KARALARIN VE DENİZLERİN HÂKİMİ OSMANLI

Transkript

1 Karaların ve Denizlerin Hâkimi Osmanlı İstanbul un Fethi İkinci Mehmet tahta geçer geçmez ilk iş olarak sosyal ve ticari açıdan son derece önemli olan İstanbul u almaya karar verdi. İstanbul u almak istemesinin en temel nedenleri şunlardı: Osmanlı Devleti sınırları içinde Bizans İmparatorluğu na ait bir toprak olması Osmanlı topraklarının bütünlüğüne zarar veriyordu. Ortodoksların merkezi olan İstanbul, Cenevizlilerin ve Venediklilerin Karadeniz den gelen gemileri için önemli bir duraktı. Bizans İmparatorluğu, her fırsatta diğer Balkan Devletlerini ve Anadolu Beyliklerini Osmanlı Devletine karşı örgütleyerek Osmanlı Devleti sefere çıktığında karışıklık çıkarıyordu. İstanbul un alınmasına için gereken hazırlıklar tamamlandıktan sonra 6 Nisan 1453 te İstanbul kuşatması başladı. 53 gün süren çarpışmalar sonunda 29 Mayıs 1453 te İstanbul fethedildi ve İstanbul, kısa bir süre sonra Osmanlı Devleti nin başkenti yapıldı. Elde edilen bu başarı sonucunda İkinci Mehmet e fetheden, aşan, alan anlamında Fatih unvanı verildi. Fatih Sultan Mehmet (II. Mehmet) İstanbul un Fethi hem Osmanlı Devleti hem de diğer Balkan Devletleri açısından önemli sonuçlar doğurdu. Bu sonuçlardan bazıları şunlardı: İstanbul un alınmasıyla bin yılı aşkın süre hüküm süren Bizans İmparatorluğu yıkıldı. 11 asırlık Bizans ın yıkılması derebeyliklerin de kolayca yıkılabileceği düşüncesini doğurdu. Balkan Devletlerinin Osmanlıları Balkanlardan çıkarma umudu kalmadı. Anadolu ve Rumeli toprakları arasındaki engel ortadan kalkarak Osmanlı topraklarının bütünlüğü sağlanmış oldu. Karadeniz ticaret yolu üzerindeki İstanbul Boğazı nın kontrolü sağlandı. Doğu ticaret yolları kapanan Avrupalıların yeni ticaret yolları bulmak için arayışa girmesi Coğrafi Keşiflerin başlamasına neden oldu. 1/6

2 Osmanlı nın Sınırları Genişliyor Ege Adalarının Fethi Fatih Sultan Mehmet Dönemi nde Osmanlı Devleti, Ege sahilleri ile İstanbul ve Çanakkale Boğazlarına sahip olarak denizlerde de üstünlük kurmuştu. Fatih Sultan Mehmet, bu bölgedeki deniz ticaretinin güvenliğini sağlamak için Ege Denizi ndeki adaları almak istiyordu. Bu amaçla Osmanlı, önce Sisam ve Bozcaada yı, ardından Semadirek, İmroz ve Taşoz adalarını, daha sonra da Limni (1456), Midilli (1462) ve Eğriboz (1470) adalarını fethetti. Bu fetihler sonunda, Venedik ve Cenevizlerin bu bölgedeki ticaret etkinliğine ağır bir darbe indirilmiş oldu. Amasra nın Alınışı Karadeniz in güney kıyısında önemli bir ticaret kenti olan Amasra, Cenevizlilerin elindeydi. Fatih Sultan Mehmet, Karadeniz ticaretini kontrol altına almak amacıyla Amasra üzerine sefere çıktı. Hem karadan hem de denizden kuşatılan Amasra, 1460 yılında savaşmadan teslim oldu ve Bolu sancağına bağlandı. Sinop un Alınışı Fatih Sultan Mehmet, Amasra yı aldıktan sonra Karadeniz ticaret yolu üzerinde bulunan Sinop unda kontrolünü ele geçirmek istiyordu. Bu amaçla donanmayı Amasra dan Sinop a yolladı. Kendisi de komutasındaki orduyla birlikte Sinop a hareket etti. Sinop kenti, 1461 de mücadeleye girmeden teslim oldu. Trabzon un Alınışı Karadeniz ticaret yolu üzerinde bulunan Trabzon u elinde bulunduran Trabzon Devleti, Osmanlı Devleti ne karşı bazı Avrupa Devletlerini kışkırtmaktaydı. Bunun üzerine Fatih Sultan Mehmet, Trabzon Devleti ni ortadan kaldırmaya karar verdi de sefere çıkan Fatih Sultan Mehmet, Trabzon u hem karadan hem denizden kuşattı. Akkoyunlu Devleti nden de yardım alamayacağını anlayan Trabzon Devleti teslim oldu. Kırım ın Osmanlı Himayesine Girişi Osmanlı Devleti, Karadeniz deki ticaret yollarının güvenliğini sağlamak ve bu bölgedeki tüm ticaret yollarının kontrolünü ele geçirmek istiyordu. Bu amaçla Kırım ın alınması şarttı. Kırım Yarımadası bir Türk devleti olan Kırım Hanlığı nın elinde bulunuyordu. Yarımadanın kıyılarındaki bazı şehir ve limanlarsa Cenevizlilerin kontrolündeydi te büyük bir 2/6

3 Osmanlı donanması, Kırım a gönderildi. Cenevizlilere ait olan kentler, Cenevizlilerin Osmanlılarla savaşmak istememesi üzerine Osmanlılara teslim edildi. Ardından yaşanan taht kavgaları ve Altın Ordu Devleti ne karşı ayakta durma zorluğu yüzünden Kırım Hanlığı 1477 de Osmanlı himayesine girdi. Kırım ın Osmanlı Devleti ne bağlanmasıyla Karadeniz de Türk egemenliği sağlandı ve Karadeniz ticareti güvenlik altına alındı. Çaldıran Savaşı Kırım ın Osmanlı Devleti ne bağlanmasıyla Karadeniz de Türk egemenliği sağlandı. Doğu Anadolu da Safevi tehlikesinin önüne geçmek ve bu bölgede güvenliği sağlamak isteyen Yavuz Sultan Selim, büyük bir ordu ile Safevi Devleti nin üzerine sefere çıktı te Çaldıran da yapılan savaşta Safeviler bozguna uğratıldı. Mercidabık Savaşı Bütün İslam dünyasını himayesi altına almak isteyen Yavuz Sultan Selim, Müslümanlar için kutsal olan Mekke ve Medine nin yanı sıra Baharat Yolu üzerinde bulunan ve son derece zengin bir ülke olan Mısır ı almayı çok istiyordu. Bu dönemde bu topraklar Memlûkların kontrolü altındaydı. Yavuz Sultan Selim eskiden beri gergin olan Osmanlı - Memlûk ilişkileri nedeniyle savaş kararı alıp, 1516 da büyük bir ordu hazırlayarak sefere çıktı. Memlûk topraklarına giren Osmanlı ordusu, Mercidabık ta Memlûk ordusuyla karşılaştı. Yapılan savaşta Memlûk ordusu yenildi ve Suriye, Osmanlı topraklarına katıldı. Ridaniye Savaşı Yavuz Sultan Selim ordusunu hazırlayarak tekrar Memlûk Devleti üzerine sefere çıktı. Bunun üzerine Memlûklar, Kahire nin doğusunda Ridaniye de kuvvetli bir savunma hattı kurdu. Fakat Yavuz, Memlûkların kurduğu savunma hattını yandan sararak 1517 de Memlûk 3/6

4 ordusunu bozguna uğrattı. Daha sonra Osmanlı orduları Kahire ye girerek Mısır ı fethetti ve Memlûk Devleti ne son verdi. Böylelikle Doğu Akdeniz de Osmanlı, egemenlik alanını genişletirken Baharat Yolu nun da kontrolü sağlanmış oldu. Ridaniye Savaşı ndan sonra Mekke ve Medine nin kontrolünün yanı sıra hilafet de Osmanlılara geçti. Osmanlı Ordusu Kara Kuvvetleri Osmanlı ordusunda kara kuvvetleri; kapıkulu askerleri ve eyalet askerlerinden oluşuyordu. Kapıkulu askerleri: Birinci Murat Dönemi nde Rumeli ye geçilmesi ile birlikte daimî bir orduya ihtiyaç arttı. Bu amaçla savaşlarda esir alınan Hıristiyan çocuklar, kısa bir süre Türk terbiyesi ile yetiştirilerek kapıkulu askerleri olarak bilinen yeni bir askerî sınıf oluşturuldu. Kapıkulu askerlerinin merkez gücünü savaşlarda padişahın yanında bulunan yeniçeri ocağı oluştururdu. Bu ocak dışında, atlı birliklerden oluşan kapıkulu süvarileri, silah yapımında görevli cebeci ocağı, topların yapımı, onarımı ve kullanımı ile görevli topçu ocağı yer alırdı. Eyalet askerleri: Osmanlı ordusunda eyalet askerlerinin önemli bir bölümünü tımarlı sipahiler oluşturuyordu. Vergi toplama ve sorumlu olduğu bölgelerdeki güvenliği sağlama ile görevli olan tımarlı sipahiler, sefer esnasında orduya katılırdı. Eyalet askerleri içinde bulunan akıncılar ise Osmanlı ordusunun vazgeçilmez parçasıydı. Akıncılar, sınır boylarında görev yapar, savaş esnasında önden giderek ordunun güvenliğini sağlardı. Ayrıca azaplar, yayalar ve müsellimler geri planda duran ve savaş esnasında orduya katılan eyalet askerlerindendi. Deniz Kuvvetleri Orhan Bey in Karesi Beyliği ni ele geçirmesinin ardından Osmanlı Beyliği ilk kez donanma sahibi oldu. Dolayısıyla Osmanlı Devleti, daha ilk kurulduğu dönemlerde bile donanmaya sahipti. Osmanlı donanmasında, deniz askerlerine levent, donanma komutanına reis ve tüm bunların üstündeki kişiye de Kaptanı Derya denirdi. Donanma nın gemileri Osmanlı tersanelerinde yapılırdı. Osmanlı donanmasında kürekli, yelkenli ve hem kürekli hem de yelkenli gemiler yer alıyordu. Kürekli gemilerin en büyüklerinden olan kadırgalar 17. yüzyıla kadar Osmanlı donanmasının ana gücünü oluşturdular. Osmanlı donanması en parlak dönemini Kanuni Sultan Süleyman zamanında yaşadı. Bu dönemde, Kaptanı Derya unvanı ile Barbaros Hayrettin Paşa donanmanın başına geçti. Osmanlı tersanelerini yeniden düzenleyen Barbaros Hayrettin Paşa, eğitimli denizciler yetiştirerek Osmanlı donanmasının güçlenmesini sağladı. 4/6

5 Denizlerdeki Savaşlar Rodos un Fethi Rodos Adası hem Anadolu ya yakın olması, hem de Akdeniz e açılan ticaret yolu üzerinde bulunması nedeniyle stratejik öneme sahipti. Adada korsanlık yapan ve Osmanlı deniz ticaretine zarar veren Rodos Şövalyeleri yaşıyordu. Kanuni, deniz ticaretinin güvenliği için Rodos un fethedilmesinin gerekli olduğuna karar verdi. Kanuni Sultan Süleyman komutasındaki Osmanlı ordusu Rodos u, hem karadan hem de denizden kuşattı de, Rodos Şövalyeleri nin teslim olması ile Rodos fethedildi ve deniz ticaretinin güvenliği sağlanmış oldu. Preveze Deniz Savaşı Barbaros Hayrettin Paşa komutasındaki Osmanlı donanmasının Akdeniz de güçlenmesi İspanya, Venedik ve Ceneviz gibi Avrupa Devletlerinin çıkarlarına ters düşmekteydi. Papa nın da kışkırtmasıyla Avrupa nın en ünlü amirali Andrea Doria komutanlığında Osmanlı ya karşı büyük bir Haçlı donanması kuruldu. Barbaros Hayrettin Paşa, 28 Eylül 1538 de başlayan deniz savaşında Haçlı donanmasını bozguna uğrattı. Preveze Deniz Zaferi ile Akdeniz de Osmanlı egemenliği sağlanmış oldu. Preveze Deniz Zaferi ile Akdeniz de Osmanlı egemenliği sağlanmış oldu. 5/6

6 Kıbrıs ın Fethi Mısır, Suriye ve Doğu Akdeniz in Osmanlı egemenliğine geçmesi ile bu bölgedeki ticaret ve yolcu gemilerinin güvenliği için Kıbrıs Adası nın alınması zorunlu hâle gelmişti. O dönemde Kıbrıs, Venediklilerin elinde bulunmaktaydı de Kıbrıs a gönderilen Lala Mustafa Paşa nın komutasındaki Osmanlı ordusu, Kıbrıs ı ele geçirdi. Böylece Osmanlı Devleti; Anadolu, Suriye, Mısır sahilleri ve deniz yollarına tamamen egemen oldu. İnebahtı Deniz Savaşı Askerî, politik ve ekonomik açıdan önemli bir konuma sahip olan Kıbrıs ın Osmanlılar tarafından alınmasıyla Venediklilere ağır bir darbe indirilmiş oldu. Bu yenilgi üzerine Venedikliler, Papa nın da desteğini alarak İspanya ve Malta Devletleri ile bir Haçlı ittifakı oluşturdular. Bu ittifakın oluşturduğu donanma Doğu Akdeniz e doğru harekete geçti. Bu gelişmeler üzerine Osmanlı donanması İnebahtı Körfezi ne geldi de İnebahtı Körfezi nde yapılan deniz savaşları şiddetli çarpışmalara sahne oldu ve Osmanlı donanması ağır yenilgi aldı. Akdeniz de birçok adada egemenlik sahibi olan Osmanlı Devleti için bu yenilgi çok sarsıcıydı. Osmanlı nın Akdeniz deki üstünlüğü ciddi bir yara aldı. Girit Seferi ve Girit in Fethi Venedik ile olan ilişkiler 4. Murat zamanında iyice bozulmuştu. Bu arada önemli bir üs olan Girit Adası ve Mora Yarımadası nın bir kısmı Venediklilerin elinde bulunuyordu. Girit Adası Anadolu ve Kuzey Afrika ya yakınlığı, deniz ticaret yolları üzerinde olması ve limanlarıyla önemli bir konuma sahipti. Osmanlıların 1645 te Girit teki Hanya Kalesi ni alması üzerine Venedikliler Malta, İspanya ve Papa dan yardım istedi ancak bir sonuç alamadılar. Daha sonraları Girit Adası nın büyük bir bölümünü ele geçiren Osmanlılar, Kandiye Kalesi ni 25 yıl boyunca ele geçiremedi yılında Köprülü Fazıl Ahmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu son bir saldırı düzenleyerek kaleyi kuşattı. Böylece Venedik barış istemek zorunda kaldı ve 1669 da Girit tamamen Osmanlı kontrolüne girdi. Çeşme ve Sinop Baskını Osmanlı, ilerleyen yıllarda gemi teknolojilerindeki gelişmeleri takip edememesi sebebiyle donanmadaki eski gücünü yitirmeye başladı yılında Ruslar, İngiliz donanması ile iş birliği yaparak Çeşme limanında bulunan Osmanlı donanmasını yaktı yılında yapılan Kırım Savaşı sırasında Rus donanması, Sinop ta bulunan Osmanlı donanmasını yakarak Osmanlı donanmasına ağır bir darbe indirdi. 6/6