varlýklarýný korumaya çalýþýyorlardý. Ön söz var lý ðýy la bu mü ca de le ye or tak ol du. O muz - lar da ki yü kün al tý na o mu zu nu ko yup yü kü o muz la - ma ya or tak ol du. Ye ni bir mev zi ol du. Önsöz ilk sayýlarýnda kültür sanat çalýþmalarýnda ken di sö zü nü o luþ tur ma dö ne mi de ya þa mýþ ve ön ça - lýþ ma la rýy la ve ku rum laþ ma la rýy la ken di sö zü nü o - luþturmuþtur. Ýlk dönemlerde kendi anlayýþý temelinde kül tür sa nat ta ný mý ný ge liþ ti rir ken ö te yan dan dev - rimci kültür sanat cephesinin yaþadýðý pratik sorunlara ortak olmuþtur. Baskýlar, gözaltýlar, tutuklamalar karþýsýnda dayanýþmacý bir tavýr almýþtýr ki kendisi de gö zal tý lar tu tuk la ma la ra ma ruz kal mýþ týr. Böy le si dö - nem ler de da ya nýþ ma cý lý ðýy la dev rim ci bir tu tum ser - gilemiþtir. Önsöz ün yayýna baþladýðý yýllarda kültür sanat a la nýn da (ge nel an lam da dev rim ci sa nat) bir i çe ka - panma, darlaþma yaþanmýþtýr. Bu dönemde kimi çevreler liberalizmin etkisiyle çalýþmalarýnda yönlerini deðiþtirdiler. Devrimci sanat anlayýþýndan muhalif sanat anlayýþýna kayan bir ayrým olmuþtur. Devrimci sanat, devrimci kültür terk edilerek, liberal sol kültür te me lin de mu ha lif sa nat an la yý þý ný iþ le me ye baþ la dý - lar. Bu sa nat an la yý þý ve pra ti ði, bir dö ne min ka pan - dýðýný söyleyerek, dönemin yükünden kurtulmaya giriþ ti ler. Bu pra tik le ri ni i fa de e de cek ar gü man lar bul - makta gecikmediler. Kapitalizmin kendini yenilediði, buna karþý Marksizmin yenildiði, devrimler çaðýnýn kapandýðýný, Marksizmin yeni dünyayý açýklamaya yetmediði vb. görüþlerle Marksizmi terk edip yeni ge liþ me ler de ki di na mik le re göz le ri ni ka pa tan lar, bur - ju va cep he sin de mey da na ge len de ði þim le re göz le ri - ni dik miþ, ken di le ri ni bu ge liþ me ler te me lin de ye ni - le ye rek ser ma ye nin kol la rý na bý rak tý lar. El ve da Pro - letarya! Bu kesimler, kültürel çalýþmalarýný ticarileþmiþ sis tem ya pý sý i çin de o luþ tur ma ya baþ la dý lar. Bu o luþ - tur ma ve mu ha lif lik en ge niþ an la mýy la, kül tü rel mü - ca de le yi ve o mü ca de le nin ka pi ta list top lum i liþ ki le - ri ni iþ çi sý ný fý ve e zi len ler le hin de yap ma yý a maç la dý - ðý de ði þim ve dö nü þü mü ve pra tik po li tik mü ca de le - nin bir parçasý olarak görmekten uzak. Bu kesimler iþçi sýnýfý ve ezilenlerin kültürüne deðer biçmiyorlar, bu kültür içinden deðer yaratacak, popüler kültüre ye dek le ne cek bir me ta o la rak gö rü yor lar. Bu ke sim - lerin sanat alanýnda ideolojik tavýr almada ve politik tavýr geliþtirmede yaþadýklarý tutarsýzlýk görülüyor... An cak bir di ðer ger çek te dev rim ci sa nat a la nýn da i de - o lo jik ta výr al ma da ve po li tik ta výr ge liþ tir me de ya - þa dýk la rý tu tar sýz lýk gö rü lü yor... An cak bir di ðer ger - çek te dev rim ci sa nat a la nýn da, Mark sist a lan da yer a - lanlarýnda sanat gerçekliði, sanat pratikleri, tarihsel, bi çim sel vb. an lam da sa na tý kav ram sal a çýk lý ða ka - vuþ tur ma, bir be lir le me i liþ ki si kur ma da bu lun ma, sa - na týn di ya lek tik ma ter ya list a çýk lan ma sý gö re vi kar þý - mýz da dur mak ta dýr. Sa nat ü re ti lir ken or ta ya çý kan i - liþki biçimlerini ve niteliksel farklýlýklarý açýklayarak belirleme iliþkisi kurmak gerekmektedir. Kül tür sa nat ça lýþ ma la rýn da dev rim ci sa nat a la - nýnda kalarak yeni geliþen dinamikleri görerek, bu geliþen dinamiklere dair yapýt, eser, ürünleri, nesnel bir deðerlendirme süzgecinden geçirerek devrimci sa nat a la ný na da hil et mek ge rek mek te dir. Bu, et ki le - þim ka nal la rý ný aç mak ve da hil ol mak la o la cak týr. Ay - ný za man da kül tür sa nat an la yý þý nýn da ha be lir gin leþ - mesini de getirecektir.

96 Sanatýn üretici güçleri sermayenin egemenliði al týn da, hýz la ge liþ mek te, sa nat ü re ti mi gi de rek te kel - leþ mek te dir. Sa nat bir mül ki yet bi çi min de bir me ta a - racýna dönüþerek, deðer içeren bir metaya, sömürü a- ra cý na dö nüþ müþ tür. Sa nat ü re ti mi, sa nat çý de ni len, o - yuncu, ressam müzisyen, yazar vb. elinde toplanmýþtýr. Bu nun dý þýn da ka lan in san lar bur ju va sa nat ta ra - fýn dan tü ke ti ci ha li ne ge ti ril miþ tir. Bur ju va sa nat, in - sanlarý sanat üretiminden uzaklaþtýrmýþ, sanat pratiði dýþýna çýkarýlan insanlar, edilgen ve pasif bir tüketici konumunda konumlandýrarak birer meta tüketicisi haline getirmiþtir. Sanat üretimi ellerinde toplanmýþ sanatçýsý, üretim araçlarý sahiplerinin pazara sunduðu bir kuk la dýr lar. Bun la rýn en çok sa tan, en çok din le - nen, en çok okunan vb. þekilde sunulmalarý, birer i- ko na dö nüþ tü rül me le ri, pa zar lan ma la rý bu iþ let me le - rin ayakta kalmasý için zorunludur. Önsöz ün kýþ sayýsýnda Ruhan Mavruk un röportaj yap tý ðý Ka zým De mir in Ben bir þa i rim, iþ çi þa ir di ye rek an lat tý ðý as lýn da sos ya list bir dü zen de ki du ru - mu özetlemektedir. Sosyalist düzende sadece diðer iþlerinin yanýnda þiir yazan vb. insanlar olacaktýr. Sanat üretilirken, ortaya çýkardýðý iliþkiler, bunlarýn biçimleri ve aralarýndaki niteliksel farklýlýklar in ce le ne rek, ge liþ me sü reç le ri, ol gu la rý ta rih sel bað - la rýy la a çýk lan ma sý, i liþ ki le ri ku rul ma lý dýr. Sa na týn ü - re ti min de mey da na ge len te kel leþ me, ü re ti min tek el - de toplanmasý ama tüketiminin toplumsallaþmasý bu toplumsal tüketimin, kitleler üzerinde yarattýðý etkiye kar þý sa nat cep he sin den tep ki ge liþ miþ tir. Bu tep ki, e - dilgenleþtirilen, pasif bir konumda konumlandýrýlan tü ke ti ci yi bi linç len dir me te me lin de kur muþ ve bu bi - linç len dir me yi bel li bir pra tik o la rak or ta ya koy muþ - tur. Bu an la yý þa gö re sa nat þim di ki top lu mun bað rýn - da yavaþ yavaþ geliþen ve gelmekte olanýn bilgisini verirken, gelmekte olan toplumu da hangi güçlerin ku ra ca ðý ný da ta ným la ma lý dýr. Sa nat bir i de o lo jik pra - tik te me lin de ku rul du ðun da, sa na ta yük le nen iþ lev bi - lim sel bil gi ver mek ve sa na týn iþ le vi i çe ri ðe in dir ge - nir. Bu ta þý dý ðý i çe ri ðin a çýk lan ma sýy la sa nat ger çek - li ði öz deþ le nir. Sa nat i de o lo jik bir mü ca de le a ra cý ha - li ne ge ti ri lir. Do la yý sýy la i ki fark lý pra tik öz deþ leþ ti ri - lir. Sýnýflý toplumda sanatýn toplumsallaþmasýndan sö ze di le mez. Sa na týn ü re ti ci güç le ri ser ma ye nin e ge - menliði altýnda geliþip, sanat tekelleþirken, üretimi az sayýda insanýn elinde toplayan bu mekanizma çözülüp daðýlmadan sanatýn toplumsallaþmasý mümkün deðildir. Sanatýn toplumsallaþmasý yönünde verilen mü ca de le ö nem li dir. Sa nat ta ü re tim i liþ ki le ri ve ü re - ti ci güç ler a ra sýn da ki çe liþ ki, e ko no mik ve po li tik dü - zey ler ce be lir len mek te dir. Sa na týn bu dü zey ler ü ze - rinde etkisi bulunmaktadýr. 94 Top lum sal i liþ ki le ri, sa nat ü re ti mi nin te me li ni o - luþturan, bu iliþkileri çevreleyen, denetleyen güçler a- rasýndaki çeliþki, düzeyler arasýndaki iliþki belirlenme li dir. Ü re tim a raç la rý na sa hip o lan la rýn ay ný za - man da zi hin sel ü re ti me de sa hip ol du ðu nu söy le miþ - tir Marks. Toplumun tamamýna açýk olmasý gereken sa na tý az sa yý da ki in sa nýn e lin de top la yýp di ðer in san - la rý bu ü re ti min dý þýn da bi rer tü ke ti ci o la rak ko num - landýrmasýna karþý insanlarýn tekrar üretici konumuna getirilmesi, toplumda varolan uzlaþmaz çeliþkilerin çözülmesiyle mümkündür. Toplumdaki bu uzlaþmaz çeliþkilerin üzerini örten ideolojik pratiklerdir. Sanat bu ideolojik pratiklerden insanlarýn þüphelenip sorgu la ma sý ný sað la ya bi lir. Bu pra tik ler, sa nat sal fa a li - yetleri (eser, ürün, resim, tasarým vb.) belirli kiþilerin, yazarýn, ressamýn, besteleyenin vb. üstün becerileri so nu cu or ta ya çýk tý ðý yö nün de al gý lar. Sa na tý ka pi ta - lizmin çeliþkili yapýsý içinde düzenlendiðini gizler ve asýl gerçeðin toplumsal iþbölümü olduðunun görülmesini engeller. Sanatsal üretim de tarihsel olarak belirlenmiþ maddi üretimin bir ürünüdür. Tarihsel geliþim içinde ortaya çýkan her toplumda, toplumlar sýnýflara bölündüðü için üretim tarzý, deðiþim tarzlarý belirleyicidir. Bu görüþ açýsýndan, bütün toplumsal deðiþimlerin ve politik devrimlerin ereksel nedenleri, insanlarýn kafalarýnda, insanlarýn sonsuz gerçeði ve adaleti daha iyi kavramalarýnda deðil, ama üretim ve de ði þim tar zýn da ki de ðiþ me ler de a ran ma lý dýr. (Marks-En gels Seç me Ya pýt lar, cilt 3, s.161) Sa nat ta bu deðiþimler her söz konusu çaðýn dönüþümün eðiti mi ni yan sý tan ger çek lik tir. Do la yý sýy la ça ðýn ve top - lumun gereksinmelerini giderebilecek hale getirilen metalar gibi farklý biçimler alýr. (s.163) Sanatta toplumsal ihtiyaçlara cevap veren maddi bir pratiktir. Sa nat al dý ðý bi çim fark lý lýk la rýy la top lum sal ge rek - sinmelere cevap vererek var olur. Sanattaki deðiþim ve dönüþümde üretimin deðiþip dönüþümüne baðlýdýr. Kapitalist üretim yöntemini tarihsel baðlantýsý ve be lir li bir ta rih sel dö nem de ki ka çý nýl maz lý ðý i çin - de ve bundan ötürü, kaçýnýlmaz çöküþüyle birlikte göstermek... (s.160) Bu tarihsellik içinde sanat ve sa nat pra ti ði ta rih sel an la mý ný bu lur. Ve sa nat pra ti ði - nin dö nüþ tü rül me si an lam ka za nýr. Sa nat bu ta rih sel - lik i çin de an la þýl dý ðýn da, o ta rih sel ta nýk lý ðý nýn ya nýn - da ü re til di ði dö ne min i de o lo jik ba kýþ a çý sý ný da yan - sý týr. Ör ne ðin Sov yet ler Bir li ðin de re sim sa na týn da iþ - çi le rin iþ ve ren le ri sü pü rüp çö pe at ma la rý te ma sý ta rih - sel ta nýk lý ðýn ya nýn da ta rih sel i ler le me ye gö re a yar - lanmýþ sýnýfçýlýk anlayýþýný da yansýtýr. O halde ürünün önce üreteni sonra tüketeni köleleþtirdiði kapitalist üretim biçimi yerini toplumsal üretime býrakacaksa, toplumsal iliþkilerin dönüþtürülmesi gerektiði gibi sanat pratiðininde dönüþtürülmesi Yaz 10

97 gerekir. Bu dönüþüm politik egemenliðin kül tür te ke li nin ve zi hin sel ön der li ðin yý kýl - ma sýn dan baþ ka bir þey de ðil dir. Ka pi ta list iþ - bö lü mü nün ge tir di ði ay rým la rý or ta dan kal dý - rarak bugünün tüketicisi konumuna itilmiþ in san la rýn tek rar ü re ti ci ký lan bir dö nü þüm sa - natý gerçek iþlevine kavuþturur. Toplumun her üyesine yalnýz maddi bakýmdan... deðil, ama herkesin bedensel ve zihinsel yetilerini özgürce geliþtireceði ve kullanacaðý bir yaþam saðlamanýn olanaðý- bu olanak þimdi ilk kez var dýr a ma var dýr. Yaþamý bu maddilikle tanýmladýðýmýzda, sanatý bir ideoloji pratiði ile sýnýrlayamayýz. Sa nat e le al dý ðý ko nu yu, bel li bir a ný sa bit leþ - ti re rek ko nu nun kur gu su i çin de ve rir. O nu ta - rihselleþtirerek onun dýþýnda konumlanýr ve bu nu tüm bo yut la ra yan sý týr. O a lý cý sý ný ve iz - le yi ci si ni vb. Et ki siy le yön len di re bi lir. Ör ne - ðin Ha týr la Sev gi li di zi si iz le yi ci si nin o dö ne - min yayýnlarý edinme yönünde etkilemiþtir. Sa nat bi lim sel bil gi de ve re mez, ki ya o za - man sanat bilimi bir eyleyiþ aracý haline gelir. Ki o zamanda pratik iliþkiden söz etmek gerek, do la yý sýy la sa nat bi lim sel bil gi de ve re - mez. Bi li min or ta ya çý kar dý ðý bi lim sel ger - çeklere yönlendirebilir. Tarihsel dönüþümün motoru sýnýf savaþýdýr. Sanatta bu savaþýn bir par ça sý dýr. Do la yý sýy la sa nat ta dö nüþ tür me mü ca de le si nin bir par ça sý o la rak gö rül me li - dir. Ayný þekilde sanat gerçekliði, bir üretim biçimi olarak çözümlenerek sanatýn alt yapý üst ya pý i liþ ki si ve bu dü zey le rin et ki si kav - ram laþ tý rý la rak a çýk lan ma lý dýr. Marks, En - gels in Ütopik Sosyalizm ve Bilimsel Sosyalizm yapýtlarýnda proletarya için söyledikleri Bu i þin ta rih sel ko þul la rý ve böy le lik le do ða - sýný anlamak, þimdi baský altýnda bulunan proletaryaya, baþarmaya çaðrýldýðý bu önemli ko þul la rý ve an la mý ü ze ri ne ek sik siz bil gi ver - mek, bu proleter hareketin teorik dýþavurumunun, bilimsel sosyalizmin ödevidir. (sy. 81) sözünü þöyle çevirebiliriz: Sanatýn tarihsel koþullarýný ve bu koþullar içinde maddi pratik varoluþ biçimlerini onun düzeyler arasýn da ki i liþ ki si, et ki si, i de o lo ji si ve po li ti ka i - liþ ki si ü ze ri ne bil gi ver mek, pro le ter ha re ke - tin te o rik ö de vi dir. Bu ö dev ye ri ne ge ti ril dik - çe sanat tanýmý geliþtirilerek, büyük iddiasý doð rul tu sun da bil di ði gi bi yap ma ya de vam e - decektir. Önsöz ün beþinci yýlýný kutluyor, bundan sonraki çalýþmalarýnda baþarýlar diliyorum. Yaz YAŞINDA... İnsanlığın kurtuluşunu hedefleyen sosyalizm büyük bir eserdir, bu da onun ÖNSÖZ üdür diyerek çıktık yola... Yürüyüş sürmekte...

98 DÜNYA TİYATROLAR GÜNÜ Hey oradakiler Yurdumun dört bir yanýnda sahnelere çýkan meslektaþlarým, sahne gerisinde alýn teri döken yaratýcý dostlarým; Ankara, Adana, Antalya, Diyarbakýr, Ýzmir, Ýstanbul, Trabzon, Erzurum, Tekirdað da el ele tutuþan kardeþlerim Dünya Tiyatro günümüz kutlu olsun. Yer yüzünün her köþe bucaðýnda seyircilerini selamlayan yol arkadaþlarým Güney Afrika da, Mozambik de, Küba da, Çin de, Japonya da, Almanya ve Ýngiltere de, Ý- ran, Irak, Filistin de amansýz direnen kardeþlerim Dünya Tiyatro günümüz kutlu olsun. Size bu kutlama metnini 2010 da Avrupa Kültür Baþkenti ilan edilmiþ bir kentin tiyatro salonlarýndan yoksun býrakýlmýþ, seyircisi ile oyuncusu ötekileþtirilmiþ, yoksullaþtýrýlmýþ, kimsesizleþtirilmiþ, karmaþanýn ve koca bir yalanýn esiri haline getirilmiþ Ýstanbul dan yazýyorum. Sevgili meslektaþlarým, Benim ülkemde yalan, gündelik kandýrmacanýn, göz boyamanýn, sýradanlaþtýrmanýn, hiçe saymanýn adýdýr. Benim ülkemde talan, ortak deðerlerimizi emperyalist tekellere ve yandaþ cemaat örgütlerine pazarlamanýn a- dýdýr. Be nim ül kem de Ba rýþ-e þit lik-öz gür lük, yal nýz ca kuþlarýn kanatlarýnda gökyüzünde dolaþýr. Benim ülkemde hak, hukuk, baðýmsýz yargý ve yasalar önünde aynýlýk ayaklar altýndadýr. Benim ülkemde, son yedi yýlda insanlarýmýn yüzde yirmisi yoksullaþmýþ, iþsizlik ayný oranda çoðalmýþtýr. Benim ülkemde Eðitim-Saðlýk-iletiþim ve onlarca kamu alaný özelleþtirilmiþ, sistemler teslim alýnmýþtýr. Benim ülkemde iþçi ve çalýþan haklarý gasp edilmiþ, örgütlenme özgürlükleri yasalarla bastýrýlmýþtýr. Benim ülkemde tarým emekçileri, köylüler hiçleþtirilmiþ, emperyalist dayatmalara kurban edilmiþtir. Benim ülkemde din, bezirganlarýn elindedir ve aydýnlýða, barýþa ve eþitliðe karþý patlamaya hazýr bir silah haline getirilmiþtir. Benim ülkemde, halklar arasýna ayrýlýk tohumlarý ekiliyor, insanlarýmýn topluca ülke dýþýna sürgün edilmeleri konuþuluyor. 96 Açýlýmlar adý altýnda ne olduðu bile anlaþýlmayan kampanyalar yürütülerek toplumumuz suskunlaþtýrýlýp, tek tip haline dönüþtürülmeye çabalanýyor. Ülkemde halen tiyatro salonlarý, kültür merkezleri yýkýlýyor. Ülkemde oyunlar, yazarlar, çizerler yasaklanýyor, davalar açýlýyor. Devlet Tiyatrolarý, Opera Bale ve Senfoni için, siyasi iktidarýn kirli emelleri açýða çýkýyor. Bu köklü kurumlarýn özelleþtirilmesi için komisyonlar kuruluyor. Müzelerimiz, kütüphanelerimiz ayný sona doðru iteleniyor. Dünya insanlýðýnýn ortak mirasý olduðuna inandýðýmýz kültürel kalýtlar, paketlenerek alýnýp-satýlabilinen metalar haline dönüþtürülüyor. Tüm sanat alanlarýndaki yaratýcý dostlarýmýzýn özlük haklarý, gasp edilmiþ durumdadýr. Özel, amatör, belediye tiyatrolarý; üniversite tiyatrolarý, tarihimizin en kötü yýllarýný yaþýyor da Avrupa Kültür Baþkenti ilan edilmiþ Ýstanbul dan görülenler yalnýzca bunlar deðil elbet. Ülkemin tüm sanatsal yaratýlarýna uygun tek mekaný Atatürk Kültür Merkezi, rant avcýlarýnýn kirli çýkarlarýna kurban ediliyor. Kentlerimizin kültürel dokularý üstünde, dönüþüm adýyla paylaþým hesaplarý yapýyorlar. Bir arada yaþama geleneklerimiz, çýkar uðruna budanýyor. Kimilerimiz yalan týkýnmak için padiþah özentilerinin sofralarýnda baðdaþ kurarken, kimilerimiz yüreklerini iþçilerin, emekçilerin verdikleri onurlu mücadelenin yanýna katýyorlar. Biliyoruz ki; ülkemizin üstünde çoðalan bu kara bulutlar bir gün yok olacak ve hepimiz insanlýðýn yaktýðý büyük bir meydan ateþiyle birlikte ýsýnacaðýz. Barýþ hepimizi için, Eþitlik hepimiz için, Özgürlük hepimiz için olduðunda, sahnelerimizden çoðalan alkýþlar alkýþlara karýþacak. Önümüzde uzun bir yol ve daha haykýrmamýz gereken binlerce sözcük var. Yaþasýn Dünya Tiyatro Günümüz. Yaz 10

99 Tarih nehir gibi akıyor. Kimi zaman çağıldayan şelaleye dönüşüyor ve metrelerce yüksekten patlayarak değiyor yatağına Kimi zaman menderesler çizerek, boz bir yılan gibi kıvrılarak akıyor zamana İlkel komünalden günümüze, insanlık nehri menderesler çizerek, uçurumlardan atlayarak bugünlere geldi. Ne zaman ki insanlık mücadeleden doğurdu kendini, sanat da hep onunla beraberdi. Bugün küçük bir kızın umudunu mağara duvarlarında, Roma da bir kölenin hayallerini bir rölyefte, Avrupa da bir serfin düşlerini bir renkte, fabrikada bir işçinin yarınlarını bir notada saklı bulabiliyorsak; bu mücadele ve sanatın yoldaşlığının eseridir. Yeter ki bakmasını, yeter ki duymasını, yeter ki hissetmesini bilelim! Günümüz toplumunda her şey gibi sanat da bir meta haline geldi. Bu yozlaşmış zamanda, günümüzün çarklarında ezilip yok olmak yerine; o büyük nehri, doğru yatağa akıtmak, yarının insanının tohumlarını bugünden atmak, tarihi ve insanı değiştirmek, özgür bir dünya için bizimle bir olup üretmeye sen de var mısın? Yarınlar uğruna, emeğin kavgasında, sanatınla yer almak istiyorsan sen de aramızda olmalısın Mart Kültür Sanat ve Düşünce Derneği İtfaiye İşçilerinin Sergisine Ziyaret Bir haftadır Taksim Gezi Parkı nda hazırladıkları sergi ile mücadelelerini devam ettiren İtfaiye işçilerini Ayışığı Sanat Merkezi olarak Devinim Tiyatro Atölyesi, Grup Emeğe Ezgi ve Şair Ruhan Mavruk birlikte ziyaret ettik. Güzel bir tesadüf oldu. İtfaiye işçilerine destek için bağış kutusuna para atmak için gelen küçük bir kızın adı da Ayışığı idi. Ayışığı olarak bu tesadüfe çok şaşırdık. Küçücük bir kız çocuğu ama kocaman bir yürek... Adı Ayışığı... Dayanışmanın bir başka örneğini İtfaiye ve İski İşçileri 2 Nisan da Ankara da gösterdi. Polis barikatının hemen önünde tekel işçileriyle kurulan mücadele birliğinin en güzel örneğini sergilediler Yaz 10 97

100 ÇADIRKENT SERGİSİ Ayışığı Fotoğraf Atölyesi olarak 78 gün boyunca Tekel işçileriyle birlikte olduk. Onların 78 gün boyunca sürdürdükleri eyleme biz de fotoğraf karelerimizle tanıklık ettik. Binlerce fotoğraf arasından zorlanarak seçtiğimiz karelerden Tekel/Çadırkent adıyla bir sergi açtık. Aynı zamanda sergimizi, Çadırkent ten arda kalan dövizler, pankartlar, önlükler ve daha birçok anı ile örnek bir Çadırkent kurduk Ayışığı nın salonuna. Sergimizi gezmeye gelenler istedikki biraz olsun soluyabilsinler Sakarya caddesinde kurulan Çadırkent i Yine aynı sergi kapsamında 28 Nisan tarihinde bu kez direnişteki işçileri bir araya getirip deneyimleri paylaşmak için davet ettik Çadırkent imize. Tekel, Okmeydanı, İtfaiye, Marmaray, Samatya, Çemen, ATV-Sabah, Amed tuğla işçileri... Bir çığ olup sokağa, eyleme akan işçi bölükleri, seslerini, soluklarını bir araya getirmişler. Deneyimlerini paylaşmak, sonuçlar çıkarmak için tartışıyorlar. Etkinliğe katılım yoğundu. Adıyaman Tekel'den Mehmet Akbaba, İstanbul Tekel'den Metin Arslan ve Suat..., Beşiktaş İtfaiye Baştemsilcisi Ayvaz Karakaya, Devrimci İşçi Komiteleri adına Ali Ekber Seven, Şair Ruhan Mavruk, Marmaray işçisi Mikail Özkan konuşmacı olarak yer aldılar. 13 Haziran günü ise Gazi mahallesinde Gazi Ekin Sanat Derneğinin karşısına kurduk Çadırkent i. Gün boyu müzikle, şiirle ziyaretçilerle doldu park. Gün, ortaklaþa yapýlan kahvaltý ile baþladý. Kahvaltý sonrasý, herkes söyleþilere koyuldu. Çadýrkent te gün, piknik havasýnda sohbetler, içilen sýcacýk çaylar ve öðle yemeði ile sürdü. Ve sonra yine Emeðe Ezgi geldi. Hava Döndü, Ýþçiden Ýþçiden Esiyor Yel dediler. Kendi ezgilerini seslendirdiler, onyýllardýr halkýn belleðinde yer etmiþ ezgileri getirdiler yeniden bize. Halaylar sürerken, dinleti yine Söz Veriyoruz diyerek bitti. Ama ne müziðe doyulmuþtu, ne þiirlere. Gazi gençliði, kendi þiirleri ve kendi ezgileriyle geldi. Etkinlik, iþçi slaytlarýyla ve Bahara Ezgi yle Emeðe Ezgi nin klipleriyle sürdü. Havanın kararmasıyla birlikte artık açık hava sinema gösterimine geçebilirdik. Saatler i gösterirken, 87 yapýmý Çark filminin gösterimi baþladý. Ýþçilerin yaþamýný, sömürü düzenine onurlu baþkaldýrýþlarýný ve Kazlýçeþme deki büyük deri atölyelerinde yaþanan dramı anlatan film, günümüzün yaygýn iþçi emekçi direniþlerine de ýþýk tutuyordu. 98 Yaz 10

101 Mücadele Birliği Platformu ndan UPS ye Ziyaret Gün boyu sıcak paylaşımlarla sürdü ziyaretimiz, Diyarbakýr Tekel iþçisi, kendi Çadýrkent eylem günlerinden çýkardýðý dersleri anlatarak, UPS iþçilerinin de mücadele ederek kazanacaðýna inandýðý belirtti. Þair Ruhan Mavruk, emekcanlar merhaba diye baþladý konuþmasýna. Bir iþçi çocuðu olarak kendi sýnýf kardeşlerine sahip çýktýðýný, her zaman onların yanında olduğunu belirterek, Kalmaya Dair adlý þiirini iþçilerle paylaþtý. Grup Emeðe Ezgi ise söylediği marþlar ve halaylarla grev çadýrýný canlandýrdý. Coþkunun yoðunluðuna yaþandýðý ziyaretimiz iþçilerin her gün saat da yaptýðý slogan atma eyleminin ardýndan sona erdi. Ýþçilerin sunduðu sýcak çaylarýn eþliðinde yapýlan sohbetler, öðle yemeðinin sýcak paylaþýmýyla daha da bir güzelleþti. Grev çadýrýnda içilen çayýn, yenilen yemeðin tadýný hiçbir yerde bulmak mümkün deðildir. Bir kez daha anlamýþ olduk bunu. ÞÝ ÝR ve E DE BÝ YAT Ekin Şiir Atölyesi Antep Ayýþýðý Sanat Merkezi nde 20. yüzyýla iz býrakan þairler ve þiirleri üzerine bir söyleyiþi yapýldý. Prog ram 30 Ma yýs gü nü sa at da Na zým Hikmet, Ciðerxwin, Mahmut Derviþ, Paul Eluard, Mayakovski, Yannis Ritsos, Neruda, Aragon, Nizar Qabbani inin fotoðraflarýndan oluþan ve slaytta Kürtçe, Türkçe ve Arapça þiirlerin okunduðu sinevizyon gösterimi ile baþladý. Ardýndan söyleþiye geçildi. Söyleþinin açýlýþ konuþmasýný yapan Þair Kazým Demir 20. yüzyýlýn toplumcu sanat üzerindeki etkisinin dünyadaki çalkantýlardan olduðunu belirtirken toplumcu sanatýn gerekliliðine de deðinerek sözü araþtýrmacý Mustafa Ercan a býraktý. Neruda, Nazým, Aragon, Mahmud Derviþ, Paul Eluard, Mayakoski, Yannis Ritsos u anlatan ve 20.yüzyýla býraktýklarý izleri örneklerle zenginleþtirirken, Homeros destanlarýnýn nasýl bir çaðýn tanýðý olduðunun, dönemine dair belge niteliði taþýdýðýnýn önemine deðinerek, þairlerin birer þiirini okuyup konuþmasýna son verdi. Konuþmadan sonra Ekin Þiir Atölyesinin hazýrladýðý þiirler ilgiyle dinlendi. Ve söyleþiye devam edildi. Edebiyat üzerine çalýþmalar yürüten Serdar Ekmekçi, Arap edebiyatýný anlatý. Arap edebiyatýnýn Ýslami baskýdan dolayý ifade güçlüðü çektiðini, ama ayný zamanda zengin duygu akýmýna sahip olduðunu söyledi. Acýlarýn coðrafyasý olmasýnýn bu duyu zenginliðine yol açtýðýný belirten Ekmekçi, A- rap halkýnýn dünya þairi Nizar Qabbani gibi bir çok þairi de anlatýrken þiirlerinden de örnekler sundu. 13 Haziran Pazar Günü ise Nazım Hikmet ve Ahmed Arif için anma etkinliği düzenlendi. Yaz 10 99

102 SÖZ CÜK LER CAN YÜ CEL Ý ÖZ LER 6 Haziran Cumartesi günü Gazi Mahallesi Ayýþýðý Sanat Merkezi nde tiyatro gösterimi ve devrimci sanat üzerine söyleþi yapýldý. Saat da Tiyatro Simurg un sahne almasýyla baþlayan etkinlikte Mehmet Esatoðlu ve Bilgesu Ataman ýn rol al dý ðý Söz cük ler Can Yü cel i Öz ler ad lý o - yun sergilendi. Can Yücel in yaþamýndan kesitler aktarýlarak, onun dünyaya, yaþama, sanata bakýþý anlatýldý. Sýk sýk alkýþlar alarak devam eden oyundan sonra Tiyatro Simurg oyuncularýyla bir söyleþi gerçekleþtirildi. Tiyatro Simurg oyuncularý, Taksim Ayýþýðý Sanat Merkezi nden Songül Yücel, þair Ruhan Mavruk, þair Nazým Akarsu nun da katýldýðý söyleþide devrimci sanat, alternatif tiyatro ve þiir üzerine sohbetler yapýldý. Etkinlik izleyicileri de oyun üzerine düþüncelerini aktararak sohbete katýldýlar. Ýþçi ve emekçilerin sanatsal etkinliklere çok az gidebildiklerini, devrimci sanatçýlar ve kurumlar sayesinde tiyatro, müzik ve þiir dinletilerini izleyebildiklerini belirterek, Ayýþýðý Sanat Merkezi nden baþka etkinlikler de beklediklerini söylediler, Tiyatro Simurg a baþka oyunlarýyla da onlarý semtlerinde görmek istediklerini belirttiler. Yaðmurlu bir havaya raðmen etkinliðe gelenler A- yýþýðý Sanat Merkezi nin sýcak çaylarý eþliðinde, yaklaþýk iki saat süren sohbetin ardýndan Tiyatro Simurg ve Ayýþýðý emekçilerine teþekkür ederek ayrýldýlar Temmuz Sivas Anması Ta rih 2 Tem muz Si vas... A dý saz la, söz le, ozanlarýyla anýlan þehir yýl önce haksýzlýða, ezilmeye, horlanmaya karþý isyana durmuþ Pir Sultan Abdal ýn þehri... Ve sistemi içerden düzeltmeye çalýþanlara karþý, belleklerimize silinmez bir þekilde kazýnmýþ Bozuk düzende saðlam çark olmaz gerçekliði... Bu söze uymayýp Osmanlýya kapýlanan Hýzýr Paþa nýn Sivas a Vali olup Pir Sultan Abdal ý astýrdýðý þehir... Pir Sul ta ný an ma þen li ði i çin, dört bir yan dan ay - dýnlar, sanatçýlar, semah ekipleri kalkýp gelmiþlerdi Sivas eline 93 yýlýnýn 2 Temmuz unda... Amaçlarý Pir Sultan ý anmaktý sazla, sözle... Kimsenin hazýrlanan katliam senaryosundan haberi yoktu. Etkinlikler düzenleniyor, yazarlar kitaplarýný imzalýyor, semah ekipleri gösterilerini yapýyorken, bir yandan da sinsi sinsi katliam hazýrlýklarý yapýlýyordu. Her yýl olduðu gibi bu yýlda festival olaðan halinde sürerken Sivas sokaklarýnýn yavaþ yavaþ büyüyen bir uðultu sarmaya baþladý. Bahane hazýrdý, dinsiz aziz Nesin i Sivas tan kovmak... Oysa a sýl a maç Pir Sul tan ý bir kez da ha as mak tý... Da ra - ðacý bu kez Madýmak oteline kurulmuþtu... Boyuna geçirilen ilmek deðil alev ve dumandý insanýmýz yakýldý. Evet, doðru taþý atan, oteli ateþe veren insanlar çember sakallý, cübbeli, gerici insanlardý. Peki onlarý o- raya toplayanlar, harekete geçiren ve izin verenler kimlerdi? Suçluyu bilenler her yýl olduðu gibi bu yýlda her bir yandan otobüsler dolusu insanla Sivas a Madýmak Oteli önüne aktý bir kez daha lanetlemek için Sivas Katliamýný. Alibaba mahallesinde bir araya gelen kitle öfke dolu sloganlarýný haykýrarak Madýmak Otelinin önüne geldi dillerinde sloganlar, yüzlerinde öfke ile... Yaz 10

103 De vi nim Ti yat ro A töl ye si nden Ye ni O yun Yaþamak Görevdir Bu Yangýn Yerinde adlý oyunla Devinim yaza merhaba dedi. Sivas ta yaþanan katliamýn yýldönümü için hazýrlanan oyun, çeþitli tekniklerin denendiði güzel bir çalýþma oldu. Katliamýn gerçek görüntüleri ile güçlendirilen oyunda kuklalarda kullanýldý. Ýlk gösterimin ardýndan kimi eksiklerini de tamamlayarak gösterimlerine devam edecek oyunumuz. Yaz

104 Hal kýn De ni zi De niz le þen Halk la Yü rü yor Yýllardýr ýsrarla yürütülen mücadele sonunda kazandý. Su çu ve suç lu yu öv mek ge rek çe si i le sü rek li ya sak lan dý De niz le ri Ka dý köy Mey da nýn da an ma mi tin - gimiz. Ama biz ýsrarla 2005 de Harbiye Açýk Hava Tiyatrosundan ilan ettiðimiz Halkýn Denizi Denizleþen Halkla þiarýmýzý her yýl bir baþka yerden devam ettirdik da Ankara da mezarbaþý anmasýnýn ardýndan Ab di Ý pek çi Par kýn da yap tý ðý mýz mi ting le, 2007, 2008, 2009 da Ka dý köy de mi ting baþ vu ru la rý mýz red de dil - miþ olmasýna raðmen kitlesel basýn açýklamalarýmýzla Denizlerin bayraklarýný dalgalandýrdýk. 1 Mayýs Taksim zaferinin ardýndan 6 Mayýs anmasýný yapmak daha da anlam kazandý bizler için. Tüm gü cü müz le yük len dik. Ve so nun da ýs ra rý mýz ka zan dý. Ka dý köy de yap mak is te di ði miz mi tin gin ö nün de ki en - gel kalk mýþ ol du. Kit le sel ve coþ ku lu bir 6 Ma yýs me zar ba þý an ma sýn dan son ra 8 Ma yýs ta ger çek le þen De - nizleri anma mitingimiz BDP Van Milletveki Özdal Üçer, Tekel iþçisi Metin Aslan, sanatçý Ýlkay Akkaya nýn desteði ile daha da güçlendi. Mücadele Birliði Platformu bileþenlerinin söz aldýðý miting Grup Emeðe Ezgi - nin coþkulu ezgileriyle sonlandý. bir çığlık bir ölüme kavuştu... Üç nehir bir denizle buluştu... Dün bugün ve gelecekte Denizlereakan nehirlere selam olsun Grup Emeğe Ezgi BDP Van Milletveki Özdal Üçer İlkay Akkaya 102 Yaz 10

105 Yaz

106 1 MAYIS 2010 TAKSİM BEN DE ORADAYDIM Mitat Yıldırım 1 Mayıs 2010 Türkiye işçi ve işçi sınıfı emekçileri için bir kazanım olarak tarihe geçmiştir. Çünkü Taksim Meydanı 33 yıl aradan sonra işçi emekçi ve emek dostlarına açılmıştı. Bundan dolayıdır ki, bu 1 Mayıs önemliydi ve sınıf hareketi bu yıl içerisinde sıçrama yapmıştı. Bu da bizim adımıza bir kazanımdı. Bence bütün sınıf orada olmalıydı. Ben de kendi adıma oradaydım Taksim emekçilere açılmıştı. Evet bu uğurda canını verenleri mücadele edenleri, emekçiler ve işçi sınıfı da unutmamalıydı ve unutmadı, oradaydı. Onları hatırlama, unutmama adına ben de oradaydım. Çünkü onların mücadelesi olmasaydı Taksim Meydanı bizlere açılır mıydı? Bence hayır. Sınıf için mücadele eden canlarını verenler, cezaevlerine girenler olmuştu. Herkes meydanda olmalıydı. Olmadı. işçiye liderlik edenler, işçinin önünde olması gerekenler yine görevlerini yerine getirmediler. Getirmekten yana da bir gayretleri olmaz. Çünkü sınıfının gücünü bilen emekçileri, onlar da ülkeyi yönetenler gibi istemiyorlardı. Gücünü bilen bir sınıf, dayanışmayı yaratmaya çalışan bir sınıf, hem ülkeyi yönetenler için hem de sendikalar ve sendika patronları için dert olur. Verdikleriyle yetinen, götürdükleri yere giden sınıf bilinci yerleşmemiş işçiler lazım ki, rahat bir hayat sürsünler. Bugünkü işçi emekçi sınıfının liderlerine baktığımızda çoğu korkak, işçisine kapıyı bile açmayan, işçisinin mücadelesini balkondan izleyen; işçi sınıfı ve emekçilerin dayanışma gününde sınıfına ihanet eden konfederasyon yöneticilerinin olduğu bir dönemde meydanın bizlere açılması ne kadar manidar. Bu da korkakların bir kazanımı olsa gerek. Çünkü yakın bir dönemde sınıf bir silkelenme yaşamış; üzerindeki ölü toprağını atmıştı. O nedenle işçi hareketinin daha ileri gitmemesi için sermaye yanlılarının ve bekçilerinin bir stratejisiydi; yani kısaca bir sus payıydı. Ve işçi sınıfını yönetenlerde buna ayak uydurdu. Bir tarihi günü sönük geçirmek için ellerinden geleni yaptılar kendi bayramımıza ihanet ettiler. Bu meydan için yıllarca mücadele eden, canını veren cezaevlerine girenler adına, kendi işçisini yalnız bırakan polisin coplamasını, gaz sıkmasını, işçinin kendi evi olduğu söylenen binanın balkonundan izleyen bir sendika başkanın konuşma yapması ne kadar doğruydu. Ve işçiler kardeşler bunu yaptırmadı. Bizler için günün anlamlı olayı buydu ve biz biliyorduk ki, ölümün değerini artıran ölmek değil neden öldüğünü bilmektir. İşçi sınıfı kendi kazanımlarını sağlayan, sınıfı için canlarını bile veren sınıf liderlerine ihanet etmedi. Kendilerinin sömürülmesini kolaylaştıran sendika patronlarını konuşturmayarak o konuşma kürsüsünün gerçek sahibinin kendileri olduğunu göstererek ve gerçek sendikacıların nasıl olması gerektiğini öğreterek, 26 Mayıs için de mesajını göndermiş oldu. Ve biz şunu da biliyoruz ki, korkakları bir tek yanındakiler hatırlar. Ama cesurları bütün herkesi ve tarih bile unutmaz. Çünkü cesaretliler mücadele eder, savaşır, korkaklar ise cesurların kazandıklarıyla sevinir, övünür. ORADAYDIM Arabalara binilip de yollara çýkýldýðýnda Yollarýmýz kesilip de otobüslerimiz durdurulduðunda AKP önünde toplanýp sloganlar atýldýðýnda Gece olup da kapalý spor salonunda kapýlar üstümüze kapatýldýðýnda BEN ORADAYDIM Ýnsanlarý kýsým kýsým bölüp de ayýrdýklarýnda Bir kýsmý ABdi Ýpekçi parkýnda toplanýp Bir kýsmý AKP nin önünde sýkýþtýrýldýðýnda Beþ kilometrelik yol dört saatte yürütüldüðünde BEN ORADAYDIM Gazlar sýkýlýp, coplar kullanýldýðýnda Ýnsanlýk unutulup, insanlara tekmeler atýldýðýnda Ekmeðini isteyenin insandan sayýlmadýðýnda Zor kullanýlýp da havuzlara itildiðinde BEN ORADAYDIM Daðýldýlar sanýp da saldýrýlar yumuþadýðýnda Herkes bir tarafa daðýlýp kaçýþtýðýnda Telefonlara sarýlýp da arkadaþlar arandýðýnda 104 Son bir gayretle Türk-Ýþ in önünde toplanýldýðýnda BEN ORADAYDIM Toplanmýþýz biz ülkemizin farklý yerlerinden Tek bir davamýz vardý oda geleceðimiz Kaybeden sadece biz deðil, iþçi- memur hepimiz Belkide bizden sonraki neslimiz Þimdi biz açlýk grevindeyiz yemedik içmedik ve BEN ORADAYDIM Görüþmeler yapýlýp kararlar alýndýðýnda TEKEL iþçisi alýnan kararlardan memnun kalmadýðýnda Caddeye sokaða çadýrlar kurulduðunda Umutsuzluðun yerini umutlarýn aldýðýnda BEN ORADAYDIM Eylemler yapýlýp mitingler olduðunda Davalar açýlýp mahkemelere sunulduðunda Mahkemelerden güzel kararlar çýktýðýnda Evlere dönmek için çadýrlar kalktýðýnda BEN ORADAYDIM Mitat Yýldýrým / Denizli Tekel Yaz 10

107 Hey gidi Tekel hey! Seninle olduk hem ağa hem bey tanışmamız bir tesadüften ibaretti Tarih 15 şubat 1993 İşbaşı eylemimiz gerçekleşti Hani tütüne yabancı değildik Eskiden tütün üreticisiydik Bütün aile sene sonu tekele baktı Şimdi içer olduk kanımızı çekti kaskatı Dışardan bize ibretle baktılar Boşalan cebimizdeki paraları saydılar Oysa evde çoluk çocuk perişandılar yine de halimize şükrettik Ekmek kapımız diyerek önünde saygıyla eğildik Dokuz yıldan sonra memleketten attılar Malatya'ya sürgün ettiler İnanın dostlar burada da rahat bırakmadılar Gidin dediler başımızdan Bize ne sizin ekmeğinizden aşınızdan Sonunda bizi delirttiler Psikologlar getirdiler bizi sonumuza doğru... yürü bu da fayda etmedi Derken bir eylemdir tutturduk Geceleri nöbete durduk O da yetmedi kendimizi yollara vurduk Ne Adana ne Tokat ne de kaldı Ankara Ankara'da dönen dolaplar üstümüzde kapkara Hep bir ağızdan söyledik Ankara'nın taşına bak Gözlerimin yaşına bak Ama nafile hiç bakan olmadı Yaz Aynur Erbaş /Adıyaman Tekel kimse bu derde deva bulmadı Şimdi sürmek isterler İstanbul'a İşin yoksa düşün kara kara Nerden çıktı başımıza bu bela Düşmüşüz bir kere dara Halimizi kim sora eskiden olsa taşı toprağı altın derdik Hemen çeker giderdik Ama altınlar hep çalınmış Toprağıda gitmiş geriye taşı kalmış haydi ayıkla pirincin taşını Mevlam silsin gözünün yaşını Nereye vurursan vur başını Hey gidi tekel hey Eskiden paşaydık vezir ettin kaayı yemişiz şimdi elaleme rezil ettin İnan dostlar üzüntüm bununla kalmıyor Memleket köşe bucak satılıyor İşleyen fabrikalar kapatılıyor Zaten işsizlik sınırı aştı Etrafı sardı hırsız kapkaççı Yarın bizden de katılır bir kaç Yediğimiz ekmek boğazımızda büyümedi inme gibi başımıza indi Sürgünlerin yolu dumanlı giden mi iyi olur yoksa kalan mı Bir meçhulün içindeyiz kimse sormaz ne haldeyiz elden birşey gelmez Sonumuz hayrola deriz Eğer çözüm gitmekse çeker gideriz Üzülürüm umudu olmayan yarınlara Nasıl elvada derim ekmeğimizi bölüştüğümüz dostlara

108 Aynur Erbaş /Adıyaman Tekel Biz kadınlar Bir kadın tanıdım, önce annemdi Sonra anladım, o her yerdeydi, Tarlada, fabrikada, sıcacık bir şefkatle Direndi, ezilmelere, törelere, Bazıları da, canıyla ödedi bedeli. Kadınlar, kapandı fabrikalara, Yandı Newyork'ta Adının ne olduğu, kimin umurunda, O kadındı ve direniyordu yaşam boyunca, Bir kadın tanıdım ben Ankara'da 352 gün direnen Emine Aslan, Onuruyla, yılmadan, hem de patrona Çok kadın tanıdım, tekelde, sigarada 55 gündür beraberiz Ankara'da karda ayazda Hakkımızdır dedik başladı kavga Ne cop kaldı ne su ne biber gazı Yılmadık, Abdi İpekçi Parkında Kadınlar tanıdım, ölümü göze almış, Açlık grevinde ön sırada 3 gün yetmez diyorlar 1 gün daha Kadınlar tanıdım, gelenler oldu çadırlara Kimisi ev hanımı, memurda var işçide Hepsi emekçi emekten yana Her yerdeyiz biz bizsiz olmaz hayatta Bir parça ekmeği bölüşmeyi de biliriz Karanlığı aydınlatmak için mum yakmasını da Bize direnmesinler daha Bize adandı, Tekel kadınlarına 8 Mart kadınlar günü, emekten yana Gurur duymak hakkımız, bu yıl yüzüncü yılında Şehitler verdik, bedeller ödedik Ama hep direndik Selam olsun direnişimizden Tüm dünya kadınlarına Onuruyla direnen, barış ve özgürlüğü Hep ananlara Umut olsun direnişimiz Kutlu olsun 8 Mart emekçi kadınlar günümüz 106 Yaz 10

109 Demokrasi çadırı Türk-İş önü Sakarya cad. Ankara Direnişin 59. Günü Siz ne anlarsınız çocukların ninnilerinden Oysaki çocukların gözlerindedir dewrim Çığlıklar vardır gülen gözlerinde çocukların Ey yoldaşlar, hewallar koşun çocukların gözlerindeki güneşe Ağlayanı güldürebilmektir dewrim Tutabilmektir Kürt çocukların fırlattığı taşı Oynayabilmektir yağlı kurşunların üzerinde Bütün annelerin memesini paylaşabilmektir DEWRİM Adıyaman Tekel İşçisi İmam Bakır saat: TEKEL İŞÇİSİ Sakın kimse uğraşmasın Yiğittir tekel işçisi Küçük düşürmeye çalışmasın Onurludur TEKEL işçisi Direnmek nasıl olurmuş Hak nasıl alınırmış Mücadele nasıl yapılırmış Öğretir insanlara TEKEL işçisi Halil Aktaş (Bitlis tekel işçisi) Alınteriyle kazanmayı seven Yetim hakkı nedir bilmeyen Devlet malı hepimizindir diyen Kahramandır TEKEL işçisi Dayanışmayı gösteren, öğreten Paylaşmayı dosta düşmana gösteren Ekmeğini bölüşen sevgisini veren Direnişin simgesidir TEKEL işçisi Yazdım yine birkaç kelam iki cümle Yaptıklarımız ders olsun tüm aleme Gitsek bu uğurda meçhule Ölümü göze alır TEKEL işçisi Yaz

110 Adıyaman Tekel den Fatma Yürüdük güneşi ellerimizde tutarak Yürüdük yüreğimizle haykırarak Biliyorum yakacak yakacak Hain ellerin emelini Yan gelip yatanların Yetim hakkı çalanların Bir tokat gibi yüzüne çarparak Yürüdük ayaz gecelere inat Yürüdük cesaretle, hoyrat uzak düşlere yelken açarak Dört bir yandan geldik Umut olduk, dost olduk Bir can, bir baş olduk Bıraktık çocuklarımızı ağlayarak Yürüdük sütümüzü toprağa sağarak Çalınan yarınlarımızı almaya geldik. Nasırlanmış ellerimiz Sadaka değil iş ister Kömür değil, bacası tüten ev ister Umut ister, düş ister Yürüdük telaşsız ve kararlı Güneşi doğurtacak sabahın şafağı Saltanatının çukurdadır bir ayağı Yürüdük İstanbul'dan, Batman'dan Bitlis'den, Hatay'dan Ne rengimiz engel ne dilimiz Ne dinimiz engel ne künyemiz Emek bizim davamız Onurlu yaşamaktır Gülen çocuklar bırakarak hayata Yürüyeceğiz aydınlık yarınlara 108 Yaz 10

111 Yaz Di yar ba kýr ça dý rý na git ti ði niz de si zi ka ra - ka lem re sim ler ve ka ri ka tür ler kar þý lar. Bu çi - zimler Diyarbakýr Tekel den Mehmet Karataþ a aittir. Onu her zaman elinde kaðýdý ve kalemi çadýrýn bir kenarýna çekilmiþ çizerken bulurduk. Ko nu su nu Ça dýr kent in ay rýn tý la rýn dan a lý yor - du. Ey le me ta nýk lý ðý ný çiz gi le riy le ya pan Meh - met Karataþ sonunda çizimlerle Çadýrkent in gün ce si ni or ta ya çý kar mýþ ol du. Di yar ba kýr ça - dýrýnda sergisini açtý. Bu sergiden birkaç kareyi sizinle paylaþmak istedik.

112 sarı tütün Selah Özakın tütün sarısına tutuklanmış işçi kızlar var ya havaya kaldırdıkları narin nasırlı yumruklarıyla ne güzel gülüyorlardı bugün bir delikanlı seçtim kalabalığın arasından yaşlı bir adam sonra bir de dişiliğine öfke iliştirmiş pek güzel bir kız sınırsız sevinç vardı hepsinin gözlerinde hesapsız başkaldırı ölümüne coşku o an aklıma düştü birden Kavel grevini resmetmiş Hasan Hüseyin Korkmazgil in öfkeye inancı dedim ki kendime durma yolcu söyle söylenmesi gerekenleri yaz haykır aktar güne yarına boynuna borçtur bu mirasın mayası çoraklaşan toprağa serp paylaş ne olmuş bir kurşuna hedef olmadıysan cephede dövüşürken ne olur şimdi koşamıyorsan korsan eylemci olamıyor 110 geceleri yazılamaya çıkamıyorsan ne var bunda biber gazı yeyince çöküp kalıyorsan dopdolu senin anlağın be yaz anlat anlamayı isteyene bekleyene de ki direnmek çok güzeldir hemşerim bizi biler çelikleştirir ama zaten böyle zorluklarla yüzleştiğimizde biz bizizdir ah benim can dostum kapı komşum hemşerim durma susma söylenmesi gerekeni söyle öğren artık dünyalı sınıfdaşım kaldır yumruğunu haykır be ah benim uzun erimli düşüm dileğim biliyorsun sevdiceğim ne kadar susarsak o kadar gecikir devrim 23:09 / Yaz 10

113 Halil Askar (Tekel işçisi bir kadının eşi) Yoldaşlarımı gördüm siyah kurdaleler bağlamışlar başlarına ve... adına serhıldan dedim sevdalarını anlatıyorlar Yoldaşlarımı gördüm direnişlerini anlatıyorlar Kızılay'ın Sakarya'sında tabanı uyandırıyorlar Sıraya dizilmiş çadırlarda sesleniyorlar, haykırıyorlar bağlamışlar kafalarına beyaz bantları ve sol yumruklar havada Kadını erkeği çoluğu çocuğu hep bir ağızdan onlar değil yüzler değil binlercesini ölmek var dönmek yok direnişi anlatıyorlardı diyorlar emeği, onuru anlatıyorlardı Türk-iş'in konferans salonunda elli beşinci günde ilk günmüş gibi Yoldaşlarımı gördüm yoldaşlarımı gördüm Yoldaşlarımı gördüm Türkiye'nin dört bir köşesinde Türkiş'in konferans salonunda onlar daha da farklı Yaz

114 VAZGEÇMEM MEHMET BENGÜ TOKAT TEKEL İŞÇİSİ Zay oluyor emeklerim, değerim, Varsın yansın bu bedenim ciğerim, Sadece hakkıma boyun eğerim, Bu yol bana ölüm olsa vazgeçmem. Özlük haklarıma kazık attırmam Onurumu pazarlarda sattırmam Emeğin aşına zehir kattırmam, Bu yol bana ölüm olsa vazgeçmem. 4C denen illet beni alacak Sefalete, köleliğe salacak, Vicdansızlar bana ağa olacak Bu yol bana ölüm olsa vazgeçmem. Davamız kucaklar burada herkesi, Alevisi, lazı, kürdü, çerkezi, Kızılay dır açılımın merkezi, Bu yol bana ölüm olsa vazgeçmem. Yasal mücadele hakkımdır benim, Haram yiyenlerden değil ki tenim, Emek deryasında yüzecek gemim, Bu yol bana ölüm olsa vazgeçmem. Tekelcidir karanlığın ışığı Türkiye sevdası ekmek aşığı Biz olmayız Amerikan uşağı Bu yol bana ölüm olsa vazgeçmem. Ankara dan gelir bize azıklar, Davadan dönene olsun yazıklar, Kanımı emiyor kanı bozuklar Bu yol bana ölüm olsa vazgeçmem. Bal İbrahim güzelden alır hazı, Kalbimize kurduk baharı yazı, Vız gelir jop, soğuk su, biber gazı, Bu yol bana ölüm olsa vazgeçmem Yaz 10

115

116